Gelderse Bestuursscan. Gemeente Doesburg

Transcriptie

1 Gelderse Bestuursscan Gemeente Doesburg

2 Inhoudsopgave Voorwoord 2 Deskresearch 3 Kansen- en ontwikkelanalyse 8 Bijlage: Zelfanalyse 11

3 Voorwoord De gemeenten in Gelderland staan voor grote opgaven. Economische, demografische en andere ontwikkelingen vragen om een krachtige gemeenschappelijke aanpak van kansen en problemen. Nieuwe taken op het gebied van zorg, jeugd en arbeidsparticipatie stellen hogere eisen, waardoor gemeenten meer moeten samenwerken. Om deze redenen is in opdracht van de provincie Gelderland en de VNG afdeling Gelderland de adviescommissie gestart met het project Sterk bestuur in Gelderland. Het project gaat na of de Gelderse gemeenten en hun samenwerkingsverbanden voldoende zijn toegerust om ook in de toekomst de kwaliteit te bieden waar inwoners recht op hebben. Om dit te onderzoeken heeft de Adviescommissie de volgende onderzoeksmethoden gehanteerd. Er is gestart met een deskresearch om inzicht te krijgen over de feitelijke situatie van de gemeente. Vervolgens heeft de gemeente een zelfanalyse ingevuld, waarbij zij een beeld heeft geschetst van huidige en toekomstige ontwikkelingen en haar visie daar op. De deskresearch en de zelfanalyse vormden de onderleggers voor het gesprek met het MT, het college en (een delegatie van) de gemeenteraad. Na afloop van dit gesprek is door de Adviescommissie een kansen- en ontwikkelanalyse opgesteld, die de basis vormt voor het regionale rapport en handvatten geeft voor antwoorden op de toekomstbestendigheid van de gemeente, haar positie in de regio en bijbehorende samenwerkingsverbanden. Tot slot danken wij de gemeente voor haar medewerking en de constructieve gesprekken. Namens de adviescommissie Sterk Bestuur in Gelderland, mr. G.J. de Graaf, voorzitter 18 maart

4 Deskresearch De deskresearch op de volgende pagina s is opgesteld op basis van gemeentelijke documenten. 3Titel

5

6 5Titel

7 6

8 7Titel

9 Kansen- en ontwikkelanalyse Op 17 februari 2014 heeft de Adviescommissie Sterk Bestuur in Gelderland achtereenvolgens gesproken met het Managementteam, het college van Burgemeester en Wethouders en een afvaardiging van de gemeenteraad. Wij danken de vertegenwoordigers van de gemeente voor de openhartigheid en de constructieve wijze waarop de gesprekken hebben plaatsgevonden. Wij stellen daarbij vast, dat we een zeer harmonieus gemeentebestuur hebben getroffen, waarbij het MT, het college en de gemeenteraad zeer eensgezind en openhartig hebben gesproken over hun opvattingen. Onderstaand geven wij naar aanleiding van deze gesprekken aan waarin naar onze mening kansen liggen voor de gemeente, alsmede punten die in onze ogen verder ontwikkeld kunnen/moeten worden. De gemaakte opmerkingen over de juistheid van de gegevens in het zelfevaluatierapport en de deskresearch zijn doorgegeven aan BMC. Kansen Algemeen beeld Alle politiek en ambtelijk betrokkenen zijn trots op de gemeente. Doesburg is zich zeer bewust van het feit dat zij op de grens van de Achterhoek en de regio Arnhem ligt. Financieel is Doesburg heel gezond; de OZB-ruimte is hoog, er zijn voldoende buffers en er zijn geen schulden. Het college en de raad zijn constructief in de samenwerking. Een wethouderwisseling in deze periode was de uitzondering op de regel. Organisatie Het organisatiemodel van Doesburg is gestoeld op de principes van integraal management en zelfsturende clusters. Er is geen middenmanagement. MT, college en raad zijn eensgezind over de meerwaarde van deze werkwijze. Met 90% van de dossiers heeft het management maar een zeer beperkte bemoeienis. De kosten zijn in verhouding laag. Het risico dat wethouders op de stoel van het management gaan zitten wordt onderkend en de collegeleden zijn er alert op dat dit niet gebeurt. De kwetsbaarheid van de ambtelijke organisatie is zeker een aandachtspunt, omdat er veel éénpitters in de 8

10 organisatie werken. De HRM-samenwerking met de Achterhoek draagt bij aan het verminderen van die kwetsbaarheid. Als het onvermijdelijk is, wordt er ingehuurd. De budgettaire gevolgen hiervan zijn beperkt (circa , per jaar op een loonsom van 5 miljoen). De gemeentelijke organisatie heeft een grote aantrekkingskracht op ambtelijke medewerkers van andere gemeenten; men wil graag voor Doesburg werken. Met als gevolg dat het kwaliteitsniveau hoog is. Samenwerking andere O s De samenwerking met de maatschappelijke organisaties is naar het oordeel van de gemeente goed te noemen. De historie van Hanzestad, met samenwerking en overleg als kwaliteit, zit in de gemeentelijke genen. Intergemeentelijke samenwerking Er is een duidelijke opvatting over de oriëntatie voor de publieke samenwerking. Naar aanleiding van de discussie van Plasterk over de congruente regio s is een en ander geactualiseerd. Daar zit wel een spanning op, omdat het hart in de Achterhoek ligt en het hoofd voor de regio Arnhem kiest. Positief is dat het kwaliteitsaspect de doorslag heeft gekregen en daarmee de keuze unaniem op Arnhem is gevallen. Doesburg slaagt erin om als niet bedreigende partner initiatief te nemen voor samenwerking. Dat is een kwaliteit waar andere gemeenten graag gebruik van maken. Doesburg kan vanuit haar positie goed samen optrekken met de centrumgemeente Arnhem. Daarmee is Doesburg de smeerolie voor de samenwerking in de regio. Ontwikkelpunten Organisatie Doesburg heeft met 62 samenwerkingsverbanden een ambtelijke en bestuurlijke opgave die enorm is. Ondanks de hoge kwaliteit van de 110 medewerkers is dit wel een permanent aandachtspunt. Er zijn daardoor wel enkele kwetsbare taakvelden. Inkoop is daar een voorbeeld van. Intergemeentelijke samenwerking Doesburg wil zelfstandig blijven, daar twijfelt niemand aan. Dat doel is een sterk bindend element in politiek en organisatie. Het gegeven dat zelfstandigheid alleen kan bij een goede en efficiënte regionale samenwerking is scherp in beeld. Zo n sterke focus op de hoofddoelstelling zelfstandig blijven heeft het gevaar in zich dat organisatorische knelpunten onvoldoende worden gezien. Een sterk college slaagt erin om ook op ontwikkeling van de nieuwe taken op het gebied van de decentralisaties invloed uit te oefenen. De raad is daarbij echter 9Titel

11 onvoldoende in beeld. Het college informeert adequaat, maar kaderstelling door de raad op deze terreinen lijkt maar zeer beperkt aanwezig. De huidige situatie in de regionale samenwerking is weliswaar stabiel, maar de mogelijke gevolgen van het veranderende, gemeentelijke en bestuurlijke landschap in de omgeving zijn geen gespreksonderwerp. Een belangrijk voorbeeld is de mogelijke herindeling van De Liemersgemeenten. Als de omgeving groter wordt, wordt Doesburg verhoudingsgewijs kleiner. Het nog onvoldoende in kaart brengen van de risico s op dit punt maakt dat er mogelijk onvoldoende keuzes worden gemaakt met betrekking tot de zelfstandigheid en de regionale samenwerking. De regionale samenwerking is duidelijk een zaak van het college. De raad stuurt daar zeer beperkt op. Er zijn ook nauwelijks regionale politieke contacten met fracties van buurgemeenten. De samenwerking met de Achterhoek-gemeenten, en in het bijzonder Doetinchem, zal in de komende jaren minder worden vanwege de keuze voor Arnhem. De uitwerking vraagt om een goede regie. Politieke profilering De basishouding van het college en de raad is weliswaar duaal, maar de eensgezindheid op het onderwerp zelfstandigheid is zo groot dat de vraag opdoemt of de raad het college wel voldoende scherp houdt en haar controlerende bevoegdheid voldoende uitoefent. Ook de eensgezindheid in de raad is groot. Er zijn geen inhoudelijke thema s waar partijen zich op profileren, ook niet in verkiezingstijd. 10

12 Bijlage: Zelfanalyse Onderwerpen vragenlijst Voorliggende rapportage omvat de resultaten van de vragenlijst die door de gemeente is ingevuld. Achtereenvolgens komen de volgende onderwerpen aan bod: Kenmerken van de gemeente Realisatie van de opgaven door de gemeente Samenwerken op strategisch, tactisch en operationeel niveau Belang bij en bijdrage aan samenwerken Decentralisaties Invullen vragenlijst De vragenlijst is toegestuurd aan het college van Burgemeesters en Wethouders. Zij zijn aanbevolen om de vragenlijst ter consultatie voor te leggen aan de fractievoorzitters. Ook kon men maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven betrekken bij het invullen van de vragenlijst. In gemeente Doesburg is/zijn de gemeenteraad/fractievoorzitters betrokken bij het invullen van de vragenlijst. Drie niveaus van samenwerken In de vragenlijst is onderscheid gemaakt tussen drie niveaus in samenwerken: Strategische samenwerking: economische, ruimtelijke ordenings- en infrastructurele keuzes en maatregelen die bijdragen aan het versterken van de (internationale) concurrentiepositie van de regio; Beleidsvorming en -uitvoering: het maken van beleidskeuzes en de beleidsuitvoering van gemeentelijke taken in het fysieke en sociale domein; Bedrijfsvoering en dienstverlening: het beheer van de ambtelijke organisatie en de uitvoering van gemeentelijke diensten die zich richten op buurten, wijken en dorpskernen ( schoon, heel en veilig ). 11Titel

13 1. Karaktereigenschappen van uw gemeente 1.1 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen? Vraag Het College van B en W beschikt over de capaciteiten om de huidige taken uit te voeren of uit te laten voeren. De gemeenteraad beschikt over de capaciteiten om de huidige taken uit te voeren of uit te laten voeren. De ambtelijke organisatie beschikt over de capaciteiten om de huidige taken uit te voeren of uit te laten voeren (kwaliteit). De ambtelijke organisatie heeft voldoende capaciteit om de huidige taken uit te voeren of uit te laten voeren (kwantiteit). De gemeente is in staat om voldoende kwalitatief goed personeel aan te trekken. De financiële positie van de gemeente is een belemmering voor het adequaat functioneren van het lokaal bestuur. De nieuwe strategische opgaven zijn voor de gemeente aanleiding om de omvang van het totale takenpakket te heroverwegen (kerntakendiscussie). Onderlinge verhoudingen tussen College en Raad zijn goed. Antwoord Helemaal mee eens Helemaal mee eens Helemaal mee eens Mee eens Helemaal mee eens Mee oneens Niet eens en niet oneens Mee eens 1.2 Op welke twee punten vindt u dat de organisatie van uw gemeente positief scoort ten opzichte van de organisaties van andere gemeenten? Vraag Antwoord 1. Slagvaardigheid, korte lijnen en zeer betrokken professionals. 2. Lage overhead (efficiënt). 1.3 Wat zijn twee verbeterpunten binnen uw organisatie? Vraag Antwoord 1. Opdrachtgeverschap. 2. Kwaliteit op enkele posities. 12

14 Maatschappelijk betrokken Oplossingsgericht Samenwerkingsgericht 1.4 Welke drie kenmerken kenschetsen het politiek/bestuurlijke klimaat van uw gemeente het best? 13Titel

15 2. Realisatie van de opgaven door uw gemeente 2.1 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen? Vraag De gemeente is in staat om lokale doelen te stellen. De gemeente is in staat om lokale doelen te bereiken. Inwoners hebben daadwerkelijk invloed op het lokale beleid van de gemeente. Ondernemers hebben daadwerkelijk invloed op het lokale beleid van de gemeente. Maatschappelijke organisaties hebben daadwerkelijk invloed op het lokale beleid van de gemeente. Antwoord Helemaal mee eens Mee eens Mee eens Mee eens Mee eens 2.2 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen? Vraag De (financiële) positie van de gemeente maakt regionale samenwerking noodzakelijk. De (financiele) positie van de gemeente maakt ambtelijke samenwerking met andere gemeente(n) noodzakelijk. De gemeente verkent een ambtelijke fusie. De gemeente verkent een bestuurlijke fusie (herindeling). Antwoord Niet eens en niet oneens Niet eens en niet oneens Helemaal mee oneens Helemaal mee oneens 14

16 3. Samenwerken op strategisch, beleidsmatig en operationeel niveau 3.1 Welke gemeenten zijn de voornaamste partners voor de strategische opgaven? Gemeente Doesburg werkt met de 11 andere gemeenten, opgenomen in bovenstaande figuur, op strategisch niveau samen. De grootte van het vierkant bij elke gemeente geeft de gemeentegrootte op basis van het inwoneraantal weer. De kleur van ieder vierkant geeft weer in welke regio de gemeente ligt. Op Wageningen na maken alle gemeenten deel uit van de Stadsregio Arnhem-Nijmegen. Gemeente Wageningen behoort tot de regio De Vallei. 3.2 Zijn er gemeenten buiten Gelderland die voor u belangrijke partners zijn voor de strategische opgaven? Nee 15Titel

17 3.3 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen? Vraag De bestuurlijke invloed van de samenwerkingspartners voor de strategische opgaven is evenredig. De ambtelijke inzet van de samenwerkingspartners voor de strategische opgaven is evenredig. Antwoord Niet eens en niet oneens Niet eens en niet oneens 3.4 Hoe waardeert u de samenwerking voor de strategische opgaven? Goed 3.5 Welke aangrenzende of omliggende gemeenten zijn uw belangrijkste beleidsmatige (dus niet: PIOFA) samenwerkingspartners op het vlak van economische, ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke functies? Onderstaand figuur schetst de samenwerkingspartners van de gemeente Doesburg op het beleidsmatige niveau. De grootte van het vierkant bij elke gemeente geeft de gemeentegrootte op basis van het inwoneraantal weer. De kleur van ieder vierkant geeft weer in welke regio de gemeente ligt. De roze blokken representeren gemeenten uit de regio Arnhem- Nijmegen, de zwarte blokken gemeenten uit de regio Achterhoek, het blauwe blok de gemeente uit de Steden- Driehoek (Zutphen) en ten slotte het witte blok de gemeente uit De Vallei (Wageningen). Men heeft aangegeven in de toekomst exact dezelfde samenwerkingspartners te verwachten. 16

18 3.6 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen? Vraag De bestuurlijke invloed van de partners voor de beleidsmatige samenwerking is evenredig. De ambtelijke inzet van de partners voor de beleidsmatige samenwerking is evenredig. Antwoord Niet eens en niet oneens Niet eens en niet oneens 3.7 Hoe waardeert u de beleidsmatige samenwerking tussen de partners? Goed 3.8 Zijn er gemeenten buiten Gelderland die voor u in de toekomst belangrijke beleidsmatig samenwerkingspartners op dit vlak zouden kunnen zijn? Nee 3.9 Met welke gemeenten werkt u op operationeel niveau (dienstverlening en bedrijfsvoering) samen? Gemeente Doesburg werkt op het gebied van dienstverlening en bedrijfsvoering alleen met Doetinchem samen en verwacht dit in de toekomst zo te houden Zijn er gemeenten buiten Gelderland met wie u op operationeel niveau samenwerkt? Nee 3.11 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen? Vraag De bestuurlijke invloed van de partners voor de operationele samenwerking is evenredig. De ambtelijke inzet van de partners voor de operationele samenwerking is evenredig. Antwoord Niet eens en niet oneens Niet eens en niet oneens 3.12 Hoe waardeert u de operationele samenwerking? Goed 17Titel

19 3.13 Toekomstbeeld Het toekomstbeeld in samenwerking van de gemeente Doesburg is in onderstaande netwerkanalyse weergegeven. In de toekomst verwacht men met meer gemeenten samen te werken. We hebben daarvoor gekeken naar de verwachte strategische, beleidsmatige en operationele samenwerking en samenwerking op decentralisaties in het sociale domein. Ook hier geldt dat de grootte van het vierkant bij elke gemeente de gemeentegrootte weergeeft op basis van het inwoneraantal. 18

20 4. Bijdrage aan samenwerken - Strategische opgaven in de regio 4.1 Wat is uw bijdrage in termen van middelen (financieel, kennis en capaciteit) afgezet tegen het belang voor uw gemeente? "Naar verhouding" wil hier zeggen: in verhouding tot de omvang en de eigen behoefte van de gemeente. De thema s zijn als volgt gecategoriseerd: Speler: De gemeente geeft aan zowel veel belang te hebben als veel middelen aan het thema bij te dragen in het regionale samenwerkingsverband. Contextbepaler: De gemeente geeft aan weinig belang te hebben, maar wel veel middelen bij te dragen aan het thema in het regionale samenwerkingsverband. Omstander: De gemeente geeft aan weinig belang te hebben en ook weinig middelen bij te dragen voor dit thema in het regionale samenwerkingsverband. Afhankelijke speler: de gemeente geeft aan veel belang te hebben bij het thema, maar weinig middelen bij te dragen aan het thema in het regionale samenwerkingsverband. 19Titel

21 4. Bijdrage aan samenwerken - Beleidsvorming en - uitvoering in de (sub)regio 4.2 Wat is uw bijdrage in termen van middelen (financieel, kennis en capaciteit) afgezet tegen het belang voor uw gemeente? "Naar verhouding" wil hier zeggen: in verhouding tot de omvang en de eigen behoefte van de gemeente. 20

22 4. Bijdrage aan samenwerken - Bedrijfsvoering en Dienstverlening 4.3 Wat is uw bijdrage in termen van middelen (financieel, kennis en capaciteit) afgezet tegen het belang dat uw gemeente heeft in de samenwerking op de volgende domeinen? "Naar verhouding" wil hier zeggen: in verhouding tot de omvang en de eigen behoefte van de gemeente. Hierin is het volgende uitgevraagd: Planning en control, Communicatie, Shared Service Center, ICT, Personeel (uitwisseling), Sociale Dienst, Belastinginning, Afvalverwerking, Juridische dienstverlening, Cultuur(historie). In de vragenlijst was het ook mogelijk om niet van toepassing aan te klikken. Deze antwoorden zijn niet zichtbaar in het kwadrant. 21Titel

23 5. Drie decentralisaties in het verschiet 5.1 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen? Vraag De gemeente heeft een goed zicht op de gevolgen van de decentralisatie van de Begeleiding uit de Awbz De gemeente heeft een goed zicht op de gevolgen van de Participatiewet De gemeente heeft een goed zicht op de gevolgen van de decentralisaties van de Jeugdzorg Antwoord Niet eens en niet oneens Niet eens en niet oneens Niet eens en niet oneens 5.2 Met welke gemeenten bereidt u de decentralisaties voor? Gemeente Doesburg bereidt met de 11 andere gemeenten, opgenomen in bovenstaande figuur, de drie decentralisaties in het sociale domein voor. De grootte van het vierkant bij elke gemeente geeft de gemeentegrootte op basis van het inwoneraantal weer. De kleur van ieder vierkant geeft weer in welke regio de gemeente ligt. Op Wageningen na maken alle gemeenten deel uit van de Stadsregio Arnhem-Nijmegen. Overigens werkt men voor de drie decentralisaties (Jeugd, AWBZ/WMO en de Participatiewet) met dezelfde gemeenten samen.

24 Sterk Bestuur in Gelderland is een samenwerkingsproject van de provincie Gelderland en VNG Gelderland