VISIE HET WADDENPARK AFSLUITDIJK 19 december 2013
HET WADDENPARK AFSLUITDIJK INHOUD 1. INLEIDING 3 2. HET WADDENPARK AFSLUITDIJK 5 3. TOERISTISCHE AMBITIE 7 4. BELEVING & BEREIKBAARHEID 9 5. GEBIEDSGERICHTE AANPAK 11 6. TOEKOMSTPERSPECTIEF HET WADDENPARK AFSLUITDIJK 13 PROJECTPLANNEN 15 I WADDENROUTES 17 II KORNWERDERZAND 21 III ZURICH AAN ZEE 25 IV POORT VAN FRYSLÂN 29 2 584 01 405 19 december 2013
1. INLEIDING De Afsluitdijk is als het historische en (inter)nationale icoon onderdeel van Unesco Waddenzee Erfgoed. Het heeft potentie om uit te groeien tot een aantrekkelijke dagattractie. Het gebied in de driehoek Kornwerderzand-Zurich-Makkum wordt ontwikkeld als een uniek belevingspark als het gaat om de elementen water, wind, zoet en zout. In dit Masterplan Het Waddenpark Afsluitdijk wordt de uitdagende ambitie nader uitgewerkt in een toekomstperspectief met hieraan gekoppeld de projectplannen, die voorzien in ontwikkelingen op ruimtelijk - en op toeristisch recreatief gebied. Daarmee wordt de Afsluitdijk en het omliggende landschap met de dorpen en steden beter gepositioneerd. Het Waddenpark Afsluitdijk, een ware beleving van ruimte, vrijheid en actie! BELEID De Afsluitdijk is destijds aangelegd om Nederland te beschermen tegen de zee. Het vormt de scheiding tussen het zoete IJsselmeer en de zoute Waddenzee. Het Rijk is verantwoordelijk voor de (water) veiligheid en mobiliteit. De Structuurvisie Afsluitdijk 2011 geeft aan dat door middel van het verhogen en verbreden van de dijk de veiligheid voor de toekomst wordt gegarandeerd. Vanuit deze opgave hebben de regionale overheidspartijen de Ambitie Agenda Afsluitdijk (2011) opgesteld en financiële middelen gereserveerd om naast de waterveiligheid verschillende innovatieve en duurzame ambities uit te werken. In 2013 is als nadere uitwerking van de Ambitie Agenda Afsluitdijk het Uitvoeringsprogramma De Nieuwe Afsluitdijk opgesteld. Eén van pijlers uit de gemeentelijke Ontwikkelvisie (2011) is dat de gemeente een sterke aantrekkingskracht heeft voor toeristen, met de Afsluitdijk als belangrijke toegangspoort tot onze gemeente. De toeristisch-recreatieve sector wordt gezien als een economische factor die van belang is voor de vitaliteit van de gemeente, zowel economisch als sociaal (Visie Toerisme en Recreatie 2013). Er wordt onder andere ingezet op betere verbindingen tussen toeristisch aanbod op gebied van land, water, cultuur en historie. De Afsluitdijk leent zich voor een landmark met zicht op het IJsselmeer, Wereld Unesco Waddenzee, Terpengebied en het Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân. Deze uitzichten zijn uniek in de wereld. DE AFSLUITDIJK De eenvormige, consequent toegepaste vormgeving, het continue profiel en de eenheid in materiaalgebruik zijn karakteristiek. Kenmerkend is ook het nagenoeg ontbreken van beplanting op de dijk, waardoor de strakke belijning en de functionele inrichting ervan worden benadrukt. De Afsluitdijk wordt gekenmerkt door een asymmetrisch profiel, waarbij de zichtrelatie met het IJsselmeer bepalend is ten opzichte van de relatie met de Waddenzee. De dijk is aangelegd in ruimtelijke samenhang met de verdedigingslinies aan weerzijden. Daarnaast is de dijk onderdeel van een internationale kustlijn, die wat betreft ontstaan en verschijningsvorm divers van samenstelling is. De Afsluitdijk omvat de langste rechte lijn van Nederland. (bron: RACM, cultuurhistorie) 3
HET WADDENPARK AFSLUITDIJK WADDENZEE WERELDERFGOED 1 WERELDERFGOED ZONSONDERGANG ZOUT HARLINGEN WADDENDIJK ZURICH DE BOONTJES INTERNATIONALE ROUTES GETIJDEN RECREATIEVAART RECREATIEVAART WATERSPORT IJSSELMEER NATURA2000 ARCHITECTUUR 2 HISTORISCHE KERNEN BEROEPSVAART VERGEZICHTEN VISSERIJ DIJKEN ZOET NATURA 2000 MAKKUMERWAARD iek t wad ur Monument in Balans KWELDERWALLEN HISTORISCHE DIJKENSTRUCTUUR TERPEN FRIES TERPENLANDSCHAP MARNESLENK WEIDSHEID CULTUUR 3 zoet systeem NATIONAAL LANDSCHAP ZUIDWEST FRYSLÂN o p g a v e F r i e s l a n d 4 VEENWEIDEGEBIED NATIONAAL LANDSCHAP WATERRIJK POLDERS RECREATIEVAART DIJKEN MEREN 4
2. HET WADDENPARK AFSLUITDIJK VERBINDEN VAN VIER LANDSCHAPPEN Als één van de langste oprijlanen van Nederland vormt de Afsluitdijk met Kornwerderzand en Zurich een bijzondere toegangspoort voor Fryslân. Deze ligt op de overgang van het terpenlandschap en het Friese Merenlandschap, van zout en zoet water van de Waddenzee en het IJsselmeer. Het vormt de verbinding met het omringende Friese land met de steden Bolsward (Hanzestad), Sneek (waterstad), Harlingen (Waddenstad), Leeuwarden (Culturele hoofdstad) en de dorpen Zurich, Pingjum, Witmarsum, Wons en Cornwerd. De Afsluitdijk is tevens de verkeerverbinding tussen Fryslân en Noord-Holland en maakt het onderdeel uit van de recreatieve verbinding van de Waddenkust. De dijk vormt een aantrekkelijke economische verbinding (rijksweg A7) tussen Noord Nederland (Groningen en Noord Duitsland) en de Randstad. Zes van de Friese Elfsteden liggen in de gemeente Súdwest-Fryslân. Het grootste deel valt in het Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân, waarvan de Friese Meren en de IJsselmeerkust met de historische kernen onderdeel uitmaken. Bijzonder zijn het kleilandschap met terpen en hemdijken in het noordwesten en het veenlandschap met meren en polders in het zuiden van de gemeente. Het noorden van de gemeente grenst aan het Unesco Werelderfgoed, de Waddenzee. 1 3 4 2 KERNKWALITEITEN De vele historische dorpen met kerken en zes-van-elfsteden vormen de parels in het open klei- en veenlandschap. Een weids landelijk en waterrijk gebied, zowel buitendijks met de Boontjes en de Makkumerwaarden, als binnendijks met het reliëfrijke terpenlandschap en het lage veenweidegebied met de meren en polders. 1. WADDENZEE WERELDERFGOED 3. FRIES TERPENLANDSCHAP Zurich, op de overgang tussen water en land, op de kruising van dijken; de IJsselmeerdijk, de Zeedijk en de Afsluitdijk met de A7. Het Nationaal Landschap Zuidwest- Fryslân met een rijkdom aan cultuur en erfgoed, historisch ontstaan vanuit een bloeiende scheepvaart en handel. 2. IJSSELMEER NATURA2000 4. NATIONAAL LANDSCHAP ZUIDWEST FRYSLÂN Het waardevolle vogelrijke gebied Het Hegewiersterfjild, rondom de oude Marneslenk, met op de kwelderwallen de dorpen Kimswerd, Arum, Witmarsum en Pingjum,. Het natuur- en watersportgebied van het noorden met de zoute Waddenzee als Unesco werelderfgoed en het zoete IJsselmeer. 'Als je het gebied begrijpt, ga je het waarderen. Als je het gebied waardeert, besteed je er meer tijd en geef je meer geld uit.' (bron: Waddenland van overvloed, 2011) 5
HET WADDENPARK AFSLUITDIJK HARLINGEN ZURICH KORNWERDERZAND BOLSWARD MAKKUM Monument in Balans 6 Stevinsluizen Den Oever Monument Afsluitdijk Breezanddijk; eiland van energie Naviduct nabij Kornwerderzand
3. TOERISTISCHE AMBITIE De ambitie is om meer bezoekers, zowel omwonenden als gasten, de Afsluitdijk als topattractie te laten beleven. Het is een gebied met unieke belevingswaarden, waar ruimte en vrijheid daadwerkelijk worden gevoeld en waar prachtige zonsondergangen te bewonderen zijn. Uitgangspunt is om (dag)recreatieve voorzieningen te ontwikkelen en de bezoekersgeleiding een logisch en attractief geheel te laten vormen. Om deze ambitie te verwezenlijken is ontwikkeling van de verschillende landingsplaatsen op de dijk en in het aanlandingsgebied noodzakelijk. Bestaande voorzieningen dienen te worden verbeterd en nieuwe dienen te worden ontwikkeld. Ontwikkelingen dienen passend te zijn in de aard en schaal van het gebied. In deze visie ligt de focus op de driehoek Kornwerderzand-Zurich- Makkum, het hart van Het Waddenpark Afsluitdijk, de Poort van Fryslân. Binnen deze focus hebben de landingsplaatsen een eigen karakter. Kornwerderzand met de Lorentzsluizen als beschermd dorpsgezicht en Kazematten als oorlogserfgoed. De kruising van wegen bij Zurich, een uniek knooppunt in het landschap. De beleving van de ruimte en de vrijheid van de Waddenzee en het IJsselmeer en het terpen- en merenlandschap kan worden ervaren. Het dorp Zurich heeft zijn eigen karakter, gelegen tussen dijken, wegen en tegen de Waddenzee aan, dat kan uitgroeien tot een levendig Waddenzeedorp als verbinding met de omringende mienskip van dorpen. Makkum ligt als parel aan de IJsselmeerdijk, met een historische kern en levendig waterfront met het (verblijfs)recreatiegebied De Holle Poarte. Breezanddijk 15 km 15 km Ontwikkelingen dienen zoveel mogelijk gericht te zijn op de kwaliteit en identiteit (het DNA) van de Afsluitdijk met behoud van het karakter van de bestaande adressen, de havens, sluizen en het recreatieve gebruik (camping en camperplaatsen). De Afsluitdijk als rechte dam door het zoute en zoete water is het uitgangspunt. Behoud door ontwikkeling is dan ook het credo. Nieuwe ontwikkelingen dienen rekening te houden met de aanwezige monumentale waarde en de aard en schaal van het gebied. Ruimtelijke kwaliteit verdient bijzondere aandacht. Er dient kritisch gekeken te worden naar de noodzaak van extra ruimte beslag in relatie tot waarde als erfgoed. Naviduct Kornwerderzand Poort van Fryslân Lorentzsluizen i i Waterfront Makkum Monument Afsluitdijk Den Oever Stevinsluizen A D R E S S E N A A N D E D I J K Lorentzsluizen Kornwerderzand Erfgoed Kornwerderzand Poort van Fryslân Waterfront Makkum 7
HET WADDENPARK AFSLUITDIJK ZURICH KORNWERDERZAND MAKKUM Harlingen Zurich Kornwerderzand Makkum 8 VIJF KILOMETER WADDENEXPERIENCE
4. BELEVING & BEREIKBAARHEID De Afsluitdijk met het terpenlandschap en merengebied en de Wadden- en IJsselmeerkust biedt ultieme mogelijkheden voor recreatieve routes. Fietsen en wandelen langs en over het wad en de waarden en de dijken is vooral voor toeristen die van buiten komen een unieke beleving. Op dit moment heeft het gebied nog een infrastructurele uitstraling, gericht op een snelheid van 130 km per uur met een aantal anonieme verzorgingsplaatsen. Het is de uitdaging om in de toekomst een leisure laag te ontwikkelen gericht op een netwerk van langzame routes, het fietsen en wandelen. Verzorgingsplaatsen als toeristisch overstappunt met een hoge recreatieve waarde en belevingsmomenten voor de Waddenkust. Bijzonder is dat de afstand tussen Kornwerderzand, Makkum en Zurich 5 km is, een uurtje lopen, een half uurtje varen en 20 minuten fietsen. Kortom een gebied dat de potentie heeft om een dag door te brengen en van verschillende vervoersmiddelen gebruik te maken. Afstemming, organisatie en samenwerking is daarbij het geheim van dit bijzondere concept. PINGJUMMER GULDEN HALSBAND Dit ringvormige stelsel om Pingjum Hele stukken zijn er langzamerhand (lengte circa 20 km) is grotendeels aangelegd in de 10e eeuw en voltooid rond dat van een totale ontluistering sprake uit verdwenen, hoewel niet in die mate circa 1100 met de aanleg van de Griene is. Integendeel, door eeuwenlang goed Dyk. In de loop der tijden zal het dijkenstelsel ongetwijfeld vele stormvloeden veraf in het open landschap. Het is van beheer domineert het dijklichaam van hebben gekeerd, zowel als zeekering belang dat een verdere teloorgang (tegen het water van de Marneslenk) wordt voorkomen. Vooralsnog heeft het en als binnendijk, afhankelijk van de object voornamelijk een landschappelijke en cultuurhistorische waarde. Met plaats waar het water binnenkwam. De Halsband keerde het water voor de de opname van een groot deel van laatste maal in 1825, toen zeker tweederde van Friesland overstroomd raakte. netwerk van Nederland in 2013, het de Halsband in het grootste wandel- Hierna heeft het provinciebestuur van zogeheten Waddenwandelen, krijgt de Friesland de zeedijken enorm verbeterd. Halsband daarnaast een belangrijke In 1892 besloot het provinciebestuur recreatieve waarde. vervolgens om een einde te maken (Bron: Noorderbreedte 1985, nr. 2) aan de Halsband als zeewering, omdat deze overbodig was geworden. De dijk is daarna in verval geraakt. Het samenspel tussen de gebruikswaarde (functionaliteit), belevingswaarde (attractiviteit) en de toekomstwaarden (duurzaamheid). Door behoud van de bestaande kwaliteiten van het gebied is van belang, zodanig dat deze kwaliteiten zichtbaarder, toegankelijker en bruikbaarder worden gemaakt voor bezoekers en gebruikers van de Afsluitdijk. 9
I J HET WADDENPARK AFSLUITDIJK E N C E R I E E X P V E R E N B L W A D D F S R E C R Lauwersmeer gebied E R E W A T A T I E Waddenpark Afsluitdijk Den Oever Veluwe met De Hoge Veluwe (referentie) Deltawerken (referentie) Emscher Landschapspark (voorbeeldproject) O M V A N G H E T W A D D E N P A R K 1 km 1 km 1 km 10 Neeltje Jans Breezanddijk Waddenpark
5. GEBIEDSGERICHTE AANPAK Om dit ambitieuze Waddenpark Afsluitdijk te kunnen ontwikkelen is een gebiedsgerichte aanpak nodig, die door samenwerking met diverse partijen, overheid, maatschappelijke organisaties, Wetterskip Fryslân en de ondernemers en bewoners uit het gebied gedragen en ontwikkeld zal moeten worden. Het Waddenpark Afsluitdijk komt in de reeks te staan van de Neeltje Jans, als centrum van de Deltawerken Zeeland. Het zal de belevingswaarde krijgen van het Park De Hoge Veluwe, waar natuur en cultuurbeleving, het beleven van het landschap door bijzondere routes en arrangementen uitgangspunt is. Mooi voorbeeld van gebiedsontwikkeling is het Emscher Landschapspark, over de grens bij Enschede. Hierbij is de wateropgave de motor geweest om nieuwe bestemmingen te geven aan leegstaande fabrieksgebouwen en door middel van een recreatief routesysteem is een zeer aantrekkelijk gebied ontstaan van Oberhausen tot Dortmund. De omvang van Het Waddenpark Afsluitdijk is vergelijkbaar met De Hoge Veluwe, een park dat financieel zelfvoorzienend is. Het heeft de uitstraling van het Emscherpark door de steden Sneek Bolsward, Harlingen met de eilanden en Leeuwarden als culturele hoofdstad te betrekken bij de toekomstige ontwikkelingen. Breezanddijk valt niet binnen dit focus gebied. Het is te klein van omvang en vormt een parel als middelpunt op de dijk voor pilots voor energie (blue-energy) en duurzaamheid. DRAAGVLAK DORPEN, VOOR DE MIENSKIP Het Masterplan Het Waddenpark is gericht op de dorpen Zurich, Wons, Cornwerd, Kornwerderzand en Pingjum. De dorpsbelangen en de bewoners zullen betrokken worden in het proces, mede in de uitwerking van de projectplannen. Door het ontwikkelen van Het Waddenpark Afsluitdijk, ontstaan er nieuwe kansen voor de omgeving op het gebied van verblijf, horeca en activiteiten. Er zullen meer bezoekers naar het gebied worden getrokken, die willen genieten van de schoonheid van het landschap en het water, de toeristische mogelijkheden en het grote aanbod in cultuur en erfgoed. Dit komt de leefbaarheid in de dorpen ten goede, mits er goede verbindingen zijn en goed gekeken wordt naar de aard en schaal van het gebied en er sprake is van (ruimtelijke) kwaliteit. REGIONALE TOERISTISCHE ATTRACTIE 11
HET WADDENPARK AFSLUITDIJK 6. TOEKOMSTPERSPECTIEF Terpenlandschap Merenlandschap IJsselmeer Waddenzee Marneslenk Verdwenen meren Terp Zeedijk Pingjumer Gulden Halsband Hoofdvaarweg Dorpsvaart Dorpen en steden Verblijfsrecreatie Het Waddenpark Afsluitdijk Kornwerderzand (verbreden sluis) Poort van Fryslân Makkum en Zurich I WADDENROUTES Ferryverbinding (wadtaxi) Wadlopen Steigerpad door Makkumerwaard Fiets- / wandelverbinding buitendijks Recreatieve routes door het terpenlandschap Recreatieve routes door het merenlandschap Vaarroutes door het merenlandschap ia II KORNWERDERZAND EN MAKKUMERWAARD Parkeren Camperpark Vispassage Informatiecentrum Afsluitdijk Passantenhaven Kazemattenmuseum Strand Makkum Natuurontwikkeling KORNWERDERZAND III ZURICH AAN ZEE Parkeren Nieuwe verblijfsrecreatie (woningen op palen) Wad experience IV POORT VAN FRYSLÂN Streekstation / parkeren (overstappunt) Horeca 360 panorama 12
HET WADDENPARK AFSLUITDIJK ZURICH POORT VAN FRYSLÂN MAKKUM 13
PROJECTPLANNEN In hoofdstuk 3 van het masterplan is beschreven waar de gemeente met toerisme en recreatie naar toe wil, als het gaat om het Waddenpark Afsluitdijk. In dit hoofdstuk worden de projecten beschreven die de gemeente gezamenlijk met ondernemers, organisaties en inwoners wil realiseren. Projecten worden onderverdeeld in vier hoofdthema s en staan voor: sociale en economische ontwikkelingen, het versterken en beleven van ecologische kwaliteiten, kracht, resultaat en internationale allure. I II III IV Waddenroutes Kornwerderzand Zurich aan zee Poort van fryslân
I WADDENROUTES Een van de belangrijkste aspecten om een gebied te ontwikkelen en de toestroom van toeristen en recreanten naar de regio te vergroten, is de bereikbaarheid van het gebied. Hierbij gaat het om het opheffen onveilige situaties, het creëren van logische infrastructurele routes, bebording langs wegen of het bouwen van nieuwe bruggen. De bereikbaarheid geldt zowel vanuit de automobilist, de fietser, de wandelaar en als ook de watersporter. De Afsluitdijk en het gebied in de halter zijn voornamelijk ingericht vanuit de automobilist. Deze passanten gebruiken de Afsluitdijk als verbinding tussen landsdelen. Toeristen en recreanten komen naar de dijk voor de historie over de aanleg van de dijk, de kazematten met het museum bij Kornwerderzand en de beleving van de ruimte. Kornwerderzand is een knooppunt voor de watersporter, het is de verbinding tussen de Waddenzee en het IJsselmeer.
HET WADDENPARK AFSLUITDIJK Het Waddenpark Afsluitdijk Kornwerderzand Poort van Fryslân Makkum en Zurich Natuur-/ waterland Zurich binnendijks Dorpen Terpen Naviduct Kornwerderzand Vispassage Kornwerderzand Verblijfsrecreatie Bakens (infocentrum Kornwerderzand en Poort van Fryslân) Voorzieningen aan de dijk Landmark/toren Zurich 2.1 2.3 in Harlingen 1.4 WADDENROUTES Ferryverbinding (wadtaxi) Aanlegplaats Ferry Wadlopen Steigerpad door Makkumerwaard Recreatieve route over de Afsluitdijk (waddenzijde) Recreatieve route over de Afsluitdijk (IJsselmeerzijde, bestaand) Recreatieve route over de IJsselmeerdijk/Waddendijk/Slaperdijk Zurich Recreatieve routes terpen- en merenlandschap (bestaand) Recreatieve routes terpen- en merenlandschap (nieuw) Recreatieve route Pingjumer Halsband (bestaand) Recreatieve route Pingjumer Halsband (nieuw Recreatieve route Marneslenk (bestaand)) 2.1 2.3 2.2 1.6 ZURICH 1.3 POORT VAN FRYSLÂN 1.5 1.2 2.4 CORNWERD WONS 2.1 2.3 2.2 1.1 1.5 2.1 2.3 KORNWERDERZAND 2.1 2.3 MAKKUM 18
I WADDENROUTES P R O J E C T E N (CONCEPT) 1 RECREATIEF ROUTENETWERK 1.1 Aanleggen fiets/wandelpad Noordwaard Kornwerderzand naar kern Makkum 1.2 Aanleggen fiets en wandelpad IJsselmeerzijde Kornwerderzand-Makkum 1.3 Verbeteren/aanleggen fietspad Afsluitdijk naar Zurich over slaperdijk 1.4 Verbeteren/aansluiten fietspad Zurich over Harlingen (Noordzeekustroute) 1.5 Verbeteren plattelandswegen richting Makkum en Zurich 1.6 Verbetering aansluiting en verplaatsing brug Gulden Halsband PINGJUM 2 VOORZIENINGEN 2.1 Plaatsen aanlegsteigers voor ferryverbinding Makkum-Kornwerderzand- Zurich-Harlingen (5 stuks) 2.2 Realiseren van opstappunten wadlopen Zurich Kornwerderzand 2.3 Realiseren van oplaadpunten voor fietsen/ebikes bij ferryaanlegplaatsen 2.4 Parkeervoorziening Cornwerd WITMARSUM 3 INFORMATIE EN BEBORDING 3.1 Vervangen en verplaatsen van bebording op de Afsluitdijk en in de regio 3.2 Plaatsen van borden nieuwe routes 3.3 Plaatsen van informatiepanelen bij routeknooppunten en toeristische overstappunten voor auto/fiets/boot 4 ARRANGEMENTEN (PIVATE PARTIJEN) 4.1 Opstellen van een informatieplan- en communicatieplan promotie Waddenpark Afsluitdijk 4.2 Opstellen toeristische kaart (app) routes Waddenpark Afsluitdijk 4.3 Organiseren ferryverbinding 4.4 Organiseren wadlooproute 4.5 Fietsverhuur (E-bikes) 4.6 Elektrisch varen 2 1 Harlingen Zurich WADDENEXPERIENCE 3 4 Kornwerderzand Makkum 5 Cornwerd Wons Pingjum Witmarsum 19
II KORNWERDERZAND Kornwerderzand is één van de locaties waar meerdere functies aanwezig zijn. Het wegen waterverkeer komen hier samen. Er is cultuurhistorie aanwezig in de vorm van de Kazematten met het museum. Daarnaast is het gebied bewoond, Kornwerderzand is een beschermd dorpsgezicht. In Kornwerderzand kan het verhaal worden verteld over de Tweede Wereldoorlog, de Afsluitdijk en de vismigratierivier (historie en educatie). Beleving van ruimte en weidsheid van de Wadden en het IJsselmeer maakt het gebied bijzonder. Zowel de pleziervaart als de bezoeker over land worden naar deze unieke locatie getrokken. Het is van belang om in Kornwerderzand de bestaande kwaliteit te behouden en daar waar mogelijk een nieuwe impuls te geven aan het gebied, in combinatie met cultuurhistorie en mogelijk educatie. Kleinschalige voorzieningen voor dagrecreanten behoren tot de mogelijkheden, dit geldt tevens voor kortdurende verblijfsrecreatie. Hierbij kan gedacht worden aan een aantal camperplaatsen aan de Waddenkant, voorzieningen voor een passantenhaven en de hunker bunker (unieke hotelkamer in een bunker met uitzicht over het IJsselmeer of de Waddenzee). De ontwikkelingen dienen passend te zijn bij de aard en schaal van het gebied. Door de verbinding te leggen met de toeristische trekpleister Makkum, de dorpen Zurich en Cornwerd en de Afsluitdijk, wordt de beleving van het gebied vergroot. Een aanleg van een fiets-/wandelpad langs de Noordwaard met mogelijk een vogelkijkhut zorgt voor de verbinding, maar draagt ook bij aan de beleving van de natuur en de ruimte van het gebied. De Afsluitdijk kan vanuit een ander standpunt worden beleefd. Tevens is het mogelijk om een rondje Afsluitdijk te doen vanuit Makkum of Cornwerd, met een tussenstop bij Zurich en Kornwerderzand.
HET WADDENPARK AFSLUITDIJK KORNWERDERZAND Zeedijk Ferryverbinding (wadtaxi) Aanlegplaats Ferry Wadlopen Steigerpad door Makkumerwaard Recreatieve routes Oeververbetering Vispassage Info vispassage Kazemattenmuseum Camperplaatsen Parkeervoorzieningen 1.2 1.1 1 Passantenhaven met voorzieningen Baken - informatiecentrum Afsluitdijk met horeca 1.3 360 panorama ZURICH AAN ZEE 2.2 2.3 Zeedijk Ferryverbinding (wadtaxi) Aanlegplaats Ferry Wadlopen Recreatieve routes Parkeervoorzieningen Verblijfsrecreatie (waddenhutten op palen) Beleefbaar water binnendijks Vissteigers binnenwater Opwaarderen strand 4.4 4 4.3 4.2 4.1 2.1 3.1 3.2 2.5 2.6 3.3 2.4 3 2 Opwaarderen pand Wetterskip/herbestemming pand Melkfabriek Uitbreiden terras café 4.3 Voorzieningen aan de dijk (landmark/toren, vogelkijkhut, stormhut) Dijktrap met waddenbank Zichtlijn kerktoren POORT VAN FRYSLÂN 4.3 Zeedijk Wadlopen Recreatieve routes Inrichting taluds restruimten Waddentransferium Talud op dijkhoogte Horecafunctie op dijkhoogte 4.3 Landmark in zichtlijn Afsluitdijk, windicoon 360 panorama T O E K O M S T B E E L D E N 22 Route door Makkumerwaard Verhaal van de Afsluitdijk Horeca informatiecentrum Informatiecentrum Afsluitdijk
II KORNWERDERZAND P R O J E C T E N 1 VERBLIJFSRECREATIE 1.1 Realiseren van camperpark (20-30 plaatsen) langs het water 1.2 Realiseren van aanlegsteiger voor ferry Waddenzijde 1.3 Aanleggen parkeervoorziening beleveningscentrum/ kazemattenmuseum/ferry 1.4 Plaatsen zonnepanelen voor energie en electrisch oplaadpunten 1.5 Plaatsen van meubilair en beplanting 2 PASSANTENHAVEN MET VOORZIENINGEN 2.1 Aanleggen parkeervoorziening beleveningscentrum/ kazemattenmuseum/ferry 2.2 Aanleggen/verbeteren parkeervoorziening kitesurfen 2.3 Opwaarderen natuurstrand en kitesurflocatie met meubilair en toiletvoorziening 2.4 Realiseren oeververbinding met natuurstrand/kitesurflocatie 2.5 Realiseren van aanlegsteiger (20-30 plaatsen) inclusief voorzieningen 2.6 Realiseren van havengebouw met horeca- en toilletvoorziening 3 INFORMATIE- EN BELEVINGSCENTRUM EN HORECA 3.1 Realiseren informatie- en belevingscentrum met horeca 3.2 Realiseren terras en kijkpunten bij sluis 3.3 Realiseren van aanlegsteiger voor Ferry en Bruine Vloot 3.4 Plaatsen van informatiepanelen 3.5 Verplaatsen kunstwerken 3.6 Opstellen inrichtingsplan voor gehele complex inclusief buitenruimte, wandelpaden, fietsrekken etc. 4 KAZEMATTENMUSEUM EN VISMIGRATIE 4.1 Realiseren wandelpad over sluis 'dorpsommetje' 4.2 Verbeteren entree en bereikbaarheid museum 4.3 Onderzoeken verblijfsrecreatie in kazemat/bunker en havengebouw 4.4 Plaatsen informatiepanelen (vismigratie en historie) 4.5 Plaatsen meubilair en routing 360 panorama Waddenzee / IJsselmeer / Afsluitdijk (informatiecentrum Afsluitdijk) 23
III ZURICH AAN ZEE Zurich ligt aan de oude autoweg richting Afsluitdijk en ligt tegen de Waddenzee aan. Na de aanleg van de snelweg naar Harlingen, was de route door het dorp niet langer meer de drukke verbinding naar het achterland. Het Waddendorp ligt ingeklemd tussen de N31 en de Waddenzee. Ooit een levendig dorp, ten tijde van de aanleg van de Afsluitdijk, nu sprake van een rustig dorp. Het gebied langs de kust is een belangrijke route vogeltrekroute. Er komen veel bezoekers een kijkje over de dijk nemen om het Waddengebied te beleven: weidsheid en de natuur. Door nieuwe ontwikkelingen in en rond het dorp kan Zurich uitgroeien tot een dorp met een echte Waddenexperience: Wad, wind en natuurbeleving.
HET WADDENPARK AFSLUITDIJK V E R L E D E N KORNWERDERZAND Zeedijk Ferryverbinding (wadtaxi) 1.5 Zicht Aanlegplaats op de kerk Ferry in 1929, Wadlopen www.tresoar.nl Steigerpad door Makkumerwaard Recreatieve routes Oeververbetering Zware storm dijk Zurich, uit archief Wetterskip Fryslân Vuurtoren Zurich, uit archief Imkje van den Berg-Roedema 3.1 1 1.3 1.2 1.4 3.2 Vispassage Info vispassage Kazemattenmuseum Camperplaatsen Parkeervoorzieningen 2.1 2. Passantenhaven met voorzieningen Baken - informatiecentrum Afsluitdijk met horeca 360 panorama 3.4 ZURICH AAN ZEE Zeedijk Ferryverbinding (wadtaxi) 2.4 Aanlegplaats Ferry Wadlopen Recreatieve routes Parkeervoorzieningen Verblijfsrecreatie (waddenhutten op palen) Beleefbaar water binnendijks Vissteigers binnenwater Opwaarderen strand Opwaarderen pand Wetterskip/herbestemming pand Melkfabriek Uitbreiden terras café Voorzieningen aan de dijk (landmark/toren, vogelkijkhut, stormhut) Dijktrap met waddenbank Zichtlijn kerktoren 2.5 3.3 2.2 2 2 2.2 POORT VAN FRYSLÂN Zeedijk Wadlopen T ORecreatieve Eroutes K O M S T B E E L D E N Inrichting taluds restruimten Waddentransferium Talud op dijkhoogte Horecafunctie op dijkhoogte Landmark in zichtlijn Afsluitdijk, windicoon 360 panorama 26 Zonsondergang Waddenzee Waddenexperience Waddenexperience Waddenhutten op palen
III ZURICH AAN ZEE.1 1.7 3 1.6 1 3.5 P R O J E C T E N 1 DORPSKERN 1.1 Aanleggen parkeervoorziening bij aanlegplaats ferry en start wadlopen (30pp) 1.2 Upgrading camperplaatsen met voorzieningen 1.3 Plaatsen van dijktrappen met Waddenbanken 1.4 Realiseren van oplaadpunten voor (verhuur) ebikes 1.5 Realiseren van aanlegsteiger ferry met stormhut 1.6 Herbestemming pand melkfabriek (museum Oud Zurich 'Door-Reed') 1.7 Herbestemming pand Wetterskip, opwaarderen en kwaliteitsverbetering 2 POLDER / BUITENGEBIED 2.1 Realiseren van van waddenhutten op palen met zicht over waddenzee (max 5 stuks) 2.2 Beleefbaar maken en vergroten water binnendijks 2.3 Aanleggen vissteigers binnenwater 2.4 Realiseren van een landmark in de vorm van een vogelkijkhut (toren) 2.5 Opwaarderen strand ten zuidwesten van de Zuricher Polder 3 RECREATIEF ROUTENETWERK 3.1 Aanleggen pad vanaf opvaart langs cafe naar waddenhutten en dijk 3.2 Aanleggen pad van cafe naar kerk en visuele relatie herstellen 3.3 Aanleggen pad vanaf fietspad naar Zuricher polder 3.4 Realiseren van een dorpsommetje 3.5 Verbetering aansluiting en verplaatsing brug Gulden Halsband 4 INFORMATIESYSTEEM 4.1 Vervangen en verplaatsen bebording 4.2 Plaatsen van borden bij nieuwe routes 4.3 Plaatsen van informatiepanelen bij routeknooppunten en toeristische overstappunten voor auto/fiets/boot Vernatten Zuricher polder Landmark/toren (referentie verleden) Voorzieningen op het strand Kunst/stormhut op de dijk 27
Bron foto: https://beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat
IV POORT VAN FRYSLÂN Streekstation Zurich, het gebied rond het huidige wegrestaurant, is het gebied op de overgang van vier landschappen. Water ontmoet land, een gebied met veel potentie. Er is een spel van infrastructurele werken en taluds. Het is een bijzondere belevingsplek en leent zich voor een markante ontwikkeling in de vorm van een landmark op dijkhoogte. Vanuit dit baken kunnen diverse dagtripjes worden gemaakt, naar de Afsluitdijk, het Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân en de Elfsteden. Hiervoor dient de infrastructuur te worden aangepakt voor zowel het langzame als het snelle verkeer. Bij de gebiedsontwikkeling dient de verbinding te worden gezocht met het dorp Zurich en het gebied bij de Zuricher Polder.
Vissteigers binnenwater Opwaarderen strand Opwaarderen pand Wetterskip/herbestemming pand Melkfabriek Uitbreiden terras café Voorzieningen aan de dijk (landmark/toren, vogelkijkhut, stormhut) Dijktrap met waddenbank Zichtlijn kerktoren HET WADDENPARK AFSLUITDIJK POORT VAN FRYSLÂN Zeedijk Wadlopen Recreatieve routes Inrichting taluds restruimten Waddentransferium Talud op dijkhoogte Horecafunctie op dijkhoogte Landmark in zichtlijn Afsluitdijk, windicoon 360 panorama 1 2.1 2 2.2 T O E K O M S T B E E L D E N 30 Inrichting taluds restruimten Talud op dijkhoogte Horecafunctie op dijkhoogte
IV POORT VAN FRYSLÂN P R O J E C T E N 1 WADDENTRANSFERIUM 1.1 Opstellen inrichtingssplan voor gehele driehoek binnen rijkswegen 1.2 Verbeteren/uitbreiden van bestaande parkeervoorziening, 300 pp 1.3 Verplaatsen van bustransferium 1.4 Herinrichten/uitbreiden van energiestation (groen) 1.5 Aanleggen verzorgingsplaats 'Waddenstreekstation' 1.6 Realiseren van oplaadpunten voor (verhuur) ebikes 2 HORECA MET STREEKPRODUCTEN 2.1 Realiseren horecagelegenheid met voorzieningen, op dijkhoogte 2.2 Realiseren landmark in zichttlijn Afsluitdijk 2.3 Aanleggen van taluds op dijkhoogte 2.4 Inplanten taluds met streekproducten 2.5 Plaatsen zonnepanelen op taluds 2.6 Aanleg wandelpaden door gehele gebied 5 3 INFORMATIESYSTEEM 3.1 Vervangen en verplaatsen bebording 3.2 Plaatsen van borden bij nieuwe routes 3.3 Plaatsen van informatiepanelen bij route knooppunten en toeristische overstappunten boot/auto/fiets 4 ARRANGEMENTEN (PIVATE PARTIJEN) 4.1 Fietsverhuur (E-bikes) 5 OPHEFFEN BESTAANDE VOORZIENINGEN 5.1 Opheffen van bestaande parkeervoorzienningen met tankstation en verzorgingsplaats 360 panorama vier landchappen 360 panorama vier landchappen 31
COLOFON De visie Waddenpark Afsluitdijk is tot stand gekomen in opdracht van de Gemeente Sudwest-Fryslan en in samenwerking met N0.0RDPEIL landschap.stedenbouw Bronvermelding: Tekst Pingjumer Gulden Halsband: Wal, J., van der, 1985, De Pingjumer Gulden halsband, in: Noorderbreedte nr. 2, pp. 37-39. Sneek, 19 december 2013