Literatuuronderwijs als denkscholing

Dit is de presentatie die getoond is tijdens de inspiratiedag in s Hertogenbosch, 6-6-2019, minus de dia s met foto of filmpje van leerlingen. Literatuuronderwijs als denkscholing Martijn Koek, Tanja Janssen, Frank Hakemulder, Gert Rijlaarsdam m.koek@uva.nl koe@keizerkarelcollege.nl

Even opwarmen met een gedicht

Even opwarmen met een gedicht Ik schreef je dat je geen illusies Ik heb het je meteen gezegd, de eerste keer, Ik had het bij me op een briefje en ik schreef het op de rand van een krant en op een kalender aan je muur, en ik zei het in je oor, in de deuropening, en op straat, aan een kade, ik riep het naar je over het water in het licht van een zwiepende straatlantaarn, en jij riep terug: - Ik ook van jou! (Toon Tellegen)

Even opwarmen met een gedicht Ik schreef je dat je geen illusies Ik heb het je meteen gezegd, de eerste keer, Ik had het bij me op een briefje en ik schreef het op de rand van een krant en op een kalender aan je muur, en ik zei het in je oor, in de deuropening, en op straat, aan een kade, ik riep het naar je over het water in het licht van een zwiepende straatlantaarn, en jij riep terug: - Ik ook van jou! (Toon Tellegen) Wat is volgens jou de verhouding tussen de ik en de jij?

Even opwarmen met een gedicht Ik schreef je dat je geen illusies Ik heb het je meteen gezegd, de eerste keer, Ik had het bij me op een briefje en ik schreef het op de rand van een krant en op een kalender aan je muur, en ik zei het in je oor, in de deuropening, en op straat, aan een kade, ik riep het naar je over het water in het licht van een zwiepende straatlantaarn, en jij riep terug: - Ik ook van jou! (Toon Tellegen) Wat is volgens jou de verhouding tussen de ik en de jij? Wat schrijft/zegt/roept de ik?

Denkscholing? Hoezo dan?

Denkscholing? Hoezo dan? It ain t what you don t know that gets you into trouble; it s what you know for sure that just ain t so. - attributed to Mark Twain, in 1899

Er is vrij brede overeenstemming over het belang van kritisch (leren) denken. It ain t what you don t know that gets you into trouble; it s what you know for sure that just ain t so. - attributed to Mark Twain, in 1899

Er is vrij brede overeenstemming over het belang van kritisch (leren) denken. Maar: wat is kritisch denken eigenlijk?

Wat is kritisch denken eigenlijk? The essence of critical thinking is suspended judgment; and the essence of this suspense is inquiry to determine the nature of the problem before proceeding to attempts at its solution. Dewey, 1910

Vertederen

Vertederen Opvrolijken

Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken.

Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken. Ze rijden dus naar een plek die eigenlijk helemaal niet bestaat. Ik snap niet het nut van met z n tweeën in een auto naar een plek te gaan die niet bestaat.

Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken. Ze rijden dus naar een plek die eigenlijk helemaal niet bestaat. Ik snap niet het nut van met z n tweeën in een auto naar een plek te gaan die niet bestaat. - Wat bedoel je met nut?

Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken. Ze rijden dus naar een plek die eigenlijk helemaal niet bestaat. Ik snap niet het nut van met z n tweeën in een auto naar een plek te gaan die niet bestaat. - Wat bedoel je met nut? Een reden, waarom ze dat zouden doen. Niks vertellen aan anderen, gewoon in je eentje weggaan.

Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken. Ze rijden dus naar een plek die eigenlijk helemaal niet bestaat. Ik snap niet het nut van met z n tweeën in een auto naar een plek te gaan die niet bestaat. - Wat bedoel je met nut? Een reden, waarom ze dat zouden doen. Niks vertellen aan anderen, gewoon in je eentje weggaan. - En lees je dan wel gewoon door?

Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken. Ze rijden dus naar een plek die eigenlijk helemaal niet bestaat. Ik snap niet het nut van met z n tweeën in een auto naar een plek te gaan die niet bestaat. - Wat bedoel je met nut? Een reden, waarom ze dat zouden doen. Niks vertellen aan anderen, gewoon in je eentje weggaan. - En lees je dan wel gewoon door? Jawel, want misschien komt er nog een reden waarom ze dat hebben gedaan.

Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken. Ze rijden dus naar een plek die eigenlijk helemaal niet bestaat. Ik snap niet het nut van met z n tweeën in een auto naar een plek te gaan die niet bestaat. - Wat bedoel je met nut? Een reden, waarom ze dat zouden doen. Niks vertellen aan anderen, gewoon in je eentje weggaan. - En lees je dan wel gewoon door? Jawel, want misschien komt er nog een reden waarom ze dat hebben gedaan. - En kwam die voor jou?

Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken. Ze rijden dus naar een plek die eigenlijk helemaal niet bestaat. Ik snap niet het nut van met z n tweeën in een auto naar een plek te gaan die niet bestaat. - Wat bedoel je met nut? Een reden, waarom ze dat zouden doen. Niks vertellen aan anderen, gewoon in je eentje weggaan. - En lees je dan wel gewoon door? Jawel, want misschien komt er nog een reden waarom ze dat hebben gedaan. - En kwam die voor jou? Nee, niet echt. Daarom vind ik het nog steeds een vreemd boek.

Suspended judgement? Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken. Ze rijden dus naar een plek die eigenlijk helemaal niet bestaat. Ik snap niet het nut van met z n tweeën in een auto naar een plek te gaan die niet bestaat. - Wat bedoel je met nut? Een reden, waarom ze dat zouden doen. Niks vertellen aan anderen, gewoon in je eentje weggaan. - En lees je dan wel gewoon door? Jawel, want misschien komt er nog een reden waarom ze dat hebben gedaan. - En kwam die voor jou? Nee, niet echt. Daarom vind ik het nog steeds een vreemd boek.

Suspended judgement? Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken. Ze rijden dus naar een plek die eigenlijk helemaal niet bestaat. Ik snap niet het nut van met z n tweeën in een auto naar een plek te gaan die niet bestaat. - Wat bedoel je met nut? Een reden, waarom ze dat zouden doen. Niks vertellen aan anderen, gewoon in je eentje weggaan. - En lees je dan wel gewoon door? Jawel, want misschien komt er nog een reden waarom ze dat hebben gedaan. - En kwam die voor jou? Nee, niet echt. Daarom vind ik het nog steeds een vreemd boek.?

Suspended judgement? Inquiry to determine the nature of the problem? Vertederen Opvrolijken Gelukkig maken. Ze rijden dus naar een plek die eigenlijk helemaal niet bestaat. Ik snap niet het nut van met z n tweeën in een auto naar een plek te gaan die niet bestaat. - Wat bedoel je met nut? Een reden, waarom ze dat zouden doen. Niks vertellen aan anderen, gewoon in je eentje weggaan. - En lees je dan wel gewoon door? Jawel, want misschien komt er nog een reden waarom ze dat hebben gedaan. - En kwam die voor jou? Nee, niet echt. Daarom vind ik het nog steeds een vreemd boek.

Wat is kritisch denken eigenlijk? The essence of critical thinking is suspended judgment; and the essence of this suspense is inquiry to determine the nature of the problem before proceeding to attempts at its solution. Dewey, 1910

Is Hanneke een goede lerares? Ze is georganiseerd, slim en pedagogisch onderlegd.

Is Hanneke een goede lerares? Ze is georganiseerd, slim en pedagogisch onderlegd en lui en agressief.

Kahneman, 2011: Consistentie van informatie is overtuigender dan volledigheid van informatie.

Kahneman, 2011 : Consistentie van informatie is overtuigender dan volledigheid van informatie. Hoe minder we van iets weten, hoe makkelijker het is om er een samenhangend verhaal van te maken.

Kahneman, 2011 : Consistentie van informatie is overtuigender dan volledigheid van informatie. Hoe minder we van iets weten, hoe makkelijker het is om er een samenhangend verhaal van te maken. Dewey s suspended judgment is dus moeilijk!

DUAL PROCESS THEORY

DUAL PROCESS THEORY Systeem 1 Geautomatiseerd denkproces

DUAL PROCESS THEORY Systeem 1 Geautomatiseerd denkproces? systeem 1-remming

DUAL PROCESS THEORY Systeem 1 Systeem 2? Geautomatiseerd denkproces systeem 1-remming Reflectief denkproces

DUAL PROCESS THEORY Systeem 1 Systeem 2? Geautomatiseerd denkproces systeem 1-remming Reflectief denkproces Kritische disposities

DUAL PROCESS THEORY Systeem 1 Systeem 2? Geautomatiseerd denkproces systeem 1-remming Reflectief denkproces Kritische disposities Kritische denkvaardigheden

DUAL PROCESS THEORY Systeem 1 Systeem 2? Geautomatiseerd denkproces systeem 1-pauze Reflectief denkproces Kritische disposities Kritische denkvaardigheden

Kritisch denken is DUAL PROCESS THEORY Systeem 1 Systeem 2? Geautomatiseerd denkproces systeem 1-pauze Reflectief denkproces Kritische disposities Kritische denkvaardigheden

Kritisch denken is DUAL PROCESS THEORY Systeem 1 Systeem 2? Geautomatiseerd denkproces systeem 1-pauze Reflectief denkproces de-automatiseren Kritische disposities Kritische denkvaardigheden

Kritisch denken is DUAL PROCESS THEORY Systeem 1 Systeem 2? Geautomatiseerd denkproces systeem 1-pauze Reflectief denkproces de-automatiseren (re)construeren Kritische disposities Kritische denkvaardigheden

Denkfase Ervaringen in de literatuurles De-automatiseren

Denkfase De-automatiseren Ervaringen in de literatuurles Interpretatiebesef

Denkfase De-automatiseren Ervaringen in de literatuurles Interpretatiebesef Het besef dat je aan een verhaal een betekenis kunt toevoegen.

Denkfase De-automatiseren Ervaringen in de literatuurles Interpretatiebesef Het besef dat je aan een verhaal een betekenis kunt toevoegen. Ik zie steeds vaker symbolen, overal. Zelfs in videogames. Dat realiseerde ik me toen ik geleerd had over symbolen en associaties: alles is literatuur.

Denkfase De-automatiseren Ervaringen in de literatuurles Interpretatiebesef Conflict De ervaring iets niet (helemaal) te begrijpen, vraagtekens ergens bij zetten.

Denkfase De-automatiseren Ervaringen in de literatuurles Interpretatiebesef Conflict De ervaring iets niet (helemaal) te begrijpen, vraagtekens ergens bij zetten. Toen ik merkte dat ik de hoofdpersoon, die best een vreemd figuur is, aardig vond, vroeg ik mij af: Ben ik zelf ook vreemd?

Denkfase De-automatiseren Ervaringen in de literatuurles Interpretatiebesef Conflict Vertraging De ervaring dat je een cognitief proces vertraagt

Denkfase De-automatiseren Ervaringen in de literatuurles Interpretatiebesef Conflict Vertraging De ervaring dat je een cognitief proces vertraagt Soms als ik een boek lees, sla ik het even dicht en leg het weg om er over na te denken.

Denkfase Ervaringen in de literatuurles (re)construeren

Denkfase (re)construeren Ervaringen in de literatuurles Cognitieve ontkoppeling Het denken over alternatieve betekenismogelijkheden, buiten die waar het eerst aan gedacht werd.

Denkfase (re)construeren Ervaringen in de literatuurles Cognitieve ontkoppeling Het denken over meerdere betekenissen, buiten die waar het eerst aan gedacht werd. We dachten dat onze interpretatie goed was, maar we vonden die van de leraar ook goed. Dat zette ons aan het denken. Misschien is er een compromis. Of niet. En de volgende les discussieerden we er verder over.

Denkfase (re)construeren Ervaringen in de literatuurles Cognitieve ontkoppeling Redeneren Bewust betekenis ergens aan proberen te hechten, door verbindingen te leggen.

Denkfase (re)construeren Ervaringen in de literatuurles Cognitieve ontkoppeling Redeneren Bewust betekenis ergens aan proberen te hechten, door verbindingen te leggen. Als ik symboliek tegenkom, denk ik altijd aan literatuurgeschiedenis en dan zie ik: ik kan dit symbool verbinden met dat aspect en soms ook iets uit dit boek met een ander boek.

Denkfase (re)construeren Ervaringen in de literatuurles Cognitieve ontkoppeling Redeneren Concluderen De keuze voor één of meerdere betekenissen boven andere mogelijke betekenissen.

Denkfase (re)construeren Ervaringen in de literatuurles Cognitieve ontkoppeling Redeneren Concluderen De keuze voor één of meerdere betekenissen boven andere mogelijke betekenissen. Een held is eenzaam. Eerst dachten we: onzin. Maar Kafka op het strand en Het lied van de loopgraven lieten me zien dat een held soms eenzaam kan zijn, maar niet altijd, en niet elke held.

Hoe deze ervaringen te stimuleren? Dag van de literatuurkritiek 2018

Hoe deze ervaringen te stimuleren? de-automatiseren (re-)construeren Ervaringen Conflict Interpretatiebesef Vertraging Redeneren Alternatieven verkennen Concluderen Dag van de literatuurkritiek 2018

de-automatiseren (re-)construeren Vertraging Ervaringen Conflict Interpretatiebesef Alternatieven verkennen Redeneren Concluderen Stimulerende leeractiviteit Opmerken Tegendenken Afwegen Alternatieven verkennen Dag van de literatuurkritiek 2018

de-automatiseren (re-)construeren Vertraging Ervaringen Conflict Interpretatiebesef Alternatieven verkennen Redeneren Concluderen Stimulerende leeractiviteit Opmerken Tegendenken Afwegen Alternatieven verkennen Ontwerpprincipes voor lessenserie Dag van de literatuurkritiek 2018

Opzet lessenserie Opmerken Tegendenken Alternatieven verkennen 1 Introductie 2 3 4 5 6 7 8 9 t/m 12 Afwegen Dag van de literatuurkritiek 2018

Opzet lessenserie Opmerken Tegendenken Alternatieven verkennen 1 Introductie 2 Literaire oefening 3 4 5 6 7 8 9 t/m 12 Afwegen Dag van de literatuurkritiek 2018

Opzet lessenserie Opmerken Tegendenken Alternatieven verkennen 1 Introductie 2 Literaire oefening 3 Herhaling Introductie 4 5 6 7 8 9 t/m 12 Afwegen Dag van de literatuurkritiek 2018

Opzet lessenserie Opmerken Tegendenken Alternatieven verkennen 1 Introductie 2 Literaire oefening 3 Herhaling Introductie 4 Herhaling Literaire oefening 5 Herhaling Herhaling Introductie 6 Herhaling Herhaling Literaire oefening Afwegen 7 Herhaling Herhaling Herhaling Introductie 8 Herhaling Herhaling Herhaling Literaire oefening 9 t/m 12 Literaire oefening Dag van de literatuurkritiek 2018

Voorbeeld: les 1, introductie opmerken Dag van de literatuurkritiek 2018

Les 1 Dag van de literatuurkritiek 2018

Ik zie Ik denk Ik voel (me) Dag van de literatuurkritiek 2018

Ik zie het Leidseplein. Ik denk Ik voel (me) Dag van de literatuurkritiek 2018

Ik zie het Leidseplein. Ik denk was ik nu maar daar. Ik voel (me) Dag van de literatuurkritiek 2018

Ik zie het Leidseplein. Ik denk was ik nu maar daar. Ik voel (me) best vrolijk. Dag van de literatuurkritiek 2018

Stel je voor: je werkt bij een reisorganisatie en je krijgt de opdracht Amsterdam te promoten voor mogelijke geïnteresseerde toeristen. Schrijf hieronder minimaal 10 zaken op die jij, met die promotiecampagne in gedachten, opmerkt in deze foto. Les 1 Dag van de literatuurkritiek 2018

Stel je voor: je werkt bij een reisorganisatie en je krijgt de opdracht Amsterdam te promoten voor mogelijke geïnteresseerde toeristen. Schrijf hieronder minimaal 10 zaken op die jij, met die promotiecampagne in gedachten, opmerkt in deze foto. Stel je voor: je werkt als inspecteur bij de Geheime Dienst en je krijgt in verband met een onderzoek naar een mogelijke terroristische aanslag deze foto onder ogen. Schrijf hieronder minimaal 10 zaken op die jij, met je onderzoek in gedachten, opmerkt in deze foto. Les 1 Dag van de literatuurkritiek 2018

Dus Je merkt doorgaans in eerste instantie niet zoveel details op. Je ziet meer het geheel. Zeker als dat je bekend voorkomt. Dag van de literatuurkritiek 2018

Dus Je merkt doorgaans in eerste instantie niet zoveel details op. Je ziet meer het geheel. Zeker als dat je bekend voorkomt. Wat je aan details ziet hangt af van de blik waarmee je kijkt. Dag van de literatuurkritiek 2018

Dus Je merkt doorgaans in eerste instantie niet zoveel details op. Je ziet meer het geheel. Zeker als dat je bekend voorkomt. Wat je aan details ziet hangt af van de blik waarmee je kijkt. Je kunt dus op verschillende manieren kijken en verschillende zaken opmerken. Dag van de literatuurkritiek 2018

Huiswerk opmerken: Kijk eens goed om je heen op school en maak een foto van iets (niet iemand) in de school dat je opvallend vindt. Dag van de literatuurkritiek 2018

Huiswerk opmerken: Kijk eens goed om je heen op school en maak een foto van iets (niet iemand) in de school dat je opvallend vindt.

Wat ik opvallend vind aan deze foto is dat het vuil net naast de prullenbak ligt. Dit vind ik een typisch voorbeeld van hoe lui en verwend pubers tegenwoordig zijn. Ze nemen niet de moeite om als ze naast de prullenbak gooien het even op te rapen en in de prullenbak te doen, en ze zijn gewend dat het 'toch wel' opgeruimd wordt. Ook kan ik er wel om lachen.

EERSTE REACTIE Dit is niet letterlijk te zien op de foto, maar een idee dat je van die foto/situatie krijgt. Wat ik opvallend vind aan deze foto is dat het vuil net naast de prullenbak ligt. Dit vind ik een typisch voorbeeld van hoe lui en verwend pubers tegenwoordig zijn. Ze nemen niet de moeite om als ze naast de prullenbak gooien het even op te rapen en in de prullenbak te doen, en ze zijn gewend dat het 'toch wel' opgeruimd wordt. Ook kan ik er wel om lachen.

EERSTE REACTIE Dit is niet letterlijk te zien op de foto, maar een idee dat je van die foto/situatie krijgt. OPGEMERKT: 1) Propjes naast de prullenbak gegooid. Wat ik opvallend vind aan deze foto is dat het vuil net naast de prullenbak ligt. Dit vind ik een typisch voorbeeld van hoe lui en verwend pubers tegenwoordig zijn. Ze nemen niet de moeite om als ze naast de prullenbak gooien het even op te rapen en in de prullenbak te doen, en ze zijn gewend dat het 'toch wel' opgeruimd wordt. Ook kan ik er wel om lachen.

EERSTE REACTIE Dit is niet letterlijk te zien op de foto, maar een idee dat je van die foto/situatie krijgt. OPGEMERKT: 1) Propjes naast de prullenbak gegooid. 2) Er is geen moeite gedaan. Wat ik opvallend vind aan deze foto is dat het vuil net naast de prullenbak ligt. Dit vind ik een typisch voorbeeld van hoe lui en verwend pubers tegenwoordig zijn. Ze nemen niet de moeite om als ze naast de prullenbak gooien het even op te rapen en in de prullenbak te doen, en ze zijn gewend dat het 'toch wel' opgeruimd wordt. Ook kan ik er wel om lachen.

Oké, maar kan je het ook anders zien? Wat ik opvallend vind aan deze foto is dat het vuil net naast de prullenbak ligt. Dit vind ik een typisch voorbeeld van hoe lui en verwend pubers tegenwoordig zijn. Ze nemen niet de moeite om als ze naast de prullenbak gooien het even op te rapen en in de prullenbak te doen, en ze zijn gewend dat het 'toch wel' opgeruimd wordt. Ook kan ik er wel om lachen.

Stel: Er is wél moeite gedaan Wat ik opvallend vind aan deze foto is dat het vuil net naast de prullenbak ligt. Dit vind ik een typisch voorbeeld van hoe lui en verwend pubers tegenwoordig zijn. Ze nemen niet de moeite om als ze naast de prullenbak gooien het even op te rapen en in de prullenbak te doen, en ze zijn gewend dat het 'toch wel' opgeruimd wordt. Ook kan ik er wel om lachen.

Stel: Er is wél moeite gedaan Wat ik opvallend vind aan deze foto is dat het vuil net naast de prullenbak ligt. Dit vind ik een typisch voorbeeld van hoe lui en verwend pubers tegenwoordig zijn. Ze nemen niet de moeite om als ze naast de prullenbak gooien het even op te rapen en in de prullenbak te doen, en ze zijn gewend dat het 'toch wel' opgeruimd wordt. Ook kan ik er wel om lachen. Het vuil is úit de prullenbak gehaald

Dit noemen we: tegendenken. Er is wél moeite gedaan Wat ik opvallend vind aan deze foto is dat het vuil net naast de prullenbak ligt. Dit vind ik een typisch voorbeeld van hoe lui en verwend pubers tegenwoordig zijn. Ze nemen niet de moeite om als ze naast de prullenbak gooien het even op te rapen en in de prullenbak te doen, en ze zijn gewend dat het 'toch wel' opgeruimd wordt. Ook kan ik er wel om lachen. Het vuil is úit de prullenbak gehaald

Dit noemen we: tegendenken. Merk je nu meer op / andere dingen op? Er is wél moeite gedaan Wat ik opvallend vind aan deze foto is dat het vuil net naast de prullenbak ligt. Dit vind ik een typisch voorbeeld van hoe lui en verwend pubers tegenwoordig zijn. Ze nemen niet de moeite om als ze naast de prullenbak gooien het even op te rapen en in de prullenbak te doen, en ze zijn gewend dat het 'toch wel' opgeruimd wordt. Ook kan ik er wel om lachen. Het vuil is úit de prullenbak gehaald

Door je dit voor te stellen kun je misschien dingen op de foto opmerken die niet goed passen bij je eerste idee, die je eerst niet bewust gezien had, die je niet goed snapt, of die je eerste idee tegenspreken. Er is wél moeite gedaan Het vuil is úit de prullenbak gehaald

Ik schreef je dat je geen illusies Ik heb het je meteen gezegd, de eerste keer, Ik had het bij me op een briefje en ik schreef het op de rand van een krant en op een kalender aan je muur, en ik zei het in je oor, in de deuropening, en op straat, aan een kade, ik riep het naar je over het water in het licht van een zwiepende straatlantaarn, en jij riep terug: - Ik ook van jou! (Toon Tellegen) Wat is volgens jou de verhouding tussen de ik en de jij? Wat schrijft/zegt/roept de ik?

Opmerken Ik schreef je dat je geen illusies Ik heb het je meteen gezegd, de eerste keer, Ik had het bij me op een briefje en ik schreef het op de rand van een krant en op een kalender aan je muur, en ik zei het in je oor, in de deuropening, en op straat, aan een kade, ik riep het naar je over het water in het licht van een zwiepende straatlantaarn, en jij riep terug: - Ik ook van jou! (Toon Tellegen) Wat is volgens jou de verhouding tussen de ik en de jij? Ze hebben verkering. Wat schrijft/zegt/roept de ik? Ik hou van jou. Hij zegt het steeds tegen haar en zij zegt ik ook van jou, dus dat is een antwoord op wat hij zegt, dus hij zei ook iets met van jou. Ze zijn het erover eens.

Opmerken - tegendenken? Ik schreef je dat je geen illusies Ik heb het je meteen gezegd, de eerste keer, Ik had het bij me op een briefje en ik schreef het op de rand van een krant en op een kalender aan je muur, en ik zei het in je oor, in de deuropening, en op straat, aan een kade, ik riep het naar je over het water in het licht van een zwiepende straatlantaarn, en jij riep terug: - Ik ook van jou! (Toon Tellegen) Wat is volgens jou de verhouding tussen de ik en de jij? Ze hebben verkering. Wat schrijft/zegt/roept de ik? Ik hou van jou. Hij zegt het steeds tegen haar en zij zegt ik ook van jou, dus dat is een antwoord op wat hij zegt, dus hij zei ook iets met van jou. Ze zijn het erover eens.

Opmerken - tegendenken? Ik schreef je dat je geen illusies Ik heb het je meteen gezegd, de eerste keer, Ik had het bij me op een briefje en ik schreef het op de rand van een krant en op een kalender aan je muur, en ik zei het in je oor, in de deuropening, en op straat, aan een kade, ik riep het naar je over het water in het licht van een zwiepende straatlantaarn, en jij riep terug: - Ik ook van jou! (Toon Tellegen) Wat is volgens jou de verhouding tussen de ik en de jij? Ze hebben verkering. Wat schrijft/zegt/roept de ik? Ik hou van jou. Hij zegt het niet/nooit. Hij zegt het steeds tegen haar en zij zegt ik ook van jou, dus dat is een antwoord op wat hij zegt, dus hij zei ook iets met van jou. Ze zijn het erover eens. Ze zijn het niet eens.

Voorbeeld: les 6, literaire oefening alternatieven formuleren Dag van de literatuurkritiek 2018

Ga nu maar liggen liefste in de tuin, de lege plekken in het hoge gras, ik heb altijd gewild dat ik dat was, een lege plek voor iemand, om te blijven. Rutger Kopland

Ga nu maar liggen liefste in de tuin, de lege plekken in het hoge gras, ik heb altijd gewild dat ik dat was, een lege plek voor iemand, om te blijven. OPMERKEN Rutger Kopland Formuleer je eerste idee: Dit is een.. gedicht over.

Ga nu maar liggen liefste in de tuin, de lege plekken in het hoge gras, ik heb altijd gewild dat ik dat was, een lege plek voor iemand, om te blijven. OPMERKEN Rutger Kopland Formuleer je eerste idee: Dit is een.. gedicht over. Dit is een mooi gedicht over liefde

Ga nu maar liggen liefste in de tuin, de lege plekken in het hoge gras, ik heb altijd gewild dat ik dat was, een lege plek voor iemand, om te blijven. OPMERKEN Rutger Kopland Formuleer je eerste idee: Dit is een.. gedicht over. Dit is een mooi gedicht over liefde Dit is een nadenkend gedicht over een relatie Dit is een bijzonder gedicht over iemand willen helpen

Ga nu maar liggen liefste in de tuin, de lege plekken in het hoge gras, ik heb altijd gewild dat ik dat was, een lege plek voor iemand, om te blijven. OPMERKEN Rutger Kopland Dit is een bijzonder gedicht over iemand willen helpen Wat merk je op in dit gedicht naar aanleiding van je eerste idee?

Ga nu maar liggen liefste in de tuin, de lege plekken in het hoge gras, ik heb altijd gewild dat ik dat was, een lege plek voor iemand, om te blijven. OPMERKEN Rutger Kopland Dit is een bijzonder gedicht over iemand willen helpen Wat merk je op in dit gedicht naar aanleiding van je eerste idee? Ga nu maar altijd gewild liefste voor iemand

Ga nu maar liggen liefste in de tuin, de lege plekken in het hoge gras, ik heb altijd gewild dat ik dat was, een lege plek voor iemand, om te blijven. TEGENDENKEN Rutger Kopland Dit is een bijzonder gedicht over iemand willen helpen Wat merk je op in dit gedicht naar aanleiding van je eerste idee? Ga nu maar altijd gewild liefste voor iemand Denk jezelf eens tegen.

Ga nu maar liggen liefste in de tuin, de lege plekken in het hoge gras, ik heb altijd gewild dat ik dat was, een lege plek voor iemand, om te blijven. TEGENDENKEN Rutger Kopland Dit is een bijzonder gedicht over iemand willen helpen Wat merk je op in dit gedicht naar aanleiding van je eerste idee? Ga nu maar altijd gewild Denk jezelf eens tegen. liefste voor iemand Voor zichzelf (egoïstisch)

Ga nu maar liggen liefste in de tuin, de lege plekken in het hoge gras, ik heb altijd gewild dat ik dat was, een lege plek voor iemand, om te blijven. TEGENDENKEN Rutger Kopland Dit is een bijzonder gedicht over iemand willen helpen Wat merk je op in dit gedicht naar aanleiding van je eerste idee? Ga nu maar altijd gewild Denk jezelf eens tegen. liefste voor iemand Hij is alleen Voor zichzelf (egoïstisch)

Maak en vul een alternatievenverkenner. ALTERNATIEVEN VERKENNEN

Maak en vul een alternatievenverkenner. AFWEGEN

De uiteindelijke werkvorm: de kritische mindmap Dag van de literatuurkritiek 2018

Je hebt een leeg blad voor je. Binnen je groepje werkt iedereen vanuit zijn eigen hoek. Iedereen werkt met een eigen kleur. Je krijgt eerst een verhaal te lezen en te beluisteren. Dag van de literatuurkritiek 2018

Het gat Drie bosarbeiders hoog in de bomen: klimhaken, motorzagen. Je kunt niet zeggen dat het stil is in het bos, maar het is er wel eenzaam, want mijn kleinzoon en ik zijn de enigen die toekijken. Hij is zeven, ik zeventig. Toeval. Als de kruinen er uitgezaagd zijn, komen twee arbeiders naar beneden. Eén blijft achter. We zien iets wat we niet geloven: hij vliegt naar de top van een andere boom en vandaar weer naar een andere. Hij heeft grote vleugels gekregen: hij is een engel geworden. Wij rennen op de grond met hem mee, we horen het zware ruisen boven ons hoofd. Aan de rand van het bos houdt hij in. Dan gaat hij recht omhoog, tot we hem niet meer zien. Ik kijk naar mijn kleinzoon die er rustig bijstaat alsof we iets gewoons hebben gezien. Ik vraag hem wat er gebeurd is, hij zegt: De man is ontsnapt. Er zat daar een gat in de lucht. Daarna lopen we rustig naar huis en praten er niet meer over. A.L. Snijders Dag van de literatuurkritiek 2018

Naam Naam Stap 1 Baken je hoek af. Schrijf in die hoek 1) je naam 2) je eerste idee over de tekst: Dit is een. verhaal over. Vouw daarna je hoekje om, naar buiten. Naam Dag van de literatuurkritiek 2018 Naam

Stap 2 Baken opnieuw je hoek af. Schrijf in dit stuk alles (hier weergegeven als A1-A9) op wat je opgemerkt hebt in de tekst, denkend vanuit je eerste idee; dat idee dus eigenlijk verklarend. Dag van de literatuurkritiek 2018

Naam Naam Stap3 Zet weer een streep, een stukje verder. Als iedereen dat gedaan heeft, draaien jullie het vel met de klok mee. Iedereen heeft nu de hoek van een ander voor zich. Kijk naar wat je buurman/buurvrouw heeft opgemerkt. Kies één of twee opgemerkte zaken uit en denk die tegen. Trek een pijl naar het volgende gebiedje en schrijf je tegengedachte(s) op (hier weergegeven als Z1, Z2 etc). Naam Dag van de literatuurkritiek 2018 Naam

Naam Naam Stap3 Draai door met de klok en doe hetzelfde bij de opgemerkte zaken van de volgende leerling. Naam Dag van de literatuurkritiek 2018 Naam

Naam Naam Stap3 Draai nog een keer door met de klok en doe hetzelfde bij de opgemerkte zaken van de volgende leerling. Draai daarna nog een keer, zodat iedereen zijn eigen hoek weer terug heeft. Naam Dag van de literatuurkritiek 2018 Naam

Naam Naam Stap 4 Kies twee combinaties van opgemerkt-tegengedachte uit die je interessant vindt en maak met deze een alternatievenkruis. Maak je alternatievenkruis niet te klein. Naam Dag van de literatuurkritiek 2018 Naam

Naam Naam Stap 5 Lees het verhaal nog eens, met het alternatievenkruis in gedachten. Vul het kruis met wat je uiteindelijk (na je eerste én je tweede keer kijken) allemaal in het verhaal hebt opgemerkt. Naam Dag van de literatuurkritiek 2018 Naam

Naam Naam Stap 6 We draaien weer met de klok mee, zodat iedereen een tijdje kijkt naar het alternatievenkruis van de ander. Zet vraagtekens bij wat je niet begrijpt. Doe suggesties: wat zou jij nog toevoegen? Naam Dag van de literatuurkritiek 2018 Naam

Naam Naam Stap 7 Bekijk je alternatievenkruis goed. Bedenk wat dit kruis jou zegt over dit verhaal en formuleer daarna 1-3 zinnen hierover. Zet deze zin(nen) in het midden van het blad. Naam Dag van de literatuurkritiek 2018 Naam

Naam Naam Stap 8 Ieder krijgt een3 minuten om zijn zin aan de ander uit te leggen. Anderen stellen daarna vragen. Naam Dag van de literatuurkritiek 2018 Naam

Naam Naam Stap 9 Vouw je eerste hoek weer terug. In hoeverre ben je het nog eens met je eerste idee? Leg uit hoe je denkt dat dat komt, op de achterkant van het blad. Naam Dag van de literatuurkritiek 2018 Naam

Stimuleren deze lessen het kritisch/reflectief lezen? Goede vraag!

6 weken, 12 lessen, 3 condities Conditie Participanten Klassen Docenten Scholen Inhoud Experimenteel 76 4 4 1 De lessenserie Controle 1 63 3 3 1 Regulier literatuuronderwijs Controle 2 93 7 6 5 Regulier Nederlands

M1 6 weken M2 6 weken M3 E KDLC-C Regulier literatuuronderwijs KDLC-B De lessenserie KDLC-A C1 KDLC-C Regulier literatuuronderwijs KDLC-B Regulier literatuuronderwijs KDLC-A C2 KDLC-C Regulier Nederlands KDLC-B Regulier Nederlands KDLC-A Interval 1 Interval 2

40 M1 6 weken M2 6 weken M3 E KDLC-C Regulier literatuuronderwijs KDLC-B De lessenserie KDLC-A C1 KDLC-C Regulier literatuuronderwijs KDLC-B Regulier literatuuronderwijs KDLC-A Gemiddelde groei in kritisch literair interpreteren, 3 condities, twee intervallen C2 KDLC-C Regulier Nederlands KDLC-B Regulier Nederlands KDLC-A 35 Interval 1 Interval 2 30 25 20 15 10 1 2 3 E C1 C2

40 M1 6 weken M2 6 weken M3 E KDLC-C Regulier literatuuronderwijs KDLC-B De lessenserie KDLC-A C1 KDLC-C Regulier literatuuronderwijs KDLC-B Regulier literatuuronderwijs KDLC-A Gemiddelde groei in kritisch literair interpreteren, 3 condities, twee intervallen C2 KDLC-C Regulier Nederlands KDLC-B Regulier Nederlands KDLC-A 35 Interval 1 Interval 2 30 25 20 Intervallen vergeleken: 15 10 Gemiddelde groei in interval 2 is groter bij regulier literatuuronderwijs t.o.v. regulier Nederlands (p<0.001) groter bij de lessenserie t.o.v. regulier literatuuronderwijs (p<0.03) 1 2 3 E C1 C2

Interesse? Meer weten? m.koek@uva.nl