Calamiteitenplan

Transcriptie

1 Calamiteitenplan Bezoekadres: Postadres: Handelsweg 100 Postbus DC Ridderkerk 2980 GC Ridderkerk Telefoonnummer (T) adres (E) Website (W) Voor meldingen van wateroverlast, watertekort of waterverontreiniging is waterschap Hollandse Delta 24 uur per dag bereikbaar via het Waterschapsloket / Klant Contact Centrum (T)

2 Processtappen Planning 1. Ontwikkelen Ontwerp Calamiteitenplan WSHD Vaststellen van het Ontwerp Calamiteitenplan WSHD 2016 door de stuurgroep calamiteitenzorg WSHD 3. Vaststellen van het Ontwerp Calamiteitenplan WSHD 2016 door de Directieraad WSHD 4. Vaststellen van het Ontwerp Calamiteitenplan WSHD 2016 door het college van Dijkgraaf en Heemraden WSHD 5. Verzoek om zienswijzen op Ontwerp Calamiteitenplan WSHD 2016 uit te brengen aan: - besturen van veiligheidsregio s; - burgemeester en wethouders van inliggende gemeenten; - omliggende waterschappen; - Rijkswaterstaat West Nederland Zuid; - Rijkswaterstaat Verkeer en Watermanagement; - de provincie Zuid-Holland; - de Inspectie voor Leefomgeving en Transport; door afdelingshoofd BJ/beleidsadviseur calamiteitenzorg 6. Beoordelen van ingekomen zienswijzen en opmaken nota van beantwoording waarin ook gewenste aanpassingen op het Ontwerp Calamiteitenplan WSHD 2016 staan aangegeven door afdelingshoofd BJ/beleidsadviseur calamiteitenzorg Voor zienswijzen ter inzage leggen. Beoordeling ingekomen zienswijzen 7. Vaststellen van het definitief Calamiteitenplan WSHD 2016 door het college van dijkgraaf en heemraden WSHD door de Verenigde Vergadering WSHD COLOFON In opdracht van: waterschap Hollandse Delta Samensteller: Vaststelling: Status: adviseur calamiteitenzorg, drs. C.A. Robbemont door de Verenigde Vergadering definitief Versie: 1.0 Datum: 26 januari

3 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding Leeswijzer 1.2 Definities van incident, calamiteit, ramp en crisis 1.3 Doel van het plan 1.4 Afbakening van het plan 1.5 Relatie met andere plannen 2 Missie en visie van waterschap Hollandse Delta Missie 2.2 Visie 2.3 Integraal veiligheidsbeleid waterschap Hollandse Delta 2.4 Visie op organisatie waterveiligheid 3 Taken en beheergebied van waterschap Hollandse Delta Gebiedsbeschrijving 3.2 Beheertaken 4 Wettelijk kader Calamiteitenplan en bevoegdheden Wettelijk kader preparatiefase 4.2 Wettelijk kader responsfase 4.3 Afstemming over maatregelen en bevoegdheden 5 Risicoprofiel Organisatiebehoefte 5.2 Risicoanalyse 5.3 Risicodiagram 5.4 Calamiteitenbestrijdingsplannen en supplementen 5.5 Overzicht risicobeheersing en crisisbeheersing Hollandse Delta 6 Alarmeren en opschalen Melden en alarmeren 6.2 Opschalen van de calamiteitenorganisatie 6.3 Afschalen van de calamiteitenorganisatie 6.4 Regionale opschaling algemene bestuurlijke kolom 6.5 Landelijke opschaling waterkolom bij watercrises 7 Calamiteitenorganisatie Uitgangspunten 7.2 Mensen 7.3 Middelen 7.4 Structuur 7.5 Mandaten Continuïteit 8 Informatiemanagement Ontwikkeling informatiemanagement 8.2 Implementatie Netcentrisch Werken 3

4 9 Risico- en Crisiscommunicatie Risicocommunicatie 9.2 Crisiscommunicatie 10 Nafase Psychosociale nazorg 10.2 Schadeafhandeling 10.3 Evaluatie 10.4 Herstel en wederopbouw 11 Netwerkpartners Externe netwerkpartners 11.2 Afstemmen met de algemene keten 11.3 Relatie met convenanten en plannen 11.4 Relevante netwerkpartners in de functionele keten 11.5 Relevante netwerkpartners in de algemene keten 11.6 Overige relevante netwerkpartners 11.7 Bijstand van de netwerkpartners 12 Borging kwaliteit calamiteitenorganisatie Deskundige en goed opgeleide medewerkers 12.2 Beleidscyclus 12.3 Plancyclus 12.4 Goede samenwerking met crisispartners 12.5 Beheer en inrichting van de calamiteitenorganisatie Lijst van afkortingen 80 4

5 1 Inleiding Het calamiteitenplan van waterschap Hollandse Delta (WSHD) beschrijft het beleidskader van waterschap Hollandse Delta met betrekking tot de voorbereiding, uitvoering, evaluatie en bijstelling van de aanpak van (dreigende) calamiteiten en watercrises, en de organisatie en werkwijze van de calamiteitenorganisatie. De Waterwet verwacht van waterschap Hollandse Delta doeltreffend optreden bij gevaar voor waterstaatswerken. Daarvoor moet het waterschap (periodiek) oefeningen houden in het doeltreffend optreden bij gevaar, en voor alle in beheer zijnde waterstaatswerken een calamiteitenplan vaststellen. Onder waterstaatswerk wordt verstaan: oppervlaktewaterlichaam, bergingsgebied, waterkering of ondersteunend kunstwerk. Onder gevaar wordt verstaan: omstandigheden waaronder de goede staat van een of meer waterstaatswerken onmiddellijk en ernstig in het ongerede is, of in het ongerede dreigt te raken. Het calamiteitenplan bevat tenminste: a. een overzicht van de soorten calamiteiten die zich in de watersystemen of onderdelen daarvan kunnen voordoen, waaronder een inventarisatie van de daarmee gepaard gaande risico s; b. een overzicht van te nemen maatregelen die voortkomen uit de voor de betreffende watersystemen geldende overstromingsrisicobeheerplannen, en het beschikbare materieel benodigd om de onderscheidene calamiteiten het hoofd te bieden; c. een overzicht van de diensten, instanties en organisaties die bij gevaar kunnen worden ingeschakeld; d. een beschrijving van het moment en de wijze van het door de beheerder informeren van burgemeester en wethouders van de gemeenten waarbinnen de watersystemen of onderdelen daarvan zijn gelegen; e. een schema met betrekking tot de calamiteitenorganisatie van de beheerder; f. een meld- en alarmeringsprocedure; g. een overzicht waaruit blijkt op welke wijze de beheerder de kwaliteit van de calamiteitenorganisatie waarborgt. Onder watersysteem wordt verstaan: samenhangend geheel van een of meer oppervlaktewaterlichamen en grondwaterlichamen, met bijbehorende bergingsgebieden, waterkeringen en ondersteunende kunstwerken. In het calamiteitenplan moet de afstemming op de regionale crisisplannen van inliggende veiligheidsregio s en voor het waterbeheer van belang zijnde rampbestrijdingsplannen worden gewaarborgd. Het ontwerp van het Calamiteitenplan wordt daarvoor in elk geval voor commentaar gezonden aan de besturen van veiligheidsregio s en colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten waarbinnen de waterstaatswerken zijn gelegen. 5

6 1.1 Leeswijzer Het calamiteitenplan is het basisdocument van het Calamiteiten Zorg Systeem (CZS), waarbinnen alle activiteiten van waterschap Hollandse Delta gericht op een goede voorbereiding, uitvoering, evaluatie en bijstelling van calamiteitenbestrijding plaatsvinden. CALAMITEITENPLAN - Beleidskader - Organisatieplan CALAMITEITENBESTRIJDINGSPLANNEN - CBP Waterkeringen - CBP Watersystemen - CBP Zuiveren INCIDENTBESTRIJDINGSPLANNEN - IBP Vaarwegen -IBP Wegen BEDRIJFSCONTINUÏTEITSPLANNEN SUPPLEMENTEN - Netwerkoverzicht - Alarmeringslijsten - Werkwijze calamiteitenorganisatie - Overzicht Personeel - Overzicht Middelen - Opleidings- en Oefenprogramma - Juridisch supplement - Evaluaties en situatierapportages Aangezien elke calamiteit weer anders is, bevat het calamiteitenplan geen draaiboek waarin van het begin tot het eind staat beschreven wat moet gebeuren bij de bestrijding van een calamiteit. Uiteindelijk is de feitelijke bestrijding van calamiteiten gebaseerd op gezond verstand van de betrokken medewerkers en een effectieve samenwerking met anderen. De organisatiestructuur beschreven in het calamiteitenplan geeft duidelijkheid over de wijze van interne en externe coördinatie en afstemming met anderen tijdens calamiteiten. Aanvullend op het calamiteitenplan zijn voor de verschillende soorten calamiteiten die door het waterschap zijn voorzien calamiteitenbestrijdingsplannen opgesteld. Wanneer deze calamiteiten optreden is niet te voorzien. De calamiteitenorganisatie kan ook worden ingesteld bij ernstige verstoring van de bedrijfscontinuïteit ten gevolge van ongeplande personeelsuitval, ongeplande uitval van vitale infrastructuur, of ongeplande uitval van centrale en decentrale werk- en vergaderlocaties van het waterschap. De calamiteitenbestrijdingsplannen bevatten scenario s van mogelijke calamiteiten die zich kunnen voordoen bij waterstaatswerken en maatregelen die daarbij overwogen moeten worden. Hiervan kan gebruik gemaakt worden tijdens de bestrijding van specifieke calamiteiten. De calamiteitenbestrijdingsplannen worden periodiek op basis van risicoanalyses geactualiseerd of herzien. 6

7 Naast de interne organisatie wordt in het calamiteitenplan ook aandacht besteed aan de samenwerking en afstemming met externe organisaties. Bij een calamiteit zijn naast het waterschap meestal andere organisaties actief en betrokken, zoals gemeenten, hulpverleningsdiensten, veiligheidsregio s, andere waterbeheerders, externe adviseurs, aannemers en diverse soorten media. Voor deze externe organisaties biedt het calamiteitenplan inzicht in de wijze waarop het waterschap omgaat met calamiteiten. Uit oefeningen en de feitelijke bestrijding van calamiteiten komen leerpunten naar voren voor verdere verbetering van de calamiteitenorganisatie. Het calamiteitenplan is dus nooit af, maar een levend document. Actualisering en herziening Het calamiteitenplan wordt jaarlijks geactualiseerd door de stuurgroep calamiteitenzorg. Herziening vindt eens in de vier jaar plaats of eerder als daartoe vanwege interne of externe ontwikkelingen of evaluaties aanleiding is. 1.2 Definities van incident, calamiteit, ramp en crisis Incident Een incident wordt door waterschap Hollandse Delta gedefinieerd als: een klein voorval dat de beheertaken van het waterschap raakt, doch met beperkte inzet van mensen en middelen in normale bedrijfsvoering is te herstellen. Calamiteit Calamiteiten worden door waterschap Hollandse Delta gedefinieerd als: omstandigheden, waarin de veiligheid van waterstaatswerken in gevaar is, of dreigt te komen met mogelijk zodanig ernstige gevolgen voor waterkeringen, watersystemen, wegen, vaarwegen en/of rioolwaterzuiveringen, rioolgemalen en riooltransportleidingen dat het noodzakelijk kan zijn af te wijken van het bestuurlijk vastgestelde beleid, of beslissingen te nemen waarin het vastgestelde beleid niet voorziet. Indien waterschap Hollandse Delta de instandhouding van de waterstaatswerken in zijn beheer (mogelijk) niet (alleen) meer kan garanderen dan is sprake van een calamiteit. Bij calamiteitenbestrijding gaat het om de inzet van mensen, middelen, werkwijzen en communicatie in bijzondere omstandigheden. Deze gebeurtenissen hebben veelal de volgende kenmerken: - grote maatschappelijke consequenties kunnen op het spel staan; - er is doorgaans grote belangstelling van de media; - een (goede) samenwerking met andere overheden en instellingen is voorwaarde voor een effectieve bestrijding van de calamiteit; - er zijn vaak (hoge) kosten waarin de begroting slechts beperkt voorziet. Genoemde kenmerken impliceren niet dat meteen van een crisis of ramp wordt gesproken. De dijkgraaf (voorzitter) van het waterschap is bij gevaar voor waterstaatswerken (namens het dagelijks bestuur van het waterschap) bevoegd, zolang de ontstane situatie zulks noodzakelijk maakt, de maatregelen te treffen die hij nodig oordeelt, zo nodig in afwijking van wettelijke voorschriften, met dien verstande dat hij geen maatregelen treft die in strijd zijn met de Grondwet of internationaalrechtelijke verplichtingen. 7

8 Crisis Onder crisis wordt verstaan: een situatie waarin een vitaal belang van de samenleving is aangetast, of dreigt te worden aangetast. Crisisbeheersing is: het geheel van maatregelen en voorzieningen, met inbegrip van de voorbereidingen daarop, dat het gemeentebestuur of het bestuur van een veiligheidsregio in een crisis treft ter handhaving van de openbare orde, indien van toepassing in samenhang met de maatregelen en voorzieningen die op basis van een bij of krachtens enige andere wet toegekende bevoegdheid ter zake van een crisis worden getroffen. Ramp Onder ramp wordt verstaan: een zwaar ongeval of andere gebeurtenis waarbij het leven en de gezondheid van veel personen, het milieu of grote materiële belangen in ernstige mate zijn geschaad of worden bedreigd en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten of organisaties van verschillende disciplines is vereist om de dreiging weg te nemen of de schadelijke gevolgen te beperken. Rampenbestrijding is: het geheel van maatregelen en voorzieningen, met inbegrip van de voorbereiding daarop, dat het gemeentebestuur of het bestuur van een veiligheidsregio treft met het oog op een ramp, het voorkomen van een ramp, en het beperken van de gevolgen van een ramp. Indien een calamiteit wordt bestempeld als een ramp of zwaar ongeval geldt een andere bevoegdhedenstructuur en is het waterschap, als functioneel gezag voor wat betreft het beheer van waterstaatswerken, ondergeschikt aan de bevelen die door het algemeen gezag, de burgemeester of de voorzitter van de veiligheidsregio, in het kader van openbare orde en veiligheid worden gegeven. De voorzitter (dijkgraaf) van elk direct betrokken waterschap wordt door de voorzitter van de veiligheidsregio uitgenodigd deel uit te maken van het regionaal beleidsteam, als dat door hem bijeengeroepen wordt bij ramp of crisis met waterstaatkundige oorzaken of gevolgen. incident calamiteit ramp crisis 8

9 De calamiteitenorganisatie van het waterschap Hollandse Delta is voorbereid op het bestrijden van de volgende typen calamiteiten (scenario s) en incidenten: 1. (dreigende) overstroming en/of bezwijken van waterkeringen; 2. (dreigende) wateroverlast; 3. (dreigend) watertekort; 4. (dreigende) waterverontreiniging (ernstige verslechtering van de waterkwaliteit); 5. (dreigende) ernstige verstoring van rioolwaterzuiveringsprocessen. 6. incidenten op wegen in beheer van het waterschap; 7. incidenten op vaarwegen in beheer van het waterschap. In de scenario s zoals beschreven in de calamiteitenbestrijdingsplannen en incidentbestrijdingsplannen staat nader aangegeven welke specifieke acties (maatregelen) het waterschap kan uitvoeren bij het voordoen van een bepaald type calamiteit (scenario). Waterschap Hollandse Delta actualiseert calamiteitenbestrijdingsplannen en incidentbestrijdingsplannen periodiek op basis van risicoanalyses, oefeningen en evaluaties. Daarnaast is bij waterschap Hollandse Delta planvorming op het gebied van bedrijfscontinuïteitsmanagement ontwikkeld. Deze planvorming is geïntegreerd in het Calamiteiten Zorg Systeem (CZS). Overzicht planvorming calamiteitenzorg WSHD Vastgesteld door Visie op organisatie Waterveiligheid Calamiteitenplan Crisiscommunicatieplan Calamiteitenbestrijdingsplan Waterkeringen Calamiteitenbestrijdingsplan Watersysteem Calamiteitenbestrijdingsplan Zuiveren Incidentbestrijdingsplan Vaarwegen Incidentbestrijdingsplan Wegen Draaiboek uitbraak Pandemie Continuïteitsplan uitval elektriciteit en ICT-verbindingen Strategisch beleid voor informatiebeveiliging Directieraad Verenigde Vergadering Dijkgraaf en Heemraden Dijkgraaf en Heemraden secretaris-directeur Dijkgraaf en Heemraden secretaris-directeur Dijkgraaf en Heemraden secretaris-directeur Dijkgraaf en Heemraden secretaris-directeur Dijkgraaf en Heemraden secretaris-directeur Directieraad Stuurgroep calamiteitenzorg Directieraad Dijkgraaf en Heemraden Het bestuur van het waterschap stelt vast hoe en in welke mate de eigen organisatie voorbereid moet zijn op calamiteiten en rampen die zich op het gebied van zijn taken en in zijn beheersgebied kunnen voordoen. Daarvoor is inzicht nodig in de omvang en effecten van die (taak gerelateerde) calamiteiten en rampen. Om ook andere overheden en instanties gelegenheid tot voorbereiding te geven, wordt kennis daarvan met hen gedeeld. Die kennis kan dan tevens worden benut voor risicobeheersing en crisisbeheersing binnen de algemeen bestuurlijke keten. 9

10 1.3 Doel van het calamiteitenplan Het belangrijkste doel van dit plan is structuur bieden aan de eigen calamiteitenorganisatie, zowel tijdens de voorbereiding op calamiteiten (preparatie), tijdens de bestrijding van calamiteiten (repressie), als na de bestrijding van calamiteiten (nafase). Het calamiteitenplan is het basisdocument dat invulling geeft aan het Calamiteiten Zorg Systeem. Het is daarmee van belang voor alle medewerkers en vrijwilligers die betrokken kunnen raken bij de voorbereiding op en daadwerkelijke bestrijding van calamiteiten. Elke calamiteit is per definitie anders. Het calamiteitenplan en de daarbij behorende calamiteitenbestrijdingsplannen en supplementen moeten dan ook niet gezien worden als uitputtende regelingen, waarin alle mogelijke situaties en risico s zijn afgedekt. Uiteindelijk is de feitelijke bestrijding van calamiteiten gebaseerd op gezond verstand van betrokken medewerkers en vrijwilligers, hun kennis en expertise en effectieve samenwerking met andere publieke en private organisaties. Het calamiteitenplan beschrijft de wijze waarop de voorbereiding en uitvoering van crisisbeheersing en rampenbestrijding bij waterschap Hollandse Delta is vormgegeven en de wijze waarop de benodigde kwaliteit wordt geborgd. Het calamiteitenplan vormt daarmee het beleids- en operationele kader voor de voorbereiding op en bestrijding van incidenten en calamiteiten. 1.4 Afbakening van het calamiteitenplan Het beleid rond waterveiligheid komt tot uitdrukking in de verschillende schakels van de veiligheidsketen (pro actie, preventie, preparatie, respons en nazorg) en meerlaags veiligheid (veiligheidsnormering, ruimtelijke inrichting, en voorbereiding en uitvoering van rampenbeheersing). Pro-actie Nazorg Preventie Respons Preparatie 10

11 1.5 Relatie met andere plannen Voor een adequate bestrijding van calamiteiten is samenwerking met andere private en publieke organisaties de zogenaamde netwerkpartners een vereiste. Hiervoor is het noodzakelijk dat plannen, procedures en dergelijke op elkaar zijn afgestemd. Voorliggend calamiteitenplan is dan ook in overleg met de netwerkpartners opgesteld. Het calamiteitenplan staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een landelijke en regionale planstructuur. Schaal Landelijk Functionele keten Handboek Crisisbeheersing Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing (DCC) IenM Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen * Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging (LCO) Landelijk Draaiboek Watertekort en Droogte * Landelijke Coördinatiecommissie Watertekort (LCW) en Regionale Droogte Overleggen (RDO s) Landelijk Draaiboek Milieuverontreiniging Water * Landelijke Coördinatiecommissie Milieuverontreiniging Water (LCM) Nationaal Meetplan voor metingen in water bij nucleaire incidenten Algemene Keten Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming Nationaal Crisisplan Hoogwater en Overstromingen Landelijk Operationeel Plan Evacuatie Water Handboek Bijstand LOCC Catalogus Nationale Operaties Ministerie van Defensie Handboek Incidentmanagement Rail ProRail Provinciaal Provinciaal Draaiboek Water Provinciaal Coördinatieplan Regionaal Lokaal Calamiteitenplan - waterschap Hollandse Delta - andere waterschappen en regionale diensten van Rijkswaterstaat Calamiteitenbestrijdingsplannen - Waterkeringen - Watersystemen - Zuiveren Incidentbestrijdingsplannen - Wegen - Vaarwegen Draaiboeken Aanvalsplannen Hoogwaterbestrijdingsplan Dordrecht Aanvalsplan Wateroverlast Zwijndrechtse Waard Calamiteitenplan Kijfhoek Werkafspraken Indirecte Lozingen met DCMR en OZHZ Regionaal Crisisplan VRR en VRZHZ Rampbestrijdingsplannen Incidentbestrijdingsplannen - Hoogwater en Overstromingen - Extreem Weer - Incidenten op het water - Natuurbranden - Stroomuitval (Basis) Informatie Kaarten Incidentbestrijdingsplan Deltawateren Inzetprotocol Volkerak-Zoommeer Calamiteitenregeling HSL-Zuid Calamiteitenregeling Betuweroute Hoogwaterbestrijdingsplannen Rotterdam, Dordrecht, HI-Ambacht en Zwijndrecht Operationeel Veiligheidsplan spoor Overkapping Barendrecht Incidenten Plannen Rioleringen HI-Ambacht, Goeree-Overflakkee, Korendijk, Oud-Beijerland, Strijen, Rotterdam, Spijkenisse, Zwijndrecht. 11

12 2 Missie en visie van waterschap Hollandse Delta 2.1 Missie De missie van het waterschap Hollandse Delta luidt: "Waterschap Hollandse Delta beschermt de Zuid-Hollandse eilanden tegen wateroverlast, beheert het oppervlaktewater en de wegen en levert een actieve bijdrage aan de ruimtelijke invulling van zijn gebied. Het richt zich daarbij, samen met anderen, op veilig en duurzaam wonen, werken en recreëren voor burgers, bedrijven en andere gebruikers. Waterschap Hollandse Delta is toonaangevend in de uitvoering van zijn taak, stelt zich ten dienst van zijn omgeving en is een goed en aantrekkelijk werkgever." Van deze missie kan de volgende doelstelling voor de (calamiteiten)organisatie van het waterschap Hollandse Delta worden afgeleid: het bieden van veiligheid. "Bescherming tegen wateroverlast behoort tot het wezen van een waterschap. Burgers en bedrijven kunnen er dan ook op vertrouwen dat het waterschap deze taak zeer serieus neemt en dat het er alles aan doet om hen de vereiste veiligheid te bieden." Waterschap Hollandse Delta biedt bescherming tegen wateroverlast, tegen watertekort (de gevolgen van extreme droogte), tegen (dreigende) ernstige verslechtering van de waterkwaliteit, en is voorbereid op calamiteitenbestrijding op of aan waterkeringen, watersystemen, rioolwaterzuiveringen. Het bieden van veiligheid voor de ingezetenen (burgers, bedrijven en instellingen) in het beheersgebied ziet het waterschap Hollandse Delta als kerntaak van zijn (calamiteiten)organisatie! 2.2 Visie Naast preparatie, ook pro-actie en preventie Veiligheid wordt niet alleen geboden door het in stand houden van een goede calamiteitenorganisatie, inclusief de dijkbewakingsorganisatie en de mensen en middelen (materiaal en materieel) die daarvoor nodig zijn, maar vooral ook door een goed proactief en preventief onderhoud van de objecten (waterkeringen, watersystemen, wegen en rioolwaterzuiveringsinstallaties) in beheer bij het waterschap aangevuld met een goede vergunningverlening en handhaving, met andere woorden een kwalitatief goede bedrijfsvoering, c.q. taakuitvoering. De veiligheidsketen Het bieden van veiligheid vraagt om kwaliteit van bedrijfsprocessen die kunnen worden ondergebracht in de zogeheten veiligheidsketen ( pro-actie preventie preparatie repressie nazorg/evaluatie ) die gesloten moet zijn om een goed resultaat te kunnen bereiken. 12

13 Het Calamiteitenzorgsysteem heeft in dit kader betrekking op de preparatiefase: de voorbereiding op de bestrijding van calamiteiten door gestructureerde planvorming en het periodiek opleiden en oefenen van functionarissen die in de calamiteitenorganisatie een taak hebben (de koude situatie). Repressie heeft betrekking op het feitelijk optreden van de calamiteitenorganisatie bij alarmering en opschaling (de warme situatie). Risicoanalyse, operationele prestaties en risicocommunicatie Uit risicoanalyses voor de te onderscheiden beheerobjecten van het waterschap wordt afgeleid tot op welk niveau het waterschap zich moet voorbereiden op mogelijke calamiteiten in zijn beheersgebied, en welke operationele prestaties (inzet van personeel en materieel) daarbij van het waterschap verwacht mogen worden! De gewenste operationele prestaties kunnen echter op gespannen voet staan met de maatschappelijke aanvaardbaarheid van investeringen in personeel, materiaal en materieel voor de calamiteitenorganisatie. Bestuurlijk moet daarom vastgesteld worden tot op welk niveau in de calamiteitenorganisatie van het waterschap wordt geïnvesteerd. Naar burgers en bedrijven moet aansluitend communicatie over de restrisico s plaatsvinden! Calamiteitenzorgsysteem Door implementatie van het Calamiteiten Zorg Systeem (CZS) wordt: - de calamiteitenorganisatie van het waterschap ingebed in de normale organisatiestructuur en taakuitoefening van het waterschap, hierdoor wordt dagelijkse kennis en kunde van personeel ook benut in de calamiteitenorganisatie; - naast planvorming en voorbereiding ook structureel aandacht besteed aan het opleiden en oefenen van (sleutel)functionarissen in de calamiteitenorganisatie, zodat men voorbereid is op zijn taken; - effectieve en efficiënte inzet van personeel en materieel van het waterschap bij calamiteiten bevordert; - een structurele waakzaamheid, bereikbaarheid en beschikbaarheid van het waterschap geborgd, wat bijdraagt aan het tijdig signaleren van weers- en terreinomstandigheden die aanleiding kunnen geven tot calamiteitenbestrijding. Voortdurend verbeteren van kwaliteit Calamiteitenorganisatie en Calamiteitenplan en bijbehorende calamiteitenbestrijdingsplannen en supplementen worden periodiek bijgesteld en geactualiseerd naar aanleiding van: - de uitkomsten van evaluaties van incident- en calamiteitenbestrijding; - de uitkomsten van evaluaties van opleidingen, trainingen en oefeningen van de calamiteitenorganisatie; - relevante interne en externe ontwikkelingen. 13

14 Veilig "Het resultaat van het werk is dat de Zuid-Hollandse eilanden voor iedereen waterveilig zijn. Schoon water, voldoende water, veilige wegen en bescherming tegen de kracht van hoog water zijn primaire levensbehoeften. Het voorzien in deze levensbehoeften creëert bestaansen leefmogelijkheden voor mensen, dieren en planten. Daarom is het zo belangrijk dat het waterschap de calamiteitenorganisatie goed op orde heeft." Als het waterschap zijn beheer van waterschapsobjecten goed op orde heeft en hierbij proactief en preventief optreedt, wordt de kans op het voordoen van calamiteiten kleiner. Een goed beheer van waterschapsobjecten (waterkeringen, watersystemen, wegen en afvalwaterzuiveringsinstallaties) gekoppeld aan pro-actie en preventie (bijvoorbeeld door vergunningverlening en handhaving) kan de kans op het voordoen van calamiteiten in het beheersgebied van het waterschap Hollandse Delta verkleinen. Kwaliteitsbeleid met betrekking tot calamiteitenzorg wordt bij het waterschap Hollandse Delta gerealiseerd door implementatie van het Calamiteitenzorgsysteem (vergelijkbaar met een arbozorgsysteem) van de Unie van Waterschappen. Duurzaam Het gaat er om structurele oplossingen voor problemen te vinden. Waterschap Hollandse Delta pakt problemen pro-actief en integraal aan. Waterschap Hollandse Delta ontwikkelt een integraal veiligheidsbeleid waarbij niet alleen aan preparatie maar ook aan pro-actie, preventie en nazorg aandacht wordt besteed. Samen met anderen "Waterschap Hollandse Delta vindt het belangrijk dat nauw wordt samengewerkt met anderen." Een van de uitgangspunten voor de opbouw van een goede calamiteitenorganisatie is netwerkmanagement. Netwerkmanagement wordt dan ook in hoofdstuk 5 van dit calamiteitenplan als een belangrijk onderdeel van het Calamiteitenzorgsysteem beschreven. Goed werkgever Waterschapswerk is mensenwerk. Hollandse Delta investeert daarom in zijn medewerkers. Door een open cultuur, een transparante manier van werken, goede arbeidsvoorwaarden, een veilige werkomgeving en aandacht voor competenties en persoonlijke ontwikkelingsbehoeften. De bepalingen in de Sectorale Arbeidsvoorwaardenregeling van Waterschappen (SAW) over de inzetbaarheid van waterschapsmedewerkers in bijzondere omstandigheden (bij calamiteiten) worden expliciet bekend gemaakt bij de aanstelling van de medewerkers in het waterschap Hollandse Delta. In het calamiteitenplan zijn de taken van functionarissen in de calamiteitenorganisatie beschreven. Op grond van het Personeelsoverzicht behorend bij het calamiteitenplan worden medewerkers van het waterschap geplaatst in de calamiteitenorganisatie. Deze functionarissen worden structureel opgeleid en geoefend voor hun taken in de calamiteitenorganisatie. 14

15 2.3 Integraal veiligheidsbeleid waterschap Hollandse Delta EXTERNE VEILIGHEID RISICOBEHEERSING/DUURZAAM BEHEER CRISISBEHEERSING/CALAMITEITENZORG VAN WATERKERINGEN, WATERSYSTEMEN, VAARWEGEN, WEGEN EN RIOOLWATERZUIVERINGSINSTALLATIES PRO-ACTIE PREVENTIE PREPARATIE REPRESSIE NAFASE Ruimtelijke ordening Vergunningverlening Planvormen Melden, alarmeren Psychosociale nazorg Ruimte voor de rivier Toezicht & Handhaving Opleiden Op- en afschalen Schadeafhandeling Vasthouden, bergen, afvoeren waterkeringen Trainen Leiding &coördinatie Evalueren Watertoets ontwikkelingsplannen watersystemen Oefenen Uitvoering Herstel/wederopbouw Veiligheidstoets waterkeringen waterketen Informatiemanagement Watersysteemanalyse wegen Risico- Crisis- Waterkansenkaart/ Monitoring waterkwaliteit communicatie communicatie Waterrisicokaart Meten en monitoren van Rationeel wegenbeheer weer-, water- en terreinomstandigheden INTERNE VEILIGHEID KAM (Kwaliteit, Arbeidsomstandigheden en Milieu) Kwaliteitsbeleid Arbeidsomstandighedenbeleid Bedrijfshulpverlening (ontruimings- en evacuatieoefeningen) Bedrijfscontinuïteitsplanning (BCP) - Bedrijfsnoodplannen Beveiligingsbeleid en Beveiligingsplan (Fysieke beveiliging en ICT-beveiliging) Duurzaamheidsbeleid Milieuzorg HRM-beleid Goede werkomgeving Individuele ontwikkelings- en ontplooiingsmogelijkheden 2.4 Visie op organisatie waterveiligheid 2015 Waterveiligheid is een kerntaak van waterschap Hollandse Delta. Voor de uitvoering van taken vindt een omslag plaats naar risico gestuurd beheer en onderhoud. Om deze taken goed te kunnen uitvoeren dient de eigen formatie in staat te zijn om te sturen op output, adequate besluitvorming en efficiënte processen. Basisvoorwaarden hiervoor zijn grondige kennis van het watersysteem en een uitmuntende informatievoorziening. De visie dient als stip op de horizon waar naar toe gewerkt wordt, en waarlangs alle voorstellen voor plannen, investeringen, capaciteit, formatie e.d. getoetst worden. 15

16 3 Taken en beheergebied van waterschap Hollandse Delta 3.1 Beheertaken Waterschap Hollandse Delta zorgt voor waterkeringen, watersysteembeheer, (vaar)wegenbeheer en rioolwaterzuivering in het gebied van de Zuid-Hollandse eilanden: Goeree-Overflakkee, de Hoeksche Waard, Voorne-Putten, Rozenburg, Pernis, IJsselmonde en het Eiland van Dordrecht. Dit houdt in: beheer en onderhoud van duinen, dijken en boezemkades (waterkeringen); beheer van de hoeveelheid oppervlaktewater (peilbeheer); bewaking van de kwaliteit van het oppervlaktewater; transport en zuivering van afvalwater; beheer en onderhoud van wegen en fietspaden buiten de bebouwde kom (met uitzondering van provinciale wegen en rijkswegen en het wegenbeheer op het Eiland van Dordrecht); beheer en onderhoud van gereglementeerde vaarwegen en boezemwateren. Het waterschap onderscheidt binnendijkse en buitendijkse gebieden. In de buitendijkse gebieden voert waterschap Hollandse Delta niet alle beheertaken uit. Buitendijkse gebieden worden door waterschap Hollandse Delta niet, of slechts beperkt beschermd tegen hoog water vanuit zee of de rivieren. De gemeenten toetst de aanvaardbaarheid van de aanwezige en de gewenste ruimtelijke inrichting in deze gebieden, en regelt de hoogwaterbestrijding in deze gebieden. De buitendijkse gebieden in de Noord-Bovenpolder in Dordrecht, in de Leenherenpolder in de Hoeksche Waard, in Polder Beningerwaard en Polder Zuidoord in Voorne-Putten, en in de Crezéepolder in IJsselmonde worden beperkt beschermd tegen hoogwater door voorliggende waterkeringen in beheer bij waterschap Hollandse Delta. De stand en kwaliteit van het grondwater vallen sinds 1 januari 2010 onder de verantwoordelijkheid van verschillende overheden. Het beheer over de grondwaterstand berust voor het stedelijk gebied bij de gemeente en voor ondiep grondwater en kleine wateronttrekkingen buiten de bebouwde kom bij het waterschap. De provincie is verantwoordelijk voor grote onttrekkingen en koude- en warmteopslagsystemen. Het beheer van de grondwaterkwaliteit ligt volgens de Wet Bodembescherming bij de provincie. 16

17 3.2 Gebiedsbeschrijving Het beheergebied van waterschap Hollandse Delta op de Zuid-Hollandse Eilanden is circa hectare groot. Enkele kengetallen over het beheersgebied: - Aantal gemeenten 17 - Aantal inwoners Dijken en duinen 787 kilometer - Peilgebieden Oppervlaktewatergemalen Rioolwaterzuiveringsinrichtingen 21 - Rioolgemalen 65 - Rioolpersleiding 180 kilometer - Wegen kilometer - Fietspaden 224 kilometer Het Rijk, i.c. de minister van Infrastructuur en Milieu is politiek eindverantwoordelijk voor een goede waterstaatszorg in Nederland. Rijkswaterstaat is de beheerder van het hoofdwatersysteem, de rivieren en meren die de Zuid-Hollandse eilanden omgeven, van de stormvloedkeringen die de Zuid-Hollandse eilanden beschermen tegen overstroming, van de primaire waterkringen en dammen die de Zuid-Hollandse eilanden verbinden, is beheerder van de rijksvaarwegen (rivieren) en beheerder van rijkswegen. Verder voert het rijk i.c. ministerie van IenM sinds 2013 rechtstreeks toezicht uit op het beheer van primaire waterkeringen door het waterschap. Het nautisch beheer in het Rotterdamse havengebied is door Rijkswaterstaat Zuid-Holland belegd bij het Havenbedrijf Rotterdam N.V. Divisie Havenmeester. 17

18 De provincie is verantwoordelijk voor de waterstaatkundige organisatie op regionaal niveau. Tevens is zij verantwoordelijk voor grondwateronttrekkingen van meer dan m3 per jaar. Ook het in stand houden van meetnetten en het grondwaterregister is een taak voor de provincie. Tenslotte is de provincie beheerder van provinciale wegen en een aantal provinciale vaarwegen. De veiligheidsregio is een gebied waarin door verscheidene besturen en diensten wordt samengewerkt bij taken op het terrein van rampenbeheersing en crisisbeheersing: bevolkingzorg, brandweerzorg, geneeskundige zorg, politiezorg, water- en scheepvaartzorg en handhaving van de openbare orde en veiligheid. Het beheergebied van waterschap Hollandse Delta is gelegen in de veiligheidsregio s Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid. Gemeenten beheren gemeentelijke wegen voornamelijk binnen de bebouwde kom, beheren havens en verzorgen de inzameling en (deels) het transport van rioolwater. De inzameling van afvalwater door middel van het beheer en onderhoud van rioleringssystemen in stedelijk en landelijk gebied is een taak van de gemeenten in het beheersgebied van het waterschap. Gemeenten zijn ten tijde van een (dreigende) ramp of crisis verantwoordelijk voor de bevolkingszorg. Hieronder valt de uitvoering van de volgende processen: Communicatie, Publieke zorg, Omgevingszorg, Informatie en Ondersteuning. Deze processen worden ook geactiveerd bij (dreigende) overstroming van buitendijkse gebieden in gemeenten. Gemeenten bepalen op basis van een eigen risicobeoordeling op overstromingsgevaar van buitendijkse gebieden in hun gemeente zelf of zij wel of niet nadere maatregelen voor hoogwaterbestrijding in de buitendijkse gebieden voorbereiden en uitvoeren, en of zij daarvoor wel of niet een specifiek hoogwaterbestrijdingsplan opstellen. Rijkswaterstaat en de waterschappen kunnen de gemeenten hierover adviseren. Drinkwaterbedrijven verzorgen de drinkwatervoorziening en nooddrinkwatervoorziening in het beheergebied van het waterschap. 18

19 4 Wettelijk kader calamiteitenbestrijding en bevoegdheden In dit hoofdstuk worden de (wettelijke) taken en bevoegdheden van het waterschap in het kader van calamiteitenbestrijding beschreven. 4.1 Wettelijk kader preparatiefase In de preparatiefase zijn twee hoofdtaken te onderscheiden: * Informeren * Prepareren De wettelijke grondslagen van de preparatiefase zijn in artikel 5.29 van de Waterwet en artikel 5.3 van het Waterbesluit vastgelegd. Informeren Verzorgen van informatievoorziening aan overheden, instanties en particulieren die daarvoor in aanmerking komen, komt tot stand door: - overleg over het ontwerp van het calamiteitenplan met rijk, provincies, veiligheidsregio s, gemeenten en andere waterbeheerders; - het informeren van betrokken overheden, instanties en particulieren over de waterstaatkundige risico s; - deelnemen aan gemeentelijke en regionale crisisteams. Prepareren Onder preparatie worden alle voorbereidende activiteiten verstaan die noodzakelijk zijn om in geval van een calamiteit doeltreffend te kunnen optreden, zoals: - het vaststellen van een Calamiteitenplan; - het onderhoud van noodvoorzieningen; - het aanhouden van strategische voorraden; - het aanschaffen van specifiek materieel; - opleiden, trainen en oefenen; - overleg met partners in crisisbeheersing; - verzamelen en verspreiden van kennis over relevante risico s. Naast kwaliteitszorg voor de eigen organisatie is ook bekendheid met en afstemming op de operationele (basis)plannen van derden van belang. 19

20 4.2 Wettelijk kader responsfase De bevoegdheden van het waterschap in relatie met de algemeen bestuurlijke kolom. De wettelijke grondslagen van de responsfase zijn in artikel 5.30 van de Waterwet, artikel 96 van de Waterschapswet, en de artikelen 7, 39 en 50 van de Wet veiligheidsregio s vastgelegd. De algemeen bestuurlijke kolom omvat de overheidshulpdiensten (brandweer, politie, ambulancediensten en geneeskundige hulpverlening) en de coördinerend instanties hiervoor van gemeenten, veiligheidsregio s, provincie en ministerie van Veiligheid en Justitie. De functionele waterkolom is verantwoordelijk voor het aanpakken van de dreiging. De functionele kolom wordt gevormd door de waterschappen, Rijkswaterstaat en andere onderdelen van het ministerie van Infrastructuur en Milieu die bij de bestrijding van een waterstaatkundige dreiging betrokken zijn. Een belangrijke voorwaarde voor de effectiviteit van calamiteitenbestrijding, crisisbeheersing en rampenbestrijding is een efficiënte en effectieve samenwerking tussen de algemeen bestuurlijke kolom en de functionele waterkolom. 20

21 Bestuurlijke netwerkkaart 3 Oppervlaktewater en waterkering 21

22 Bevoegdheden waterschappen Noodbevoegdheden Wanneer bij gevaar voor waterstaatswerken opgetreden moet worden, heeft de dijkgraaf van waterschap Hollandse Delta verregaande (nood)bevoegdheden om die maatregelen te treffen die hij noodzakelijk vindt. Onder gevaar voor waterstaatswerken verstaat artikel 5.28 Waterwet: omstandigheden waardoor de goede staat van één of meer waterstaatswerken onmiddellijk en ernstig in het ongerede is of dreigt te geraken. Aandachtspunten zijn als volgt. * De maatregelen mogen in strijd zijn met wettelijke voorschriften, maar ze mogen niet in strijd zijn met de grondwet of internationaalrechtelijke verplichtingen. * De noodbevoegdheden zijn alleen van toepassing op waterstaatswerken en taken waarvoor het waterschap verantwoordelijk is. * Het bestuur en gedeputeerde staten dienen zo snel als mogelijk op de hoogte te worden gesteld van het gebruik van de noodbevoegdheden. * De noodbevoegdheden zijn vastgelegd in artikel 5.30 van de Waterwet en artikel 96 van de Waterschapswet. * Daarnaast zijn artikel 73 Onteigeningswet en artikel 3 van de Wrakkenwet van belang. De Onteigeningswet regelt dat onroerende zaken in bezit mogen worden genomen voor het winnen van bodemmaterialen voor de aanleg, het herstel en de versterking van waterkeringen. De Wrakkenwet regelt dat alle gezonken of gestrande vaartuigen en andere voorwerpen direct mogen worden verwijderd door het waterschap. * In de Waterwet zijn onder andere de Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren (WVO) en een deel van de Wet bodembescherming (voor wat betreft de waterbodem) opgegaan. Aanwijzing door Commissaris van de Koning of minister De burgemeester of voorzitter van een veiligheidsregio kan, in geval van een ramp, eventueel specifieke maatregelen (of juist het nalaten daarvan) opleggen aan het waterschap. De provincie gedeputeerde staten - en het rijk minister van Infrastructuur en Milieu oefenen toezicht uit op het optreden bij gevaar door waterschappen. Indien Gedeputeerde Staten en bij spoed de Commissaris van de Koning of de minister van Infrastructuur en Milieu vinden dat het waterschap niet adequaat optreedt bij calamiteiten, dan kunnen zij het waterschap een aanwijzing ten aanzien van het door het waterschap te voeren beleid geven. Bevoegdheden algemeen bestuurlijke kolom De burgemeester of de voorzitter van de veiligheidsregio, in geval van een ramp of crises van meer dan plaatselijke betekenis, is belast met het opperbevel in geval van een ramp of ernstige vrees voor het ontstaan daarvan. Dit opperbevel strekt zich ook uit over niet-gemeentelijke diensten en bestuursorganen (waaronder waterschappen). 22

23 Samenloop bevoegdheden burgemeester/voorzitter veiligheidsregio dijkgraaf Er kan sprake zijn van samenloop van bevoegdheden van de burgemeester/voorzitter veiligheidsregio (openbare orde en veiligheid) en de beheerder van een waterstaatswerk (dijkgraaf en/of hoofd ingenieur directeur Rijkswaterstaat ) in geval van een ramp of crisis met meer dan plaatselijke betekenis. Bij een ramp Degenen die aan de bestrijding van een ramp deelnemen staan onder het bevel van de burgemeester of voorzitter van de veiligheidsregio. Dit betekent dat: * de burgemeester of voorzitter van de veiligheidsregio het beleid bepaalt van de rampenbestrijding in overleg met betrokken diensten en bestuursorganen; * de burgemeester daarbij rekening houdt met de wettelijke bevoegdheden en verantwoordelijkheden van anderen; * de voorzitter van de veiligheidsregio daarbij ook bovenregionaal kan afstemmen met de voorzitters van andere veiligheidsregio s; * de burgemeester of voorzitter van de veiligheidsregio in het uiterste geval bindende aanwijzingen kan geven aan de dijkgraaf; * de dijkgraaf de inzet van de eigen bevoegdheden moet afstemmen met de burgemeester; * als de burgemeester een aanwijzing aan de dijkgraaf geeft, de dijkgraaf verplicht is de eigen bevoegdheden conform die aanwijzing te hanteren; * de burgemeester niet in de plaats kan treden van de dijkgraaf van het waterschap. Bij een calamiteit, niet zijnde een ramp Daarnaast is het denkbaar dat er sprake zal zijn van een situatie van gevaar in de zin van de Waterwet, die nog niet is te kwalificeren als een ramp (of ernstige vrees daarvoor) in de zin van de Wet veiligheidsregio s. Het waterschap beschikt dan over eigenstandige bevoegdheden. Bevoegdheden van de burgemeester of voorzitter van de veiligheidsregio zijn dan nog niet aan de orde. Geschillen Een geschil tussen burgemeester/voorzitter van de veiligheidsregio en dijkgraaf over de toepassing van wederzijdse bevoegdheden dient te worden voorgelegd aan de Commissaris van de Koning en aan de minister van Infrastructuur en Milieu. 4.3 Afstemming over maatregelen en bevoegdheden Operationele invulling liaisons/vertegenwoordigers De operationele afstemming tussen de functionele waterstaatskolom en de algemeen bestuurlijke kolom kan het beste plaatsvinden door samen te werken in de volgende te onderscheiden coördinatiefasen. * Operationeel niveau: ambtelijke vertegenwoordiging van het waterschap in Commando Plaats Incident (CoPI) bij afkondiging van GRIP-1 door de veiligheidsregio. * Tactisch niveau: ambtelijke vertegenwoordiging van het waterschap in het Regionaal Operationeel Team (ROT) bij afkondiging van GRIP-2 door de veiligheidsregio. * Strategisch niveau: bestuurlijke vertegenwoordiging van het waterschap in het Gemeentelijk Beleidsteam(GBT) of Regionaal Beleidsteam (RBT) bij afkondiging van GRIP-3 of GRIP-4 door de veiligheidsregio. 23

24 Bestuurlijke afstemming Wanneer een maatregelen meerdere veiligheidsregio s overstijgt of wanneer om andere redenen een waterbeheerder niet alleen over een maatregelen kan beslissen, is hierover afstemming nodig. Afstemming tussen waterschappen en Rijkswaterstaat vindt plaats tussen dijkgraaf en Hoofd Ingenieur Directeur (HID). De HID stemt indien nodig verder af met de Directeur-Generaal van Rijkswaterstaat. Een dijkgraaf kan worden uitgenodigd voor de Coördinatiegroep van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, waarin de Directeuren Generaal van het ministerie van Infrastructuur en Milieu zitting hebben. Voorzitter van de Coördinatiegroep is de meest betrokken Directeur-Generaal. Landelijke afstemming bij (verwachte) overschrijding van landelijke alarmeringspeilen voor hoogwater In 2010 is het Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen (LDHO) vastgesteld. Het LDHO beschrijft de landelijke opschaling binnen de waterkolom (waterschappen, ministerie van Infrastructuur en Milieu en provincies) bij een (dreigende) overstroming met bovenregionale effecten, dat wil zeggen een overstroming waarvan de effecten zich uitstrekken over het (beheer)gebied van meerdere waterschappen, veiligheidsregio s, provincies en/of regionale diensten van Rijkswaterstaat. Het coördinatieplan beschrijft de taken en verantwoordelijkheden van de betrokken partijen in de waterkolom ten aanzien van deze bovenregionale effecten. Het gaat daarbij vooral om de landelijke coördinatie van de informatievoorziening gericht op een eenduidig landelijk beeld van de waterstaatkundige toestand, en de afstemming van eventuele maatregelen met bovenregionale effecten. De landelijke coördinatie van de informatievoorziening dient voor een goede samenwerking tussen de betrokken actoren en voor de ondersteuning van de besluitvorming door bestuurders ten aanzien van eventuele maatregelen. Als er kans bestaat dat landelijke alarmeringspeilen voor hoogwater in het hoofdsysteem (zee, meren en rivieren) worden bereikt of overschreden, wordt op grond van het LDHO de Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging (LCO) ingesteld. In de LCO zijn ook liaisons (vertegenwoordigers) van de (Unie van) waterschappen vertegenwoordigd. Wanneer de LCO actief is worden situatierapporten van waterschap Hollandse Delta, als deze vanwege een overstromingsdreiging in het beheergebied van Hollandse Delta gemaakt worden, ook naar de LCO gezonden. Problemen met primaire en regionale waterkeringen die tot regio-overstijgende crisissituaties kunnen leiden worden door het waterschap direct aan de LCO gemeld. De calamiteitencoördinatoren fungeren als contactpersonen van waterschap Hollandse Delta voor de LCO. WSHD geeft voor veiligheidsregio s duiding aan de interpretatie van het landelijk waterbeeld van de LCO. In het kader van de (mogelijke) opschaling van veiligheidsregio s bij (dreigende) overstromingen kan bestuurlijke afstemming van waterschap Hollandse Delta met andere waterbeheerders (Rijkswaterstaat en andere waterschappen) plaatsvinden. In Dijkring 14, 15 en 44 is hierover een convenant met bijbehorend coördinatieplan afgesloten. Waterschap Hollandse Delta rapporteert rechtstreeks aan de LCO en geeft voor de veiligheidsregio s Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid duiding aan het regionaal waterbeeld in het beheergebied van waterschap Hollandse Delta. 24

25 Landelijke en regionale samenwerking bij droogte In 2009 is het Landelijk Draaiboek Watertekort en droogte vastgesteld. Zodra de rivierafvoeren bij de grens van de Rijn (bij Lobith) en de Maas (bij Maastricht Sint Pieter) onder een bepaalde waarde komen óf er bovenregionale watertekortproblemen ontstaan zonder dat aan de eerste twee criteria wordt voldaan, wordt op grond van het LDW de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) bijeengeroepen. De LCW maakt bij watertekorten een verdeling van het beschikbare rijkswater onder sectoren die daarvan afhankelijk zijn. Voorbeelden van deze sectoren zijn de land- en tuinbouwsector, de scheepvaartsector en natuurbeheer. De LCW kijkt naar de hoeveelheid water per sector, maar ook naar de juiste waterkwaliteit voor de bestemming ervan. Elke sector heeft immers zijn eigen wensen voor het water. Zo wil de landbouwsector graag water met een niet te hoge zoutconcentratie en willen elektriciteitsproducenten water dat niet te warm is. De LCW heeft formeel geen besluitvormende rol, maar geeft advies aan de directeur-generaal van Rijkswaterstaat. De directeur-generaal besluit bij beperkte watertekorten of hij de adviezen overneemt en uitvoert. Als de situatie kritischer wordt kan de besluitvorming worden neergelegd bij de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu. Regionaal Droogte Overleg (RDO) Waterschap Hollandse Delta neemt deel aan twee Regionale Droogte Overleggen: het RDO West en Midden Nederland, en het RDO Zuid West Nederland. Het doel van een RDO is het gezamenlijk aanpakken van knelpunten in de zoetwateraanvoer bij droogte, lage rivierafvoeren en waterkwaliteitsproblemen gerelateerd aan watertekort in de regio. In het RDO vindt afstemming plaats over de regionale droogtesituatie en de maatregelen. Het RDO zorgt tevens voor de juiste regionale informatie ten behoeve van besluitvorming en informeert de Landelijke Commissie Waterverdeling die adviezen opstelt over de landelijke waterverdeling. De taken van het RDO zijn te verdelen in de koude fase (periode waarin er geen droogte is) en de warme fase (bijzondere omstandigheden). Taken van een RDO in de koude fase zijn: - kennis uitwisselen over watersysteem eigen beheergebied (eenmalig); - opstellen (en actualiseren) orgaanbeschrijving RDO (regionale uitwerking); - opstellen en actualiseren draaiboek; - verankeren van RDO (in plannen en draaiboeken) van de eigen organisaties; - inventariseren van belangen in de regio en de daarvan afgeleide watervraag; - afstemmen en optimaliseren van waterbeheer bij droogte (bijv. KWA); - uitwerken van knelpunten en (nood)maatregelen per scenario (eenmalig); - opleiden, trainen, oefenen; - evalueren van de warme fase; - elkaar informeren over relevante ontwikkelingen; - actualiseren contactpersonenlijst en de RDO organisatie in het algemeen. 25

26 Taken van een RDO in de warme fase, zijn: - de LCW informeren over de huidige en potentiële knelpunten in de waterverdeling en de daarvoor al genomen maatregelen door middel van situatierapportages; - wederzijds informeren van partijen in de regio over de actuele en verwachte situatie; - afstemmen van de uitvoering van maatregelen mede op basis van de op landelijk niveau vastgestelde maatregelen; - afstemmen communicatie met de stakeholders en verstrekken van informatie aan de veiligheidsregio s (door tussenkomst van de crisisorganisatie); - afstemmen van en adviseren over onderlinge (pers-)communicatie in de regio. Deelnemende partijen in RDO West Midden Nederland Rijkswaterstaat Provincies Waterschappen West Nederland Zuid Utrecht Delfland Midden Nederland Zuid-Holland Schieland en de Krimpenerwaard West Nederland Noord Noord-Holland Stichtse Rijnlanden Rijnland Amstel Gooi en Vecht/Waternet Hollandse Delta Rivierenland (agendalid) Deelnemende partijen in RDO Zuid West Nederland Rijkswaterstaat Provincies Waterschappen West Nederland Zuid Zuid-Holland Hollandse Delta Zee en Delta Zeeland Scheldestromen Zuid Noord-Brabant Brabantse Delta Werkafspraken Indirecte Lozingen met DCMR en OZHZ Met de invoering van de Waterwet is de bevoegdheid voor de bij categorieën aangewezen indirecte lozingen bij het WABO bevoegd gezag komen te liggen, en daarmee de verhouding tussen gemeente (Wabo-bevoegd gezag) en de waterbeheerders bij indirecte lozingen veranderd. De waterbeheerder is geen bevoegd gezag meer voor de indirecte lozingen, maar heeft nog wel een aantal bevoegdheden. Dit betreft de adviesbevoegdheid bij de Wabovergunningverlening en de mogelijkheid om toezicht te mogen houden bij indirecte lozingen. Daarnaast verplicht artikel 3.8 van de Waterwet dat waterbeheerder en gemeente samenwerken aan een samenhangend waterbeheer, waarbij de nodige afstemming van taken en bevoegdheden moet plaatsvinden. Omdat in Zuid-Holland Zuid de DCMR en OZHZ als WABO bevoegd gezagen het toezicht en de handhaving op de indirecte lozingen hebben, de gemeenten als rioolbeheerders het afvalwater ontvangen en transporteren, en het waterschap het afvalwater zuivert is het belangrijk dat deze instanties samenwerken in de afvalwaterketen. Hiervoor zijn in 2013 Werkafspraken in de vorm van 4 blokschema s opgesteld: [1] Plan van aanpak afwijkend influent op rioolwaterzuiveringsinstallaties; [2] Plan van aanpak melding calamiteit / onvoorziene lozing door bedrijf aan DCMR/OZHZ; [3] Plan van aanpak lozing van bluswater (afkomstig van brandbestrijding bij bedrijven) op rioolwaterzuiveringsinstallaties; [4] Plan van aanpak lozing van afvalwater wat (mogelijk visueel) niet voldoet aan lozingseisen Lozingsvergunning of Activiteitenbesluit. 26

27 5 Risicoprofiel 5.1 Organisatiebehoefte De nadruk van de werkzaamheden van het waterschap ligt op het veilig houden van het beheergebied (preventie). Dit komt tot uitdrukking in bijvoorbeeld de veiligheidsnormen voor primaire en regionale waterkeringen, de NBW-normen voor wateroverlast, de beheer- en onderhoudsstrategie van het waterschap, en de prioritering bij handhavingstaken. Het voorkomen van waterstaatkundige calamiteiten en hun gevolgen is niet altijd mogelijk. De combinatie van de kans van voorkomen van calamiteiten de gevolgen daarvan vormen samen het (rest)risico. Bij een risico inventarisatie is het daarom noodzakelijk om inzicht te krijgen in zowel de kansen van voorkomen als de gevolgen (effecten) bij het optreden van calamiteiten. Een derde aspect is de risicoperceptie. Waterschap Hollandse Delta en crisispartners kunnen de risicoperceptie van burgers en bedrijven actief beïnvloeden door risico-communicatie. Voor het bepalen van nut en noodzaak voor preparatieve maatregelen is de risicoperceptie buiten beschouwing gelaten. De stuurgroep calamiteitenzorg heeft op 2 april 2012 het volgende overzicht van soorten calamiteiten en inventarisaties van de daarmee gepaard gaande risico s (waarschijnlijkheid x impact) vastgesteld. De score geeft de door de stuurgroep calamiteitenzorg gepercipieerde impact op de bedrijfsprocessen van waterschap Hollandse Delta aan. 5.2 Risicoanalyse Soort calamiteit risico-inventarisatie score PRIMAIRE WATERKERINGEN overstroming van buitendijkse gebieden overlopen/bezwijken van voorliggende waterkeringen overloop/overslag van primaire waterkeringen falen van kunstwerken/kabels en leidingen in primaire waterkeringen erosie van de dijkbekleding van primaire waterkeringen bezwijken van primaire waterkeringen faalmechanismen - macro-instabiliteit - micro-instabiliteit - piping/zandmeevoerende wel(len) - zettingsvloeiing - invaren schip (met gevaarlijke lading) - schade door (zwaar) verkeer - explosie - sabotage/terroristische aanslag kans: waarschijnlijk effect: aanzienlijk kans: mogelijk effect: beperkt kans: onwaarschijnlijk effect: beperkt kans: waarschijnlijk effect: aanzienlijk kans: mogelijk effect: beperkt kans : zeer onwaarschijnlijk effect: catastrofaal laag laag midden midden laag hoog 27

28 Overzicht van soorten calamiteiten en risico-inventarisatie Soort calamiteit risico-inventarisatie score BOEZEMWATERKERINGEN overstroming van boezemland overloop/overslag van boezemwaterkeringen falen van kunstwerken/kabels en leidingen in boezemwaterkeringen - onvoorziene zetting van boezemwaterkeringen erosie van de bekleding van boezemwaterkeringen - graverijen door dieren - instabiliteit door droogte of extreem hoge of lage boezemwaterstanden bezwijken van boezemwaterkeringen faalmechanismen - macro-instabiliteit - micro-instabiliteit - piping/zandmeevoerende wel(len) - droogte/extreem lage boezemwaterstand - maalstop/extreem hoge boezemwaterstand - snel dalende boezemwaterstand - doorbraak van primaire waterkeringen - invaren schip (met gevaarlijke lading) - schade door (zwaar) verkeer - explosie - sabotage/terroristische aanslag kans: waarschijnlijk effect: beperkt kans: onwaarschijnlijk effect: aanzienlijk kans: mogelijk effect: aanzienlijk kans: mogelijk effect: beperkt kans: onwaarschijnlijk effect: zeer ernstig laag midden midden laag hoog 28

29 Overzicht van soorten calamiteiten en risico-inventarisatie Soort calamiteit risico-inventarisatie score WATEROVERLAST extreme neerslag of dooi uitval van een bemalingsinrichting of peilregulerend kunstwerk breuk van een transportleiding maalbeperking als gevolg van een verontreiniging van oppervlaktewater doorbraak van een primaire waterkering of een boezemwaterkering WATERTEKORT verzilting van oppervlaktewater en grondwater zoutindringing op de rivieren inlaten van water van onvoldoende kwaliteit verzakking van waterkeringen hoge watertemperaturen WATERVERONTREINIGING (KWALITEIT) Zoutindringing lozing bekende of onbekende stof - puntbronnen: verontreiniging op specifieke locatie bijvoorbeeld vanuit een pijpleiding, riolering of brandbestrijding - diffuse bronnen: verontreiniging die verspreid en indirect in het oppervlaktewater belandt vanuit de landbouw (meststoffen, chemische bestrijdingsmiddelen), industrie, bebouwde omgeving, weg- en railverkeer, beroeps- en recreatievaart), veroorzaker is moeilijk aan te wijzen. In bijzondere omstandigheden kan het waterschap vergunning verlenen om stoffen te lozen op het oppervlaktewater. Bijvoorbeeld rioolwateroverstorten. Dit type lozing wordt niet als calamiteit beschouwd. Zuurstofgebrek Botulisme Bruinrot waterhyacint/grote waternavel dode dieren in het water kans: waarschijnlijk effect: aanzienlijk/ernstig kans: mogelijk effect: beperkt/aanzienlijk kans: mogelijk effect: beperkt kans: onwaarschijnlijk effect: beperkt kans: zeer onwaarschijnlijk effect: catastrofaal kans: waarschijnlijk effect: beperkt/aanzienlijk kans: waarschijnlijk effect: aanzienlijk kans: mogelijk effect: aanzienlijk kans: onwaarschijnlijk effect: aanzienlijk/ernstig kans: mogelijk effect: beperkt/aanzienlijk kans: waarschijnlijk effect: beperkt/aanzienlijk kans: mogelijk effect: aanzienlijk/ernstig kans: mogelijk effect: beperkt/aanzienlijk kans: mogelijk effect: aanzienlijk/ernstig kans: onwaarschijnlijk effect: aanzienlijk/ernstig kans: waarschijnlijk effect: beperkt kans: mogelijk effect: beperkt midden laag laag laag hoog midden midden midden hoog laag midden midden laag midden midden midden laag 29

30 Overzicht van soorten calamiteiten en risico-inventarisatie Soort calamiteit risico-inventarisatie score VAARWEGEN bezwijken van een sluis of sluisdeur verontreiniging van vaarwater versperring van de vaarweg - door een op drift geraakt of gezonken schip blokkade van de vaarweg door extreme weersomstandigheden - sneeuw en ijs WEGEN bezwijken of overstromen van een weg door: - leidingbreuk - extreme regenval - dijkdoorbraak met overstroming blokkade van wegen door extreme weersomstandigheden, zoals: - extreme sneeuwval - ijzel - extreme regenval - storm blokkade van wegen door menselijke activiteiten zoals: - ongeval - opzettelijke stremming - opzettelijke beschadiging - sabotage uitval van verkeersregelinstallaties door: - werkzaamheden aan kabels en leidingen in de omgeving - ongeval - sabotage ZUIVEREN uitval van één of meerdere rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi's) door: - stroomstoring - zeer vervuilde aanvoer van ongezuiverd rioolwater - explosie uitval van één of meerdere rioolgemalen door: - stroomstoring - falen van een pomp - explosie breuk of lekkage van een rioolpersleiding door: - verzakking - lekkage - werkzaamheden kans: onwaarschijnlijk effect: aanzienlijk/ernstig kans: mogelijk effect: beperkt/aanzienlijk kans: mogelijk effect: aanzienlijk/ernstig kans: onwaarschijnlijk effect: beperkt/aanzienlijk kans: mogelijk effect: aanzienlijk/ernstig kans: mogelijk effect: beperkt/aanzienlijk kans: mogelijk effect: aanzienlijk/ernstig kans: waarschijnlijk effect: beperkt/aanzienlijk kans: mogelijk effect: aanzienlijk/ernstig kans: mogelijk effect: beperkt/aanzienlijk kans: waarschijnlijk effect: beperkt/aanzienlijk midden laag midden laag midden laag midden midden midden laag midden 30

31 5.3 Risicodiagram waterschap Hollandse Delta Catastrofaal Bezwijken van Primaire waterkeringen Zeer ernstig Bezwijken van Moedwillige langdurige elektriciteitsuitval Boezemwaterkeringen Cyberspionage Ernstige grieppandemie Ernstig Uitval rwzi's Extreme neerslag (wateroverlast) Cyberconflict Cyber hackactivisme Waterverontreiniging Moedwillige ICT-uitval Aanzienlijk Falen van kunstwerken Overstromen van Chemisch incident kabels & leidingen buitendijkse gebieden Incident vaarwegen Uitval gemaal Verzilting oppervlaktewater (watertekort) Beperkt Uitval rioolgemaal Incident wegen Overstromen van boezemland Milde grieppandemie Breuk/lekkage rioolpersleiding Zeer onwaarschijnlijk Onwaarschijnlijk Mogelijk Waarschijnlijk Zeer waarschijnlijk Risicodiagram Nationale Risicobeoordeling 2014 Risicodiagram veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond (2016) 31

32 Risicodiagram natuurlijke omgeving veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid (2015) 5.4 Calamiteitenbestrijdingsplannen en supplementen Calamiteitenbestrijdingsplannen Voor bestrijding van de soorten calamiteiten (watercrises) die in het beheergebied van waterschap Hollandse Delta met een bepaalde kans en gevolg (effect) kunnen optreden heeft het waterschap calamiteitenbestrijdingsplannen opgesteld, waarin is beschreven op welke wijze de calamiteitenorganisatie bij dreiging op, of het voordoen van calamiteiten (watercrises) optreedt. * Calamiteitenbestrijdingsplan waterkeringen * Calamiteitenbestrijdingsplan watersysteem * Calamiteitenbestrijdingsplan zuiveren Incidentbestrijdingsplannen Voor de bestrijding van incidenten op wegen en vaarwegen in normale bedrijfsvoering heeft waterschap Hollandse Delta incidentbestrijdingsplannen vastgesteld. * Incidentbestrijdingsplan Wegen * Incidentbestrijdingsplan Vaarwegen Incidenten op wegen of vaarwegen kunnen leiden tot calamiteiten op of aan waterkeringen, watersystemen of rioolwatertransport en zuivering. In dat geval zijn de calamiteitenbestrijdingsplannen voor waterkeringen, watersysteem of zuiveren van toepassing. 32

33 Supplementen Bij het Calamiteitenplan behoort een aantal losbladige supplementen: * de werkwijzebeschrijving van de calamiteitenorganisatie; * het Crisiscommunicatieplan; * het Personeelsoverzicht; * het Middelenoverzicht inclusief overzicht waakvlamovereenkomsten; * het opleidings- en oefenprogramma; * het netwerkoverzicht (overzicht van crisispartners); * het juridisch supplement (dat een overzicht biedt van relevante wet- en regelgeving en noodbevoegdheden van het waterschap bij calamiteiten en in crisissituaties). Beschikbaarheid van de plannen Alle medewerkers van het waterschap kunnen via intranet beschikken over het calamiteitenplan, het crisiscommunicatieplan, calamiteitenbestrijdingsplannen, incidentbestrijdingsplannen, bedrijfscontinuïteitsplannen en supplementen. Stuurgroep calamiteitenzorg Het directieteam van waterschap Hollandse Delta heeft op 20 april 2005 een stuurgroep calamiteitenzorg ingesteld, waarvan de samenstelling en werkwijze op 20 juni 2012 is gewijzigd door de directieraad. Deze stuurgroep staat onder voorzitterschap van een lid van de directieraad, die wordt ondersteund door de beleidsadviseur calamiteitenzorg die het secretariaat van de stuurgroep voert. De stuurgroep calamiteitenzorg kan voor de uitvoering van werkzaamheden op het gebied van calamiteitenzorg projectgroepen en werkgroepen instellen. Bedrijfscontinuïteitsplannen Ongeplande uitval van personeel Naar aanleiding van de eerste Nationale Risicobeoordeling 2008 heeft het kabinet in 2009 aan alle vitale sectoren, waaronder de sector keren en beheren van oppervlaktewater, gevraagd een continuïteitsplan voor ongeplande uitval van personeel bij een grieppandemie vast te stellen. Op 31 augustus 2009 heeft waterschap Hollandse Delta hiervoor het: * Draaiboek uitbraak pandemie (2009) vastgesteld. Ongeplande uitval van elektriciteit en/of informatietechnologie Naar aanleiding van de Nationale Risicobeoordeling 2010 heeft de minister van Veiligheid en Justitie op 9 december 2010 aan alle vitale sectoren gevraagd voor de ongeplande uitval van elektriciteit of informatietechnologie (ICT) een continuïteitsplan vast te stellen. Op 17 oktober 2012 heeft waterschap Hollandse Delta hiervoor het: * Continuïteitsplan uitval elektriciteit/ict verbindingen (2012) vastgesteld. Nationale Cyber Security Strategie (2013) Cyber security is het vrij zijn van gevaar of schade door verstoring of uitval van ICT. Het gevaar of de schade door misbruik, verstoring of uitval kan bestaan uit beperking van de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van de ICT, schending van de vertrouwelijkheid van de in de ICT opgeslagen informatie, of schade aan de integriteit van die informatie. Op 6 januari 2015 heeft waterschap Hollandse Delta hiervoor het: * Strategisch beleid voor informatiebeveiliging (2015) vastgesteld. 33

34 5.5 Overzicht van risico- en crisisbeheersing Hollandse Delta WATERSTAATSWERKEN CALAMITEITEN RISICO's RISICOBEHEERSING CRISISBEHEERSING 1. Waterkeringen - waterkeren Relevante wet- en regelgeving: - Waterwet en Waterbesluit (2009) - Europese kaderrichtlijn overstromingsrisico's (ROR) - Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen (LDHO) - Deltawet (2011) Faalmechanismen veroorzaakt door * extreem weer * menselijk handelen * technische of mechanische storing(en) leiden tot: (dreigende) overstroming of bezwijken van waterkeringen * Bedreiging van de fysieke veiligheid van mens en dier * Economische schade voor burgers en bedrijven * Maatschappelijke ontwrichting * Milieuverontreiniging (ecologische schade) * Veiligheidstoetsing waterkeringen * Watertoets * Beleidsplan waterkeringen 2006 * Keur en Leggers van primaire en regionale waterkeringen * Dijkversterkingsprogramma s * Vergunningverlening * Handhaving * Calamiteitenplan * Crisiscommunicatieplan * Calamiteitenbestrijdingsplan Waterkeringen * Calamiteitenregelingen voor dijkversterkingsprojecten. * Hoogwaterbestrijdinsgplannen Dordrecht, HI-Ambacht en Zwijndrecht. * Hoogwaterregeling Stadsbeheer Rotterdam 2. Oppervlaktewateren - waterkwantiteit - waterkwaliteit Relevante wet- en regelgeving: - Waterwet en Waterbesluit (2009) - Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) - Europese kaderrichtlijn water (KRW) - Nationaal Bestuursakkoord Water - Landelijk Draaiboek Watertekort (LDW) Faalmechanismen veroorzaakt door * extreem weer * menselijk handelen * technische of mechanische storing(en) leiden tot: wateroverlast watertekort waterverontreiniging * Bedreiging van de fysieke veiligheid van mens en dier * Economische schade voor burgers en bedrijven * Maatschappelijke ontwrichting * Milieuverontreiniging (ecologische schade) * Beheer, toezicht, inspectie * Watersysteemanalyse oppervlaktewateren * Watertoets * Waterbeheerplan * Waterstructuurplan * Waterplannen * Keur en Legger van wateren en kunstwerken * Vergunningverlening * Handhaving * Calamiteitenplan * Crisiscommunicatieplan * Calamiteitenbestrijdingsplan Watersystemen * Inzetplannen flexibele noodbemaling * Aanvalsplan Wateroverlast Zwijndrechtse Waard * Incidentenplannen Rioleringen Goeree-Overflakkee, Hendrik-Ido-Ambacht, Korendijk, Oud-Beijerland, Rotterdam, Spijkenisse, Strijen en Zwijndrecht. - Landelijk Draaiboek Milieuverontreiniging Water (LDM) * Beheer, toezicht, inspectie * Werkafspraken indirecte lozingen met DCMR en OZHZ 3. Wegen - verkeersmanagement Relevante wet- en regelgeving: - Wegenverkeerswet Besluit Administratieve Bepalingen Wegverkeer Handreiking Incidentmanagement Wegen (Rijkswaterstaat) Faalmechanismen veroorzaakt door * extreem weer * menselijk handelen * technische of mechanische storing(en) leiden tot: bezwijken, innunderen of blokkade van wegen, en/of uitval van vri's * Bedreiging van de fysieke veiligheid van mens en dier * Economische schade voor burgers en bedrijven * Maatschappelijke ontwrichting * Milieuverontreiniging (ecologische schade) * Risicobeoordeling (inspecties) Wegen * Rationeel wegbeheer * Duurzaam Veilig * Wegenbeleidsplan 2008 * Keur * Vergunningverlening * Handhaving * Calamiteitenplan * Crisiscommunicatieplan * Incidentbestrijdingsplan Wegen 4. Vaarwegen - nautisch verkeersmanagement voor het openbaar scheepvaartverkeer op bestaande binnenwateren Relevante wet- en regelgeving: - Scheepvaartsverkeerswet Besluit Administratieve Bepalingen Scheepvaartverkeer Handboek Incidentbestrijding op het water IFV (2015) Faalmechanismen veroorzaakt door * extreem weer * menselijk handelen * technische of mechanische storing(en) leiden tot: bezwijken sluis of sluisdeur versperring blokkade verontreiniging * Bedreiging van de fysieke veiligheid van mens en dier * Economische schade voor burgers en bedrijven * Maatschappelijke ontwrichting * Milieuverontreiniging (ecologische schade) * Beheer, toezicht, inspectie * Risicobeoordeling (inspecties) Vaarwegen * Waterbeheerplan * Keur * Besluit Binnenvaart Politie Reglement (1983) * Vergunningverlening * Handhaving * Beheer, toezicht, inspectie * Calamiteitenplan * Crisiscommunicatieplan * Incidentbestrijdingsplan Vaarwegen 5. Zuiveren - zuiveren van afvalwater Relevante wet- en regelgeving: - Waterwet en Waterbesluit (2009) - Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) - 2e Rioleringsnota Nationaal Bestuursakkoord Water Faalmechanismen veroorzaakt door * extreem weer * menselijk handelen * technische of mechanische storing(en) leiden tot: nucleair, chemisch, biologisch verontreinigd rioolwater (slib) uitval rwzi uitval gemalen breuk/lekkage transportleiding * Bedreiging van de fysieke veiligheid van mens en dier * Economische schade voor burgers en bedrijven * Maatschappelijke ontwrichting * Milieuverontreiniging (ecologische schade) * Waterbeheerplan * Nota gemeentelijke zorgplicht en waterschap d.d. 6 augustus 2008 * Afvalwaterakkoorden * Vergunningverlening * KAM handboeken en procesbeschrijvingen ZV - Vaststelling behoefte aan zuiveringscapaciteit - Voorbereiding en uitvoering van (nieuwbouw)projecten - Productie, onderhoud zuiveringstechnische werken - transporteren en zuiveren van afvalwater - milieuvriendelijk verwerken van geproduceerd slib * Calamiteitenplan * Crisiscommunicatieplan * Calamiteitenbestrijdingsplan Zuiveren * Bedrijfsnoodplan rioolwaterzuiveringsinstallatie Dokhaven * Bedrijfsnoodplan Slibverwerkingsbedrijf Sluisjesdijk * Locatienoodplan rioolwaterzuiveringsinstallatie Baanhoekweg Dordrecht 34

35 6 Alarmeren en opschalen 6.1 Melden en alarmeren Waterschap Hollandse Delta is voor de meldingen van hoogwater, wateroverlast, watertekort, waterverontreiniging, of incidenten op waterschapswegen, vaarwegen en rioolwaterzuiveringen 24 uur per dag bereikbaar onder het nummer: (KCC/Waterschapsloket) Tijdens kantooruren worden (spoedeisende) meldingen door het KCC/Waterschapsloket doorgeleid naar de meldingenwacht van afdeling Handhaving of de (administratieve) medewerkers van de afdeling BO op de regiosteunpunten in de werkgebieden van waterschap Hollandse Delta. In de weekenden en tijdens werkdagen van uur tot uur wordt dit nummer beantwoord door een Klant Contact Centrum (KCC), die op verzoek spoedeisende meldingen direct doorschakelt naar de wachtdienst van de afdeling Handhaving of de wachtdienst Beheer en Onderhoud (hoogwater en gladheidsbestrijding). Buiten kantooruren zijn de wachtdiensten Handhaving, Beheer en Operatie, en Technisch Onderhoud/Zuiveren op hun vaste telefoonnummers of semafoonnummers bereikbaar. De wachtdienst van de afdeling Handhaving bepaalt of spoedeisende meldingen verder moeten worden afgehandeld door: * de wachtdienst Beheer en Onderhoud, en de piketdiensten in de werkgebieden van de afdeling Beheer en Onderhoud; * de wachtdiensten in de werkgebieden van de afdeling Technisch Onderhoud/Zuiveren. Verder is de calamiteitencoördinator 24 uur per dag bereikbaar via het telefoonnummer: De calamiteitencoördinator fungeert als eerste meldpunt bij dreigende calamiteiten. Hij beoordeelt de situatie, overlegt met, en adviseert wachtdiensten, teamleiders, afdelingshoofden, directeuren, secretaris-directeur en dijkgraaf over de mate van opschaling van de calamiteitenorganisatie en de te ondernemen acties. Voor persvragen in en buiten kantooruren is een piketdienst van communicatieadviseurs bij de afdeling Bestuurlijke en Juridische Zaken ingesteld, bereikbaar via het telefoonnummer:

36 Normale bedrijfsvoering Medewerkers van het waterschap lossen dagelijks zelfstandig klachten en incidenten op in het kader van de werkwijzen die zijn afgesproken bij de normale bedrijfsvoering van het waterschap. De wacht- en piketdiensten van het waterschap zijn via het KCC/Waterschapsloket permanent bereikbaar voor de afdoening van spoedeisende meldingen van incidenten en/of calamiteiten. De aanpak van incidenten wordt tijdens kantooruren door de meldingenwacht van de afdeling Handhaving en buiten kantooruren door de wachtdiensten van het waterschap geïnitieerd. De aanpak van pers en media wordt door het communicatiepiket van de afdeling Bestuurlijke en Juridische Zaken geïnitieerd. Als incidenten escaleren wordt door het KCC/Waterschapsloket of de wachtdiensten contact opgenomen met de calamiteitencoördinator. De meldkamers van de veiligheidsregio s Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid alarmeren de calamiteitencoördinator rechtstreeks via pager als zich GRIP-incidenten in de regio voordoen, en multidisciplinaire crisisteams - CoPI, ROT, GBT of RBT worden ingesteld. Vanuit de gemeenten kan de officier van dienst bevolkingszorg (OvD-Bz) rechtstreeks contact opnemen met de calamiteitencoördinator bij incidenten, en vice versa. De calamiteitencoördinator fungeert als eerste meldpunt bij (dreigende) calamiteiten. Hij beoordeelt de situatie, overlegt met en adviseert de wachtdiensten, teamleiders, afdelingshoofden, directeuren, secretaris-directeur en dijkgraaf over de mate van opschaling van de calamiteitenorganisatie en de te ondernemen acties. In alle gevallen beoordeelt personeel ter plekke of de situatie aanleiding geeft tot opschaling. In dat geval wordt met de calamiteitencoördinator contact opgenomen. De wachtdienst Handhaving (handhaver) initieert, in overleg met de coördinerend bevelvoerder bij incidenten, de inzet van mensen en middelen vanuit het waterschap tijdens de bestrijding van calamiteiten op de incidentlocatie in een zogeheten motorkapoverleg of vanuit een Commando Plaats Incident (CoPI) Decentraal (regio) OG Centraal VELD 36

37 6.2 Opschalen van de calamiteitenorganisatie Potentiële Coördinatiefase 1 : activeren GWB en Planningsstaf Aan de hand van de opschalingscriteria beschreven in de calamiteitenbestrijdingsplannen en in overleg met betrokken wachtdiensten, medewerkers, coördinatoren of teamleiders stelt de calamiteitencoördinator vast of er sprake is van een Potentiële Coördinatiefase 1. Als dat zo is maakt de calamiteitencoördinator een activiteit aan in LCMS Waterschappen en activeert zo het Gemeenschappelijk Waterbeeld (GWB) van WSHD. De calamiteitencoördinator wordt bij een GRIP-situatie direct geïnformeerd door een veiligheidsregio. Ook dan maakt hij de afweging, in overleg met de meldingenwacht of de wachtdienst Handhaving of er sprake is van een potentiële Coördinatiefase 1. Ook kan de calamiteitencoördinator bij een externe melding afkomstig van het KNMI, WMCN Kust, RWS-WNZ, LCO, LCW, ProRail, VRR, VRZHZ, DCMR, OZHZ, of een gemeente in het beheersgebied van waterschap Hollandse Delta een Potentiële Coördinatiefase 1 afkondigen, daarbij een GWB van waterschap Hollandse Delta activeren, en een Planningsstaf instellen om een dreigingsanalyse en een daarop afgestemde capaciteitsplanning voor WSHD te maken. De calamiteitencoördinator informeert langs geautomatiseerde weg (Nerve Center) direct afdelingshoofden en teamleiders, communicatieadviseurs, KCC/Waterschapsloket en ICO s over de afkondiging van een Potentiële Coördinatiefase 1 en activering van het GWB in LCMS Waterschappen. Bij het instellen van een Planningsstaf wordt dit direct door de dienstdoende communicatieadviseur op Intranet bekend gemaakt. Een Planningsstaf is als volgt samengesteld. * Calamiteitencoördinator (voorzitter) - Informatiecoördinator WOT - GIS-ondersteuner - Adviseur waterkeringen - Adviseur watersystemen - Adviseur zuiveren - Adviseur wegen - Adviseur TO/AA/FC/PK - Informatiecoördinator Rail (ICR) - Calamiteitencoördinator - Communicatieadviseur - Juridisch adviseur De voorzitter bepaalt aan de hand van het type incident/scenario welke adviseurs aan de Planningsstaf deelnemen. De kernvragen van een Planningsstaf bij een dreigingsanalyse en bijbehorende capaciteitsplanning zijn als volgt. - Wat bedreigt ons en hoe erg is dat? - Wat moeten we daarbij kunnen? - Wie doet wat en hoe organiseren we dat? 37

38 Coördinatiefase 1 : Veld en Waterschaps Actie Team (WAT) Als incidenten in één regio (dreigen te) escaleren tot calamiteit, en als aanvullende coördinatie, beeld- en oordeelsvorming en/of ondersteuning ten behoeve van de uitvoering van bestrijdingsmaatregelen gewenst is, dan wordt door het betrokken afdelingshoofd Coördinatiefase 1 afgekondigd. De calamiteitencoördinator kan hierover aan het betrokken afdelingshoofd advies uitbrengen. Als incidenten in meerdere regio s (dreigen te) escaleren wordt direct opgeschaald naar Coördinatiefase 2! Nadat een besluit tot afkondiging van Coördinatiefase 1 door een afdelingshoofd is genomen, informeert de calamiteitencoördinator langs geautomatiseerde weg (Nerve Center) de Hoofden Veld, de Hoofden WAT, de Voorzitters WOT, de Voorzitters WBT, de ICO s, en de communicatieadviseurs over de opschaling naar Coördinatiefase 1. De dienstdoende communicatieadviseur maakt direct op Intranet de opschaling bekend. Aan de hand van het type incident/scenario, en de in Nerve Center aangegeven beschikbaarheid van Hoofden Veld en voorzitters WAT, verzoekt de calamiteitencoördinator: - een beschikbaar Hoofd Veld zijn team bijeen te roepen; en - een beschikbaar Hoofd WAT zijn team bijeen te roepen. Door het Hoofd Veld wordt eerst een beschikbare ICO-Veld opgeroepen. De ICO-Veld presenteert beeldvorming aan het Hoofd Veld, actualiseert het GWB, monitort het GWB en informeert het Hoofd Veld over ontwikkelingen. De samenstelling van het Veldteam is als volgt * Hoofd Veld (teamleider) - Informatiecoördinator Veld - coördinator(en) uitvoering BO, HH, TO/ZV - medewerker(s) uitvoering BO, HH, TO/ZV - liaison CoPI WSHD (Handhaver) Het Hoofd Veld bepaalt wie aan het overleg van het Veldteam deelnemen. Door het Hoofd WAT wordt eerst een beschikbare ICO-WAT opgeroepen. De ICO-WAT presenteert beeldvorming aan het WAT, actualiseert het GWB, monitort het GWB en informeert het Hoofd WAT over ontwikkelingen. De samenstelling van een WAT is als volgt. * Hoofd WAT (afdelingshoofd of teamleider) - Informatiecoördinator WAT - GIS-ondersteuner - Adviseur waterkeringen - Adviseur watersystemen - Adviseur zuiveren - Adviseur wegen - Calamiteitencoördinator (indien niet verder wordt opgeschaald) - Communicatieadviseur (indien niet verder wordt opgeschaald) - Telefonist Het Hoofd WAT bepaalt welke adviseurs aan het overleg van het WAT deelnemen. De communicatieadviseur in het WAT kan de coördinator van het KCC/Waterschapsloket verzoeken het meldingenbeeld in het Tabblad Meldingen van het LCMS bij te houden. Aan een WAT kunnen ook externe vertegenwoordigers of liaisons van bijvoorbeeld gemeenten, brandweer, veiligheidsregio s, Defensie, andere betrokken hulpdiensten, bedrijven, ingenieurs- of adviesbureaus worden toegevoegd. 38

39 Coördinatiefase 2 : Waterschaps Operationeel Team (WOT) De secretaris-directeur interpreteert en monitort de informatie in het GWB in het LCMS en weegt af of opschaling naar Coördinatiefase 2 noodzakelijk is. Als incidenten in meerdere regio s (dreigen te) escaleren tot calamiteit en als aanvullende tactische coördinatie, beeld- en oordeelsvorming en/of ondersteuning ten behoeve van de operationele calamiteitenbestrijding gewenst is, dan wordt door de secretaris-directeur Coördinatiefase 2 afgekondigd. De calamiteitencoördinator, betrokken afdelingshoofden, teamleiders en/of Hoofden WAT die reeds zijn opgeschaald, kunnen hierover advies aan de secretaris-directeur uitbrengen. Nadat een besluit tot afkondiging van Coördinatiefase 2 door de secretaris-directeur is genomen informeert de calamiteitencoördinator langs geautomatiseerde weg (Nerve Center) de Hoofden Veld, de Hoofden WAT, de voorzitters WOT, de voorzitters WBT, de ICO s en de communicatieadviseurs over de opschaling naar Coördinatiefase 2. De dienstdoende communicatieadviseur maakt direct op Intranet de opschaling bekend. Aan de hand van het type incident/scenario, en de in Nerve Center aangegeven beschikbaarheid van ICO s-wot verzoekt de calamiteitencoördinator: - de beschikbare voorzitter WOT zijn team bijeen te roepen. Door de Voorzitter WOT wordt eerst een beschikbare ICO-WOT opgeroepen. De ICO-WOT presenteert beeldvorming aan het WOT, actualiseert het GWB, monitort het GWB en informeert de voorzitter WOT over ontwikkelingen. Het WOT is als volgt samengesteld: * Voorzitter WOT (secretaris-directeur); - Informatiecoördinator WOT - GIS-ondersteuner - Adviseur waterkeringen - Adviseur watersystemen - Adviseur zuiveren - Adviseur wegen - Informatiecoördinator Rail (ICR) - Calamiteitencoördinator - Communicatieadviseur - Juridisch adviseur - KAM adviseur De Voorzitter WOT bepaalt welke adviseurs aan het WOT deelnemen. Iedereen met een vast dienstverband bij het waterschap kan op grond van de SAW worden verzocht in of buiten kantooruren in het WOT zitting te nemen. Aan een WOT kunnen ook externe vertegenwoordigers of liaisons van bijvoorbeeld gemeenten, brandweer, veiligheidsregio s, Defensie of andere betrokken hulpdiensten, bedrijven, ingenieurs- of adviesbureaus worden toegevoegd. Het WOT heeft voor de ondersteuning van zijn werkzaamheden de beschikking over: * een Actie Centrum Crisiscommunicatie (ACC) die uitvoering geeft aan het Crisiscommunicatieplan WSHD; * een Coördinator Ondersteuningsgroep (OG) die uitvoering geeft aan de facilitaire ondersteuning en de ICT-dienstverlening van de calamiteitenorganisatie. 39

40 Coördinatiefase 3 : Waterschaps Beleidsteam (WBT) De dijkgraaf monitort de ontwikkeling van de calamiteit via het GWB in het LCMS en weegt af of opschaling naar Coördinatiefase 3 noodzakelijk is. Heeft het optreden van de calamiteitenorganisatie van het waterschap gevolgen voor beleid, strategie en/of communicatie van het waterschap dan wordt door de dijkgraaf Coördinatiefase 3 afgekondigd. De voorzitter WOT en de calamiteitencoördinator kunnen hierover advies aan de dijkgraaf uitbrengen. Nadat een besluit tot afkondiging van Coördinatiefase 3 door de dijkgraaf is genomen informeert de calamiteitencoördinator langs geautomatiseerde weg (Nerve Center) de Hoofden Veld, de Hoofden WAT, de voorzitters WOT, de voorzitters WBT, de ICO s en de communicatieadviseurs over de opschaling naar Coördinatiefase 3. De dienstdoende communicatieadviseur maakt direct op Intranet de opschaling bekend. Aan de hand van het type incident/scenario, en de in Nerve Center aangegeven beschikbaarheid van ICO s-wbt verzoekt de calamiteitencoördinator: - de beschikbare voorzitter WBT zijn team bijeen te roepen. Door de Voorzitter WBT wordt eerst een beschikbare ICO-WBT opgeroepen. De ICO-WBT presenteert de actuele situatie met de bestuurlijke knelpunten, legt de bestuurlijke besluiten van het WBT vast in het GWB., en informeert de voorzitter WBT over ontwikkelingen. Het WBT is als volgt samengesteld: * Voorzitter WBT (dijkgraaf); - Informatiecoördinator WBT - Voorzitter WOT - Bestuurlijk-Juridisch adviseur - Communicatieadviseur De Voorzitter WBT bepaalt wie aan het WBT deelnemen. De dijkgraaf (voorzitter WBT) is het hoofd van de calamiteitenorganisatie van het waterschap en heeft bijzondere wettelijke bevoegdheden voor de uitoefening van zijn functie. Coördinatiefase 4 : beheergebied overschrijdende calamiteit Bij een calamiteit die het beheergebied van waterschap Hollandse Delta overschrijdt kan een coördinatiefase 4 worden afgekondigd. Dit is een calamiteit waarbij intensieve bestuurlijke afstemming nodig is tussen meerdere waterschappen en/of Rijkswaterstaat. > Overeenkomstig het Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen (LDHO) stemt WSHD zijn GWB af met de Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging (LCO) bij hoogwater en (dreigende) overstromingen en (boven)regionale wateroverlast. > Overeenkomstig het Landelijk Draaiboek Watertekort en Warmte (LDW) stemt WSHD zijn GWB af met de Landelijke Coördinatiecommissie Watertekort en Droogte (LCW) en participeert WSHD in het Regionaal Droogte Overleg West en Midden Nederland en het Regionaal Droogte Overleg Zuid West Nederland. De voorzitter van het WBT (dijkgraaf) beslist tot het opschalen naar coördinatiefase 4, op advies van de Voorzitter WOT (secretaris-directeur) en/of de calamiteitencoördinator. Een coördinatiefase 4 betekent geen verandering in de bevoegdheden van waterschap Hollandse Delta of andere waterschappen. Er is geen centrale bestuurlijke aansturing. 40

41 SAMENVATTEND De calamiteitenorganisatie bestaat uit de volgende onderdelen: Afkorting Naam Locatie Opgezet in coördinatiefase Planningsstaf Planningsstaf Centraal Potentiële fase 1 op hoofdkantoor VELD en WAT Veldteam Decentraal Coördinatiefase 1 Waterschap-Actie-Team in de regio WOT Waterschap- Centraal Coördinatiefase 2 Operationeel-Team op hoofdkantoor ACC Actie Centrum Centraal Coördinatiefase 1/2 Crisiscommunicatie op hoofdkantoor OG Coördinator Centraal Coördinatiefase 1/2 Ondersteuningsgroep op hoofdkantoor WBT Waterschap- Beleids-Team Centraal op hoofdkantoor Coördinatiefase 3 RDO Regionaal Droogte Overleg Bovenregionaal Coördinatiefase 4 Indien een incident of calamiteit een hoger niveau van bevelvoering cq. verantwoordelijkheden vereist, wordt opgeschaald van uitvoerend (coördinatiefase 1) naar tactisch (coördinatiefase 2), naar bestuurlijk-strategisch (coördinatiefase 3) en uiteindelijk (inter)regionaal niveau (coördinatiefase 4). De mate van coördinatie is afhankelijk van diverse factoren: dreigingsniveau, (mogelijke) impact, bestuurlijke betrokkenheid, financiële gevolgen en/of media aandacht. In coördinatiefase 1 wordt één Veldteam en één Waterschaps Actie Team (WAT) ingesteld in de regio waar de calamiteit optreedt of dreigt op te treden. In coördinatiefase 2 zijn er altijd één of meerdere WAT s en Veldteams in de regio s en een WOT met ACC en OG op het hoofdkantoor actief. In coördinatiefase 3 wordt een Waterschaps-Beleids-Team (WBT) ingesteld. In coördinatiefase 4 is sprake van bovenregionale afstemming en coördinatie. 41

42 Schema alarmering en opschaling van de calamiteitenorganisatie Calamiteitencoördinator Meldingenwacht óf Wachtdienst HH / BE Normale bedrijfsvoering of Potentiële fase 1 : dreigende calamiteit Coördinatiefase 1: WAT/VELD. Hoofden Veld, leden WAT, vz s WAT, vz s WOT, vz s WBT Coördinatiefase 2: WOT, WAT( s)/veld, ACC en OG. Rijkswaterstaat en/of andere waterschappen Regionale meldkamer(s) veiligheidsregio( s) Coördinatiefase 3: WBT, WOT, WAT( s)/veld, ACC en OG. Provincie Zuid-Holland Ministerie van IenM 42

43 Dijkbewakingsorganisatie Als de calamiteitenorganisatie wordt opgeschaald bij verwacht hoogwater aan de Kust en/of in het Benedenrivierengebied kunnen de Waterschaps-Actie-Teams in de betreffende regio s dijkposten (38) instellen van waaruit patrouilles van dijkwachten de (232) dijkvakken van primaire waterkeringen kunnen inspecteren. De organisatie en werkwijze van de dijkbewakingsorganisatie is beschreven in het Calamiteitenbestrijdingsplan Waterkeringen. Overzicht van dijkposten en dijkvakken waterschap Hollandse Delta WAT Eiland van Dordrecht (RWZI Dordrecht) - Actiecentrum Hoogwaterbestrijding Stadsbeheer Depot Kerkeplaat (8 dijkvakken) - Dijkpost Stadspolders, Gemaal Stadspolders (6 dijkvakken) - Dijkpost Kop van t Land, Gemaal Staring (5 dijkvakken) - Dijkpost Biesbosch, Hoeve Jong Dordrecht (5 dijkvakken) - Dijkpost Prinsenheuvel, Gemaal Prinsenheuvel (5 dijkvakken) - Dijkpost Wieldrecht, Gemaal Loudon Wieldrecht (7 dijkvakken) WAT Hoeksche Waard (Regiosteunpunt Hoekseweg Strijen) - Dijkpost Oud-Beijerland, Gemaal De Bosschen Heinenoord (7 dijkvakken) - Dijkpost Puttershoek, Rioolgemaal Puttershoek (6 dijkvakken) - Dijkpost s-gravendeel, Dorpshuis Concordia s-gravendeel (5 dijkvakken) - Dijkpost Strijensas, Gemaal De Volharding Strijensas (9 dijkvakken) - Dijkpost Cromstrijen, Gemaal Cromstrijen Numansdorp (11 dijkvakken) - Dijkpost De Eendracht, Gemaal De Eendracht Nieuwendijk (6 dijkvakken) - Dijkpost Goudswaard, Dorpshuis Coorndijk Goudswaard (9 dijkvakken) - Dijkpost Nieuw-Beijerland, Dorpshuis Swaensvoet Nieuw-Beijerland (7 dijkvakken) WAT IJsselmonde (Hoofdkantoor WSHD Ridderkerk) - Dijkpost IJsselmonde, Bothastraat 13 Ridderkerk (5 dijkvakken) - Dijkpost Ridderkerk, RWZI Ridderkerk (5 dijkvakken) - Dijkpost Zwijndrecht, Magazijn Walburg Zwijndrecht (6 dijkvakken) - Dijkpost Groote Lindt, Magazijn De Geer Zwijndrecht (7 dijkvakken) - Dijkpost Barendrecht, RWZI Barendrecht (6 dijkvakken) - Dijkpost Albrandswaard, Albrandswaardsedijk 153 (9 dijkvakken) - Dijkpost Pernis, Wijksecretarie Pernis (7 dijkvakken) - Dijkpost Gemeentewerken Rotterdam Molenvliet Rotterdam (7 dijkvakken) WAT Voorne-Putten en Rozenburg (RWZI Hellevoetsluis) - Dijkpost Noordzeekust, Gemeentehuis Westvoorne Rockanje (2 duinvakken) - Dijkpost Hartelkanaal, West Spuisluis Rozenburg Oostvoorne (6 dijkvakken) - Dijkpost Brielle, Oude Veerdam Brielle (4 dijkvakken) - Dijkpost Zwartewaal, Jachthaven Nautica Zwartewaal (4 dijkvakken) - Dijkpost Hartelkanaal Oost, Voornse Sluis Spijkenisse (6 dijkvakken) - Dijkpost Spijkenisse, RWZI Spijkenisse (7 dijkvakken) - Dijkpost Spui Oost, gemaal De Volharding Hekelingen (7 dijkvakken) - Dijkpost Spui West, Inlaatsluis Bernisse Simonshaven (6 dijkvakken) - Dijkpost Haringvliet Oost, Dijkmagazijn Oudenhoorn (5 dijkvakken) - Dijkpost Haringvliet West, Reddingsbrigade Hellevoetsluis (6 dijkvakken) - Dijkpost Rozenburg, Dijkmagazijn Rozenburg (4 dijkvakken) WAT Goeree-Overflakkee (Regiosteunpunt Goeree-Overflakkee Stellendam) - Dijkpost Kust Goeree, Magazijn Kust Goeree Ouddorp (2 duinvakken) - Dijkpost Stellendam, Spuisluis Zuiderdiep Stellendam (6 dijkvakken) - Dijkpost Zuiderdiep, RWZI Middelharnis (6 dijkvakken) - Dijkpost Middelharnis, RWZI Middelharnis (7 dijkvakken) - Dijkpost Den Bommel, Dorpshuis Bommelstee Den Bommel (6 dijkvakken) 43

44 6.3 Afschalen van de calamiteitenorganisatie Indien de situatie het toelaat kan worden beslist om de calamiteitenorganisatie af te schalen. Afschalen is het afkondigen van een lagere coördinatiefase of het terugkeren naar normale bedrijfsvoering. Er wordt pas afgeschaald als resterende taken en verantwoordelijkheden zijn overgedragen aan de reguliere organisatie. Besluitvorming over afschalen geschiedt door de voorzitter WBT, voorzitter WOT en/of het Hoofd WAT in afstemming met het Hoofd Veld, op advies van de calamiteitencoördinator. 44

45 6.4 Regionale opschaling algemeen bestuurlijke kolom Bij de bestrijding van waterstaatkundige calamiteiten is naast de waterkolom vaak ook de algemeen bestuurlijke kolom betrokken. De veiligheidsregio en gemeenten kunnen door het waterschap geïnformeerd en betrokken worden bij de bestrijding van waterstaatkundige calamiteiten, zonder dat zij zelf opschalen. Informatie over oorzaken en gevolgen van deze waterstaatkundige calamiteiten kan voor veiligheidsregio of gemeente aanleiding zijn om naast de opschaling van het waterschap, parallel op te schalen in de algemeen bestuurlijke kolom overeenkomstig de Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure (GRIP) van de veiligheidsregio. Daarnaast kan het waterschap vanuit het proces Waterzorg, zoals beschreven in het Regionaal Crisisplan van de veiligheidsregio, betrokken worden bij multidisciplinaire opschaling van de algemeen bestuurlijke kolom, zonder zelf op te schalen. Het waterschap stelt dan vertegenwoordigers of liaisons ter beschikking die aan de multidisciplinaire crisisteams op operationeel, tactisch en/of bestuurlijk-strategisch niveau van de veiligheidsregio en gemeenten kunnen deelnemen. Adequate bestrijding van incidenten en rampen valt of staat met een goede communicatie en samenwerking tussen alle betrokken diensten. Essentieel hierbij is dat elkaars taal wordt gesproken. Dit kan alleen bereikt worden door het gezamenlijk toepassen van een eenduidige systemantiek van opschaling en fasering. In eerste instantie binnen de eigen kolom, waar mogelijk tussen verschillende kolommen onderling. De organisatiestructuur van de algemeen bestuurlijke kolom is tijdens rampen leidend. Om goed met de algemeen bestuurlijke kolom te kunnen communiceren tijdens een ramp is het dan ook noodzakelijk dat structuren en begrippen zo veel mogelijk herkenbaar zijn voor iedereen. Te veel verschillen in (functie)benamingen, faseringen, nummeringen en dergelijke kan tijdens calamiteiten al snel leiden tot misverstanden. Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure (GRIP) De algemeen bestuurlijke kolom maakt gebruik van de GRIP-systematiek als een incident of een crisis een gecoördineerd optreden van hulpdiensten vereist. GRIP staat voor Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure, en is in 2013 uitgebreid met bovenregionale en landelijke coördinatiestructuren. De GRIP-systematiek maakt gebruik van zes opschalingsniveaus en werkt volgens het principe van bottom-up organisatorische opschaling. Indien een incident of calamiteit multidisciplinaire samenwerking behoeft en een hoger niveau van bevelvoering c.q. verantwoordelijkheden vereist, wordt er opgeschaald van uitvoerend naar tactisch en uiteindelijk strategisch niveau. 45

46 De zes opschalingsniveaus van GRIP kunnen als volgt worden omschreven. GRIP-1 Wanneer bij de bestrijding van een incident in het brongebied meerdere disciplines betrokken zijn en structurele coördinatie tussen disciplines noodzakelijk is, wordt opgeschaald naar GRIP-1. Er wordt nabij de plaats van het incident een team ingericht, het commando plaats incident (COPI). Dit team wordt geleid door een leider COPI. GRIP-2 Wanneer ook structurele coördinatie buiten het brongebied het effectgebied noodzakelijk is, wordt opgeschaald naar GRIP-2. Naast het COPI wordt een regionaal operationeel team (ROT) ingericht. Dit team wordt geleid door een regionaal operationeel leider (ROL). GRIP-3 Wanneer er sprake is van een bedreiging van het welzijn van grote groepen van de bevolking binnen een gemeente en bestuurlijke coördinatie of besluitvorming is noodzakelijk, wordt opgeschaald naar GRIP-3. Naast het COPI en het ROT wordt een gemeentelijk beleidsteam (GBT) gevormd, onder voorzitterschap van de betrokken burgemeester. GRIP-4 Wanneer er sprake is van een gemeentegrensoverschrijdend incident waarbij de hulpdiensten in meerdere gemeenten moeten optreden en bestuurlijke coördinatie van betrokken gemeenten aan de orde is, wordt opgeschaald naar GRIP-4. Naast COPI en ROT wordt dan een regionaal beleidsteam (RBT) gevormd, onder voorzitterschap van de voorzitter van de veiligheidsregio. GRIP-5 Bij een ramp of crisis van meer dan plaatselijke betekenis in meerdere regio s of ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, kunnen de voorzitters van de betrokken veiligheidsregio s, omdat dit bestuurlijk noodzakelijk wordt geacht, besluiten een coördinerend regionaal operationeel team en coördinerend regionaal beleidsteam in te stellen. Mochten de betrokken voorzitters veiligheidsregio s het tijdens een specifiek incident niet eens kunnen worden over GRIP-5, dan voorziet de Wet veiligheidsregio s erin dat de Minister van Veiligheid en Justitie dienaande de Commissaris(sen) van de Koning een aanwijzing kan laten geven. Bij GRIP-5 zijn in elke betrokken regio naar behoefte RBT s en ROT s actief, al dan niet met één of meerdere COPI s. De voorzitters van de betrokken veiligheidsregio s wijzen samen één coördinerend regionaal operationeel leider (COL) aan. In principe die van de bronregio. De voorzitters van de betrokken veiligheidsregio s maken samen afspraken over coördinerend voorzitterschap. In principe de voorzitter RBT van de bronregio. Alle ROL s en voorzitters van betrokken veiligheidsregio s houden hun adviestaak ten opzichte van het eigen bveoegd gezag. Ook worden geen verantwoordelijkheden overgedragen. De ROL en de voorzitter van de veiligheidsregio waaruit de voorzitters coördineren hebben daarmee een bijzondere positie. 46

47 GRIP-RIJK Bij een ramp of crisis met landelijke uitstraling of situaties waarbij de nationale veiligheid in het geding is of kan zijn, kan sturing bij het Rijk belegd worden en kan de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb) GRIP-Rijk verklaren. Daarvan is sprake als de vitale belangen van de Nederlandse Staat en/of samenleving zodanig bedreigd worden dat er sprake is van (potentiële) maatschappelijke ontwrichting. Het rijk neemt de operationele uitvoering niet over maar faciliteert, geeft richting aan en stuurt een of meer deelaspecten van de crisisaanpak. GRIP-Rijk kan in alle GRIP-fasen worden ingesteld. Het Rijk faciliteert en verschaft bij GRIP-Rijk: * bestuurlijke of operationele expertise, advies of informatiekennis (bijvoorbeeld advies ten aanzien van crisiscommunicatie via het Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie of lessen uit eerdere, soortgelijke rampen en crises); * mogelijkheden tot afstemming en coördinatie tussen partijen (bijvoorbeeld interdepartementale of internationale afstemming); * facilitering voor operationele processen, informatievoorziening, informatieverstrekking en crisiscommunicatie; * middelen (bijvoorbeeld communicatiemiddelen, zoals of het publieksinformatienummer). Het Rijk geeft richting in een situatie dat enige vorm van coördinatie en/of het stimuleren van eenduidigheid van leiding en coördinatie gewenst of noodzakelijk is; dat geschiedt door middel van een dringend advies van het Rijk aan veiligheidsregio( s) en/of gemeente(n). Het Rijk stuurt een of meer deelaspecten van de crisisaanpak, door het geven van een aanwijzing en/of door het instellen van GRIP-Rijk. Coördinatieprocessen nationale crisisbesluitvorming 47

48 6.5 Landelijke opschaling Waterkolom bij watercrises Landelijke opschaling van de Waterkolom bij watercrises vindt plaats op grond van de landelijke draaiboeken en plannen die beheerd en onderhouden worden door de Landelijke Coördinatiecommissies van het Water Management Centrum Nederland (WMCN) van Rijkswaterstaat en de waterschappen in Lelystad. De opschalingscriteria en informatiestromen die in deze landelijke plannen en draaiboeken zijn beschreven zijn, voor zover van toepassing, verwerkt in de calamiteitenbestrijdingsplannen van waterschap Hollandse Delta. * Landelijk Draaiboek Watertekort en Droogte * Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen * Landelijke Coördinatiecommissie Milieuverontreiniging Water (LCM) - Internationaal Waarschuwings- en Alarmplan Rijn - Internationaal Waarschuwings- en Alarmsysteem Maas - Nationaal meetplan voor metingen in water bij nucleaire ongevallen 48

49 7 Calamiteitenorganisatie In dit hoofdstuk staat beschreven op welke wijze waterschap Hollandse Delta is georganiseerd om calamiteiten te bestrijden. 7.1 Uitgangspunten Een slagvaardige en flexibele organisatie kan elke crisis het hoofd bieden. Waterschap Hollandse Delta bereikt dit door zowel tijdens de voorbereiding als tijdens de daadwerkelijke bestrijding van calamiteiten te werken met een aantal uitgangspunten. Deze uitgangspunten zijn onder andere gebaseerd op ervaringen met calamiteiten in het verleden. Deze uitgangspunten zijn: - voortbouwen op de dagelijkse praktijk; - toepassen van drie-eenheid voor besluitvormende teams; - scheiden van beleid en uitvoering; - toepassen van vijf crisismanagementprocessen. Voortbouwen op de dagelijkse praktijk Het optreden van het waterschap bij (dreigende) calamiteiten wordt gezien als het uitvoeren van de normale bedrijfsvoering onder bijzondere omstandigheden. Het waterschap houdt nadrukkelijk rekening met deze bijzondere omstandigheden en baseert daar zijn voorbereidingen op. De voorbereiding op calamiteitenbestrijding vindt structureel plaats als volwaardig onderdeel van de bedrijfsvoering. Tijdens calamiteiten werkt het waterschap vanuit een vaste basisstructuur en werkwijze. Afhankelijk van de omstandigheden worden binnen deze structuur mensen met de juiste expertise op de juiste plaats ingezet. Waar nodig wordt extra expertise en capaciteit van buiten de organisatie gehaald. Toepassen van drie-eenheid voor besluitvormende teams Om in een besluitvormend team tot een goed resultaat te komen zijn drie componenten van wezenlijk belang. Een goed resultaat is een besluit dat technisch/inhoudelijk voldoet, aanvaardbaar is voor de buitenwereld en binnen korte beschikbare tijd tot stand komt. Communicatie Vakinhoudelijke kennis Procesbewaking 49

50 Vakinhoudelijke kennis De basis voor de bestrijding van elke calamiteit is de eigen kennis en vaardigheden van de organisatie. Bij de basis van de organisatie zullen kennis en vaardigheden vooral betrekking hebben op operationele en uitvoeringstechnische aspecten. In de top van de organisatie zijn kennis en vaardigheden meer gericht op beleidsmatige aspecten. Deze kennis is nodig om tijdens een calamiteit technisch goede oplossingen te kunnen vinden. Procesbewaking en probleemgestuurd vergaderen Zowel de organisatiestructuur als de werkprocessen bieden houvast bij het bestrijden van een calamiteit. Door de grote druk bij calamiteiten kan het overzicht over de structuur en werkwijze verloren gaan. Het houden van overzicht is niet gericht op specifieke maatregelen, maar op het algemeen functioneren van de organisatie. Dit is extra van belang op plekken in de organisatie waar coördinatie tussen verschillende onderdelen van de organisatie en/of met externe partijen plaatsvindt. Procesbewaking moet voor iedereen een punt van aandacht moet zijn. Besluitvorming moet binnen de beschikbare tijd plaatsvinden. Probleemgestuurd vergaderen houdt in dat op elk niveau van de calamiteitenorganisatie, als daartoe aanleiding is (en niet op basis van een klok), het Gemeenschappelijk Waterbeeld (GWB) bijgewerkt. Voor alle betrokkenen is daarmee continu inzichtelijk wat de situatie is. Beeldvorming is een continu proces geworden. Actuele besluiten en uitgezette acties worden direct via het GWB gedeeld. Vergaderingen worden gehouden als er problemen voorliggen. Als bijvoorbeeld uit het GWB blijkt dat het operationele niveau bepaalde issues heeft die de competenties of capaciteiten overstijgen, dan wordt dat als probleem/knelpunt op tactisch niveau bij het WOT neergelegd, dat gebaseerd daarop een vergadering belegt. Informatie Coördinatoren (ICO s) spelen daarbij een cruciale rol in de informatievoorziening. Zij worden toegevoegd op elk niveau aan de operationeel leidinggevende (Hoofd Veld, Hoofd WAT, voorzitter WOT, voorzitter WBT) en monitoren het GWB voortdurend. Als de ICO een probleem constateert in het GWB dat bijvoorbeeld door een Hoofd WAT bij het WOT is neergelegd, dan ziet de ICO dat, hij informeert de voorzitter WOT en deze beslist of daar een WOT voor wordt bijeen geroepen. Het begin van elk overleg start met een presentatie door de ICO van de beeldvorming en wordt afgesloten met de problemen die voor dit overleg voorliggen om opgelost te worden. Als het WOT dan met een oplossing komt wordt dit door ICO WOT verwerkt in het GWB. ICO WAT merkt dit op en legt dit dan voor aan Hoofd WAT. Op deze wijze wordt probleemgestuurd op elk niveau vergaderd. Communicatie Naast de daadwerkelijke inhoudelijke bestrijding is communicatie met andere organisatieonderdelen van belang en het beeld dat de buitenwereld heeft van het optreden van het waterschap. De bestrijding kan nog zo effectief en efficiënt zijn, wanneer organisatie onderdelen niet over voldoende informatie beschikken kunnen zij niet handelen of hun handelen niet voldoende afstemmen. Als buiten een ander beeld bestaat, loopt het imago van het waterschap schade op. Goede communicatie en voorlichting zijn essentieel. Daarmee is communicatie in alle lagen van de calamiteitenorganisatie een punt van aandacht. 50

51 Scheiden van beleid en uitvoering De calamiteitenorganisatie wordt ingericht naar aard, omvang en locatie van (dreigende) calamiteiten en benodigde expertise en capaciteit om deze te voorkomen, dan wel gevolgen ervan te beperken, De daarvoor benodigde activiteiten en bevoegdheden worden daarop afgestemd. Elk onderdeel van de calamiteitenorganisatie heeft een eigen taak. Wanneer een onderdeel zich niet met de eigen taak bezig houdt zullen bepaalde activiteiten niet en andere wellicht dubbel worden uitgevoerd, met coördinatieproblemen als gevolg. Een scheiding tussen activiteiten is daarom noodzakelijk. In aansluiting op de crisisorganisaties bij diverse netwerkpartners is een driedeling op basis van de soorten gepast. Het Waterschaps-Beleids-Team (WBT) houdt zich bezig met de strategie, waarbij beleidsvorming, bestuurlijke afstemming, lange termijngevolgen en communicatie aan de orde komen. De tactische coördinatie, de aanpak op hoofdlijnen, de afstemming met coördinatiecentra van andere instanties en dergelijke behoren tot de taken van het Waterschaps-Operationeel-Team (WOT). Tenslotte zijn Waterschaps-Actie- Teams (WAT s) en Veldteams actief met de daadwerkelijke operationele bestrijding van de calamiteit in de regio en op de incidentlocaties in de regio. De afbakening, rolvastheid en afstemming tussen deze onderdelen van de calamiteitenorganisatie is essentieel. Toepassen van crisismanagementprocessen Bij het bestrijden van een calamiteit en/of crisis staan de volgende processen centraal: - informatiemanagement; Tijdens calamiteitenbestrijding en crisisbeheersing wordt relevante informatie zo snel mogelijk ontsloten, geverifieerd en continu met betrokken partijen gedeeld. - netwerkmanagement; Tijdens calamiteitenbestrijding en crisisbeheersing wordt samengewerkt met andere organisaties en diensten en wordt voortgebouwd op de dagelijkse contacten met deze organisaties. Het waterschap houdt nadrukkelijk rekening met de gevraagde adviserende en ondersteunende rol bij opschaling van de algemeen bestuurlijke kolom en voorziet in liaisons en vertegenwoordigers in multidisciplinaire crisisteams van veiligheidsregio s. - procesbewaking; De omvang van de daadwerkelijke opschaling van de calamiteitenorganisatie wordt gestuurd door de actuele behoefte aan benodigde mensen (expertise) en middelen en kan ook extern worden bepaald, als waterprocessen worden geraakt bij opschaling van de algemeen bestuurlijke kolom (veiligheidsregio s en gemeenten). - groepsdynamiek; - crisisbesluitvorming; - communicatie en mediamanagement. Tijdens calamiteitenbestrijding en crisisbeheersing communiceert het waterschap open en eerlijk over de risico s en over de eigen mogelijkheden en onmogelijkheden. 51

52 7.2 Mensen Uitgangspunten Bij een calamiteit wordt zo veel mogelijk uitgegaan van de normale, dagelijkse werkwijzen. Medewerkers hebben zo veel mogelijk een rol in de calamiteitenorganisatie die in het verlengde ligt van hun dagelijkse werkzaamheden. Door de vele werkzaamheden en langdurige inzet zijn concessies hierop noodzakelijk. Competenties geven daar zo veel mogelijk richting aan. Voor de rollen in de calamiteitenorganisatie zijn in het supplement Werkwijze calamiteitenorganisatie competentieprofielen opgenomen. Deze competentieprofielen gebruikt de werkgroep Opleiden, Trainen en Oefenen (OTO) tevens voor het opleiden en oefenen van de calamiteitenorganisatie. Vanwege specifieke kennis en vaardigheden hebben sommige medewerkers meer dan één rol. Het maximum is twee rollen zodat specifiek opleiden en trainen voor de toegewezen rollen mogelijk blijft. Voor elke rol in de calamiteitenorganisatie wijst waterschap Hollandse Delta minimaal twee medewerkers aan, maar bij voorkeur meer zodat bij ziekte of andere redenen van (langdurige) afwezigheid Hollandse Delta kan beschikken over twee of drie shifts. Beschikbaarheid en bereikbaarheid van medewerkers In het Personeelsoverzicht van de calamiteitenorganisatie staat welke medewerkers bij de bestrijding van calamiteiten inzetbaar zijn in welke rol. De stuurgroep calamiteitenzorg zorgt voor actualisatie van in- en uitstroom en bereikbaarheidsgegevens. In principe is iedere medewerker van waterschap Hollandse Delta inzetbaar binnen de calamiteitenorganisatie. Op basis van de Sectorale Arbeidsvoorwaardenreling Waterschapspersoneel (SAW) kan waterschap Hollandse Delta in bijzondere omstandigheden medewerkers aanwijzen voor bijzondere (afwijkende) taken, eventueel op afwijkende werktijden. Ook is een overzicht van wacht- en piketdiensten (geconsigneerde medewerkers) bij WSHD beschikbaar. Geconsigneerde medewerkers zijn volgens een rooster beschikbaar en telefonisch bereikbaar. Voor de opkomst gelden maximale opkomsttijden. Ook voor niet geconsigneerde medewerkers worden verwachtingen t.a.v. bereikbaarheid en beschikbaarheid met betrekking tot hun rol in de calamiteitenorganisatie aangegeven. Personeelsinvulling bij een daadwerkelijke calamiteit In samenspraak tussen de leidinggevenden van de crisisteams op operationeel, tactisch en bestuurlijk- strategisch niveau vindt bij een daadwerkelijke calamiteit de personele invulling plaats van de diverse onderdelen van de calamiteitenorganisatie. Uitgangspunt hierbij is dat alleen die mensen worden opgeroepen die strikt noodzakelijk zijn voor de aanpak van de calamiteit. Daar waar knelpunten optreden in de beschikbaarheid van personeel is het de verantwoordelijkheid van de leidinggevenden van de betrokken crisisteams om samen tot een oplossing te komen. Zij zorgen ook voor aflossing bij langdurige calamiteiten. Bij grote knelpunten beslist de voorzitter WOT. De wijze van aflossen wordt bij elke (dreigende) calamiteiten opnieuw afgesproken en vastgelegd. Ter ondersteuning van de calamiteitenorganisatie kan ook gebruik worden gemaakt van personeel dat in het Personeelsoverzicht calamiteitenorganisatie nog geen rol is toebedeeld. 52

53 7.3 Middelen Crisisteams (centraal en decentraal) De calamiteitenorganisatie beschikt over centrale crisisteams op het hoofdkantoor en decentrale crisisteams op de regiosteunpunten en RWZI s in de regio s. Deze crisisteams zijn gevestigd in vergader- en werkruimten die door de reguliere organisatie in de normale bedrijfsvoering worden gebruikt. Bij opschaling van de calamiteitenorganisatie zullen deze calamiteitenruimten vrijgemaakt en ingericht worden als vergaderruimten voor de crisisteams en werkruimten voor medewerkers van de calamiteitenorganisatie. * Het Waterschaps Beleids Team (WBT) komt bijeen in Vergaderzaal 4 op het hoofdkantoor in Ridderkerk. * Het Waterschaps Operationeel Team (WOT) komt bijeen in de Vergaderzalen 8+9 op het hoofdkantoor in Ridderkerk. * Het Actie Centrum Crisiscommunicatie (ACC) komt bijeen in het Atrium op het hoofdkantoor van WSHD in Ridderkerk. * De coördinator van de Ondersteuningsgroep (OG) komt indien noodzakelijk met betrokken teamleiders van de teams AAID, AAIB en BOFC bijeen in een daarvoor beschikbare overlegruimte op het hoofdkantoor in Ridderkerk * De Waterschaps-Actie-Teams (WAT s) kunnen worden ingesteld: - in de vergaderruimte op het regiosteunpunt in Stellendam (Goeree-Overflakkee); - in de vergaderruimte op de RWZI in Hellevoetsluis (Voorne-Putten en Rozenburg); - in Overlegruimte 1.42B op het hoofdkantoor van WSHD in Ridderkerk (IJsselmonde); - in de vergaderruimte op het regiosteunpunt in Strijen (Hoeksche Waard); - in de vergaderruimte op de RWZI in Dordrecht (Eiland van Dordrecht). Een plattegrond met indeling en vermelding van alle beschikbare faciliteiten is opgenomen in het supplement Werkwijze calamiteitenorganisatie. In het supplement zijn ook de faciliteiten nader uitgewerkt en is beschreven hoe vaak, op welke wijze en door wie de beschikbaarheid van de faciliteiten wordt beproefd. De afdelingen BO en AA zijn verantwoordelijk voor alle ruimten, middelen en inrichting van de als zodanig aangewezen calamiteitenruimten. De stuurgroep calamiteitenzorg geeft in het Programma van Eisen calamiteitenorganisatie de gewenste beschikbaarheid, wijziging of doorontwikkeling van crisisruimten en middelen aan. Communicatiemiddelen In het supplement Werkwijze calamiteitenorganisatie is uitgewerkt welke communicatiemiddelen gebruikt kunnen worden voor welke doelen. Bovendien is daarin opgenomen hoe vaak en door wie het gebruik van deze middelen wordt beproefd. Materiaal en materieel In het supplement Middeloverzicht zijn het benodigde en beschikbare materiaal en materieel met de opslagplaatsen beschreven. Relevante aannemers, loonbedrijven en (technisch) adviseurs zijn ook opgenomen. Bovendien is opgenomen op welke wijze en hoe vaak de beheerder de beschikbaarheid van materiaal, materieel en leveranciers beproeven. De afspraken die zijn gemaakt met bovenstaande partijen zijn vastgelegd in waakvlamovereenkomsten. 53

54 7.4 Structuur Planningsstaf Een Planningsstaf kan centraal op het hoofdkantoor van het waterschap worden ingesteld om een dreigingsanalyse en capaciteiten planning bij een dreigende calamiteit uit te voeren. Mensen en middelen van waterschap Hollandse Delta worden dan preventief ter voorkoming of beperking van dreigende calamiteiten in het hele beheergebied van het waterschap ingezet. Waterschaps-Actie-Team (WAT) en Veldteam Waterschaps-Actie-Teams (WAT s) kunnen decentraal op een regiosteunpunt, op het hoofdkantoor in Ridderkerk, of op een RWZI worden ingesteld om een opgetreden of dreigende calamiteit in een specifiek werkgebied (regio) van WSHD te bestrijden. Mensen en middelen van WSHD worden dan decentraal voor calamiteitenbestrijding in een specifiek werkgebied van het waterschap ingezet. Bij opschaling naar een WAT wordt tegelijkertijd een Veldteam in de betreffende regio ingesteld die door het waterschap ingezette of nog uit te voeren maatregelen op incidentlocaties in de betreffende regio gaat coördineren en uitvoeren. Het veldteam wordt aangestuurd door het Hoofd Veld ondersteund door een ICO-Veld en bestaat uit coördinatoren en medewerkers van betrokken uitvoerende afdelingen (BO, HH en TO/ZV). 54

55 Op grond van het CBP Waterkeringen kan vanuit de Waterschaps-Actie-Teams (WAT s) dijkbewaking worden ingesteld. Dijkpostleiders ontvangen dan van de Hoofden WAT instructies over wanneer, hoe en met welke aandachtspunten inspecties van dijkvakken vanuit de dijkposten moeten worden ingezet, en komen de voor de dijkposten benodigde middelen, opgeslagen in dijkpostkoffers, dan afhalen op het WAT. Waterschaps-Operationeel-Team (WOT) Het Waterschap Operationeel Team (WOT) is de spil van de calamiteitenorganisatie. Het WOT bepaalt de tactiek van de calamiteitenbestrijding. De taken zijn al volgt samen te vatten: - analyseren van het probleem; - het bijhouden van een totaalbeeld van de calamiteitenbestrijding door het waterschap; - coördinatie en operationele leiding van de calamiteitenorganisatie: - vertalen van de strategie van het WBT naar een tactiek voor de actieteams; - nemen van beslissingen voor gevallen binnen het vastgestelde beleid, over operationele dilemma s, die in het CBP zijn toegewezen aan het WOT of die worden voorgelegd door het WAT en vanuit de WAC s; - netwerkmanagement op operationeel/ tactisch niveau. Liaisons en vertegenwoordigers bij externe crisisteams Op alle niveaus van de calamiteitenorganisatie kan WSHD liaisons afvaardigen naar, en ontvangen van netwerkpartners. Liaisons zorgen voor informatie-uitwisseling tussen betrokken partijen en afstemming van de te nemen maatregelen (strategie, tactiek, uitvoering). De voorzitter WBT (dijkgraaf) en voorzitter WOT besluiten in overleg met de calamiteitencoördinator welke liaisons zij afvaardigen en wie die rol vervult. Waterschaps-Beleids-Team (WBT) Het Waterschap-Beleids-Team (WBT) houdt zich bezig met de bestuurlijke en beleidsmatige aspecten van de calamiteit en is eindverantwoordelijk voor het optreden van het waterschap. Dat betekent dat het WBT de strategie voor het optreden bepaalt. De taken zijn als volgt samen te vatten: - bewaken van het imago; - crisiscommunicatie en voorlichting aan publiek, pers en media; - nemen van beslissingen voor gevallen waarin afgeweken wordt van vastgesteld beleid, waarin beleid niet voorziet of die in het CBP zijn voorbehouden aan het WBT; - besluiten tot gebruik van bijzondere bevoegdheden (dijkgraaf); - netwerkmanagement op bestuurlijk niveau. Actie-Centrum-Crisiscommunicatie (ACC) Het Actie-Centrum-Crisiscommunicatie (ACC) bestaat uit communicatieadviseurs en medewerkers en geeft uitvoering aan het Crisiscommunicatieplan. Vanuit het ACC vindt afstemming plaats met het Waterschapsloket voor omgevingsanalyse. Klant Contact Centrum (KCC)/Waterschapsloket Het KCC/Waterschapsloket is in eerste instantie de schakel tussen melders en de Waterschaps-Actie-Teams (WAT s) in de regio s. Daarnaast kan het informatievragen van burgers afhandelen. De coördinator van het KCC/Waterschapsloket bepaalt in overleg met de coördinator van het ACC de daadwerkelijke bezetting van het Waterschapsloket. 55

56 Coördinator Ondersteuningsgroep (OG) De coördinator Ondersteuningsgroep biedt de benodigde facilitaire en ICT ondersteuning die voor een goed functioneren van de calamiteitenorganisatie noodzakelijk is. Het gaat om de bezetting van de receptie, gebouwbeheer (toegang, beveiliging, klimaatbeheersing en voorzieningen in vergaderruimten en werkplekken), catering en beschikbaarheid van automatisering, communicatiemiddelen en gegevensbronnen. Voor de gewenste dienstverlening door de afdelingen BO en AA wordt door de stuurgroep calamiteitenzorg een Service-Level-Agreement afgesloten op grond van een Programma van Eisen calamiteitenorganisatie WSHD. De specifieke bezetting van de ondersteuning is sterk afhankelijk van de mate van opschaling en de omstandigheden (tijdstip, media aandacht, aanloop burgers e.d.). De coördinator Ondersteuningsgroep zorgt voor de aansturing van de ondersteuning. De werkwijze is uitgewerkt in het supplement Inzetprocedure Facilitaire Ondersteuning en ICT Dienstverlening WSHD. 56

57 7.5 Mandaten De functionele structuur van de calamiteitenorganisatie is niet dezelfde als die van de reguliere organisatie. Voor de uitoefening van juridische bevoegdheden (het gebruik maken van mandaten en volmachten) in beide organisaties betekent dit het volgende. De reguliere organisatie heeft juridische bevoegdheden conform het delegatie- en mandaatbesluit Voor de financiële bevoegdheden geldt de regeling budgetbeheer Zodra de calamiteitenorganisatie geactiveerd wordt en totdat afgeschaald wordt naar de dagelijkse werkzaamheden, geldt dat de reguliere juridische en financiële bevoegdheden als volgt van toepassing zijn op de calamiteitenorganisatie. Bevoegdheden dijkgraaf/voorzitter WBT De dijkgraaf, of zijn plaatsvervanger door het dagelijks bestuur aangewezen, is voorzitter van het beleidsteam van het waterschap (WBT). De dijkgraaf heeft alle bevoegdheden zoals die in de wet aan het dagelijks bestuur zijn toegekend. Hij moet zich houden aan de wettelijke verplichtingen van informeren en evaluatie. Bevoegdheden secretaris-directeur/voorzitter WOT De secretaris-directeur, of zijn plaatsvervanger, is voorzitter van het WOT. Hij kan beschikken over alle bevoegdheden die aan de secretaris-directeur overeenkomstig het delegatie- en mandaatbesluit 2016 en de regeling budgetbeheer 2016 aan de secretarisdirecteur zijn toegekend. Hij kan daarmee in ieder geval beschikken over alle middelen van het waterschap (inclusief al het personeel). Daarnaast kan hij alle bijstandsverzoeken (laten) doen aan hulpverleningsdiensten, gemeenten, (buur)waterschappen, Rijkswaterstaat en andere netwerkpartners voor zo ver deze niet expliciet door het bestuur gedaan moeten worden. Zo lang niet afgeweken wordt van vastgesteld beleid kan de voorzitter WOT alle maatregelen nemen die hij noodzakelijk acht. Voor de effectieve bestrijding van een ernstig incident of calamiteit kan de voorzitter WOT beschikken over extra bevoegdheden. Indien de voorzitter WOT gebruik maakt van deze bevoegdheden moet hij zorg dragen voor voldoende verantwoording achteraf, en kunnen aantonen dat het organiseren van maatregelen, materieel en middelen via de normale bevoegdheden en procedures niet mogelijk was. Indien mogelijk stemt de voorzitter WOT het gebruik van de extra bevoegdheden zo veel mogelijk af met de dijkgraaf. Indien noodzakelijk heeft de voorzitter WOT de bevoegdheid: - om af te wijken van het inkoop en aanbestedingsreglement, dat wil zeggen opdracht te verstrekken zonder aanbesteding of offerteaanvraag; - om af te wijken van het budgetreglement, dat wil zeggen uitgaven te doen zonder dat bekend is of een toereikend budget beschikbaar is; - om opdracht te verstrekken tot het bedrag van teken- en beschikkingsbevoegdheid van het niveau van directeur; - om medewerkers van waterschap Hollandse Delta te verplichten werkzaamheden te verrichten ter bestrijding van het incident of de calamiteit, ook buiten de normale werktijden; - om gebouwen van waterschap Hollandse Delta open te (laten) stellen buiten de normale openingstijden; - om uitgebreide assistentie in te roepen van hulpdiensten, (buur)waterschappen, Rijkswaterstaat of andere netwerkpartners. 57

58 Het WOT kan bovendien alle maatregelen nemen die in de bestrijdingsplannen expliciet bij het WOT zijn neergelegd. Bevoegdheden Hoofd WAT Voor de effectieve bestrijding van een (ernstig) incident of calamiteit kan een Hoofd WAT (na opschalen tot coördinatiefase 1 of hoger) beschikken over extra bevoegdheden. Indien een Hoofd WAT gebruik maakt van deze bevoegdheden moet hij zorg dragen voor voldoende verantwoording achteraf. Hij moet kunnen aantonen dat het organiseren van maatregelen, materieel en middelen via de normale bevoegdheden en procedures niet mogelijk was. Indien mogelijk moet een Hoofd WAT het gebruik van de bevoegdheden zo veel mogelijk afstemmen met secretaris-directeur of voorzitter WOT. Indien noodzakelijk heeft een Hoofd WAT de bevoegdheid: - om af te wijken van het inkoop en aanbestedingsreglement, dat wil zeggen opdracht te verstrekken zonder aanbesteding of offerteaanvraag; - om af te wijken van het budgetreglement, dat wil zeggen uitgaven te doen zonder dat bekend is of een toereikend budget beschikbaar is; - om opdracht te verstrekken tot het bedrag van teken- en beschikkingsbevoegdheid van het niveau van afdelingshoofd; - om medewerkers van waterschap Hollandse Delta te verplichten werkzaamheden te verrichten ter bestrijding van het incident of de calamiteit, ook buiten de normale werktijden; - om gebouwen van waterschap Hollandse Delta open te (laten) stellen buiten de normale openingstijden; - om beperkte assistentie in te roepen van hulpdiensten, collega waterschappen, Rijkswaterstaat of andere netwerkpartners. Een Hoofd WAT kan bovendien alle maatregelen nemen die in de bestrijdingsplannen expliciet bij het WAT zijn neergelegd. Het gebruik van deze bevoegdheden binnen de calamiteitenorganisatie is beperkt tot handelingen die in verband staan met het bestrijden van de betreffende calamiteit. Indien gebruik is gemaakt van juridische en financiële bevoegdheden, wordt hiervan in de nafase gerapporteerd aan de dijkgraaf (als een volmacht is gebruikt) en het college (als een mandaat is gebruikt). Bevoegdheden van liaisons bij multidiciplinaire crisisteams Een liaison is een afgevaardigde van het waterschap en is bevoegd om als adviseur en deskundige van het waterschap op te treden in een multidisciplinair crisisteam: COPI, ROT, GBT of RBT. Hij is daarin een gelijkwaardige partner. De liaison draagt bij aan het gezamenlijk doel om de calamiteit of crisis te bestrijden, treedt op namens het waterschap, sluit aan op vigerende wet- en regelgeving zoals uitgewerkt in de bestuurlijke netwerkkaarten en treedt niet in de bevoegdheden van andere disciplines. 58

59 7.6 Continuïteit De standaard regel is dat een medewerker die 8 uur heeft gewerkt, wordt afgelost. Dit kan in overleg met de voorzitter WOT worden verlengd tot maximaal 12 uur. De voorzitter van het WBT, de voorzitter van het WOT, de Hoofden WAT en de Hoofden Veld regelen hun eigen aflossing en zijn verantwoordelijk voor de aflossing van de medewerkers in hun crisisteams met gebruikmaking van het personeelsoverzicht. Knelpunten met betrekking tot de continuïteit worden gemeld aan het WOT en zo nodig door het WOT opgelost. De coördinator ACC regelt de aflossing van het ACC in afstemming met het WOT. De coördinator van het KCC/Waterschapsloket regelt zijn eigen aflossing en die van de medewerkers van het KCC/Waterschapsloket in afstemming met de coördinator van het Actiecentrum Crisiscommunicatie (ACC). 59

60 8 Informatiemanagement 8.1 Ontwikkelingen in informatiemanagement De Unie van Waterschappen, Rijkswaterstaat en het Veiligheidsberaad hebben september 2011 in De Beurs te Amsterdam een Model convenant ondertekend waarin is opgenomen dat partijen streven naar de netcentrische werkwijze van informatievoorziening. Dit houdt in dat alle partijen op dezelfde tijd over relevante en eenduidige informatie (kunnen) beschikken. Door waterschap Hollandse Delta zijn met de veiligheidsregio s Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid afspraken gemaakt over de toegang tot de netcentrische applicatie van de veiligheidsregio s: het Landelijk Crisis Management Systeem (LCMS). Sinds de introductie van LCMS bij de veiligheidsregio s heeft waterschap Hollandse Delta bij de VRR schrijfrechten, en bij de VRZHZ leesrechten in dit systeem. Op grond van het STOWA-rapport Informatievoorziening bij crisisbeheersing (2011) en de uitwerking daarvan in de Visie Samenwerking in crisisbeheersing (2013) heeft de Unie van Waterschappen 16 juni 2014 het Referentiekader implementatie Netcentrisch Werken waterschappen en Uitvoeringsprogramma Crisisbeheersing vastgesteld. 8.2 Netcentrisch Werken De essentie van Netcentrisch Werken is dat verschillende partijen samenwerken op basis van een actueel gedeeld totaalbeeld van dreigende of acuut opgetreden incidenten, calamiteiten en/of crises. Dit totaalbeeld zorgt voor een versnelling van het proces van crisisbesluitvorming, omdat gezamenlijke beeldvorming minder tijd kost. In 2014 is bij waterschap Hollandse Delta de 1 e fase van het project implementatie Netcentrisch Werken WSHD gestart. De 2 e fase feitelijke implementatie - van dit project is op 22 april 2015 door de Directieraad gestart aan de hand van het landelijke Referentiekader implementatie Netcentrische Werken waterschappen (2014). De opdracht van dit project is op 6 januari 2016 door de Directieraad bijgesteld naar aanleiding van de evaluatie aanpak wateroverlast WSHD 31 augustus 2015: naast Netcentrisch Werken moest ook een nieuwe calamiteitenorganisatie worden geïmplementeerd. In 2016 is Netcentrisch Werken en een nieuwe calamiteitenorganisatie bij WSHD geïmplementeerd. Het verlengde implementatietraject loopt tot 1 oktober Hierna zal een eerste borgingsfase van 1 oktober 2016 tot 1 april 2017 ingaan, die april 2017 wordt geëvalueerd, in aanloop naar de gewenste resultaten en daarvoor benodigde mensen (capaciteit) en middelen (financiën) in de Programmabegroting Onderdeel van de eerste borgingsfase is dat zowel landelijk als regionaal met veiligheidsregio s, waterschappen en Rijkswaterstaat nadere afspraken worden gemaakt om informatie uit het LCMS van de waterkolom en het LCMS van de veiligheidsregio s onderling uit te wisselen om zo het netcentrisch werken verder te ontwikkelen. 60

61 9 Risico- en Crisiscommunicatie 9.1 Risico communicatie Risico communicatie is het communiceren over de kans op het plaats vinden van een calamiteit en de gevolgen daarvan. Doelstellingen hiervan zijn: - verbeteren van kennis en bewustwording van risico s; - realiseren van draagvlak en reële verwachtingen ten aanzien van risicobeheersing; - aanzetten tot verstandig gedrag bij calamiteiten, en daardoor beperken van het aantal slachtoffers en/of materiële schade. Crisiscommunicatie volgt op de risicocommunicatie en vindt plaats vlak voor, tijdens en vlak na een calamiteit en richt zich vooral op het beperken van de gevolgen en repons. Op WSHD rust geen verplichting tot risicocommunicatie en kiest daarom voor een sobere uitvoering van deze taak. Concreet betekent dit dat WSHD noodzakelijke informatie verstrekt binnen de wettelijke kaders en zich laat informeren door gemeenten en veiligheidsregio s met betrekking tot risicocommunicatie. Risicocommunicatie vindt plaats in normale bedrijfsvoering en niet bij opschaling van de calamiteitenorganisatie. 9.2 Crisis communicatie Crisis communicatie is een belangrijke pijler van crisismanagement. Om een effectieve en gezaghebbende communicatie te realiseren is het van belang alle interne en externe doelgroepen snel, regelmatig, eenduidig, consistent en geloofwaardig te informeren over de (dreigende) calamiteit en de wijze waarop WSHD de bestrijding ter hand gaat nemen of heeft genomen. Het gaat daarbij uitsluitend om waterschap gerelateerde aspecten. Crisiscommunicatie haalt de buitenwereld naar binnen om een communicatieaanpak te ontwikkelen. Hierdoor kan de beeldvorming van de buitenwereld worden meegenomen in het besluitvormingsproces, mede door omgevingsanalyses. Daarnaast brengt communicatie de binnenwereld naar buiten om gericht te voorzien in informatiebehoeftes. Afstemming tussen overheden is bij crisiscommunicatie essentieel. Deze belangrijke taak is dan ook beschreven in het Crisiscommunicatieplan. Bij crisiscommunicatie staan drie basisdoelstellingen centraal: * informatieverstrekking: geven van feitelijke informatie gericht op wat doelgroepen willen/moeten weten; * schadebeperking: door snelle handelingsadviezen en instructies; * betekenisgeving: communicatie op basis van wat de crisis betekent voor de getroffenen en de samenleving door de informatie in een breder perspectief te plaatsen. Goede crisiscommunicatie draagt bij aan: * het voorkomen van onrust bij burgers, bedrijven en mede overheden; * het verkrijgen van medewerking van alle betrokkenen; * het tonen van verantwoordelijkheid; * het verkrijgen van vertrouwen in de genomen maatregelen; * een positief imago van WSHD. De verdere uitwerking van crisiscommunicatie en uitgangspunten worden beschreven in het Crisiscommunicatieplan WSHD. 61

62 10 Nafase Iedere calamiteit, en in het verlengde hiervan de bijbehorende nafase is uniek. Sommige calamiteiten blijven qua gevolgen beperkt. Grote rampen hebben haast onvoorstelbare gevolgen. De omvang en complexiteit van de nafase van een calamiteit is even onvoorspelbaar als de calamiteit zelf. Zolang een calamiteit niet is afgeschaald, blijft het hoogst opgeschaalde crisisteam verantwoordelijk voor het inzetten van de uitvoering van de nafase. Tijdens de nafase moet door WSHD aandacht worden besteed aan: - psychosociale nazorg; - schade-afhandeling; - evalueren van de calamiteitenbestrijding; - herstel en wederopbouw van waterstaatswerken en/of wegen. De calamiteitenorganisatie mag pas afgeschaald worden nadat resterende taken en verantwoordelijkheden worden overgedragen aan de normale organisatie of aan een projectteam die met de afhandeling van de calamiteit in de nafase wordt belast. Voor dit projectteam is een Checklist Nafase calamiteitenbestrijding (2015) beschikbaar Psychosociale nazorg Een crisissituatie met één of meerdere (zwaar)gewonde(n) en/of dodelijke slachtoffers kan een schokkende ervaring zijn geweest. Het is dan ook belangrijk dat direct na de afhandeling van een dergelijke crisis, de medewerkers ondersteuning krijgen bij de verwerking van mogelijke traumatische ervaringen. Hier geldt: * het aanbieden van nazorg is een verantwoordelijkheid voor het waterschap als werkgever; * het gebruik maken van nazorg is een keuze van de medewerker; * het eerste opvanggesprek is een verantwoordelijkheid voor de direct leidinggevende (lijnorganisatie), daarna kan gekozen worden voor een traject met een vertrouwenspersoon of bedrijfsmaatschappelijk werker Schadeafhandeling Onduidelijkheid over schadeafhandeling kan voor veel onrust en onzekerheid zorgen onder getroffenen. Vaak bestaat er grote druk om snel tot afhandeling over te gaan om zowel getroffenen als verzekeraars uit deze onzekerheid te halen. Voor een goede schadeafhandeling is taxatie noodzakelijk. Echter, te snelle taxatie kan betekenen dat nog niet alle schade bekend is. Met andere woorden: een goede schadeafhandeling dient zorgvuldig te gebeuren en kost daarmee tijd. Van belang is dat al tijdens de bestrijding van de calamiteit informatie wordt verzameld en logboeken worden bijgehouden, zodat achteraf kan worden geconstrueerd wat er zich precies heeft afgespeeld. Op nationaal niveau bestaat de Wet tegemoetkoming schade bij rampen en zware ongevallen, op basis waarvan in voorkomende gevallen gedupeerden een tegemoetkoming kunnen krijgen in schade en kosten. 62

63 Bij schadeafhandeling kan WSHD te maken krijgen met twee situaties: * derden stellen WSHD aansprakelijk; * WSHD verhaalt de kosten op derden. Voor beide situaties geldt dat de afdeling Vergunningverlening van waterschap Hollandse Delta verantwoordelijk is voor de schadeafhandeling. Derden stellen WSHD aansprakelijk Als gevolg van waterstaatkundige calamiteiten kunnen derden schade ondervinden. In die gevallen kan WSHD al dan niet terecht geconfronteerd worden met schade als gevolg van bijvoorbeeld wateroverlast. WSHD wordt dan aansprakelijk gesteld voor de schade op grond van onrechtmatig handelen. Voor die gevallen heeft WSHD een WAverzekering afgesloten. WSHD verhaalt de kosten op derden Handelend optreden tijdens calamiteiten of incidenten brengt kosten met zich mee, bijvoorbeeld: arbeidsloon van eigen of ingehuurd personeel, reinigingskosten, bergingskosten, herstelkosten en kosten van gebruikt materiaal en materieel. In principe zijn alle gemaakte kosten voor bestrijding en nazorg verhaalbaar op de veroorzaker Evaluatie Het analyseren en evalueren van calamiteiten is naast een wettelijke plicht ook een leermoment van de bij de bestrijding betrokken overheden en instanties. Tevens vormt het de (publieks)verantwoording over de ondernomen acties. Evaluaties kunnen niet alleen aanleiding geven om de calamiteitenorganisatie en/of procedures bij te stellen, maar ook een eerste aanzet te geven voor het bijstellen of opstellen van nieuw beleid. Bij afschaling van de calamiteitenorganisatie wordt de afdeling Bestuurlijke en Juridische Zaken belast met het uitvoeren van een evaluatie. In de opdracht voor het uitvoeren van de evaluatie staat beschreven: - welke informatie door verschillende partijen ter beschikking moet worden gesteld; - wie bij de evaluatie betrokken moet worden; - wanneer de evaluatie moet worden gehouden; - wie verantwoordelijk is voor het opstellen van de evaluatie, verslaglegging van evaluatiebijeenkomsten, en verspreiding van evaluatieverslagen. Bij opschaling tot: Coördinatiefase 1 Operationeel Potentiële Coördinatiefase 1 Coördinatiefase 2 Tactisch Coördinatiefase 3/4 Strategisch Wie levert informatie? WAT / Planningsstaf en externen (CoPI) WAT s, WOT, ACC en externen (ROT ) WAT s, WOT, ACC WBT externen (RBT) Wie zijn betrokken bij de uitvoering? Afdeling(en) Afdeling(en) Extern onderzoeksbureau Afdeling(en) Extern onderzoeksbureau Opdrachtgever Voorzitter SGCZ Voorzitter WOT Voorzitter WBT lid Directieraad secretaris-directeur dijkgraaf In het Protocol Evalueren worden uitgangspunten en randvoorwaarden nader beschreven. 63

64 10.4 Herstel en wederopbouw Nadat een calamiteit zich heeft voorgedaan, moeten beschadigde waterstaatswerken of wegen worden hersteld. De aard en omvang van deze activiteiten verschillen per calamiteit. Herstel en wederopbouw zijn binnen de nafase samenhangende al dan niet door de overheid in samenhang aangestuurde processen en activiteiten, uitgevoerd met als doel gevolgen van een ramp, crisis of zwaar ongeval zodanig aan te pakken dat getroffenen, getroffen objecten en gebieden weer duurzaam kunnen functioneren op vergelijkbaar of hoger niveau. Nadat de calamiteit is afgelopen, dienen de resterende taken en verantwoordelijkheden over te worden gedragen aan de normale dagelijkse organisatie. Afhankelijk van de schade die aan waterstaatswerken of wegen is opgetreden kan het noodzakelijk zijn een speciaal projectteam voor herstel en wederopbouw in te stellen. Dit projectteam heeft dan als opdracht alle herstelwerkzaamheden te coördineren die noodzakelijk zijn. Al naar gelang de aard van de calamiteit kan het projectteam worden aangevuld met andere teams en disciplines. Aandachtspunten De werkzaamheden die door het projectteam herstel moeten worden verricht zijn zeer divers. Aandachtspunten daarbij zijn: * waterstaatswerken waarvoor noodmaatregelen zijn genomen moeten zoveel mogelijk weer in overeenstemming met de legger worden gebracht (overeenkomstig artikel 5.30 lid 3 Waterwet); * bepaal de omvang van de gevolgen van de calamiteit. Denk hierbij aan de omvang van materiële schade, de politieke lading en de kans op volgende calamiteiten; * maak een herstelplan; * zorg voor voldoende tijdelijke voorzieningen, zoals noodpompen (het kan langere tijd duren voordat definitief herstel is uitgevoerd); * ga na of er wel moet worden hersteld, en of er een kans bestaat tot verbetering; * breng zo snel mogelijk de verantwoordelijkheden in beeld; * werk met heldere doelstellingen in een Plan van Aanpak Nafase (deze doelstellingen moeten zoveel als mogelijk bestuurlijk worden goedgekeurd. Hierbij horen ook een duidelijk mandaat voor de projectleiding en een vastgesteld werkbudget); * werk met een duidelijke projectstructuur voor de nafase; * definieer de rollen en verantwoordelijkheden van de bestuurders in de nafase; * maak gebruik van scenario s en denk vooruit in dagen, maanden en jaren (scenario s kunnen betrokken partners helpen om de mogelijk noodzakelijke capaciteit en middelen in beeld te brengen); * werk samen met andere partners zoals gemeenten en veiligheidsregio s, maar ook collega waterbeheerders om eventuele schaarse capaciteit en expertise te bundelen, zodat deze voor langere tijd kan worden ingezet. 64

65 11 Netwerkpartners Voor een goede bestrijding van calamiteiten is samenwerking met andere overheden en instanties noodzakelijk. De betrokken organisaties vormen samen een netwerk. Het netwerk van waterschap Hollandse Delta GEMEENTEN EILAND VAN DORDRECHT - Dordrecht EILAND HOEKSCHE WAARD - Binnenmaas - Cromstrijen - Korendijk - Oud-Beijerland - Strijen EILAND IJSSELMONDE - Albrandswaard - Barendrecht - Hendrik-Ido-Ambacht - Ridderkerk - Rotterdam * Hoogvliet * Pernis * Charlois * Feijenoord * IJsselmonde - Zwijndrecht EILAND VOORNE-PUTTEN - Brielle - Hellevoetsluis - Nissewaard - Westvoorne EILAND ROZENBURG - Rotterdam GOEREE-OVERFLAKKEE - Goeree-Overflakkee OVERIGE INSTANTIES Wegbeheerders Rijk, provincie, gemeenten Natuurterreinbeheerders - Natuurmonumenten - Staatsbosbeheer - ZH en HW Landschap Recreatieschappen - Voorne-Putten Pers en media - RTV Rijnmond - NOS, RTL en SBS Burgers en bedrijven - Arcadis, Deltares, Fugro VEILIGHEIDSREGIO ROTTERDAM-RIJNMOND - GMK - Risico & Crisisbeheersing - Brandweer - Ambulancezorg VEILIGHEIDSREGIO ZUID-HOLLAND ZUID - GMC - VRC - Brandweer - GHOR Instituut Fysieke Veiligheid (IFV) Veiligheidsberaad OMGEVINGSDIENSTEN - DCMR - OZHZ PROVINCIE ZUID-HOLLAND - PCC - Afdeling Water en Groen - Dienst Beheer Infrastructuur UNIE VAN WATERSCHAPPEN - CBCF - Adviesgroep Crisisbeheersing - STOWA - Waterschapshuis SMWO Veiligheid en Justitie - NCC NCTV NSCC - LOS/LOCC - IOOV Infrastructuur en Milieu - KNMI - WMCN - ILT Defensie - OVR Economische Zaken Landbouw en Innovatie Onderwijs & Onderzoek - RIVM, RIZA, TNO 65 CHEMISCHE EN NUCLAIRE INDUSTRIE - BRZO-bedrijven DRINKWATERBEDRIJVEN - Evides - Oasen ENERGIE - Gasunie - Stedin (Eneco) FINANCIËLE INSTELLINGEN - NWB - ING GEZONDHEID - Huisartsen - Ambulancediensten - Ziekenhuizen - Zorginstellingen - GHOR KEREN EN BEHEREN OPPERVLAKTEWATER - DCC-IenM - RIJKSWATERSTAAT - WATERSCHAPPEN - Havenbedrijf Rotterdam OPENBAAR BESTUUR Rijk, provincie, gemeenten OPENBARE ORDE en VEILIGHEID - Veiligheidsregio/Brandweer - Politie RECHTSORDE - Openbaar Ministerie - Rechtspraak TELECOMMUNICATIE ICT TRANSPORT Weg, Water, Spoor, Lucht, Buisleiding VOEDSEL - Voedsel en Warenautoriteit

66 11.1 Externe netwerkpartners In alle gevallen is bij de bestrijding van calamiteiten een goede samenwerking met andere overheden en instanties onontbeerlijk. Deze organisaties vormen samen het externe netwerk. Het externe netwerk wordt gevormd door de instanties die betrokken zijn bij de bestrijding van een calamiteit. Welke externe netwerkpartners bij een specifieke calamiteit zijn betrokken verschilt afhankelijk van de soort calamiteit. In het Calamiteitenplan wordt in hoofdlijnen een aantal mogelijke externe netwerkpartners aangeduid. In het supplement Netwerkoverzicht van het Calamiteiten Zorg Systeem (CZS) is per externe netwerkpartner gedetailleerde informatie, zoals bereikbaarheidsgegevens, aangegeven. In de Calamiteitenbestrijdingsplannen van het waterschap wordt voor een aantal specifieke calamiteiten aangegeven welke netwerkpartners actief zijn en welke rol zij vervullen bij de bestrijding van een calamiteit Afstemmen met de algemene keten De algemene keten wordt gevormd door de gemeenten, de veiligheidsregio s, de provincie en het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Als sprake is van een gebeurtenis waarbij door een burgemeester gebruik wordt gemaakt van zijn bevoegdheden op grond van de Gemeentewet (handhaving openbare orde, brand of ongevallen) of op grond van de Wet veiligheidsregio s, dan opereren de diensten van het waterschap in gecoördineerd verband met de andere overheidsdiensten op aanwijzing van, of onder opperbevel van de betreffende burgemeester, en bij gemeentegrens overschrijdende calamiteiten onder opperbevel van de voorzitter van de veiligheidsregio en de operationele leiding van de daartoe aangewezen operationeel leider (voorzitter ROT). Namens het waterschap kan de dijkgraaf deel uit maken van een Gemeentelijk Beleidsteam (GBT) indien daardoor de afstemming beter wordt gewaarborgd. Hij wordt daartoe uitgenodigd door de burgemeester. Bij gemeentegrensoverschrijdende incidenten kan de dijkgraaf gevraagd worden deel uit te maken van een Regionaal Beleidsteam (RBT). Hij wordt daartoe uitgenodigd door de voorzitter van de veiligheidsregio. De regionaal operationeel leider van het ROT kan het waterschap verzoeken zitting te nemen in het Regionaal Operationeel Team (ROT), en aan het waterschap verzoeken een liaison (vertegenwoordiger) naar het ROT af te vaardigen. Als op een incidentlocatie in een veiligheidsregio een Commando Plaats Incident (CoPI) wordt ingesteld kan een handhaver van het waterschap daarin optreden als vertegenwoordiger van het waterschap. Bij opschaling naar de calamiteitenorganisatie zorgt de dienstdoend calamiteitencoördinator van waterschap Hollandse Delta voor telefonische waarschuwing van: - de Staf Officier van Dienst Rotterdam-Rijnmond via de GMK van de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond; - de Regionaal Operationeel Leider Zuid-Holland Zuid via de GMC van de veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid; - de burgemeesters van de betrokken gemeenten via de ambtenaren rampenbestrijding c.q. ambtenaren openbare veiligheid van de betrokken gemeenten; - de provincie Zuid-Holland via de Waakdienst van de provincie Zuid-Holland. 66

67 In het volgende schema wordt de samenwerking tussen de gemeente(n), het waterschap en de hulpverleningsdiensten tijdens de bestrijding van calamiteiten weergegeven. WSHD VEILIGHEIDSREGIO GEMEENTE WBT Waterschaps Beleidsteam RVS/RBT RBT Regionale Veiligheidsstaf Regionaal Beleids - Beleidsteam Team GVS/GBT GBT Gemeentelijke Gemeentelijk Beleids Team Veiligheidsstaf - Beleidsteam Strategisch Niveau WOT Waterschaps Operationeel Team ROT Regionaal Operationeel Team GMT Gemeentelijk Management Team Tactisch Niveau WAC WAT Waterschaps Actiecentra Team CoPI Commando Plaats Incident Team Bevolkingszorg Gemeentelijke Actiecentra Coördinerend uitvoerend niveau Veldteam WSHD Veldmedewerkers WSHD Eenheden Regionale Hulpdiensten Veldmedewerkers Gemeente Uitvoerend niveau 11.3 Relatie met convenanten en plannen Met een aantal netwerkpartners zijn afspraken gemaakt over de samenwerking bij (boven)regionale incidenten en calamiteiten. Deze afspraken zijn in de volgende documenten vastgesteld. * Convenant veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond Bestuurlijke en operationele afspraken Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond, Hoogheemraadschap van Delfland, Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard en waterschap Hollandse Delta (2012); * Convenant veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Bestuurlijke en operationele afspraken Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid, waterschap Hollandse Delta en waterschap Rivierenland (2012); * Crisisplan veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond * Crisisplan veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid (2016) De Zuid-Hollandse waterschappen hebben afgesproken de opzet en inhoud van hun calamiteitenplannen zo veel als mogelijk op elkaar af te stemmen en eenduidig te maken, zowel voor wat betreft indeling en opzet als voor wat betreft de inhoud. * Calamiteitenplan Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard * Calamiteitenplan Hoogheemraadschap van Delfland * Calamiteitenplan Hoogheemraadschap van Rijnland * Calamiteitenplan waterschap Rivierenland 67

68 Convenanten met veiligheidsregio s De veiligheidsregio s Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid hebben convenanten met inliggende waterschappen, waaronder waterschap Hollandse Delta, afgesloten waarin de volgende afspraken zijn vastgelegd. 1- Kennis van elkaars organisaties en processen wordt vergroot om te komen tot daadwerkelijke samenwerking op het gebied van risicobeheersing en (de voorbereiding op) crisisbeheersing. 2- Bij deze samenwerking wordt zo veel mogelijk efficiency en optimalisatie gerealiseerd door gebruik te maken van elkaars expertise en door gezamenlijk te oefenen. 3- Waterschappen werken mee aan het regionaal risicoprofiel van de veiligheidsregio. 4- Waterschappen stemmen risico- en crisiscommunicatie af met de veiligheidsregio. 5- Waterschappen en veiligheidsregio s betrekken elkaar bij nieuw te ontwikkelen plannen met betrekking tot crisisbeheersing. 6- Waterschappen en veiligheidsregio organiseren regelmatig oefeningen met elkaar en stemmen hun meerjarig OTO beleid en de planning hiervan, op elkaar af. 7- Waterschappen streven naar een netcentrische werkwijze van informatievoorziening bij crisisbeheersing. 8- De GRIP-structuur is leidend bij deelname van waterschappen aan multidisciplinaire crisisteams COPI, ROT, GBT of RBT. 9- waterschappen en veiligheidsregio s geven zo veel als mogelijk gevolg aan verzoeken om personele en materiële bijstand; 10- Waterschappen en veiligheidsregio maken afspraken over het gezamenlijk evalueren van incidenten in opschalingsfase GRIP-1 of hoger. De actielijsten behorend bij deze convenanten worden jaarlijks geactualiseerd Relevante netwerkpartners in de functionele keten Gemeenten (rioleringsbeheerders en Wabo bevoegd gezag) Waterschappen - het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard - het Hoogheemraadschap van Delfland - het Hoogheemraadschap van Rijnland - waterschap Rivierenland - waterschap Brabantse Delta - waterschap Scheldestromen PROVINCIE ZUID-HOLLAND RIJKSWATERSTAAT Rijkswaterstaat Water, Verkeer en Leefomgeving Rijkswaterstaat Verkeer en Water Management Water Management Centrum Nederland (WMCN) Rijkswaterstaat West Nederland Zuid Rijkswaterstaat Kust en Delta Rijkswaterstaat Zuid Nederland Ministerie van Infrastructuur en Milieu Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing (DCC) Inspectie Leefbaarheid en Transport (ILT) 68

69 11.5 Relevante netwerkpartners in de algemene keten * Gemeenten * Omgevingsdiensten (DCMR en OZHZ) * Veiligheidsregio s * Provincies * Nationaal Crisis Centrum * Landelijk Operationeel Coördinatiecentrum (LOCC) 11.6 Overige relevante netwerkpartners KNMI - Extranet Waterbeheer ( Gevaarlijk weer voor waterbeheer ) Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) - Infectieziekten Bulletin Ministerie van Defensie - Civiel-Militaire Samenwerking: bijstand en steunverlening Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie - Adviescentrum Bescherming Vitale Infrastructuur (BVI) Spoorwegbeheerders : ProRail, Keyrail en Infraspeed - Betuweroute - Hogesnelheidslijn-Zuid - Overige spoorwegen Rotterdamse Elektrische Tramwegmaatschappij (RET) - Metrotunnels en Metrobaan 69

70 11.7 Bijstand van de netwerkpartners Regionale meldkamers veiligheidsregio s De meldkamers van de brandweer, politie en de centrale post ambulancevervoer zijn ondergebracht in de Gemeenschappelijke Meld Kamer (GMK) Rotterdam-Rijnmond en de Gemeenschappelijke Meld Centrale (GMC) Zuid-Holland Zuid. De meldkamers regelen en coördineren de inzet van de hulpverleningsdiensten in de betreffende veiligheidsregio s. Voor een verzoek om assistentie van brandweer, politie of geneeskundige dienst moet contact opgenomen worden met de betreffende meldkamer of meldcentrale. Regionale Verkeerscentrale Dordrecht (RVC) De RVC is het centraal meldpunt van Rijkswaterstaat West Nederland Zuid bij ongevallen, calamiteiten, waterverontreinigingen en ijsbestrijding op de rivieren en kanalen rond de Zuid-Hollandse Eilanden. De RVC heeft een continue bezetting, veel kennis van het gebied en onderhoudt direct contacten met verschillende instanties zoals: patrouillevaartuigen van Rijkwaterstaat, Politie te Water en Havendiensten, regionale brandweer en politie, ambulancediensten, artsen, drinkwater- en energiebedrijven, de verkeersposten in Nederland en het Berichtencentrum van het RIZA. Verkeersmanagementcentrale (VMC) Zuid-West Nederland Rhoon Deze Verkeersmanagementcentrale houdt in de regio het verkeer op alle bruggen, tunnels en rijkswegen in de gaten, en beïnvloedt dit waar nodig met systemen voor dynamisch verkeersmanagement. Meldingen van ongevallen worden afgehandeld het Incident Management Protocol. Het Verkeerscentrum Nederland (VCNL) in Utrecht coördineert het werk van regionale centrales bij verstoringen met landelijke gevolgen. Bijstandsaanvragen door burgemeester of voorzitter veiligheidsregio Uitsluitend de burgemeester van de gemeente of de voorzitter van een veiligheidsregio waarin zich een ramp of zwaar ongeval voordoet of dreigt is bevoegd tot het aanvragen van bijstand van brandweer, politie en/of geneeskundige eenheden buiten de betreffende veiligheidsregio. Ook is de burgemeester of voorzitter van de veiligheidsregio bevoegd tot het aanvragen van militaire bijstand. Dergelijke aanvragen dient de burgemeester te richten aan het LOCC. De Commissaris van de Koning wordt hierover geïnformeerd. Indien het Regionaal Operationeel Team (ROT) operationeel is worden dergelijke bijstandsaanvragen namens de betreffende burgemeester of voorzitter veiligheidsregio door het ROT aan het LOCC gedaan. Verzoek om bijstand aan het Landelijk Operationeel Coördinatiecentrum De formele procedure voor het verlenen van bijstand is vastgelegd in de Wet veiligheidsregio s. Een verzoek om bijstand aan het LOCC dient de volgende elementen te bevatten: - de plaats, de aard en de omvang van de (dreigende) ramp of het zware ongeval; -het totale aantal en de soort van de reeds ingezette eenheden van hulpverlenings- en andere diensten; - degene die ter plaatse met de operationele leiding is belast, alsmede diens bereikbaarheid; - het aantal en de soort van het benodigde bijstandspotentieel, alsmede de behoefte aan gespecialiseerd personeel, deskundigen en specifiek materieel: -de locatie waar de bijstandsverlenende eenheden zich dienen te melden. 70

71 Bijstand van hulpverleningsdiensten (brandweer, politie, GHOR) De dijkgraaf, secretaris-directeur, afdelingshoofden en/of veldcoördinatoren van het waterschap kunnen bijstand aanvragen via de GMK Rotterdam-Rijnmond of de GMC Zuid-Holland Zuid. De regionale politiekorpsen beschikken ook over rivierpolitie. De afdeling Luchtvaart van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) beschikt over vliegtuigen en helikopters voor het uitvoeren van verkenningsvluchten. De Landelijke Eenheid van het Korps Nationale Politie te Driebergen, Dienst Informatieen Communicatiecentrum (DIC), legt contact tussen bijstandsverlenende instellingen en bedrijven en de overheid die om bijstand vraagt. Ook de politie te water kan via het DIC worden bereikt. Het verzoek om assistentie van de Landelijke Eenheid Nationale Politie loopt via de regionale eenheden van het Korps Nationale Politie. Militaire bijstand In geval van een ramp of dreigende ramp kan door de burgemeester militaire bijstand worden aangevraagd bij het Landelijk Operationeel Coördinatie Centrum (LOCC) van de Minister van Veiligheid en Justitie. In zeer spoedeisende gevallen kan men zich rechtstreeks richten tot de Minister van Veiligheid en Justitie, die het verzoek kan indienen bij de Minister van Defensie. De burgemeester is in spoedeisende gevallen bevoegd zich rechtstreeks te wenden tot de Regionaal Militair Commandant (met de verplichting de Commissaris van de Koning te informeren). Aan de Commandant Maritieme Middelen kan in geval van een calamiteit hulp van de marine worden gevraagd. De hulp betreft onder meer bemande kleine vaartuigen, vletten, helikopters, vliegtuigen, en dergelijke. Indien de inzet van een helikopter nodig is, kan een aanvraag daartoe worden gericht tot het Kustwachtcentrum in Den Helder. Het Kustwachtcentrum is aangewezen als Nationaal Maritiem en Aëronautisch Redding Coördinatie Centrum. Voor melding en ruiming van explosieven kan men zich te allen tijde rechtstreeks wenden tot het Explosieven Opruimings Dienst Defensie (EODD). Wanneer een gemeente bijstand van de EODD behoeft loopt deze aanvraag van de burgemeester via de Commissaris van de Koning. Bijstand crisiscommunicatie De provincie heeft een convenant met RTV Rijnmond afgesloten voor inzet bij calamiteiten. De Commissaris van de Koning kan deze zender gebruiken voor het doen van dringende mededelingen in het algemeen belang van het publiek. De veiligheidsregio s Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid zijn met RTV Rijnmond een rampenbestrijdingsregeling overeengekomen. Deze regeling voorziet erin dat de bevolking in crisisomstandigheden via RTV-Rijnmond snel kan worden voorgelicht. 71

72 12 Borging kwaliteit calamiteitenorganisatie Een professionele en slagvaardige calamiteitenorganisatie dient de voorbereiding en de kwaliteit ervan in de organisatie te borgen. Uitgangspunt is de definitie van crisisbeheersing als gecoördineerde improvisatie door kundige en goed opgeleide mensen, op basis van het Calamiteitenplan. De vier belangrijkste pijlers van de kwaliteit van de calamiteitenorganisatie zijn: * kundige, goed opgeleide en geoefende medewerkers en vrijwilligers in de calamiteitenorganisatie (mensen); * planvorming (waarin aan de hand van scenario s de gewenste uitvoering van maatregelen, organisatie en werkwijze, inzet van mensen en middelen, is beschreven); * goede samenwerking met de crisispartners (netwerk); * beheer en inrichting van de calamiteitenorganisatie (middelen). De kwaliteitsborging van de calamiteitenorganisatie, zowel in de preparatie, respons als nafase, kan cyclisch worden weergegeven. PLANNEN * Calamiteitenplan * Bestrijdingsplannen * OTO beleidsplan en OTO Jaarplan * Programmabegroting AANPASSEN * Calamiteitenplan * Bestrijdingsplannen * OTO beleidsplan en OTO Jaarplan * Programmabegroting UITVOEREN * Incident- en calamiteitenbestrijding * Opleidingen, trainingen en oefeningen * Programmabegroting EVALUEREN * Incident- en calamiteitenbestrijding * Opleidingen, trainingen en oefeningen * Programmabegroting a.d.h.v. Maraps en Buraps De kwaliteitsborging van de calamiteitenorganisatie betekent dat de plannen, mensen en middelen op elkaar zijn afgestemd en gebaseerd zijn op de risico s in het beheergebied van waterschap Hollandse Delta. Essentieel is periodiek evalueren hiervan (doen we de goede dingen en doen we de dingen goed), mogelijk leidend tot aanpassing van beleid, planvorming en/of procedures. 72

73 12.1 Deskundige en goed opgeleide en geoefende medewerkers Jaarplan Opleiden, Trainen en Oefenen WSHD Voor een goede voorbereiding op de bestrijding van calamiteiten moeten medewerkers met een rol in de calamiteitenorganisatie worden opgeleid, getraind en geoefend. De Waterwet (2009) verplicht de beheerder van waterstaatswerken, in artikel 5.29 lid 1, zorg te dragen voor het houden van oefeningen in doeltreffend optreden bij gevaar. In het Jaarplan Opleiden, Trainen en Oefenen WSHD, dat wordt vastgesteld door de stuurgroep calamiteitenzorg, is vastgelegd hoe waterschap Hollandse Delta medewerkers en vrijwilligers voorbereid op hun rol in de calamiteitenorganisatie, en welke monodisciplinaire en multidisciplinaire OTO activiteiten daarvoor worden gepland. Het Jaarplan OTO WSHD wordt jaarlijks geëvalueerd in de maand april, en bijgesteld in de maand mei zodat conclusies en aanbevelingen uit de evaluatie tijdig kunnen worden verwerkt in de Programmabegroting voor het komende jaar, en het Jaarplan OTO voor het open seizoen (1 april tot 1 oktober) en stormseizoen (1 oktober tot 1 april) tijdig kan worden bijgesteld. Multidisciplinair Opleiden, Trainen en Oefenen (MOTO) Multidisciplinaire OTO activiteiten van waterschap Hollandse Delta worden afgeleid van de meerjarenbeleidsplannen MOTO en de MOTO jaarplannen van de veiligheidsregio s Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid. Waterschap Hollandse Delta brengt advies uit over deze plannen en ziet erop toe dat daarin convenantafspraken worden geborgd dat regelmatig oefeningen met elkaar op operationeel, tactisch en strategisch niveau worden gehouden, en dat (M)OTO beleid en planning op elkaar wordt afgestemd. Waterschap Hollandse Delta maakt voldoende capaciteit vrij voor het gezamenlijk ontwikkelen van oefenscenario s, het voorbereiden en evalueren van multidisciplinaire oefeningen en spant zich in om de verbeterpunten te implementeren. Evaluaties van oefeningen Alle OTO activiteiten worden door waterschap Hollandse Delta geëvalueerd. De evaluaties worden uitgevoerd door de afdeling BO in opdracht van de stuurgroep calamiteitenzorg. De afdeling BO kan de evaluatie van een OTO activiteit delegeren aan een extern bureau. De deelnemers aan OTO activiteiten (medewerkers en vrijwilligers) worden geacht hun medewerking te verlenen aan de evaluatie van OTO activiteiten. Eventuele acties en of verbeterpunten uit de evaluaties van opleidingen, trainingen en oefeningen worden uitgezet door de afdeling BO en gerapporteerd aan de stuurgroep calamiteitenzorg. De stuurgroep calamiteitenzorg stelt prioriteiten aan uit te zetten verbeterpunten en borgt het nakomen van afspraken van individuele actiehouders. Evaluatieverslagen worden door de afdeling BE opgesteld en door de stuurgroep calamiteitenzorg vastgesteld. Inhoudelijk worden opleidingen, trainingen en oefeningen bepaald door de oefenbehoefte van medewerkers en vrijwilligers die zijn ingedeeld in de calamiteitenorganisatie en die kan worden afgeleid uit de evaluaties van incidenten, calamiteiten en OTO activiteiten in het voorgaande jaar. 73

74 12.2 Beleidscyclus In de Programmabegroting van waterschap Hollandse Delta is de inzet van mensen en middelen ten behoeve van calamiteitenzorg in vijf programma s en beleidsproducten uitgewerkt: 1* Programma Waterkeringen / beleidsproduct 110 Calamiteiten waterkeringen; 2* Programma Water / beleidsproduct 210 Calamiteiten water; 3* Programma Zuiveren / beleidsproduct 310 Calamiteiten zuiveren; 4* Programma Wegen / beleidsproduct 410 Calamiteiten wegen; 5* Programma Algemene beleidstaken / beleidsproduct 510 Bestuur. Van de beleidsproducten zijn in de Beheerbegroting van waterschap Hollandse Delta de volgende beheerproducten afgeleid: * 1.40 Calamiteiten waterkeringen / Calamiteitenplannen waterkeringen en Dijkbewaking en calamiteitenbestrijding waterkeringen; * 2.70 Calamiteiten watersystemen / Calamiteitenplannen waterkwantiteit en Calamiteitenbestrijding watersystemen; * 3.30 Calamiteiten zuiveringsbeheer / Calamiteitenplannen zuiveringsbeheer; * 4.40 Calamiteiten wegenbeheer / Calamiteitenplannen wegen en Calamiteitenbestrijding wegen; * 6100 Bestuur / Calamiteitenplannen algemeen. In de afdelingsjaarplannen en persoonlijke jaarplannen staan de bijdragen van afdelingen en individuele medewerkers aan de totstandkoming van beleids- en beheerproducten beschreven. 74

75 Stuurgroep calamiteitenzorg Op dinsdag 20 april 2005 heeft het Directieteam de stuurgroep calamiteitenzorg ingesteld om het Calamiteiten Zorg Systeem van waterschap Hollandse Delta te beheren en onderhouden. Onder Calamiteiten Zorg Systeem wordt verstaan: alle activiteiten die waterschap Hollandse Delta onderneemt om de calamiteitenorganisatie te prepareren op optreden tijdens (dreigende) calamiteiten. De Directieraad heeft op 20 juni 2012 de samenstelling en werkwijze van de stuurgroep calamiteitenzorg herzien en daarbij de volgende uitgangspunten ingenomen. 1. De calamiteitenorganisatie bouwt voort op de normale bedrijfsvoering van waterschap Hollandse Delta en de strategische samenwerking met veiligheidsregio s, Rijkswaterstaat en andere waterschappen. 2. Er is onderscheid tussen voorbereiding (koude fase) en daadwerkelijke inzet van de calamiteitenorganisatie (warme fase). 3. Incidentmanagement valt niet binnen de scope van calamiteitenzorg. Continuïteitsmanagement wel. 4. Calamiteitenzorg, preparatie en periodieke evaluatie van de calamiteitenorganisatie, wordt als regulier bedrijfsproces in de planning en control cyclus van waterschap Hollandse Delta en het daarbij behorend instrumentarium opgenomen. 5. Het afdelingshoofd Handhaving toetst regelmatig de actualiteit en adequaatheid van de wachtdiensten van WSHD en rapporteert hierover, tenminste jaarlijks of indien hiertoe aanleiding is, aan de directieraad. Activiteiten in het kader van calamiteitenzorg zijn: PREPARATIE (koude fase) * beoordelen en communiceren van risico s; * ontwikkelen, vaststellen en evalueren van beleid; * maken, vaststellen en evalueren van plannen; * inrichten, beheren en onderhouden van calamiteitenruimten en informatiesystemen; * opleiden, trainen en oefenen van medewerkers en vrijwilligers; * kwaliteitsborging van calamiteitenzorg; * nazorg, schadeafhandeling en herstel. REPRESSIE (warme fase) * meten en monitoren * waarschuwen en alarmeren * opschalen en afschalen * leiding en coördinatie * uitvoeren van bestrijdingsmaatregelen (inzet van mensen en middelen) * informatiemanagement * crisiscommunicatie 75

76 Afdelingen betrokken bij calamiteitenzorg strategisch - tactisch operationeel Werkgroepen/trekkers Calamiteitenplan BJ PR BOTO HH PK AA PU VG FN T B B B B B B B B B Bestrijdingsplannen B T B T B B B B B B scenario s & maatregelen Dijkbewakingsorganisatie B B T B B B B B Bestrijdingsmiddelen B B T B B B B B B B Personeelsmanagement B B T B B B B B B B opleiden trainen, oefenen Personeelsmanagement B B B B B T B B B B werven, selecteren, indelen, beoordelen Incidentmanagement B B B B T B B - wachtdiensten Continuïteitsmanagement * B B T B B T T B B B T = trekker, B = betrokken. * Trekker continuïteitsmanagement facilitaire dienstverlening = BO * Trekker continuïteitsmanagement personeel = PK * Trekker continuïteitsmanagement ICT dienstverlening = AA Samenstelling Het afdelingshoofd BO, aangewezen door de secretaris-directeur, is voorzitter van de stuurgroep calamiteitenzorg. De stuurgroep calamiteitenzorg wordt ondersteund door een secretaris, een adviseur calamiteitenzorg, en een communicatieadviseur. De afdelingshoofden BJ, PR, TO, BO, AA, HH en PK met budgetverantwoordelijkheid en/of uitvoerende bevoegdheden op het gebied van calamiteitenzorg zijn leden van de stuurgroep calamiteitenzorg. Vergaderfrequentie De stuurgroep calamiteitenzorg komt maandelijks bijeen en stuurt op de doelstellingen en inzet van mensen en middelen met betrekking tot calamiteitenzorg zoals vastgesteld in de programmabegroting, en verantwoord in management- en bestuursrapportages hierover. Mandaat De voorzitter van de stuurgroep beoordeelt welke beslispunten met betrekking tot calamiteitenzorg tijdig aan de directieraad moeten worden voorgelegd. De voorzitter van de stuurgroep calamiteitenzorg rapporteert maandelijks aan de portefeuillehouder calamiteitenzorg (dijkgraaf) en de directieraad over de voortgang van calamiteitenzorg bij waterschap Hollandse Delta. De stuurgroep calamiteitenzorg kan projectgroepen instellen voor onderzoek en ontwikkeling, van de calamiteitenorganisatie, en werkgroepen instellen voor beheer en onderhoud van het Calamiteiten Zorg Systeem (CZS) van waterschap Hollandse Delta. 76

77 12.3 Plancyclus Calamiteiten Zorg Systeem (CZS) waterschap Hollandse Delta Het Calamiteitenplan is het basisdocument voor de verdere ontwikkeling van de calamiteitenorganisatie en het Calamiteiten Zorg Systeem van WSHD. Op grond van het Calamiteitenplan worden bestrijdingsplannen en supplementen jaarlijks geactualiseerd en periodiek herzien. Basisdocument Supplementen Netwerkoverzicht Calamiteitenplan = Beleidskader + Organisatieplan Risicobeoordeling Scenario's Crisiscommunicatie O&O programma Personeelsoverzicht Werkwijze calamiteitenorganisatie Calamiteitenbestrijdingsplan (scenario's) = maatregelen inzet van mensen en middelen Bestrijdingsplannen Calamiteitenplan In het Calamiteitenplan staat in hoofdlijnen beschreven op welke wijze het waterschap de voorbereiding op en de bestrijding van calamiteiten ter hand neemt. Op basis van de in het Calamiteitenplan aangegeven structuur vindt in andere plannen verdere uitwerking plaats. Eens per jaar wordt het calamiteitenplan geactualiseerd. Het Calamiteitenplan wordt ten minste een keer per vier jaar herzien. 77

78 Supplementen Bij het calamiteitenplan behoort een aantal supplementen: de werkwijze beschrijving van de calamiteitenorganisatie, het crisiscommunicatieplan, het personeelsoverzicht van de calamiteitenorganisatie, het middelenoverzicht (materiaal en materieel) inclusief overzicht van waakvlamovereenkomsten, het opleidings- en oefenprogramma, het netwerkoverzicht en het juridisch supplement. In de Werkwijze beschrijving van de calamiteitenorganisatie is per onderdeel van de organisatie aangegeven welke taken medewerkers hebben en op welke wijze deze taken worden uitgevoerd. Het Personeelsoverzicht geeft een overzicht van medewerkers van het waterschap die bij opschaling naar een bepaalde coördinatiefase een taak in de calamiteitenorganisatie vervullen. In het Crisiscommunicatieplan staat beschreven op welke wijze de interne en externe communicatie tijdens calamiteiten plaatsvindt. Het Jaarplan OTO beschrijft op welke wijze het waterschap Hollandse Delta zich door middel van monodisciplinaire en multidisciplinaire opleidingen, trainingen en oefeningen voorbereidt op calamiteiten. Het Netwerkoverzicht biedt achtergrondinformatie over de diverse netwerkpartners, in de vorm van organisatiebeschrijvingen, overzichten van contactpersonen, bereikbaarheid, calamiteitenregelingen, enz. Het Juridisch Supplement biedt een overzicht van alle relevante wetteksten, verordeningen en regelingen met betrekking tot de (nood)bevoegdheden van het waterschap in crisissituaties. Calamiteitenbestrijdingsplannen Los van de supplementen zijn er calamiteitenbestrijdingsplannen waarin voor de betreffende soorten calamiteiten is beschreven op welke wijze de calamiteitenorganisatie concreet kan optreden. Dit zijn vertalingen van de algemene werkwijze naar situaties waarin een bepaalde calamiteit optreedt. Beschikbaarheid van Calamiteitenplannen Alle medewerkers van het waterschap kunnen via Sharepoint digitaal beschikken over de documenten behorend bij het Calamiteiten Zorg Systeem (CZS) van WSHD. De stuurgroep calamiteitenzorg zorgt voor de beschikbaarheid van actuele documenten. 78

79 12.4 Goede samenwerking met de crisispartners Waterschap Hollandse Delta werkt met diverse crisispartners samen, op zowel strategisch, tactisch als operationeel niveau. De afdeling Bestuurlijke en Juridische Zaken is verantwoordelijk voor de contacten van waterschap Hollandse Delta met de diverse netwerkpartners op het gebied van crisisbeheersing. De prioriteit voor de samenwerking met partners ligt voor waterschap Hollandse Delta bij het KNMI, Rijkswaterstaat, andere (omliggende) waterschappen, de veiligheidsregio s Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid, inliggende gemeenten, burgers en bedrijven. De afdeling Bestuurlijke en Juridische Zaken signaleert relevante ontwikkelingen en adviseert bij het maken van strategische keuzes en beslissingen op bestuurlijkstrategisch en tactisch niveau. De adviseurs calamiteitenzorg kennen sleutelfunctionarissen van de crisispartners, en hebben regelmatig overleg met: - de veiligheidsregio s Rotterdam-Rijnmond en Zuid-Holland Zuid; - Rijkswaterstaat West Nederland Zuid, Zee en Delta, en Zuid Nederland; - andere waterschappen; - landelijke crisispartners, zoals de KNMI, Rijkswaterstaat, Unie van Waterschappen, Veiligheidsberaad, IFV, ministerie van IenM, ministerie van VenJ, NCTV/LOCC en het Ministerie van Defensie vertegenwoordigd in de landelijke Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen (SMWO) Beheer en inrichting van de calamiteitenorganisatie De stuurgroep calamiteitenzorg is eindverantwoordelijk voor ontwikkeling, beheer en onderhoud van crisisruimten en daarin benodigde communicatie- en ICT middelen. De stuurgroep stelt daarvoor een Programma van Eisen calamiteitenorganisatie op dat jaarlijks wordt geactualiseerd en tenminste een keer per vier jaar wordt herzien aan de hand van evaluaties van incidenten, calamiteiten en/of oefeningen. Daarnaast is de stuurgroep calamiteitenzorg eindverantwoordelijk voor ontwikkeling, beheer en onderhoud van middelen (materiaal en materieel) dat door de calamiteitenorganisatie van waterschap Hollandse Delta wordt ingezet bij de bestrijding van calamiteiten. De stuurgroep calamiteitenzorg zorgt dat een Middelenoverzicht supplement van het Calamiteitenplan in het Calamiteiten Zorg Systeem (CZS) wordt bijgehouden, dat wordt gedeeld met het Waterschaps Hulp Team (WHT) van de Unie van Waterschappen. P.M. Dijkgraaf en Heemraden hebben 19 januari 2016 ingestemd met het voorstel beschikbaarheid en inzet van noodbemaling waterschap Hollandse Delta. 79

80 Lijst van afkortingen AA ACC BJ BO BVI CBP COPI CZS DCC DCMR DenH DIC DR EOD FN GBT GHOR GMC GMK GMT GRIP GWB HH HID HRM IA IAO ICCb Afdeling Advies en Automatisering Actiecentrum Crisiscommunicatie Afdeling Bestuurlijke en Juridische Zaken Afdeling Beheer en Operatie Adviescentrum Bescherming Vitale Infrastructuur Calamiteitenbestrijdingsplan Commando Plaats Incident Calamiteiten Zorg Systeem Departementaal Coördinatie Centrum Dienst Centraal Milieubeheer Rijnmond (Omgevingsdienst) Dijkgraaf en Heemraden Dienst Informatie en Communicatie (Nationale Politie) Directieraad Explosieven Opruimingsdienst Ministerie van Defensie Afdeling Financiën Gemeentelijk Beleids Team Geneeskundige Hulpverlenings Organisatie in de Regio Gemeenschappelijke Meld Centrale (Zuid-Holland Zuid) Gemeenschappelijke Meld Kamer (Rotterdam-Rijnmond) Gemeentelijk Management Team Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure Gedeeld Water Beeld Afdeling Handhaving Hoofd Ingenieur Directeur (Rijkswaterstaat) Human Resource Management Afdeling Informatisering en Automatisering Interdepartementaal Afstemmings Overleg Interdepartementale Coördinatiecommissie Crisisbeheersing 80

81 Lijst van afkortingen ICO ICT IenM IFV ILT ING IOOV KAM KNMI KRW LCO LCM LCMS LCW LDHO LDW LOCC MCCb MOTO NCC NKC NWB OG OTO OvD-B OvD-Bz OvD-G OvD-P Informatie Coördinator Informatie- en Communicatie Technologie Ministerie van Infrastructuur en Milieu Instituut Fysieke Veiligheid Inspectie Leefbaarheid en Transport Internationale Nederlanden Groep (Bank) Inspectie Openbare Orde en Veiligheid Kwaliteit-, Arbeidsomstandigheden en Milieuzorg Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut Europese Kaderrichtlijn Water Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging Landelijke Coördinatiecommissie Milieuverontreiniging Water Landelijk Crisis Management Systeem Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling Landelijk Draaiboek Hoogwater en Overstromingen Landelijk Draaiboek Watertekort Landelijk Operationeel Coördinatie Centrum Ministeriële Coördinatiecommissie Crisisbeheersing Multidisciplinair Opleiden Trainen en Oefenen Nationaal Coördinatie Centrum Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie Nederlandse Waterschapsbank Ondersteuningsgroep facilitaire en ICT dienstverlening Opleiden Trainen en Oefenen Officier van Dienst Brandweerzorg Officier van Dienst Bevolkingszorg Officier van Dienst Geneeskundige Hulpverlening Officier van Dienst Politiezorg 81

82 Lijst van afkortingen OVP OVR OZHZ PK PR PU RBT RDO RET RIVM ROL ROT ROR RVC SAW SGCZ SMWO TO VenJ VG VMC VWM VRR VRZHZ WABO Operationeel Veiligheids Plan Spoorwegoverkapping Barendrecht Officier Veiligheidsregio (Ministerie van Defensie) Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (Omgevingsdienst) Afdeling Personeel & Organisatie / KAM Afdeling Plannen en Regie Afdeling Projecten en Uitvoering Regionaal Beleids Team Regionaal Droogte Overleg Rotterdamse Elektrische Tramwegmaatschappij Rijks Instituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne Regionaal Operationeel Leider Regionaal Operationeel Team Europese Kaderrichtlijn Overstromingsrisico s Regionale Verkeers Centrale (Rijkswaterstaat) Dordrecht Sectorale Arbeidsvoorwaardenregeling Waterschappen Stuurgroep Calamiteitenzorg (waterschap Hollandse Delta) Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen Afdeling Technisch Onderhoud Ministerie van Veiligheid en Justitie Afdeling Vergunningverlening Verkeers Management Centrale (Rijkswaterstaat) Rhoon Verkeer en Water Management (Rijkswaterstaat) Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht 82

83 Lijst van afkortingen WAT WOT WBT WMCN WSHD WSRL Waterschap-Actie-Team Waterschap-Operationeel-Team Waterschap-Beleids-Team Water Management Centrum Nederland (Rijkswaterstaat) Lelystad waterschap Hollandse Delta waterschap Rivierenland 83