: Verzelfstandiging Openbaar Primair Onderwijs

Transcriptie

1 Datum raadsavond : Programma Onderwerp : Talentontwikkeling : Verzelfstandiging Openbaar Primair Onderwijs Samenvatting Voorgesteld wordt om de in stand houding voor het openbaar primair onderwijs over te dragen aan een financieel gezonde en geheel zelfstandige stichting, met toepassing van de bruidsschatregeling. Dit om een aantal geconstateerde knelpunten op te lossen en belemmeringen voor een toekomstige samenwerking of fusie weg te nemen. Dit alles om de nieuwe stichting in staat te stellen te zorgen voor kwalitatief goed openbaar onderwijs. Voorgesteld besluit 1. In te stemmen met het voornemen om het openbaar primair onderwijs verder te verzelfstandigen door uiterlijk 31 december 2010 te komen tot de oprichting van een stichting openbaar primair onderwijs Hoogeveen, met toepassing van artikel 160 Gemeentewet en artikel 48 WPO. 2. De nieuwe stichting openbaar primair onderwijs Hoogeveen zodanig financieel toe te rusten dat ze in staat is goed en voldoende openbaar primair onderwijs te bieden. 3. Hiervoor gedurende de eerste vier jaar overeenkomstig het bepaalde in de WPO een zogenaamde bruidsschat ten behoeve van de kosten van administratie, bestuur en beheer in het vooruitzicht te stellen aan de stichting 4. De bruidsschat uitgaande van een periode van 4 jaar te bepalen op maximaal (conform artikel 140a van de WPO). Voor de benodigde resterende ruimte voor de bruidsschat wordt voor 2011 een beroep gedaan op de algemene reserve. Voor de drie daaropvolgende jaren zal bij de Voorjaarsnota bepaald worden hoe dekking gevonden kan worden. 5. De huidige leden van de Bestuurscommissie Primair Onderwijs Hoogeveen te benoemen als bestuursleden van de nieuwe stichting, met ingang van de datum van oprichting bij notariële akte van bedoelde stichting. 6. De in stand houding van de openbare scholen die onder het bevoegd gezag geplaatst zijn van de Bestuurscommissie Openbaar Primair Onderwijs Hoogeveen op te dragen aan de nieuwe stichting openbaar primair onderwijs Hoogeveen, met ingang van de datum waarop in de notariële akte van overdracht de in stand houding wordt overgedragen. Dit besluit overeenkomstig het bepaalde in de WPO bekend te maken 7. Als gevolg van voorgenomen besluit de verordening bestuurscommissie openbaar primair onderwijs gemeente Hoogeveen op het moment van passeren van de akte van overdracht van bestuur, in te trekken. Aanleiding Huidige situatie In 2004 is een bestuurlijke verzelfstandiging van het openbaar onderwijs doorgevoerd door het in het leven roepen van de bestuurscommissie openbaar primair onderwijs (bopo). Het voornaamste doel daarvan was de zogenaamde twee-petten problematiek op te heffen: het

2 college van burgemeester en wethouders was voor die tijd enerzijds dagelijks bestuur en uitvoerder van het lokaal onderwijsbeleid en anderzijds bevoegd gezag van het openbaar primair onderwijs. Na het instellen van de bestuurscommissie is het bevoegd gezag van het openbaar onderwijs neergelegd bij de bestuurscommissie. Bij die bestuurlijke verzelfstandiging in de bestuurscommissie is de administratieve ondersteunende organisatie van het openbaar onderwijs bij de gemeentelijke ambtelijke organisatie gebleven. Behalve een praktische reden om dat te doen (makkelijker ten aanzien van rechtsposities) speelde daarbij de overweging dat het de vraag was of het openbaar onderwijs op den duur voldoende schaal zou hebben om ook wat deze ondersteuning betreft echt zelfstandig te kunnen functioneren. Destijds zijn pogingen ondernomen om deze ondersteuning van de openbaar onderwijsorganisaties in de verschillende gemeenten regionaal te organiseren. Dit echter zonder succes. Doordat de regionale samenwerking niet tot stand is gekomen, is de situatie op ondersteunend niveau gebleven zoals die was. Het bureau bopo maakt onderdeel uit van de gemeentelijke organisatie, hiërarchisch ondergeschikt aan de gemeentesecretaris en met een ambtelijke rechtspositie. Voor de dagelijkse leiding valt het personeel onder de leiding van de bovenschools directeur van de bestuurscommissie, zonder formele gezagsverhouding. Ook vermogensrechtelijk en financieel zijn er nauwe banden gebleven. Een deel van de kosten van administratie, bestuur en beheer (abb-kosten) wordt -al dan niet in naturagedragen door de gemeente. Het lukt de bestuurscommissie ondanks stevige bezuinigingen namelijk niet om binnen de vergoeding van het rijk te blijven. Gebleken is dat bij de huidige organisatievorm en samenwerkingsstructuur vermindering van de gemeentelijke bijdrage aan de abb-kosten, zonder de kwaliteit van het onderwijs aan te tasten, niet haalbaar is. Knelpunten De huidige situatie met de bestuurscommissie leidt regelmatig tot vragen en discussie, onder andere in de gemeenteraad. Ten eerste is er de financiële verhouding tussen het openbaar en bijzonder onderwijs. Hoewel het een wettelijk toegestane en in den lande gebruikelijke afwijking van de zogenaamde financiële gelijkstelling in het onderwijs is, lijkt het een ongelijke situatie dat de gemeente een deel van de abb-kosten van het openbaar onderwijs draagt en dit voor het bijzonder onderwijs niet doet. Daarnaast is er sprake van verwarring en onduidelijk over de verantwoordelijkheden. Dit zowel ten aanzien van de aansturing van het personeel als ten aanzien van de verantwoordelijkheid voor het openbaar onderwijs in zijn geheel. Beide onderwerpen zijn een gevolg van het feit dat er bestuurlijk wel verzelfstandigd is, maar vermogensrechtelijk, financieel en organisatorisch feitelijk niet. Op weg naar een oplossing In het voorjaar is een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden om te komen tot een verbetering in de bestuurlijke en ambtelijke positionering van het openbaar onderwijs ten opzichte van de gemeente. Het verslag daarvan ligt voor u ter inzage. Pagina 2 van 7

3 De belangrijkste uitkomst van het onderzoek is dat samenwerking en/of fusie op enige termijn meer dan wenselijk is. De omvang/schaal van het openbaar primair onderwijs in Hoogeveen is, afgezet tegen landelijke normen, eigenlijk te gering om ook op langere termijn geheel zelfstandig te kunnen bestaan. Voor het kwalitatief voortbestaan van het openbaar primair onderwijs in Hoogeveen is het noodzakelijk om te komen tot een grotere schaal om de onderwijskwaliteit beter te ontwikkelen. Geconstateerd is dat de huidige bestuursvorm van het openbaar onderwijs belemmerend is voor samenwerking en/of fusie met wie dan ook: alle mogelijke partners zijn ( in tegenstelling tot enkele jaren geleden) wel geheel zelfstandige organisaties. Ofwel: verzelfstandiging is nodig om tot samenwerking/fusie te kunnen komen, omdat daarmee bestuurlijk, vermogensrechtelijk en organisatorisch voor mogelijke partners duidelijkheid naar de toekomst wordt geschapen. Rondom de vakanties is door de bestuurscommissie en de gemeente gezamenlijk een notitie opgesteld als vervolg op het eerdere rapport, met daarin de bestuurlijke overwegingen om wel/niet geheel te verzelfstandigen en een overzicht van de financiële consequenties hiervan. Deze notities liggen voor u ter inzage. Op basis van alle informatie zijn zowel de bestuurscommissie als het college tot de conclusie gekomen dat verdere verzelfstandiging met het oog op de doorontwikkeling van het openbaar primair onderwijs geboden is. Dit met de nadruk op de doorontwikkeling, omdat wij van mening zijn dat samenwerking of fusie voor vergroting van de schaal nog steeds aan de orde is. Deze mening wordt gedeeld door de bestuurscommissie. Met name de mogelijkheden voor samenwerking met het openbaar voortgezet onderwijs zullen de komende maanden verder op een rij gezet gaan worden. Het openbaar voorgezet onderwijs heeft toegezegd het gesprek hierover met een positieve instelling in te gaan. Met de voorgestelde verzelfstandiging als tussenstap naar verdere samenwerking wordt een oplossing bereikt voor de genoemde financiële en organisatorische knelpunten. Maar bovenal is het bestuur van het openbaar primair onderwijs op deze manier beter in staat te zorgen voor goed en verantwoord onderwijs. Beoogd resultaat De basis leggen voor kwalitatief goed openbaar onderwijs. Daarvoor de belemmeringen voor doorontwikkeling van het openbaar primair onderwijs opheffen en schaalvergroting door mogelijke samenwerking en/of fusie in de toekomst mogelijk te maken. Het College heeft er vertrouwen in dat de doelen ten aanzien van kwalitatief goed onderwijs met deze nieuwe stichting gewaarborgd worden en dat met de vorming van de stichting ook verdere versterking kan worden gevonden door horizontale dan wel verticale samenwerking. Oplossingen Overdragen van de in stand houding van het openbaar primair onderwijs aan een financieel gezonde en geheel zelfstandige stichting met toepassing van de bruidsschatregeling. Pagina 3 van 7

4 Argumentatie 1. Verzelfstandiging is nodig om tot samenwerking/fusie te kunnen komen, omdat daarmee bestuurlijk, vermogensrechtelijk en organisatorisch voor mogelijke partners duidelijkheid naar de toekomst wordt geschapen. De huidige bestuursvorm is belemmerend voor samenwerking en/of fusie met wie dan ook: alle mogelijke partners zijn ( in tegenstelling tot enkele jaren geleden) wel geheel zelfstandige organisaties. De verzelfstandiging is dan ook geen doel op zich, maar een middel om te komen tot integratie in de toekomst, horizontaal (met een andere stichting voor primair onderwijs) of verticaal (met het voortgezet onderwijs). Door artikel 160 Gemeentewet toe te passen, kan de stichting door het college worden opgericht. 2. De gemeente blijft altijd verantwoordelijk voor het openbaar primair onderwijs. Het is van belang te zorgen dat de stichting openbaar primair onderwijs een financieel en organisatorisch gezonde startpositie heeft, zodat zij hiervoor ook op de lange termijn kan zorgen. Daarnaast is een goede financiële positie van belang voor de mogelijkheden van het openbaar primair onderwijs in de toekomst. Wil het openbaar primair onderwijs een voor anderen aanvaardbare samenwerkings- of fusiepartner zijn, dan zal van een financieel en organisatorisch gezonde situatie sprake moeten zijn. 3. Om verzelfstandiging mogelijk te maken kent de Wet Primair Onderwijs de mogelijkheid om het openbaar primair onderwijs bij algehele verzelfstandiging een zogenaamde bruidsschat mee te geven, waarmee in een overgangsperiode abbkosten kunnen worden gefinancierd. In de huidige situatie wordt een gemeentelijke bijdrage in de kosten van administratie, bestuur en beheer verstrekt aan de bestuurscommissie. Bij een geheel verzelfstandigde stichting kan de gemeente de bijdrage in de abb-kosten niet verstrekken buiten de gelijkstellingsregeling om, wat in de huidige situatie wel kan. De bruidsschatregeling verdwijnt vanaf Dat betekent dat die alleen nog toegepast kan worden indien de verzelfstandiging nog voor of op 31 december 2010 een feit is. Wil de verzelfstandiging die als motief met name de toekomstbestendigheid van het openbaar primair onderwijs in Hoogeveen heeft - ook tot een voldoende stevige partner voor anderen leiden, dan is besluitvorming en effectuering daarvan voor 31 december 2010 noodzakelijk. 4. De hoogte van de bruidsschat is gebaseerd op de prognose van de uitgaven voor de kosten van administratie, beheer en bestuur voor de komende jaren, verminderd met de bijdrage die het openbaar primair onderwijs hiervoor van het rijk krijgt ( ). De bruidsschat wordt verstrekt voor de jaren 2011 tot en met 2014 en wordt jaarlijks afgerekend op basis van de werkelijke uitgaven. Hiervoor dient overigens nog een afzonderlijke verordening te worden vervaardigd waarin zaken als vergoeding, tijdvak, verantwoordingsplicht etc. worden opgenomen. Pagina 4 van 7

5 Zoals eerder gesteld is de hoogte van de gemeentelijke abb-vergoeding gekoppeld aan de rijksvergoeding voor abb. De regeling loop t/m 2014, dit betekent een bruidsschat voor een periode van 4 jaar. De bedragen per jaar kunnen verschillend zijn omdat met name het eerste jaar verschillende aanloopkosten zullen moeten worden gemaakt. Daarnaast kan in het verdere traject in het zoeken naar samenwerking onderzoeks- en/of advieskosten worden gemaakt die ook onder de regeling kunnen vallen. Maar steeds geldt het principe dat de gemeentelijke abbvergoeding daadwerkelijk en uitsluitend aan abb-zaken wordt besteed. Overleg met de procesbegeleider en de financieel consulent van de bestuurscommissie heeft uitgewezen dat de bestuurcommissie in de komende vier jaar in totaal 1,2 miljoen aan bruidsschat vergoeding zou willen ontvangen. Dit zijn de verwachte abb-kosten voor de komende vier jaar minus de te ontvangen rijksvergoeding abb voor 4 jaar. Daarbij moet worden aangetekend dat de abbuitgaven in het eerste jaar hoger zullen zijn dan de jaren daarna. Financieel gezien betekent dit voor de gemeente het volgende: Gemiddeld komt de bijdrage voor de gemeente neer op per jaar ( 1,2 miljoen gedeeld door 4). Binnen de begroting hebben we reeds dekking voor directe kosten van om en nabij In de begroting is een bijdrage opgenomen van per jaar. Dit bedrag is echter inclusief kosten overhead van ongeveer Deze kosten overhead zullen op het moment van verzelfstandiging niet meteen kunnen worden weggewerkt. Temeer daar er ook na 1 januari 2011 nog verschillende werkzaamheden vanuit gemeentezijde moeten worden uitgevoerd. Daarom komen alleen de directe kosten bij de gemeente te vervallen. Per saldo betekent dit een extra bijdrage van gemiddeld per jaar ( minus ). Over 4 jaar betekent dit een totale extra bijdrage van ongeveer Nogmaals dit bedrag kan in het eerste jaar hoger zijn maar dan zal de bijdrage de jaren daarna navenant worden aangepast. Dit betekent dat het totaal bedrag nooit boven het afgesproken bedrag van 1,2 miljoen kan komen. Voor de benodigde resterende ruimte voor de bruidsschat wordt voorgesteld voor 2011 een beroep te doen op de algemene reserve. Voor de drie daaropvolgende jaren zal bij de Voorjaarsnota bepaald worden hoe dekking gevonden kan worden. Vanaf 2015 gaan er dus geen gemeentelijke middelen voor bestuur, algemeen beheer en administratie meer naar het openbaar primair onderwijs. In de afgelopen jaren stond er jaarlijks een bedrag van in de begroting voor de bijdrage aan bopo. Dit bedrag is echter inclusief kosten overhead van de huidige gemeentelijke organisatie. Aan directe kosten (dus exclusief overhead) gaat het hier om een bedrag van In een eerder voorstel is gesproken over het verstrekken van middelen voor het weerstandsvermogen. Deloitte heeft hier op verzoek van de gemeente onderzoek naar gedaan. Duidelijk is dat er alleen middelen aan bopo mogen worden meegegeven die betrekking hebben op de abb-kosten, omdat anders de Pagina 5 van 7

6 overschrijdingsregeling geldt. In het Deloitte rapport wordt aangegeven dat het huidige weerstandsvermogen van bopo groot genoeg is. Nader overleg met de procesbegeleider en de (financieel) consultant van Vosabb consulting heeft opgeleverd dat deze kunnen instemmen met de conclusie van Deloitte. Dit betekent dat geen extra middelen worden gevraagd ter versterking van het weerstandsvermogen. Dit betekent eveneens dat de overschrijdingsregeling buiten beeld is. 5. De gemeenteraad heeft en houdt de bevoegdheid tot het benoemen van de leden van het bestuur van het openbaar primair onderwijs. Alle leden van het huidige bestuur hebben aangegeven verder te willen gaan als lid van het bestuur van de stichting openbaar primair onderwijs. Daarom wordt voorgesteld het huidige bestuur van de bestuurscommissie voor te dragen als eerste bestuur van de nieuw te vormen stichting. De huidige bestuurscommissie is overeenkomstig de eisen van de WPO ten aanzien van voordrachtsrechten uit de verschillende geledingen van de scholen benoemd. Indien de GMR met de voorstellen instemt is daarmee ook aan die vormvereisten voldaan. Naast het benoemen van de leden van de stichting openbaar primair onderwijs draagt de WPO de gemeenteraad ook het houden van toezicht op het openbaar primair onderwijs op en kent daartoe de bevoegdheid toe om jaarlijks de begroting en jaarrekening van de stichting goed te keuren, de bevoegdheid tot het opheffen van scholen en de mogelijkheid om in te grijpen indien het bieden van goed openbaar onderwijs in gevaar is. 6. In de huidige situatie is de bestuurscommissie Openbaar Primair Onderwijs verantwoordelijk voor de instandhouding van de openbare scholen voor primair onderwijs in de gemeente. Deze bevoegdheid moet formeel overgedragen worden aan de stichting openbaar primair onderwijs, op het moment dat deze is opgericht. Volgens de WPO moet dit besluit officieel bekend gemaakt worden. 7. Na het passeren van de akte van overdracht van bestuur naar de stichting openbaar primair onderwijs, wordt de bestuurscommissie opgeheven. Daarvoor moet de bestaande verordening worden ingetrokken. Tijdpad De verzelfstandiging door middel van het oprichten van een stichting en de overdracht van de in stand houding zal vóór of uiterlijk op 31 december 2010 afgerond moeten zijn. Communicatie Het besluit voornemens te zijn om de in stand houding aan een stichting over te dragen moet ingevolge de WPO bekend gemaakt worden. Daarnaast is uiteraard communicatie met alle geledingen in de scholen van belang. Wij zullen daar samen met de daarvoor primair verantwoordelijke bestuurscommissie zorg voor dragen. Ook is er aandacht voor de gemeentelijke verantwoordelijkheden ten opzichte van het personeel. Met de bestuurscommissie is de intentie afgesproken dat in principe de Pagina 6 van 7

7 personeelsleden van bureau bopo overgaan naar de nieuwe stichting. Het Sociaal Plan is van toepassing. Financiële gevolgen Voorgesteld wordt om aan de stichting openbaar primair onderwijs een bruidsschat mee te geven. Jaarlijks vindt er een afrekening plaats en wordt de hoogte vastgesteld op basis van de werkelijke abb-kosten, verminderd met de rijksvergoeding. Wanneer het voltallig personeel overgaat en de huur van de huisvesting De Vos wordt overgenomen door de stichting, valt bij de gemeente per saldo een jaarlijks bedrag aan directe kosten vrij van Voor de benodigde resterende ruimte voor de bruidsschat wordt voorgesteld voor 2011 een beroep te doen op de algemene reserve. Voor de drie daaropvolgende jaren zal bij de Voorjaarsnota bepaald worden hoe dekking gevonden kan worden. Monitoring en evaluatie Met de huidige bestuurscommissie is afgesproken dat er jaarlijks een evaluatiegesprek gehouden wordt tussen het bestuur van de stichting openbaar primair onderwijs en het bestuur van de gemeente. Dit om ook in de toekomst de verantwoordelijkheid voor het openbaar onderwijs te kunnen nemen. Hoogeveen, Burgemeester en Wethouders van Hoogeveen, de secretaris, de burgemeester, G.H. DE VRIES M. DE BOER Pagina 7 van 7