Gemeente Den Haag Gemeente Den Haag Retouradres: Postbus 12 600, 2500 DJ Den Haag De voorzitter van Commissie Bestuur Uw brief van 3 november 2010 Uw kenmerk Ons kenmerk BSD/2011.12 - RIS 178628 Doorkiesnummer 070-752 88 78 E-mailadres Aantal bijlagen Onderwerp Rapport Cirkel van Geweld Datum 1 februari 2011 Zeer geachte voorzitter, Tijdens de begrotingsbehandeling op 28 oktober 2010 heeft de Partij voor de Dieren Den Haag een motie ingediend over het rapport Cirkel van Geweld. Met deze motie heeft de Partij voor de Dieren aandacht gevraagd voor het leggen van een link tussen dierenmishandeling en huiselijk geweld. Het gaat de Partij voor de Dieren niet alleen om de bescherming van dieren, maar ook om de bescherming van mensen die slachtoffer worden van huiselijk geweld. De motie is later ingetrokken, na mijn toezegging aan uw commissie dat ik op een later tijdstip hierop terug zou komen. Met deze reactie kom ik mijn eerder gedane toezegging na. Inleiding In de Verenigde Staten heeft onderzoeker Frank Ascione verbanden aangetoond tussen dierenmishandeling en huiselijk geweld. Door zijn werk is sinds de negentiger jaren het bewustzijn toegenomen dat geweld tegen dieren en geweld tegen mensen hand in hand kunnen gaan. Vooral in Angelsaksische landen (USA, UK, Canada en Australië) heeft dit besef zijn weerklank gevonden in allerlei projecten en maatregelen gericht op de bescherming van mens en dier. In Nederland lijkt dit besef nog weinig ontwikkeld. Gelet daarop heeft de Stichting DierZijn de opdracht gegeven voor een onderzoek naar wat er binnen en buiten Nederland bekend is over de relatie tussen dierenmishandeling en huiselijk geweld. De resultaten van dit onderzoek zijn vastgelegd in het rapport Cirkel van Geweld. Inlichtingen bij M.H.W. Vollebergh Postadres: Postbus 12 600, 2500 DJ Den Haag Telefoon: 070-752 88 78 Bezoekadres: Spui 70, Den Haag Fax: 070-353 2758 Internetadres: www.denhaag.nl
BSD/2011.12 2 Onderzoek buitenland Uit diverse onderzoeken in de Angelsaksische landen blijkt een verband te bestaan tussen dierenmishandeling en huiselijk geweld. Er is een groeiende en steeds meer overtuigende hoeveelheid research die onderbouwing geeft aan deze verbanden. In situaties van huiselijk geweld blijkt er een grote overlap te bestaan tussen partnermishandeling, kindermishandeling en dierenmishandeling. Zo melden mishandelde vrouwen dat hun partner ook hun huisdieren mishandelt of de slachtoffers intimideert en/of chanteert zaken niet te melden onder de dreiging anders hun huisdieren iets aan te zullen doen. Kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld of zelf slachtoffer zijn van huiselijk geweld, mishandelen bijvoorbeeld vaker dieren. Andersom is het zo dat dierenmishandeling in relatie kan staan tot andere misdrijven en met name tot geweldsdelicten. Plegers van geweldsdelicten blijken vaak in het verleden dieren mishandeld te hebben, plegers van dierenmishandeling plegen relatief meer andere misdrijven en geweldsdelicten. Methodologisch is een en ander over deze onderzoeken op te merken. Desondanks is wel een relatie zichtbaar geworden. Het is wenselijk meer en sterker bewijs op te bouwen voor de relatie. Ondanks de kanttekeningen die bij de onderzoeken kunnen worden geplaatst worden in de Angelsaksische landen wel verschillende beleidsmaatregelen en/of initiatieven genomen. Zo zijn daar speciale, geheime opvangvoorzieningen voor huisdieren die bij de ex-partner niet bekend zijn. Er zijn ook opvangvoorzieningen voor slachtoffers waar het is toegestaan huisdieren mee naar toe te nemen. Soms is een verplichte melding van dierenmishandeling door dierenartsen ingevoerd. Ook is het in sommige landen bij wet geregeld dat dierenartsen niet aansprakelijk kunnen worden gesteld voor eventuele schade die voortvloeit uit het te goeder trouw melden van dierenmishandeling. Ook de dierenpolitie in de Verenigde Staten, die daar binnen het politiekorps valt is een gevolg van de vastgestelde relatie tussen dierenmishandeling en (huiselijk) geweld. Nederland In Nederland blijkt dat (voor zover bekend nog geen onderzoek is gedaan naar de link tussen dierenmishandeling en huiselijk geweld. Het staat vooralsnog dan ook niet vast of wat in Angelsaksische landen geldt, ook in ons land aan de orde is of in dezelfde mate aan de orde is. Wat in ieder geval wel op valt is dat in de Nederlandse literatuur over huiselijk geweld het woord dierenmishandeling vrijwel steeds ontbreekt. En ook dat dierenmishandeling zelf weinig onderwerp is van onderzoek. Enquête onder dierenartsen Om meer inzicht in het mogelijke verband in Nederland te krijgen is via internet een enquête uitgevoerd onder Nederlandse dierenartsen, die een praktijk voor huisdieren en/of paarden hebben. Van de aangeschreven dierenartsen heeft 10% de enquête ingevuld (108 ingevulde enquêtes). Van deze dierenartsen vermoedt 60% wel eens dieren te behandelen waarvan zij/hij vermoedt dat er sprake is van dierenmishandeling. Dan gaat het om één op de 702 dieren die in een dierenartsenpraktijk komt. De meeste dierenartsen (78%) blijken op de hoogte te zijn van de relatie tussen dierenmishandeling en het voorkomen van huiselijk geweld. De relatie tussen deze twee zaken wordt dus regelmatig waargenomen.
BSD/2011.12 3 Daar dan vervolgens actie op ondernemen is een andere kwestie. Van de ondervraagde dierenartsen ervaart 84% een of andere belemmering om de dierenmishandeling te melden. De belemmeringen die dierenartsen ervaren bij het melden van huiselijk geweld zijn nog groter: hierbij ervaart 90% belemmeringen. Er zijn allerlei redenen waarom geen actie wordt ondernomen: onzekerheid, privacy en de vertrouwensband met de klant, maar ook gebrek aan scholing en bewustzijn, angst en moeite met het herkennen van dierenmishandeling vormen belemmeringen. De relatie tussen dierenmishandeling en huiselijk geweld wordt derhalve ook in Nederland herkend / gezien, maar uit de praktijk blijkt dat er met de constateringen of vermoedens van dierenmishandeling en/of huiselijk geweld nauwelijks iets wordt gedaan. Dierenartsen blijken wel behoefte te hebben aan handvatten hoe hiermee om te gaan. Interviews sleutelpersonen In het kader van het onderzoek hebben de onderzoekers ook interviews gehouden met een aantal sleutelpersonen (dierenbescherming, hulpverlening, politie, Openbaar Ministerie, onderzoek en wetenschap, diergeneeskunde, overheid en parlement). Het verband dat unaniem wordt herkend, is dat in gezinnen geweld tussen mensen kan samengaan met mishandeling van dieren. Andere verbanden worden door iets minder dan de helft van de geïnterviewden herkend: Het dier kan een drukmiddel vormen waarmee partners macht over elkaar uitoefenen; Dierenmishandeling kan een opstap zijn naar geweld tegen mensen; Dierenmishandeling door kinderen kan een signaal zijn van huiselijk geweld of seksueel misbruik. Het is op dit moment nog niet goed mogelijk om de omvang van het probleem in te schatten. Dat heeft te maken met een aantal belemmeringen, zoals het feit dat het bewustzijn van de relatie (nog) niet zo groot is of dat nergens systematisch gevraagd c.q. geregistreerd wordt of er bij huiselijk geweld dieren in het spel zijn. Zoals aangegeven zijn professionals ook terughoudend in het aankaarten of melden van mishandeling door bijvoorbeeld overwegingen van privacy of vertrouwelijkheid en werken hulpverleners en dienstverleners toch nog vaak op hun eigen terrein. Uiteindelijk zijn alle geïnterviewde sleutelpersonen van mening dat nader onderzoek naar de verbanden wenselijk is, zodat kan worden bekeken of de verbanden in Nederland net zo sterk zijn als in het buitenland. De sleutelpersonen hebben uiteraard ook diverse suggesties gedaan om dit onderwerp meer aandacht en prioriteit te geven. Daarbij kan worden gedacht aan het vormen van landelijke en regionale coalities uit verschillende partijen en instellingen die betrokken zijn bij huiselijk geweld of dierenwelzijn. Het organiseren van campagnes om de verbanden tussen (huiselijk) geweld en dierenmishandeling onder de aandacht te brengen en de kennis en het bewustzijn aan de kant van dierenbeschermers en mensenbeschermers te vergroten. Ook het organiseren van een goede informatie-uitwisseling is van belang.
BSD/2011.12 4 Daarnaast wordt ook de suggestie gedaan om intake- en registratieformulieren bij instellingen voor de aanpak van huiselijk geweld aan te passen, zodat er ook vragen over huisdieren worden gesteld. Een eerste stap in deze richting is gedaan bij het Risico Taxatie-instrument, dat wordt gebruikt bij het opleggen van een huisverbod, want in deze vragenlijst is een expliciete vraag opgenomen die gaat over mishandeling van dieren als onderdeel van psychisch geweld! Op 27 mei 2009 is op de Universiteit van Utrecht een congres gehouden over de relatie tussen dierenmishandeling en huiselijk geweld. Daar zijn de resultaten van het onderzoek besproken en is de taskforce Huiselijk geweld en dierenmishandeling opgericht. De voornaamste ambitie van de taskforce is bekendheid te geven aan de relatie tussen geweld tegen mensen en dieren. Verspreiding van kennis kan een bijdrage leveren aan eerder opsporen, voorkomen en aanpakken van geweld. Een en ander met het doel: preventie en vroege signalering van huiselijk geweld tegen mens en dier. Conclusie Op basis van de onderzoeken in het buitenland en het zeer beperkte onderzoek dat in Nederland is uitgevoerd kan de conclusie worden getrokken dat er een relatie is tussen dierenmishandeling en huiselijk geweld. Ik ben dan ook van mening dat dit onderwerp serieus moet worden benaderd. Samen met de taskforce huiselijk geweld en dierenmishandeling ben ik van mening dat het niet wenselijk is om nieuwe overlegstructuren op te tuigen. Het is van belang aan te sluiten bij bestaande (overleg)structuren, protocollen, convenanten en risicotaxatie-instrumenten. Ook lijkt het mij zeker van belang bij zowel de dierenbeschermers als betrokken professionals bij de aanpak van huiselijk geweld, aandacht aan dit onderwerp te besteden. Dit onderwerp is relatief nieuw. Het moge duidelijk zijn dat binnen de gemeente Den Haag en de rest van de regio Haaglanden op dit terrein nog geen initiatieven zijn genomen, zoals bijvoorbeeld in de Angelsaksische landen. In ieder geval is bij de politie Haaglanden ook steeds meer aandacht voor deze relatie en worden politiemensen geattendeerd alert te zijn op deze relatie. Wel is het zo dat er inmiddels contacten zijn gelegd tussen de Federatie Opvang (waaronder ook de Vrouwenopvang) en de Dierenbescherming om meer aandacht aan dit onderwerp te besteden. Tevens wordt ook onderzocht hoe bijvoorbeeld bij de invoering van de wet meldcode aandacht gegeven kan worden aan deze relatie. Ook ben ik voornemens een brief te schrijven naar de dierenartsen in de regio waarin zij attent worden gemaakt op de mogelijkheid om (vermoedens van) huiselijk geweld/kindermishandeling te melden bij het Steunpunt huiselijk geweld. Naar aanleiding van uw verzoek dit onderwerp als zodanig op te nemen in het Veiligheidshuis kan ik u het volgende meedelen. De kernactiviteiten binnen het Veiligheidshuis zijn gericht op een persoonsgebonden aanpak van geweldplegers. Gelet op het feit dat bij de politie en het Steunpunt huiselijk geweld, dat ook in het Veiligheidshuis is ondergebracht, het besef steeds meer toeneemt dat er sprake is van een relatie tussen dierenmishandeling en huiselijk geweld kan en zal deze informatie ook steeds beter worden uitgewisseld.
BSD/2011.12 5 Ik zeg u bij deze toe dat ik contact zal leggen met de Dierenbescherming Den Haag om te onderzoeken of, en zo ja hoe op de meest effectieve en efficiënte manier de informatie tussen dierenbeschermers en mensen beschermers kan worden uitgewisseld. Tevens zal ik de regionale Stuurgroep tijdelijk huisverbod verzoeken dit onderwerp daar op de agenda te zetten en de komende tijd na te denken hoe de kennis over de relatie te vergroten en eventuele belemmeringen voor een goede informatie-uitwisseling weg te nemen. Ik vertrouw er op u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zal uw commissie eind 2011 informeren over de stand van zaken. J.J. van Aartsen