Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Gehandicapt, wat is dat? 9 1.1 Wat is een handicap? 9 1.2 Indeling van 11 1.3 Aard van 13 1.4 Gevolgen van een handicap 20 1.5 Instanties die zich bezig houden met zorg voor gehandicapten 25 1.6 Afsluiting 27 2 Op bezoek 28 2.1 Doelstellingen en verwachtingen 28 2.2 Randvoorwaarden 30 2.3 Alternatieven 33 2.4 Programma voor een bezoek van gehandicapten 36 2.5 Afsluiting 38 3 Omgaan met mensen met een verstandelijke handicap 39 3.1 De leefwereld van iemand met een verstandelijke handicap 39 3.2 Gespreksvoering 44 3.3 Handicaps die invloed hebben op de communicatie 47 3.4 Storingen in de communicatie 50 3.5 Beroepshouding 52 3.6 Afsluiting 55 4 Taken en werkzaamheden 56 4.1 De hulpvraag en doelstellingen 56 4.2 Organiseren en analyseren van werkzaamheden 59 4.3 Het maken van een werkplan 62 4.4 Verantwoordelijkheid 65 4.5 Ergonomie, veiligheid en hygiëne 66 4.6 Afsluiting 70 5 Samenwerken 71 5.1 Doelstelling werkzaamheden 71 5.2 Motivatie 76 5.3 Begeleiden en samenwerken 78 5.4 Jouw beroepshouding als begeleider 83 5.5 Controle van de werkzaamheden 85 5.6 Afsluiting 87 INHOUD 7
6 Contacten tussen boerderij en zorginstelling 89 6.1 Methodisch handelen aan de hand van een zorgplan 89 6.2 Observeren, registreren en rapporteren 91 6.3 Evalueren 93 6.4 Afsluiting 94 Trefwoordenlijst 97 8 WERKEN MET GEHANDICAPTE DIERVERZORGERS
1 Gehandicapt, wat is dat? Oriëntatie Peter heeft twee weken geleden zijn been gebroken bij het voetballen. Hij heeft zijn been nu in het gips en moet lopen met behulp van krukken. Op school mag hij met de lift naar boven. In de pauze heeft hij het met zijn vrienden over hun plannen voor het komende weekend. Een van zijn vrienden zegt: Gaat onze gehandicapte ook mee?. Peter reageert met: Ik ben niet gehandicapt joh, ik loop alleen even niet zo gemakkelijk, meer is het niet. 1.1 Wat is een handicap? Iemand met een handicap wordt belemmerd in zijn normale functioneren vanwege een stoornis of beperking. Er is sprake van een stoornis als een orgaan of lichaamsfunctie ontbreekt, een afwijking vertoont of beschadigd is. Voorbeelden van zijn: stem-, spraak- en taal; gezichts; gehoor; inwendige (bijvoorbeeld cara); cognitieve en psychische (bijvoorbeeld het syndroom van Down); bewegings (bijvoorbeeld verlamming). beperkingen Een stoornis heeft vaak beperkingen tot gevolg. Dit betekent dat iemand met een stoornis sommige activiteiten niet zo goed kan uitvoeren als iemand die geen stoornis heeft. Voorbeelden van beperkingen zijn: beperkingen in de mogelijkheid om je te bewegen, om te eten, om jezelf te wassen, om je te uiten. Soms kunnen mensen met een stoornis nog heel goed normaal functioneren. Er is sprake van een handicap als de stoornis het normale functioneren beperkt. GEHANDICAPT, WAT IS DAT? 9
Fig. 1.1 De wielen van de rolstoel zijn mijn benen. Voorbeeld Joke (21 jaar) heeft vroeger door een ongeval haar linker pink verloren. Zij werkt als bloembinder en wordt bij haar werk niet belemmerd door het gemis van de pink. Wim (22 jaar) werkt als administratief medewerker op een kantoor. Hij doet veel typewerk. Met oud en nieuw verloor hij door een strijker zijn linker pink. Wim kan nu niet meer met tien vingers typen. Hij wordt dus wel belemmerd in zijn werk door het gemis van de pink. Uit dit voorbeeld zal duidelijk zijn dat er bij Wim wel en bij Joke geen sprake is van een handicap is. Door revalidatie zal Wim hopelijk kunnen leren omgaan met zijn handicap. Vragen 1.1 a Lees de volgende stellingen en geef aan of ze juist of onjuist zijn. Stelling 1 Een handicap is altijd een gevolg van een stoornis. 2 Iemand die een stoornis heeft, is gehandicapt. 3 Iemand met een handicap heeft altijd hulp van anderen nodig. 4 Niet elke stoornis hoeft tot een beperkt functioneren te leiden. 5 We bedoelen met normaal functioneren, dat iemand functioneert zoals hij dat moet doen. 6 Diabetes is geen stoornis. 7 Een slechthorende die met een gehoorapparaat goed kan horen is niet gehandicapt. 8 Een gehandicapte zal moeten accepteren dat hij niet alles kan wat anderen wel kunnen. b Aan het begin van dit hoofdstuk wordt Peter door zijn vrienden gehandicapt genoemd. Leg met behulp van de informatie uit deze paragraaf uit of dit wel of niet waar is en waarom. 10 WERKEN MET GEHANDICAPTE DIERVERZORGERS
c d e Omschrijf met je eigen woorden wat jij verstaat onder normaal functioneren. Omschrijf met je eigen woorden wat gehandicapt is. Geef drie voorbeelden van, die geen handicap zijn. 1.2 Indeling van Je kunt op twee manieren indelen. Namelijk door te kijken naar de oorzaak (aangeboren of verworven) of door te kijken naar de aard van de handicap (lichamelijk of verstandelijk). Hierna zie je een schematisch overzicht van de meest voorkomende. Fig. 1.2 Schema van. aangeboren lichamelijk gebied cognitief gebied motorische zintuiglijke orgaan spraak verstandelijke leer sociaal gebied contact meervoudige motorische zintuiglijke orgaan lichamelijk gebied spraak niet-aangeboren cognitief gebied sociaal gebied verstandelijke leer contact meervoudige INDELING VAN HANDICAPS 11