Maatschappelijk aanbesteden in vogelvlucht Mark Waaijenberg B&A Groep
Maatschappelijk aanbesteden IN PERSPECTIEF 2
Samenleving Terugtreden is vooruitzien Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling Verstikkende omarming verzorgingsstaat en samenleving Ongemak over maatschappelijke verschillen Opvatting over maakbaarheid van samenleving Publieke voorzieningen Zeggenschap Financiële ruimte Bescherming pluriformiteit Waarborgen tegen uitsluiting Overheid 3
Samenleving Terugtreden is vooruitzien Waar staan we? Publieke voorzieningen En welke strategie kan de overheid hanteren om meer ruimte te laten aan maatschappelijke initiatieven bij de organisatie van publieke voorzieningen? Overheid 4
Maatschappelijk aanbesteden TWEE BOUWSTENEN: VRAGEN EN COALITIES 5
Een gezond brood? Een volkoren pyramidebroodje van de warme bakker 6
Een gezonde maaltijd? De schijf van vijf 7
Een gezond leven?. 8
Maatschappelijk aanbesteden gaat over de kunst van het vragen stellen Dit: zorgen voor huiswerkbegeleiding en trapveldjes organiseren van buurthuisactiviteiten bouwen levensloopbestendige woningen voorkomen overlast daken thuislozen Of dit: toekomst voor jongeren in de buurt doorbreken sociaal isolement van gezinnen ouderen kunnen lang zelfstandig wonen volwaardige plaats in de samenleving voor dak- en thuislozen 9
Maatschappelijk aanbesteden gaat over de kunst van betrekken van partijen (Nieuwe) partijen die elkaar versterken Complexiteit van vraagstuk vertaald naar diversiteit van partijen Verrassende verbindingen voor een verrassend aanbod Van stakeholders naar shareholders 10
Maatschappelijk aanbesteden is. een manier van werken, een methodiek, een aanpak van en in gemeenten. waarbij een beroep wordt gedaan op betrokkenheid, creativiteit, innovativiteit, tijd en capaciteit van (coalities van) maatschappelijke partners, bedrijven en inwoners voor het aanpakken en oplossen van maatschappelijke vraagstukken en is gebaseerd op de kunst van het vragenstellen en de kunst van het betrekken van maatschappelijke partners, bedrijven en inwoners 11
Maatschappelijk aanbesteden HOE DE AANPAK ERUIT ZIET 12
Stappen in een cyclus stakeholder- en netwerkanalyse Vraagarticulatie & Aanbesteden Stellen van de goeie vraag! Maatschappelijke vraagstukken Coalitievorming Ruimte voor maatschappelijke coalities! systematiek voor sturing & monitoring Resultaten 13 13
Maatschappelijk aanbesteden WAAROM EN WANNEER 14
Motieven om terug te treden MOTIEVEN Vanuit overheid Vanuit bewoners Vanuit instellingen/bedrijven Principieel Inhoudelijk Relationeel Sommige taken en verantwoordelijkheden horen niet meer op ons bordje thuis. De samenleving weet meer. De samenleving kan het beter. Het moet simpeler kunnen. Ons past een bescheiden rol. We willen vitale coalities en sociale cohesie stimuleren. We willen de kloof tussen overheid en burgers dichten. We willen draagvlak creëren. Het is onze morele burgerplicht om ons in te zetten voor leefomgeving. Wij weten meer. Wij hebben de ervaring. Wij kunnen het beter. Wij willen erkenning voor onze rol in de samenleving. Wij willen iets voor anderen of de buurt betekenen. Het is leuk om iets samen te doen. Het is onze taak om een bijdrage te leveren aan de samenleving. Wij voelen ons medeverantwoordelijk. Wij weten meer. Wij kunnen het beter. Wij zijn de professionals. Wij willen erkenning. Wij willen iets voor anderen of de buurt betekenen. Wij willen samenwerken en onze krachten bundelen. Eigen belang De samenleving kan het sneller en/of goedkoper doen dan wij. Wij willen het niet meer betalen. Wij willen het probleem oplossen. Wij willen meer invloed. Wij kunnen het goedkoper doen of kunnen meer krijgen voor hetzelfde geld. Als wij niets doen gaat het mis. Wij willen het probleem oplossen. Wij willen meer invloed. Wij willen een sterkere marktpositie en beter imago. Wij willen er beter van worden. Pragmatisch Als wij niets doen, gebeurt het toch. Als wij het niet doen, doet niemand het. Het is een kleine moeite. Als wij het niet doen, doet niemand het, of de concurrent doet het. Het hoort erbij. 15
What s new? Klassiek aanbesteden Maatschappelijk aanbesteden Eigenaarschap bij opdrachtgever (Gevoel van) eigenaarschap bij samenleving Focus op efficiency Menselijke maat Systeemwereld staat centraal Leefwereld staat centraal Schaalvergroting Schaalverkleining Aanbod/aanbieders als uitgangspunt Vraagstuk als uitgangspunt Economische waarde Maatschappelijke waarde Versnipperd aanbod Integraal aanbod Aanbieders zijn (maatschappelijke) instellingen Aanbieders zijn (combinaties van) organisaties, inwoners en/of (sociaal) ondernemers Resultaat op outputniveau Resultaat op outcomeniveau Gemeentebreed Gericht op wijk of buurt Gericht op één functie Slimme functiecombinaties 16
Voorbeelden van afwegingen voor keuze Smal Reikwijdte van de vraag Breed _ Nadruk op outcome + Klassiek aanbesteden Kracht (potentiële) shareholders Belang van (vitale) coalities + + Maatschappelijk aanbesteden Beperkt Beschikbare (doorloop)tijd Voldoende 17
Maatschappelijk aanbesteden VRAAGFORMULERING 18
Een voorbeeld dak- en thuislozen in Zwolle Vertrekpunt (september 2012): Een andere vorm van dagbesteding met een meer activerend karakter Gemeentelijke voorzet (februari 2013): Dak- en thuislozen in Zwolle zetten een of meer stappen op weg naar een zo zelfstandig mogelijk bestaan Formulering na verdiepingsbijeenkomsten (maart 2013): Dak- en thuislozen in Zwolle hebben een volwaardige plaats in de samenleving en bereiken dit door stappen te zetten op het gebied van activerende dagbesteding en maatschappelijke participatie, als onderdeel van een bredere aanpak op andere leefdomeinen 19
Maatschappelijk aanbesteden COALITIEVORMING 20
Enkelvoudige vragen levensloopbestendige woningen steunkousen cirkel van controle gemeente bingoavonden cirkel van invloed 21
Vraag die partijen verbindt Wie zorgt ervoor dat ouderen in deze wijk zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen? opgave 22
Tips voor coalitievorming op de inhoud
Maatschappelijk aanbesteden STAKEHOLDER- EN NETWERKANALYSE/ STURING/MONITORING 24
invloed / positie omvang / aanwezigheid bereidheid tot samenwerking samenwerkingspartners innovativiteit / creativiteit prestaties welzijn/schulddienstverlening (gezondheids)zorg zelfstandig wonen (ambulante begeleiding) activering richting werk dagbesteding begeleid wonen crisisopvang sociaal pension/ hostel dag/nachtopvang Overzicht van potentiële partijen inventarisatie van stakeholders (voorbeeld) Organisatie Werkgebieden/domeinen Kwaliteit Samenwerking Gewicht Naam 25
Wijk/stad/regio groep individu efficiëntie effectiviteit rendement Monitoring en sturing (bij)sturen op efficiëntie, effectiviteit en resultaten Input/ inbreng capaciteit, kwaliteit en middelen van Throughput/ inspanning interventies per niveau van partners Output/ resultaten prestaties per niveau van partners Outcome/ effecten zelfredzaamheidsmatrix participatieladder profielen registratie door partners focusgroepen, interviews evaluaties partners sociale index etc. statistieken, onderzoek, enquete, buurtpanel monitoren van relatie tussen outcome en input, throughput en output 26
Individueel niveau een voorbeeld uit het sociale domein 27
Aansluiting bij normaal burgerleven: wonen, werken, relaties, identiteit hoog Groepsniveau een voorbeeld van dak- en thuislozen Profiel 3 Mensen die woonden maar in een afhankelijke positie waren Profiel 2 Recent daklozen of nog wonenden met psychosociale problematiek en/of intensief knelpunt Profiel 1 Recent daklozen of nog wonenden met een licht knelpunt laag Profiel 6 Langdurig thuislozen of geinstitutionaliseerde n Profiel 5 Thuislozen in resocialisatiefase Profiel 4 Starters in de Nederlandse samenleving zeer laag Profiel 9 Thuislozen die een ernstig gevaar voor henzelf zijn Profiel 8 Chronisch thuislozen met ernstige psychiatrische of verslavingsproblematiek Profiel 7 Mensen met sterk individualistische levensstijl laag matig hoog zelfredzaamheid 28
Maatschappelijk aanbesteden MEER WETEN 29
Verdere informatie en voorbeelden Gemeenten/BZK/AgentschapNL: Community of Practice www.maatschappelijkaanbesteden.nl Kennisinstituut Stedelijke Samenleving Overijssel (www.kiss-oost.nl) 30