Inleiding. De incoherence turn in de literatuurwetenschap

Maat: px

Weergave met pagina beginnen:

Download "Inleiding. De incoherence turn in de literatuurwetenschap"

Frank de Veer
10 jaren geleden
Aantal bezoeken:

1 Inleiding De incoherence turn in de literatuurwetenschap

2 Literatuuropvattingen Of: poëticale opvattingen / poëtica "het geheel aan ideeën over doel, functie, aard, middelen, effecten en ontstaan van literatuur" Auteurs én critici + literatuurwetenschappers (Dorleijn en Van Rees 1993)

middelen, effecten en ontstaan van literatuur" Auteurs

3 Intentionaliteit 1. Auteursintentie 2. Tekstintentie 3. Intentionaliteit ter discussie --- intentie van de lezer (Grüttemeier 1999: 6)

4 auteur Poëzie = de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie. (Willem Kloos ( ))

5 tekst Modernisme (autonomie bijv. Nijhoff, Vorm of Vent) Literatuurwetenschap: formalisme / structuralisme / New Criticism + close reading In Nederland: Merlyn!

7 Merlyn Kees Fens ( ) Close reading!

8 Merlyn De meest verfoeilijke eigenschap van de doorsnee essayist in ons land is zijn neiging nu eens filosoof te spelen, dan weer psycholoog, op de ene bladzij als historicus te paraderen en als politicus op de volgende, en vooral één ding tot iedere prijs te vermijden: de behandeling van de tekst die hij voor zijn neus heeft. (Ter inleiding, 1ste nummer Merlyn) (Merlyn kan je volledig raadplegen op dbnl!)

politicus op de volgende, en vooral één ding tot iedere prijs te vermijden: de behandeling van de

9 Merlyn De redactie van Merlyn zal uitgaan van het principe dat het behandelde object het einddoel dient te zijn voor de beschouwer, niet het toevallige startpunt van weinig ter zake doende betogen. Wat ons interesseert is wat een schrijver zegt, niet wat hij zou kunnen zeggen, of had moeten zeggen, of eígenlijk bedoeld heeft maar niet zegt. (Ter inleiding, 1ste nummer Merlyn) (Merlyn kan je volledig raadplegen op dbnl!)

Wat ons interesseert is wat een schrijver zegt, niet wat hij zou kunnen zeggen, of had moeten zeggen, of

10 "Indringend lezen" Schoolboeken als Dr. W. Drop en Drs. J.W. Steenbeek, Indringend lezen I. "Close reading" van poëzie (1970) (Vaessens e.a. 2009)

11 "Indringend lezen" "Vertel nu het gedicht in je eigen woorden na."

12 "Indringend lezen" "Na een keertje doorlezen zullen we het allemaal wel een moeilijk gedicht vinden, dit hand o.a. Toch kunnen we met geduldig lezen een heel eind komen. Wel moeten we bij voorbaat aanvaarden, dat je in dit soort gedichten vaak met een paar "blinde vlekken" blijft zitten."

d o.a. Toch kunnen we met geduldig lezen een heel eind komen.

13 "Indringend lezen" Probleem: close reading, zoeken naar coherentie versus bijv. poëzie van de Vijftigers en later postmoderne poëzie (Vaessens e.a. 2009)

14 versus "Indringend lezen" er is een mooie rode draad gebroken in de ochtend er is de grond vochtig een kind slapend tussen woedbijt er is een vrouw bij vrienden blijven slapen er is een scheerstoel in de hemel opgenomen er is een kamer ademloos gaan lopen er is een kamer radeloos een leeg gelopen er is een koker opgestaan met ledematen er is een open oven hevig gaan bloeden ik ben niet verzekerd ik ben bij gebleven ik ben op de doffe lucht van achtervolgers langzaam uitgegleden uit mijn eigen adem hijgt zijn zeilen zijn zeezeilen zagen de wind de wind valt om om en om ( au ) er is een mooie rode draad gebroken in de ochtend (

er is een open oven hevig gaan bloeden ik ben niet verzekerd ik ben bij gebleven ik ben op de doffe lucht van achtervolgers langzaam uitgegleden uit mijn eigen adem

15 versus "Indringend lezen" Voor regel 12 hebben we een interpretatie, die misschien aanvechtbaar is. Het zich neerwerpen naast de spin zou kunnen zijn het weer aannemen van de foetale houding van vóór de geboorte (p. 25) (Michel. 2003)

Het zich neerwerpen naast de spin zou kunnen zijn het weer

16 lezer De confrontatie met "andere" literatuur Opkomst poststructuralisme, deconstructie ideologiekritiek, etc. Opkomst literatuursociologie => presentatie Lucia

17 lezer "(we moeten) vaststellen dat onze huidige modernistische kritische gereedschap niet meer alle benodigde gereedschap bevat zeker waar het aankomt op de omgang met de kwestie van samenhang. ( ) Misschien dat het tijd is voor een incoherence turn. In eerste instantie zou die misschien niet meer moeten behelzen dan het bewustzijn dat samenhang geen uitgangspunt per definitie is voor een geslaagd kunstwerk." (Joosten. 2003)

( ) Misschien dat het tijd is voor een incoherence turn.

18 Poststructuralisme Poststructuralisme Deconstructie Postmodernisme => Presentatie Katrin

20 Ideologiekritiek Feministische literatuurkritiek, gender studies Postkoloniale literatuur, postcolonial theory => presentatie Marianna

21 Onderdeel Gender Studies Interdisciplinair karakter Feministische literatuurkritiek Kritisch t.o.v. binaire opposities (met name man versus vrouw)

22 context Cultuurhistorische benadering New Historicism

23 New Historicism Versus New Criticism Verwantschap poststructuralisme Geschiedenis en betekenis is niet eenvoudig reconstrueerbaar Relatie tekst context = dynamisch

25 Huidige tendensen? Close reading wordt nog altijd beoefend Daarnaast meer poststructuralistisch georiënteerde onderzoekers Veel aandacht voor de cultuurhistorische context Auteur + tekst + lezer + context!

26 ! de betekenis van een tekst *wordt+ bepaald door de vraag die interpreten eraan stellen (Het leven van teksten, p. 263) => onderzoeksvraag/perspectief kleurt de betekenis van een tekst

27 ! Je kunt niet zeggen welke betekenis de juiste is, hoewel je wél kunt beoordelen welke interpretatie met welke argumenten binnen een specifiek kader het meest overtuigt. (p. 264) Niet: anything goes

Vergelijkbare documenten

Martinus Nijhoff. en het modernisme

Martinus Nijhoff. en het modernisme Martinus Nijhoff en het modernisme Overzicht 1. Modernisme 2. Nijhoff vs. PvO 3. Nijhoffs poëzie 4. Vorm vs. vent 1. Modernisme James Joyce Virginia Woolf T.S. Eliot Marcel Proust André Gide Thomas Mann