Wijnen & Gedestileerd Deel 1: Stijl, kwaliteit en prijs: Hfst 1: Wijn proeven en beoordelen: Uiterlijk: Bij het beoordelen van wijnen ga je eerst naar de wijn kijken. Wanneer een wijn troebel is kan het een foute wijn zijn, maar het kan ook bewust niet gefilterd zijn. Ook de kleur vertelt je iets: een rode wijn met een paarse tint geeft aan dat het een jonge wijn is, een rode wijn met een bruine tint geeft aan dat de wijn wat ouder is. Ook bij witte wijnen geeft brui/oranje ouderdom aan en wijst een groene tint meet op jeugdigheid. Geur: Het eerste waar je op moet letten is kurk: een lucht die lijkt op nat karton. Wanneer je dit ruikt is de wijn in slechte conditie. Vervolgens ga je de geur omschrijven, dat kan het beste aan de hand van specifieke aroma s, zoals: boter, framboos, banaan, appel, tabak, aarde, etc. Smaak: De zoete smaak in een wijn geeft aan dat er rijpe druiven zijn gebruikt. De zoete smaak proef je vooral op het puntje van je tong. Zure smaken proef je vooral aan de zijkanten van je tong. In witte wijnen is de zuurgraad over het algemeen hoger dan bij rode wijnen. Ook voor wijnen uit koelere klimaten geldt dat het zuurgehalte hoger ligt dan bij wijnen uit warmere klimaten. De bittere smaak in wijn ontstaat door tannine, een stofje dat in de schil van de druif zit. Hoe langer de wijn in aanraking is met de schil (vooral dus bij rode wijnen) en hoe dikker de schil is, hoe meer tannine de wijn bevat. Tannine proef je vooral bij je tandvlees. Als we spreken van de body van een wijn, gaat het over het gevoel van volheid en gewicht, wat een combinatie is van alcohol, tannine, suikers en smaakstoffen. De afdronk zegt hoe lang de smaken van de wijn in je mond achterblijven. Een lange afdronk duidt meestal op een hogere kwaliteit wijn. Een hoge kwaliteit wijn heeft verschillende kenmerken: balans tussen zoet en zuur, lange afdronk. intense smaken (maar wel in balans) en veel verschillende smaken.
Hfst 2: Wijn combineren met gerechten: Gewicht: De zwaarte van het gerecht moet gelijk zijn aan de zwaarte van de wijn. Meestal is de saus hierbij het belangrijkste om op te letten. Geroosterde, gebakken en gefrituurde gerechten gaan goed samen met een Cabernet Sauvignon of een Shiraz. Smaakintensiteit: De smaakintensiteit van het gerecht en de wijn moeten overeen komen. Een zwaar gerecht hoeft niet altijd veel smaak te hebben. Zo zijn er ook zware wijnen met weinig smaak (Chardonnay) en lichte wijnen met veel smaak (Riesling) Zuren: Gerechten met veel zuren passen bij wijnen met veel zuren. Vooral in de Italiaanse keuken zie je veel zure ingrediënten, daarom hebben Italiaanse wijnen over het algemeen een hoog zuurgehalte. Zoete gerechten: Bij een zoet gerecht hoort ook een zoete wijn. Dit zijn meestal wijnen die laat in het seizoen zijn geoogst. Vet & Zout: Bij vette en zoute gerechten passen geen wijnen met veel tannine. Zoute gerechten vragen wel om een zoete wijn, of wijnen met een hoog zuurgehalte. Zo past bij een gerecht met proscuitto, oesters, olijven, schaal- en schelpdieren en roquefort kaas heel goed een sauternes. Stevig rood vlees: Stevig vlees vraagt om een wijn met veel tannine. Stevig rood vlees heeft namelijk veel proteïnen, die het effect van tannine verzachten. Eend & Gans: Bij eend en gans moet je een strakke wijn zoeken, zoals een Riesling. Gerookte gerechten: Bij gerookte gerechten past een wijn met veel karakter en veel houtrijping. Bij barbecue gerechten pas een Australische Shiraz prima, en bij gerookte zalm past een droge champagne zeer goed. Gekruide gerechten: Bij gekruide gerechten moet je een wijn met een rijpe smaak drinken, zoals een Nieuw- Zeelandse Sauvignon Blanc, Chileense Merlot of Gewurztraminer. Fruitige gerechten: Bij fruitige gerechten hoort een fruitige, bloemige wijn, zoals de Muscat.
Hfst 3: Factoren die de stijl, kwaliteit van wijn beïnvloeden: Druivenvariëteit: Van grote invloed op de smaak is de soort druif. Elke soort heeft een andere smaak, hoeveelheid druiven, weerstand tegen ziekten, suikergehalte, aroma s en kleuren. Omgeving: De belangrijkste omgevingsfactoren zijn: - Zonlicht: Zonlicht is nodig om koolstofdioxide en water om te zetten in suiker die later voor alcohol moet zorgen. Bij weinig zonlicht kan het helpen door de verbouwen op een schuine helling, of bij een rivier het zonlicht weerkaatst. - Water: Water is nodig voor de groei, maar het mag niet te veel zijn. Omdat te voorkomen zie je in natte gebieden kiezelgronden die snel afwateren. - Warmte: De Cabernet Sauvignon is een druif die veel hitte nodig heeft, terwijl de Sauvignon Blanc en de Pinot Noir juist snel overrijp zijn en dus beter groeien in koelere klimaten. Een koel klimaat geeft meestal minder alcohol, een lichtere body, weinig tannine en veel zuren. Koele klimaten vindt je ver van de evenaar, op grote hoogte en bij koude oceaanstromingen. Hoe verder de gebieden van zee liggen, des te extremer zijn de zomers en winters. De beste wijngebieden liggen tussen de 30 en 50 graden van de evenaar. Stenige gronden kunnen eventueel de warmte nog wat langer vasthouden. - Voedingsstoffen: Druiven hebben ook voedingsstoffen uit de bodem nodig, maar niet veel. Van arme gronden komen zelfs de beste druiven. Druiven zijn erg gemakkelijk en groeien dan ook op bijna alle grondsoorten. - Koolstofdioxide: deze stof haalt de plant uit de lucht. Dit is de enige factor niet door een klimaat wordt bepaald. Druiventeelt: Enkele wijngaardtechnieken om de kwaliteit te verbeteren is zorgvuldig snoeien en bladeren arrangeren om meer zonlicht te vangen. Deze technieken zijn erg arbeidsintensief en duur. Door druiventrossen weg te snoeien beperk je de opbrengst, maar hebben de druiven wel sterkere aroma s en meer suikers. Ook van grote invloed zijn de ziekten die de druif kan bederven en dieren die ze op kunnen eten.
Witte wijn maken: Eerst worden de druiven gekneusd om de schillen open te barsten. In een pers worden de schillen van het sap gescheiden. Er worden vervolgens gistcellen toegevoegd die de suikers omzetten in alcohol, koolstofdioxide en warmte en de aroma s en smaken omzetten in de aroma s die je in de wijn terugproeft. Na het gist toevoegen heet het druivensap most. Vervolgens gaat de most in een vergistingvast gedurende 2 tot 4 weken tussen de 15 en 20 graden Celsius. Dit kan in grote roestvrijstalen tanks, maar voor een houtsmaak kan het ook in eikenhouten vaten. Het is goedkoper om in grote tanks houten staven of chips toe te voegen voor de aroma s. Wanneer je eikenhouten vaten gebruikt is dit erg duur. De aroma s verschillen per soort hout. Zo geven Franse eiken en subtiele notenaroma af, terwijl Amerikaans eiken een tint van zoete kokosnoot en vanille afgeeft. Rode wijn maken: Het proces bij rode wijn is ongeveer gelijk. Alleen blijven nu de velletjes van blauwe druiven in het sap om de kleur en tannine af te geven. De temperatuur van vergisting is 25 tot 30 graden Celcius. De periode van vergisting is voor lichte wijnen als een Beaujolais vijf dagen en kan oplopen tot 2 weken, bijvoorbeeld bij een zwaardere Bordeaux. Nadat het vocht is afgetapt, worden de overgebleven velletjes nog een keer uitgeperst waaruit je perswijn krijgt. Perswijn heeft meer tannine en wordt met de wijn gemengd tot de juiste smaak is bereikt. Rosé maken: Rosé wordt ook van blauwe druiven gemaakt, alleen blijven de velletjes slechts 12 tot 36 uur in het druivensap en vindt de vergisting plaats tussen de 15 en 20 graden Celcius. Bekende rosé zijn de Blush Zinfandel en de Blush Grenache. Rijping: Rijping zorgt voor langzame chemische reacties waardoor complexe aroma s ontstaan. Dit kan in grote roestvrijstale tanks. dat heet rijping zonder zuurstof. Eikenhouten vaten zijn poreus, waardoor er rijping onder invloed van zuurstof plaats vind. Hierbij wordt de tannine verzacht en ontwikkelen er toffe, vijg, hazelnoot en koffie aroma s. Prijs: De belangrijkste zaken die de prijzen van wijn omhoog kunnen brengen zijn: hoge grondprijzen, het gebruik van eikenhouten vaten, geen mechanisatie, strenge selectie van druiven, verpakking en transportkosten.
Hfst 4: Het etiket begrijpen: Oogstjaar: Voor de meeste wijnen is het oogstjaar van belang omdat deze wijnen jong en fris gedronken moeten worden. Voor jonge wijnen is het van belang dat je ook de afkomst let. Op het noordelijk halfrond zijn de oogstmaanden: augustus, september en oktober, op het zuidelijk halfrond zijn dat: februari, maart en april. Voor enkele wijnen zoals een goede Bordeaux geldt dat bepaalde oogstjaren er uit spreken. Land Frankrijk Duitsland Italië Spanje Portugal DOCG Denominazione DOC QWPSR Quality Wines AOC Prädikatswein di origine Controllata e Garantita Denominación de Origin Calificada DOC Produced in a Appellation QbA Qualitätswein DO Denominação Specified d'origine bestimmter DOC Denominazione Denominación de de Origem Region Contrôlée Anbaugebiete di Origine Controllata Origin Controlada Tafelwijn met geografische aanduiding Tafelwijn Kwaliteitsclassificaties en regionale etiketten: Binnen de EU worden er 2 kwaliteitsclassificaties gehanteerd: de unieke goede wijnen noemen behoren tot de QWPSR (Quality Wines Produced in a Specified Region). De andere wijnen behoren tot de categorie tafelwijnen. Op het etiket van tafelwijnen zonder geografische aanduiding mag nooit het oogstjaar of de druivensoort worden genoemd Ieder land heeft een andere afkorting die ze op het etiket zetten om de categorie aan te geven, de belangrijkste zijn: Vin de Pays Vin de table Deutscher Landwein Deutscher Tafelwein IGT Indicazione Geografica Tipica Vino de Tavola Vino de la Tierra Vino de Mesa Vinho Regional Vinho de Mesa
Stijl en productietechnieken: Enkele termen die je naast de producent, merk en oogstjaar op het etiket vindt zijn: Hand harvested = hand geoogst Unoaked / unwooded = niet-houtgerijp Estatebottled = gebotteld op het domein. Nieuwe barriques = nieuwe kleine houten vaten van 225 liter die veel aroma s afgeven Op vat gefermenteerd = vergisting op houten vaten (alleen bij witte wijn) Op hout: Kan zijn op vat gefermenteerd, op vat gerijpt of toevoeging van houten chips. Ongeklaard / Ongefilterd: wijn is niet gefilterd om het karakter te behouden. Vaak blijft na een tijd in deze flessen wijn een depot achter. Vegetarisch / Veganistisch: Geen gebruik van vislijm om de wijn te klaren. Biologisch = geen synthetische meststoffen, pesticiden en herbiciden gebruikt. Wijngoed (Château, Domaine, Weingut) = alleen druiven van eigen land Handelaar / négociant = wijnen van verschillende wijnboeren worden gemengd. Coöperatie = een wijnhuis dat in bezit is van meerdere wijnboeren. Wijntermen: NL Frans Italiaans Spaans Portugees Duits Wijn Vin Vino Vino Vinho Wein Rood Rouge Rosso Tinto Tinto Rot Rosé Rosé Rosato Rosado Rosado Rosé Wit Blanc Bianco Blanco Branco Weiss Droog Sec Secco Seco Seco Trocken Iets zoet Demi-sex Halbtrocken Half zoet Moulleux Semi-secco Semi-seco Semi-seco Lieblich Zoet Doux Dolce Dulce Doce Süss Oogstjaar Vendange Vendemmia Oogstjaar Récolte Annata Cosecha Colheita Ernte
Hfst 5: Chardonnay: Deel II: Klassieke druivenvariëteiten: Chardonnay: Druif: Wit, groeit gemakkelijk Omschrijving: veel body, weinig smaak Gebieden: koele gebieden (Chablis), groen fruit (appel, peer), citrusfruit en plantaardige tonen (komkommer). gematigde gebieden (Côte d Or): wit steenfruit (perzik), citrusfruit en meloen warmere gebieden: (Nieuwe wereld): tropische fruittonen (perzik, banaan, ananas, mango en vijg). Nieuwe Wereld: Californië, Chili, Argrentinië, Zuid-Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland Rijping: Bij lange rijping ontstaan er ook aroma s van honing en noten. Rijping op eikenhouten vaten vindt in enkele gevallen wel plaats. Blends: Chardonnay-Sémillon, Colombard-Chardonnay en de Chardonnay-Viognier Bulkproductie : Nieuwe wereld, Pays d Oc, Val de Loire, Zuid-Italië en Hongarije. Zuivelaroma s in Chardonnay: Wanneer er malolactische gisting heeft plaatsgevonden proef je ook zuivelaroma s zoals room en boter. Dit proces wordt toegepast om de zuren te verzachten. Een romige textuur kan echter ook ontstaan door de lie ( bezinksel van dode gistcellen) door de wijn te roeren. Echte top Chardonnay s die langer gerijpt zijn hebben ook smaken van honing en noten. Witte Bourgogne: Het oorspronkelijke gebied van de Chardonnay is de Bourgogne, met namen uit 3 streken: Chablis: koel klimaat, geeft zeer droge wijnen met veel zuren. De kalksteengronden geven een rokerige signatuur, die vooral naar voren komen bij een Premier Cru of Grand Cru. Hier worden geen eikenhouten vaten gebruikt. Côte d Or: Vooral uit het zuiden, de Côte de Beaune, komen de meeste wijnen. Meestal wordt het dorp op de fles weegegeven: zoals Meursalt en Puligny- Montrachet. Hier worden vaak wel kleine eikenhouten vaten gebruikt. Hier komt ook de beste droge witte wijn ter wereld vandaag: Le Montrachet. Mâconnais: Het meest zuidelijke deel van de Bourgogne. Hier wordt de Chardonnay verkocht als Mâcon. Uit het uiterst zuidelijke puntje wordt wijn gemaakt van druiven die groeien op hele steile hellingen die veel body heeft. Dit is de Pouilly-Fuissé.
Hfst 6: Pinot noir: Pinot noir: Druif: Blauw, groeit moeilijker, geeft dunne velletjes Omschrijving: licht van kleur, medium body, een laag tot gemiddeld tanninegehalte en een gemiddeld tot hoog zuurgehalte. Gebieden: koele tot gematigde gebieden (Bourgogne): rood fruit (aardbei, framboos, kers) en natuurlijke tinten (natte bladeren, paddestoelen en wild aroma s). Nieuwe Wereld: Vooral Nieuw-Zeeland en Oregon, ook Californië, Australië, Chili, Zuid-Afrika. Rijping: Meestal jong drinken, slechts enkele wijnen uit de Bourgogne rijpen. Soms op eikenhout, maar de toast en vanille overheersen al snel in de wijn. Blends: Er worden weinig blends gemaakt, de bekendste is Pinot noir Gamay. Bulkproductie : Chili en vooral Roemenië. Véraison: De véraison is het moment dat de druiven niet meer groeien en dat suikers en kleur- en smaakstoffen zich gaan ontwikkelen. Rode Bourgogne: Wanneer je op een fles wijn AC Bourgogne ziet, gaat het om een Pinot Noir. Als er op het etiket ook Premier Cru of Grand Cru staat, zijn de smaken vaak wat intenser en complexer. Dit geldt onder andere voor de gebieden: Gevrey-Chambertin, Nuits-Sants-Georges, Beaune en Pommard.
Hfst 7: Cabernet sauvignon en merlot: Cabernet Sauvignon: Druif: blauw Omschrijving: diepe kleur, erg veel tannine en erg veel zuren. Gebieden: gematigde tot warme gebieden (Bordeaux): zwart fruit (zwarte bes, zwarte kers) en vegetale tonen (paprika, munt en ceder). Nieuwe Wereld: Californië, Chili, Zuid-Afrika en Australië. Rijping: erg goed geschikt voor. Door rijping op eikenhout proef je vaak ook tonen van rook, vanille en koffie. Blends: Typische combinatie is Sabernet Sauvignon met Merlot. Cabernet Sauvignon wordt in Australië gemengd met Shiraz en in Chili met Carmenère. Bulkproductie : Chili, Pays d Oc, Zuid-Afrika, Australië, Californië, Argentinië, Bulgarije. Merlot: Druif: Blauw Omschrijving: een wat zachter wijn, minder tannine en zuren, maar veel body en alcohol Gebieden: warme gebieden: internationale stijl: zwart fruit (braam, donkere puimen, zwarte kers). Bij overrijpe oogst zelfs een vleugje chocolade en vruchtencake. gematigde gebieden (Bordeaux): elegante stijl: rood fruit (aardbei, rode bes, pruim) en vegetale tonen (ceder). Heeft iets meer tannine en zuur dan de andere stijl. Nieuwe Wereld: Californië, Chili, Zuid-Afrika en Australië. Rijping: erg geschikt voor rijping, ook op eikenhout. Blends: Typische combinatie is met Cabernet Sauvignon, In Argrentinië is een veel voorkomende blend de Merlot-Malbec. en in Chili wordt de Merlot gemengd met de Carmenère. Bulkproductie : Vooral Noord-Italië, vaak nogal neutrale wijnen. Bordeaux: In de Bordeauxstreek mondt de rivier de Gironde. Het gebied ten westen en zuiden van deze rivier wordt de linkeroever genoemd. Hier groeit vooral de Cabernet Sauvignon. De belangrijkste appelations zijn van noord naar zuid: Médoc, Haut-Médoc en Graves. Aan de rechteroever vindt je vooral de Merlot terug. Hier zijn de belangrijkste appelations Saint-Émilion en Pomerol. Typerend voor deze streek zijn de lage heuvels en kiezelbodems die warmte vasthouden en water snel afvoeren.
Hfst 8 : Sauvignon blanc : Sauvignon Blanc: Druif: witte druif, erg aromatisch, ook zeer geschikt voor zoete wijnen. Omschrijving: veel zuur, medium body, hele droge wijnen. Gebieden: koele gebieden: groen fruit en vegetale tonen (kruisbes, groene parpika en asperge) gematigde gebieden: kan ook, maar mist vaak de vegetale tonen. Nieuwe Wereld: Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika, Californië en Chili. Rijping: Niet voor geschikt, uit gematigde gebieden kunnen de aroma s van eikenhout nog wel wenselijk zijn maar over het algemeen niet. Blends: In Frankrijk zie je veel blends met druiven uit de droge witte Bordeaux of voor de zoete Sauternes. In de Nieuwe Wereld wordt er ook gemengd met Sémillon. Bulkproductie : Bordeaux, Val de Loire, Pays d Oc, Californië, Zuid-Afrika en Chili. Loiredal : In de Loire zijn Sancerre en Pouilly-Fumé de twee belangrijkste gemeenten die tegenover elkaar aan de Loire liggen. De wijnen zijn vaak niet erg uitgesproken en hebben een zweem van rokerigheid. Bordeaux : In de Bordeaux wordt de Savignon Blanc veel gemengd met de Sémillon. Door de body en complexiteit van de Sémillon en de fruitige smaken van de Savignon Blanc ontstaat er een mooie combinatie die ook wel eens kan rijpen totdat er complexe smaken van honing en toast ontstaan. De grootste gemeenten voor de Sauvignon Blanc in de Bordeaux zijn Pessac-Léognan en Graves.
Hfst 9 : Riesling : Riesling: Druif: wit, gevoelig voor edele rotting en kan vaak later in het seizoen worden geoogst. Omschrijving: zeer fruitig en bloemig met een hoge zuurgraad. Gebieden: koele gebieden (Duitsland): groen fruit (groene appel, druif), bloemige tonen en tonen van citrusfruit (citroen en limoen) gematigde gebieden (Oostenrijk, Elzas): citrusfruit (limoen) en wit steenfruit (perzik). Bij een late oogst tonen van: steenfruit en tropisch fruit (perzik, abrikoos, ananas en mango) Nieuwe Wereld: Oostenrijk, Australië en Nieuw-Zeeland Rijping: Kan goed rijpen, maar wel op fles, op eikenhout zie je zelden. Rijping geeft vaak tonen van honing, toast en bij langere rijping ook rook en petroleum aroma s. Blends: Worden zelden gemengd, alleen In Australië soms met Gewürztraminer. Bulkproductie : Zeer weinig bulkproductie, alleen in Duitsland voor bijvoorbeeld de Liebfraumilch. Let erop dat er veel wijnen worden gemaakt van druiven uit Oost-Europa die lijken op Riesling, maar die dat niet zijn, zoals: Welschriesling, laski riesling en olaszrizling. Duitsland: De meeste Rieslingwijnen uit Duitsland vallen onder de classificatie QbA (Qualitätswein bestimmter Anbaugebiete). Deze wijn meestal halfzoet. Daarnaast zijn er ook Rieslings die behoren tot de Prädikatsweinen. Hierbinnen zijn er ook weer verschillende gradaties: - Kabinett-Riesling: lichte body, veel zuren, halfzoet, laag alcoholgehalte, vooral tonen van groen fruit. - Spätlese-Riesling: later geoogst, iets meer body, tonen van citrus en exotisch fruit. - Auslese-Riesling: gemiddelde body, hoogste classificatie droge Rieslingwijn. - Beerenauslese & Trockenbeerenauslese: zoeten wijnen, zijn aangetast geweest door edele rotting. - Eiswein: de zoetste wijngradatie, deze druiven zijn bevroren geweest. In het gebied Mosel komen veel Kabinett en Spätlese voor, vaak licht zoet, vooral afkomstig uit gebieden rondom Piesport en Bernkastel. In Rheingau komt ook Auslese voor, vaak zijn deze wijnen iets droger. Ook uit Pfalz, dichtbij de Elzas, komen deze wijnen voor. Hier zijn de bekendste gemeenten Forst en Deidesheim.
Hfst 10 : Syrah en Grenache : Syrah / Shiraz: Druif: klein, dikke donkere schil Omschrijving: diepe kleur, gemiddeld tot hoog tannine en zuurgehalte, veel body Gebieden: gematigde gebieden: zwart fruit (braam), donkere chocolade, kruidachtige tonen (munt, eucalyptus), gerookt vlees en specerijen (zwarte peper). warme gebieden: (Zuid-Frankrijk & Spanje) zwart fruit (braam), donkere chocolade, zoete kruiden (zoethout, kruidnagel) Nieuwe Wereld: Australië Rijping: goede gerijpte wijnen geven animale en vegetale complexiteiten (leer, natte bladeren en aarde. Kan worden gerijpt op eikenhout, maar vaker met staven. Dit zorgt voor: toast, vanille en kokosnoot. Blends: shiraz-voignier (Is geen echte blend omdat de druiven voor de vergisting worden samengevoegd). De voignier is een witte druif die exotische tonen geeft. Andere combinatie is shiraz-cabernet sauvignon. Bulkproductie : Rhônegebied, Spanje, Australië Grenache / Granacha: Druif: groot, dunne schil, hoog suikergehalte, weinig zuur. Omschrijving: lichte kleur, hele zware body. Gebieden: warme gebieden: (Zuid-Frankrijk en Spanje) roodfruit tonen (framboos, aardbei) en kruidige tonen (witte peper, zoethout en kruidnagel) Nieuwe Wereld: Australië Rijping: Blends: jong wordt de wijn vaak ook gebruikt voor rosé. Deze is dan halfzoet, fruitig en met een lichte body. In enkele gevallen wordt hij gerijpt op eikenhout, waardoor de fruittonen afnemen. Grenache-Tempranillo, of met: shiraz, mourvèdre, cinsault. Bulkproductie : Rhônegebied, Spanje, Australië Rhônegebied: In het noordelijke deel groeit vooral Shiraz op steile hellingen. De hellingen zorgen voor goede waterafvoer en veel zonlicht, wat intense wijnen geeft. Vaak zijn de hellingen te steil voor machines, dus moet er met de hand worden geplukt. De bekendste appellations zijn Côte-Rôtie en Hermitage. Grote producties van een vlak deel met een speciale zwarte pepersmaak hebben vaak de appellation Crozes-Hermitage. Het zuiden is heter, niet zo steil en komt vooral grenache voor. De bekendste appellations zijn Côtes du Rhône, per gemeente genaamd: Côtes du Rhône Villages. Hiervan is de bekendste Châteauneuf-du-Pape. Maar weinig wijnen zijn 100% Grenache.
Hfst 11: Frankrijk: Hfst 12: Duitsland: Hfst 13: Italië: Hfst 14: Spanje: Hfst 15: Portugal: Hfst 16: Zuid-Afrika: Hfst 17: Australië: Hfst 18: Nieuw-Zeeland: Hfst 19: De Verenigde Staten: Hfst 20: Chili: Hfst 21: Argrentinië: Deel III: Wijn per regio: