Transgenders en de gemeente Transgender gaat over mensen van wie de genderidentiteit niet (geheel) samenvalt met het geboortegeslacht. Sommige transgenders hebben de wens om lichamelijk en juridisch van geslacht te veranderen, zodat hun gender (beter) overeenkomt met hun gevoel. In dat geval wordt ook gesproken over genderdysforie: de medische term voor het ongemak met, of de afkeer van iemands eigen geboortegeslacht. Anderen leven zonder medische aanpassingen. De gemeente krijgt met de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet op verschillende manieren te maken met transgenders. Tegelijkertijd vormen transgenders voor veel gemeenten een kleine groep, waardoor het gevaar bestaat dat zij niet als doelgroep met specifieke problematiek herkend worden. Deze tekst bevat daarom meer informatie over transgenders. Transgenders kunnen kwetsbaar zijn doordat zij niet altijd voldoen aan de genderstereotypen en verwachtingen en daardoor de kans lopen op buitensluiting, discriminatie en geweld. Hun proces om te ontdekken wie ze zijn en hoe ze dat willen vormgeven kan gepaard gaan met pesten en zelfontkenning. Ook kunnen ze kampen met werkloosheid, relatieproblematiek of isolatie. Het SCP-rapport Worden wie je bent (2012) geeft goed inzicht in de kwetsbare sociale positie van transgenders in Nederland. Transgenders die lichamelijk van geslacht veranderen, gaan bovendien een intensief psychologisch en medisch traject in, met veel onzekerheden. Zij staan de rest van hun leven onder behandeling van een specialist. Zeker wanneer jongeren voor hun 18e starten met een puberteitsremmende behandeling, is ook begeleiding en voorlichting van de mensen in hun omgeving ouders, broers, zussen, school van belang. In deze tekst vinden gemeenten informatie over de volgende beleidsterreinen waarop zij te maken kunnen krijgen met transgenders: Wmo-beleid Veiligheid Medische zorg Psychische zorg en ondersteuning Belangenbehartiging Lotgenotencontact (zelfhulp) Jeugdhulp en onderwijs Burgerzaken
Participatie De tekst bevat links naar meer informatie, en goede voorbeelden uit verschillende gemeenten. Algemene informatie over transgenders Transgenders voelen zich anders dan het geslacht dat bij hun geboorte is vastgelegd. In Nederland zijn er naar schatting 30.000 tot 60.000 personen die de wens hebben om een medische geslachtsaanpassende behandeling te ondergaan via hormonen en/of operaties (Kuyper, in Keuzenkamp, 2012). Het gaat dan om 0,6 procent van degenen die bij de geboorte als man worden aangegeven en 0,2 procent van degenen die bij geboorte als vrouw worden aangegeven (Keuzenkamp, 2012). In een middelgrote gemeente als Zwolle met 122.500 inwoners wonen naar schatting dus zo n 102 transmannen en 305 transvrouwen (Boote, Van Hoof & Alink, 2013). Voor de gemeente vallen transgenders vaak onder de verzamelterm LHBT: een afkorting van lesbische vrouwen, homomannen, biseksuelen en transgenders. Bij het gebruik van de term LHBT blijkt echter dat de aandacht voor transgenders vaak achterblijft. Het is dus belangrijk om ervoor te waken dat transgenders niet onzichtbaar worden binnen de grotere groep LHBT. Ook is het belangrijk om mensen uit de omgeving van transgenders te rekenen tot de doelgroep en in sommige gevallen expliciet te benoemen. Zij kunnen net zo goed met vragen rondlopen of ondersteuning gebruiken wanneer hun naaste worstelt met zijn of haar genderidentiteit of van geslacht verandert. Bovendien werkt goede voorlichting op scholen, binnen organisaties of in het onderwijs preventief om uitsluiting tegen te gaan. Specifieke informatie over transgender in uw gemeente Met de invoering van de Wmo 2015 heeft de gemeente nieuwe taken op het gebied van ondersteuning en begeleiding. Ook op het gebied van participatie, zorg en jeugdzorg zijn de wetten veranderd. Wat betekent dat voor de ondersteuning en begeleiding van kwetsbare transgenders? Ondersteuning in de Wmo De Wmo 2015 geeft aan dat gemeenten zijn gehouden passende ondersteuning te bieden aan mensen die niet op eigen kracht of met behulp van hun netwerk in staat zijn te participeren of zelfredzaam zijn. In het geval van transgenders zijn er specialistische organisaties die deze passende ondersteuning kunnen bieden. Daarvoor is het belangrijk dat professionals in de eerste lijn sociaal werkers in wijkteams, gemeente medewerkers van het Wmo-loket, professionals in het centrum voor jeugd en gezin en huisartsen op de hoogte zijn van de sociale kaart, zodat zij zelf specialisten kunnen raadplegen, of mensen kunnen doorverwijzen: transgenders of mensen uit hun omgeving. Ondersteunings- of informatievragen kunnen gaan over wat het is om transgender te zijn, om hulp bij relatieproblematiek of het melden van discriminatie, bijvoorbeeld.
Ook kan de gemeente zelf informatie verschaffen op de eigen website of daarvoor samenwerken met lokale belangenbehartigers, zoals het COC. Ook kan de gemeente pleiten voor voorlichting over transgender op scholen zodat jongeren meer begrip krijgen voor een genderkind in hun klas. Informatie over transgenders: Patiëntenorganisatie Transvisie Transvisie Zorg Veiligheid Veiligheid op straat is niet altijd een gegeven voor transgenders. Zij kunnen te maken krijgen met scheldpartijen, pesterijen, discriminatie en geweld omdat hun uiterlijk verwarring kan oproepen over hun genderidentiteit. Tegelijkertijd doen mensen die gediscrimineerd worden vanwege hun genderidentiteit weinig aangifte. Veiligheid op straat is een verantwoordelijkheid van de politie. De gemeente kan daarin een actieve rol spelen door specifiek aandacht te vragen voor de positie van transgenders, bijvoorbeeld door wijkagenten en de Anti Discriminatie Voorziening. Jaarlijks organiseren belangenorganisaties in de derde week van november de Transgender Gedenkdag, om stil te staan bij discriminatie, geweld en moord op transgenders wereldwijd. Het is een internationale gedenkdag die in Nederland ieder jaar in een andere gemeente plaatsvindt. Zo was het in 2009 in Utrecht, in 2010 in Den Haag, in 2011 in Amsterdam, in 2012 in Groningen, in 2013 in Nijmegen en in 2014 in Maastricht. Informatie over veiligheid: Lees de folder van het Transgender Netwerk Nederland over discriminatie, bedreiging en geweld: transgendernetwerk.org/wpcontent/uploads/tnnfolder-webversie-klein.pdf Transgenders die gediscrimineerd zijn, lezen hier wat ze kunnen doen: transgendernetwerk.org/discriminatie/wat-te-doen Politienetwerk www.rozeinblauw.nl Medische zorg Een geslachtsaanpassende behandeling valt onder te verzekeren zorg in het basispakket (Zvw). Er zijn in Nederland drie ziekenhuizen die het traject van een geslachtsaanpassende behandeling verzorgen: het VU medisch centrum in Amsterdam, het UMCG in Groningen en het LUMC in Leiden. Deze zogenaamde genderteams houden een uitgebreide intake, doen een psychologische test waarmee ze genderdysforie onderzoeken en een diagnose stellen. Vervolgens bieden ze een lichamelijke behandeling die bestaat uit een hormoonkuur en geslachtsoperatie(s). Deze centra hebben ook informatie over aanvullende behandelingen zoals logopedie en epilatie. Meer over de geslachtsaanpassende behandeling en behandelcentra: Kennis- en zorgcentrum Genderdysforie, VU medisch centrum: www.vumc.nl/afdelingen/zorgcentrum-voor-gender Genderteam UMCG: https://www.umcg.nl/nl/umcg/overhetumcg/organisatie/specialismen/gend erteam/pages/default.aspx
Genderteam LUMC: https://www.curium-lumc.nl/patienteninfo/afdelingenen-teams/genderteam Psychische zorg en ondersteuning De medische behandeling van transgenders voorziet niet in psychosociale ondersteuning en psychische zorg. Tegelijkertijd gaan transgendergevoelens en de consequenties daarvan gepaard met verwarrende en stressvolle emoties en vormen daarmee een aanzienlijk risico op het ontwikkelen van psychische klachten. Een geslachtsverandering kan bovendien grote gevolgen hebben voor iemands werk en iemands relaties. Daarom is het prettig om daarover te praten met een deskundige. Omdat genderdysforie niet vaak voorkomt, is het lastig voor gemeenten om deze hulp decentraal aan te bieden. Van generalisten in de eerste lijn kunnen we niet verwachten dat ze alle kennis hebben om transgenders met een hulpvraag te begeleiden. Het zou dus goed zijn als zij weten waar deskundige hulp te vinden is. Er zijn in Nederland in de tweede lijn diverse hulpverleners bekend met genderdysforie. Zij werken binnen instellingen of groepspraktijken, of zijn vrijgevestigd. Er zijn ook gespecialiseerde transgenderzorginstellingen op het gebied van psychische zorg, zoals het in Amsterdam gevestigde Transvisie Zorg. Deze organisatie biedt kinderen, jongeren en volwassenen hulp bij problemen rond hun genderidentiteit, waarbij een deel van de zorg groepsgewijs wordt aangeboden. Informatie over psychosociale en psychische zorg: Transvisie Zorg: www.transvisiezorg.nl Belangenbehartiging Om de belangen van transgenders te behartigen is het Transgender Netwerk Nederland opgericht. Dit netwerk lobbyt voor de verbetering van de positie van transgenders. De organisatie streeft naar een genderdiverse samenleving, emancipatie en bestrijding van discriminatie. Een van de resultaten van haar lobby is de wijziging van de zogenoemde Transgenderwet die bepaalt dat Nederlanders hun geslacht administratief kunnen wijzigen zonder dat ze een geslachtsveranderende behandeling hebben ondergaan. Ook organiseert TNN jaarlijks de Transgender Gedenkdag, waarbij aandacht is voor de slachtoffers van geweld tegen transgenders wereldwijd. Informatie over belangenbehartiging: Transgender Netwerk Nederland: transgendernetwerk.nl Vereniging Gender Diversiteit: www.transgendernederland.nl Goed voorbeeld: Gemeente Nijmegen Gemeente Nijmegen ontwikkelt samen met de Transgendergroep Nijmegen een Actieplan Transgenders. In dit plan benoemt de gemeente samen met de belangengroep problemen specifiek voor transgenders en draagt haalbare oplossingen aan, zoals: een campagne om discriminatie tegen te gaan, een training voor politiemedewerkers, een onderzoek naar de financiering van niet-vergoede zorgkosten en inzet op deskundigheidsbevordering onder zorgverleners in de regio. De Transgendergroep Nijmegen neemt het initiatief, de gemeente ondersteunt de planvorming en uitvoering. Lotgenotencontact
Met de nieuwe Wmo stuurt de gemeente bij de ondersteuning van lichte problematiek aan op zelfredzaamheid. Transgenders hebben bewezen dat zelfhulp van lotgenoten een belangrijke ondersteuning kan zijn, bijvoorbeeld bij het ontdekken en erkennen van transgender-gevoelens, het accepteren en begeleiden van een transgenderkind als ouders, of het doorlopen van een geslachtsaanpassende behandeling. Al naar gelang de behoefte, bestaan er verschillende lotgenotengroepen die begeleid worden door vrijwilligers. Deze groepen worden georganiseerd in verschillende gemeenten, soms vanuit Humanitas, het COC of de Patiëntenorganisatie Transvisie. Goed voorbeeld: Gemeente Rotterdam De gemeente Rotterdam ondersteunt al sinds 1995 transgenders in de stad, door stichting Humanitas te financieren die zelfhulp voor transgenders organiseert. Lotgenotengroepen: Patiëntenorganisatie Transvisie: www.transvisie.nl Genderhome Groningen: transvisie.nl/transvisie.nl/index.php/transgendersgenderhomegroningen Transvisie Rotterdam, bij Stichting Humanitas: www.stichtinghumanitas.nl/site/index.php/organisatie/transvisie Transgender Limburg: https://www.facebook.com/pages/transgender- Limburg/326182034156097 Stichting Transgenders Noord Holland: www.transgendersnh.nl Transgendergroep Nijmegen: www.transgendernijmegen.nl Transgendergroep Eindhoven: www.tggeindhoven.nl Transgendergroep Utrecht: www.transgenderutrecht.com Jeugdhulp en onderwijs Met ingang van 2015 is de gemeente verantwoordelijk voor jeugdhulp. Transgendergevoelens kunnen spelen vanaf zeer jonge leeftijd. Bovendien is het voor genderdysfore kinderen vanaf 12 jaar mogelijk om puberteitsremmende hormonen te krijgen, waardoor de puberteit uitgesteld wordt. Kinderen die een uitgesproken voorkeur hebben om zich te manifesteren met kleding, haardracht en speelgoed van het andere geslacht, kunnen daarbij problemen ondervinden. Binnen hun eigen gezin of familie, maar ook in de buurt of op school. Daarbij kunnen kinderen verdriet hebben dat ze iets willen, dat niet zomaar mogelijk is, of soms zelfs verboden wordt, zoals bepaalde kleding dragen of met bepaald speelgoed spelen. Ook kunnen ze angstig zijn of stress ervaren wanneer ze gepest worden, of buitengesloten van groepen kinderen waar ze volgens hen toe behoren. Goed voorbeeld: Gemeente Amsterdam In het kader van preventie heeft de gemeente Amsterdam jeugdhulp ingekocht bij Transvisie Zorg. Deze hulp bestaat uit open jongerengroepen, jongerenkamp, langdurig laagfrequente ondersteuning tijdens het transitieproces, systeembegeleiding, individuele jeugd-ggz-trajecten, groepstherapie en ondersteuning op en aan scholen met een genderdysfore leerling.
Gezinnen met een genderkind kunnen worstelen met de manier waarop ze omgaan met een transgender kind. Daarvoor biedt Transvisie Zorg specialistische begeleiding, om samen met ouders te zoeken naar manieren om hun kind enerzijds de ruimte te geven om zichzelf te zijn, en anderzijds rekening te houden met reacties uit de omgeving. Ook is individuele begeleiding van kinderen en jongeren mogelijk. En er zijn jongerengroepen waar genderjongeren ervaringen delen en uitstapjes maken. Op scholen geven professionals van Transvisie Zorg voorlichting aan de leerkrachten, docenten en klasgenoten, en begeleiding bij het veranderen van genderrol. Informatie over begeleiding van kinderen en jongeren: Transvisie Zorg: www.transvisiezorg.nl/kinderen Burgerzaken Sinds invoering van de Transgenderwet kunnen burgers hun geslacht administratief wijzigen, zonder dat zij lichamelijk (helemaal) van geslacht zijn veranderd. Eerder was de eis dat mensen onvruchtbaar waren, door een geslachtsaanpassende operatie. Sinds 1 juli 2014 is dat niet meer nodig. De zogenaamde sterilisatie-eis is in de nieuwe wet geschrapt. Wel heeft iemand nog een verklaring nodig van een psycholoog of gespecialiseerd arts die als deskundige in dezen in het BIG-register is opgenomen. Met die toestemming kunnen mensen in de gemeentelijke basisadministratie hun geslacht aanpassen. Voor transgenders is dit zeer belangrijk. Mensen die in transitie zijn, komen dan al eerder in aanmerking voor wijziging van hun papieren waardoor ze bijvoorbeeld op vakantie of bij instellingen geen last hebben van het oude geslacht. En genderjongeren kunnen een vakantiebaantje nemen of bijvoorbeeld alcohol kopen, zonder in de problemen te komen wanneer ze hun ID moeten tonen. Sommige gemeenten hebben informatie over de geslachtswijziging op de website staan; zie bijvoorbeeld de gemeente Amstelveen: www.amstelveen.nl/web/artikel/proceduregeslachtswijziging-vereenvoudigd.htm de gemeente Enschede: www.enschede.nl/repository/10445/#.vmzrz4th_gi of de gemeente Utrecht: https://pki.utrecht.nl/loket/prodcat/products/getproductdetailsaction.do?nam e=geslachtswijziging%2b%2528transgenders%2529 De kosten van de geslachtswijziging kunnen oplopen. Sommige gemeenten geven daarom burgers met een laag inkomen de mogelijkheid om de bijzondere bijstand in te zetten om deze procedure te kunnen doorlopen. Lees hier de nieuwe wet: www.eerstekamer.nl/behandeling/20140110/publicatie_wet_8/document3/f=/v jgafjzdpczd.pdf Lees hier het Informatieblad Wet wijziging van de vermelding van het geslacht in de geboorteakte (transgenders): www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/brochures/2014/06/20/informatieblad-wet-wijziging-vermeldingvan-het-geslacht-in-de-geboorteakte-transgenders.html ]
Goed voorbeeld: Gemeente Enschede Patrick Welman, wethouder gemeente Enschede, stond uitgebreid stil bij de invoering van de wet in de gemeente: De inwerkingtreding van de wet is voor een aantal inwoners in Enschede een zeer belangrijk moment in hun leven. De afdeling publieksdienstverlening is betrokken geweest bij het proces en erg blij met de invoering van de wet. Ik vind het belangrijk om op 1 juli samen met transgenders en de afdeling publieksdienstverlening stil te staan bij deze dag. Daarnaast geven we samen met COC Twente Achterhoek, Transgender Netwerk Nederland en Transvisie s middags een training met de titel Worden wie je bent. Over werk en zorg voor transgenders. Bron: Pink Link Nieuwsbrief, Movisie, 1 juli 2014 Participatie Met de invoering van de nieuwe Participatiewet krijgt de gemeente de verantwoordelijkheid voor werk en inkomen. Veel transgenders kampen met discriminatie op het werk, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid. Het percentage transgenders dat een uitkering voor werkloosheid, bijstand of arbeidsongeschiktheid ontvangt, ligt twee, drie en viermaal hoger dan bij de algemene beroepsbevolking, alsdus Keuzenkamp (2012). Ook kan het lastig zijn om te solliciteren tijdens of na een medisch traject. Het Transgender Netwerk Nederland organiseert daarom gespecialiseerde programma s om transgenders te begeleiden naar werk. Ook besteden zij aandacht aan het bestrijden van discriminatie op het werk. Transgender Netwerk Nederland, over werk: transgendernetwerk.nl/themas/transgender-en-werk/ Hier lezen transgenders wat ze kunnen doen, als ze te maken krijgen met discriminatie op het werk: transgendernetwerk.org/discriminatie/wat-te-doen/ Meer informatie voor de gemeente Boote, M. Hoof, J. van, Alink, E. (2013). Aandacht voor de T in LHBT-beleid. Handreiking transgenders in de gemeente. Utrecht: Movisie & TNN. Te downloaden: https://www.movisie.nl/sites/default/files/alfresco_files/handreiking_lhbt_em ancipatie_transgendersindegemeente%20[mov-705169-1.1].pdf] Keuzenkamp, S. (2012). Worden wie je bent. Het leven van transgenders in Nederland. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. Te downloaden: www.scp.nl/publicaties/alle_publicaties/publicaties_2012/worden_wie_je_be nt Schuyf, J. Meijssen, E. Briels, B. (2014). De roze gemeentegids 2014-2015. Beleid voor lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen en transgenders. Utrecht: Movisie. Te downloaden: https://www.movisie.nl/sites/default/files/alfresco_files/de-rozegemeentegids-2014-2015%20[mov-4851790-1.1].pdf Alliantie Transgenderzorg
Deze tekst is aangeleverd door de Alliantie Transgenderzorg. De Alliantie Transgenderzorg is een samenwerkingsverband van aanbieders van transgenderzorg, en transgenderbelangen- en patiëntenorganisaties. Doel van de alliantie is het realiseren van een kwalitatief goed, op elkaar afgestemd en betaalbaar zorgaanbod voor transgenderzorg binnen Nederland. Betrokken partijen bij de Alliantie zijn het Kennis- en Zorgcentrum Genderdysforie VUmc, de Stichting Transvisie Zorg, het Genderteam van het UMCG, genderteam LUMC Curium, Patiëntenorganisatie Stichting Transvisie, Transgender Netwerk Nederland en PsyQ.