Structuuronderzoek kappersbranche 2009

Transcriptie

1 Structuuronderzoek kappersbranche 2009 oktober 2009 In opdracht van: Hoofdbedrijfschap Ambachten (HBA) In samenwerking met: Koninklijke Algemene Nederlandse Kappersorganisatie (ANKO) CNV Kappers FNV Mooi Mede gefinancierd door: Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD) Uitgevoerd door: EIM Drs. D. Snel drs. W.D.M van der Valk HBA-publicatiereeksnr.: 447 ISBN: Prijs: 10,00 excl. verzendkosten

2 Koninklijke Algemene Nederlandse Kappersorganisatie (ANKO) Postbus AE Huizen Tel.: Internet: CNV Kappers Postbus AE Apeldoorn Tel.: (030) Internet: FNV Mooi Nachtegaalstraat AC Utrecht Tel.: (030) Internet: Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD) Postbus LS Den Haag Tel.: Internet: Hoofdbedrijfschap Ambachten (HBA) Postbus AW Zoetermeer Tel.: Internet: EIM Postbus AA Zoetermeer Tel.: Internet: Copyright 2009 HBA Behoudens de in of krachtens de Auteurswet 1912 gestelde uitingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook de schriftelijke toestemming van de uitgever, het Hoofdbedrijfschap Ambachten.

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding Aanleiding en doel van het onderzoek Opzet en uitvoering Begeleiding 6 2 Structuurkenmerken van de kappersbranche Bedrijfstypen Vestigingen De onderneming De ondernemer De ZZP er in de kappersbranche Werkgelegenheid in de kappersbranche Omzet van de kappersbranche Het belang van de grootschalige filiaal- en franchise-ondernemingen 32 3 Bedrijfsvoering Dienstenpakket Klantenkring Openstelling Rendement Tariefstelling Persbeleid Opleiding Duurzaam ondernemen Verkoopbevorderende activiteiten Automatisering Inschakeling van derden Problemen Plannen voor de toekomst 51 4 Perspectief 53 5 Samenvatting 55

4 4 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

5 1 Inleiding 1.1 Aanleiding en doel van het onderzoek In 2004 is de structuur van de kappersbranche voor het laatst in kaart gebracht. Juist in een branche waarin sprake is van veranderingen die zich in een hoog tempo voltrekken, is voor het voeren van beleid actuele informatie onontbeerlijk. Om de effectiviteit van het te voeren branchebeleid te vergroten is recent gekozen voor een andere segmentering van de branche dan die in het onderzoek van 2004 is gevolgd. Ook deze nieuwe segmentering vraagt om daarop afgestemde informatie en vormde daarmee nog een extra aanleiding voor het uitgevoerde onderzoek. Tegen deze achtergrond heeft het HBA aan EIM de opdracht verleend een onderzoek uit te voeren met als doel het in kaart brengen van de structuur van de kappersbranche, gebruik makend van de nieuwe segmentering. Het onderzoek omvatte ook het inventariseren van knelpunten in de bedrijfsvoering. Het onderzoek heeft tot doel ondernemers, adviseurs, organisaties en andere belanghebbenden te informeren over de structuur van de kappersbranche en aanknopingspunten te geven voor het door hen te ontwikkelen en te voeren beleid. 1.2 Opzet en uitvoering Het onderzoek bestond uit deskresearch, een telefonische enquête, interviews met de grootste franchise- en filiaal in de branche en interviews met zzp ers over startmotieven en hun ambities. Deskresearch Om efficiënt gebruik te maken van al aanwezige gegevens, is gedurende de looptijd van het onderzoek studie gemaakt van beschikbare schriftelijke informatie (deskresearch). Telefonische enquête Om een actueel en representatief cijfermatig inzicht in de branchestructuur te verkrijgen, is een telefonische enquête uitgevoerd onder (netto) 850 bij de afdeling Registratie en Heffing van het HBA als kappersbedrijf geregistreerde ondernemingen. Interviews Franchise- en filiaal zijn in belang toegenomen. Om een goed beeld van de franchise- en filiaal en hun (toekomstige) ontwikkeling te kunnen schetsen zijn de grootste franchise- en filiaal benaderd voor een interview (face-toface), in 13. Om meer inzicht te verkrijgen in de motieven van de ondernemers van (zeer) kleinschalige (veelal parttime ZZP-ers) om in de branche te beginnen, wat hun ervaringen zijn en wat hun ambities zijn voor de toekomst, is aan 26 ZZP ers, aanvullend aan de telefonische enquête voor het structuuronderzoek, een telefonisch interview afgenomen. Structuuronderzoek kappersbranche

6 1.3 Begeleiding Het onderzoek is beleid door een commissie, waarin zitting hadden: G. ter Avest, ANKO. drs. G.J. Deben, ANKO W. Kruithof, CNV Vakgroep Kappers drs. J.W. Nelson, HBA mw. M. Patijn, FNV Mooi mr. R. Vos, ANKO 6 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

7 2 Structuurkenmerken van de kappersbranche 2.1 Bedrijfstypen In de kappersbranche worden de volgende bedrijfstypen onderscheiden: per waar (overwegend) in het eigen woonhuis wordt gewerkt (circa kappers); per die (overwegend) ambulant (bij de klant thuis) werken (ruim kappers); per die in een bedrijfspand gevestigd zijn (circa kappers); met per omzet minder dan euro (circa kappers); met per omzet euro of meer (circa kappers). Op 1 januari 2009 stonden er bij de Afdeling Registratie en Heffing van het HBA ruim kappers ingeschreven (gebaseerd op gegevens van de Kamers van Koophandel). Uit het onderhavige onderzoek blijken naar schatting ondernemingen daadwerkelijk als kappersbedrijf actief te zijn. De andere inschrijvingen blijken inmiddels gestopt te zijn of geen kappersactiviteiten (meer) te ontplooien. In de rest van het rapport wordt uitgegaan van een aantal kappersondernemingen van Een derde van de ondernemingen is te typeren als bedrijf met per met een omzet minder dan euro. Ruim de helft van de kappers (59%) is te typeren als kappersbedrijf per waarbinnen de grootste groep is aan te merken als bedrijf per waar (overwegend) in het eigen huis wordt gewerkt. Structuuronderzoek kappersbranche

8 Figuur 1 Verdeling ondernemingen naar type met per >= 10% zzp woonhuis 26% met per < 31% zzp ambulant 19% zzp bedrijfspand 14% Vestigingen Ontwikkeling aantal kappersvestigingen Het aantal vestigingen in de kappersbranche is in de afgelopen jaren voortdurend toegenomen. In de periode is het aantal ingeschreven vestigingen gestegen van ruim tot bijna (bron: Afdeling Registratie en Heffing van het HBA). De toename wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er steeds meer zelfstandigen per bijkomen. De geografische spreiding van de vestigingen is weergegeven in tabel 1. Het aantal vestigingen per inwoners blijft toenemen. In de periode is het aantal vestigingen per inwoners toegenomen met bijna 3. Op 1 januari 2009 w a- ren er 11 kappersvestigingen per inwoners. In Utrecht zijn er naar verhouding weinig kappers actief. In het Zeeland, Noord-Brabant en Limburg zijn er juist veel kappers per inwoners. In deze provincies is de toename ten opzichte van 2003 bovengemiddeld. Dit geldt ook voor de provincie Flevoland. 8 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

9 Figuur 2 Aantal ingeschreven vestigingen in de kappersbranche (per januari) aantal vestigingen Bron: Afdeling Registratie en Heffing van het HBA, Structuuronderzoek kappersbranche

10 Tabel 1 Spreiding actieve kappersvestigingen (inclusief ambulant) aantal vesti- aantal vesti- aantal vesti- aantal vesti- gingen per gingen per gingen per gingen per toename ten inwo inwo inwo inwo- opzichte van provincie ners 1990 ners 1996 ners 2003 ners Groningen 5,5 6,2 7,8 10,3 2,5 Friesland 5,2 6,2 7,7 10,6 2,9 Drenthe 5,2 6,2 8,2 11,5 3,3 Overijssel 5,3 6,1 7,1 9,9 2,7 Flevoland 3,3 4,3 6,2 10,4 4,2 Gelderland 5,8 6,6 8,1 10,8 2,7 Utrecht 5,0 5,8 6,7 8,9 2,2 Noord-Holland 6,4 7,1 8,1 10,6 2,4 Zuid-Holland 5,7 6,3 7,5 10,0 2,4 Zeeland 7,4 9,0 10,1 13,8 3,7 Noord Brabant 6,2 7,1 8,7 12,3 3,6 Limburg 7,6 8,6 10,0 13,7 3,7 Nederland 6,0 6,7 8,1 10,9 2,8 Bron: Afdeling Registratie en Heffing HBA/CBS/EIM. 10 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

11 2.3 De onderneming 'Leeftijd' van de onderneming De doorsnee 'leeftijd' van de met per ligt met 13 jaar aanmerkelijk hoger dan die van de per met 9 jaar. De met per omzet m eer dan euro zijn het oudst (zie tabel 2). Bij de zzp met bedrijfspand is een grote groep langer dan 30 jaar actief, evenals bij de met per omzet of meer. Tabel 2 Startjaar onderneming; verdeling in procenten van het aantal ondernemingen, en aantal jaren actief van doorsnee-onderneming* zzp zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= jaar woonhuis bulant drijfspand 0 t/m 5 jaar t/m 10 jaar t/m 20 jaar t/m 30 jaar jaar en ouder aantal jaren actief doorsneeonderne ming* * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde Locatie en oppervlakte van de onderneming Kappers met per zijn voor een belangrijk deel te vinden in winkelgebieden. Ongeveer de helft van de met per en een omzet van minstens euro is zelfs gevestigd in het belangrijkste winkelgebied van de vestigingsplaats. Niet verwonderlijk is dat vrijwel alle zzp- woonhuis in een straat met overw egend woningen zijn gevestigd (zie tabel 3). Hoewel het in de meeste gevallen niet de belangrijkste vestigingsplaats is, geeft toch één op de acht kappers aan ook actief te zijn in verzorgingstehuizen. Het is niet verwonderlijk dat vooral de zzp-er ambulant in een ziekenhuis of verzorgingshuis werkt (ongeveer een kwart). Ook onder zzp-ers bedrijfspand zijn naar verhouding veel kappers die in deze instellingen actief zijn (15%). Structuuronderzoek kappersbranche

12 Tabel 3 Plaats van (hoofd)vestiging; verdeling in procenten van het aantal ondernemingen bedrij- ven zzp b e- perso- omzet < omzet zzp zzp am- drijfs- neel to- >= locatie woonhuis bulant pand taal straat met overwegend woningen winkelgebied op wijkniveau belangrijkste winkelgebied ziekenhuis/verzorgingshuis/verpleeghuis ambulant anders Tabel 4 laat zien dat ruim 60% van de kappers per in een als kapsalon ingerichte ruimte werkzaam is. Bij de kappers per is de typering terug te vinden in de locatie waar men in hoofdzaak werkt. Tabel 4 Wijze van (hoofd)vestiging; verdeling in procenten van het aantal ondernemingen zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= wijze huis bulant drijfspand vaste vestiging (a mbulant) in woonhuis, niet als kapsalon ingericht kapsalon in (deel van) woonhuis in als kapsalon ingericht pand overig winkelpand Structuuronderzoek kappersbranche 2009

13 Vloeroppervlak Tussen de typen loopt de salonruimte sterk uiteen. De kappers woonhuis opereren overwegend in een ruimte die niet groter is dan 40 vierkante meter. De salon van de kappers bedrijfspand is doorgaans iets groter. De kappers met per en omzet van euro en meer hebben beduidend meer salonruimte. Deze beschikken vaker over één of meer filialen, en hebben meer per en behandelstoelen te huisvesten (zie tabel 5). Tabel 5 Verdeling ondernemingen naar aantal m 2 salonruimte (inclusief filiaalvestigingen) en aantal m 2 van doorsnee-vestiging*, exclusief ambulant werkende met perso- met perso- zzp neel, om- neel, om- zzp woon- ambu- zzp b e- per zet < zet >= aantal m 2 huis lant drijfspand minder dan t/m t/m t/m t/m t/m en meer aantal m 2 doorsneeonderne ming* * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. Aantal behandelstoelen De meerderheid van de kappers per heeft de beschikking over hoogstens 2 behandelstoelen. Hierbij is wel een verschil te zien tussen zzp woonhuis (1 à 2 behandelstoelen) en zzp bedrijfspand (de meesten met 3 5 behandelstoelen). Met de toename van het aantal persleden neemt ook het aantal behandelstoelen toe. Structuuronderzoek kappersbranche

14 Tabel 6 Verdeling ondernemingen naar aantal behandelstoele n (inclusief filiaalvestigingen) en aantal behandelstoelen bij doorsnee-vestiging*, exclusief ambulant werkende met perso- met perso- neel, omzet zzp woon- zzp am- zzp b e- per neel, omzet >= aantal stoelen huis bulant drijfspand < en meer aantal stoelen doorsneeonderne ming* * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. 2.4 De ondernemer Leeftijd en aantal jaren als ondernemer werkzaam De doorsnee-leeftijd van de kappersondernemer is 42 jaar (zie tabel 7 en tabel 8). De leeftijd is dalende door de voortdurende instroom van nieuwe jonge ondernemers. De doorsnee-leeftijd van de zzp er ambulant ligt lager dan bij de overige typen kappers. 14 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

15 Tabel 7 Leeftijd ondernemer; verdeling in procenten van het aantal ondernemers en doorsnee-leeftijd* van de ondernemer zzp woon- zzp ambu- zzp b e- per omzet < omzet >= leeftijdscateg orie huis lant drijfspand jaar jaar jaar jaar jaar en ouder doorsnee-leeftijd* * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. Tabel 8 Leeftijd ondernemer; verdeling in aantal ondernemers zzp woon- zzp ambu- zzp b e- per omzet < omzet >= leeftijdscateg orie huis lant drijfspand jaar jaar jaar jaar jaar en ouder De ondernemer zzp-er woonhuis en de zzp-er ambulant zijn doorgaans minder lang als kappersondernem er actief, dan ondernemers uit de andere bedrijfstypen. De meeste kappers zijn door de huidige ondernemer zelf opgericht. Onder de zzp er bedrijfspand zijn naar verhouding veel kappers te vinden die de salon van een externe partij hebben overgenomen. Bij de met per is ongeveer een kwart overgenomen van de vroegere werkgever (zie tabel 9). Structuuronderzoek kappersbranche

16 Tabel 9 Wijze waarop de onderneming in eigendom is verkregen, in procenten van het aantal ondernemers perso- zzp woon- zzp am- zzp b e- neel to- omzet < omzet >= omschrijving huis bulant drijfspand taal zelf opgericht overgenomen van familie overgenomen van vroegere werkgever overgenomen van andere partij Ondernemers naar geslacht Ruim driekwart van de kappersondernemers is vrouw. Zo n 20 jaar geleden was nog tweederde van de ondernemers man. Vooral onder de zzp er woonhuis en zzp er ambulant zijn vrijwel alleen vrouwelijke ondernemers te vinden. Deze groep kappers, die voornamelijk parttime werken, kan de werkzaamheden goed combineren met bijvoorbeeld de zorg voor het gezin. Bij de overige kappers is het aandeel mannelijke ondernemers aanzienlijk hoger. Tabel 10 Geslacht ondernemer; verdeling in procenten van het aantal ondernemers met p er- zzp woon- zzp ambu- zzp b e- per omzet < omzet >= geslacht huis lant drijfspand man vrouw Aantal uren werkzaam als zelfstandige per Van de kappers die als zelfstandige per werkzaam zijn, werkt een derde als fulltimer (meer dan 32 uur per week). De zzp-er bedrijfspand werkt hoofdzakelijk fulltime (driekwart), terwijl de zzp-er ambulant maar een beperkt aantal uur met de uitoefening van het kappersvak bezig is: 44% werkt minder dan 16 uur per week als zelfstandige kapper. 16 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

17 Bestede tijd van de ondernemer Met toename van de omvang van de onderneming wordt door de ondernemer naar verhouding meer tijd besteed aan andere werkzaamheden dan behandelingen. De ondernemers van met per besteden gemiddeld zo n kwart van de aan de onderneming bestede tijd aan andere zaken dan aan behandelingen. Ongeveer 10% komt voor rekening van administratieve taken en automatisering. Tabel 11 Verdeling bestede tijd van de ondernemer met perso- neel, omzet zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < >= huis bulant drijfspand behandelingen administratie/automatisering vaktechnische trainingen van per perszaken overige werkzaamheden Opleiding ondernemer Ongeveer de helft van de ondernemers heeft als hoogste algemene opleiding het middelbaar beroepsonderwijs doorlopen (zie tabel 12), gevolgd door een grote groep ondernemers met LBO/LTS/MAVO/MULO/VMBO-opleiding. Structuuronderzoek kappersbranche

18 Tabel 12 Hoogst voltooide algemene opleiding van de ondernemer, in procenten van het aantal ondernemers zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= huis bulant drijfspand lagere school, basisschool LBO, LTS, M AVO, MULO, VMBO MBO, MEAO, MTS HAVO, VWO HBO, HEAO, HTS universiteit anders Vak- en ondernemerschapsdiploma s ondernemer Ongeveer een op de vijf ondernemers beschikt over het vakdiploma niveau 2 kapper, bediende, of primair kapper. De meeste ondernemers (70%) zijn niveau 3 allround, vakbekwaam of voortgezet opgeleid. Hierin is geen verschil tussen de bedrijfstypen. Circa tweederde van de ondernem ers heeft een ondernemerschapsdiploma. De ondernemers van kappers met per beschikken vaker dan gemiddeld over ondernemerschapsdiploma s. In heeft circa 60% van de kappersondernemers met per een Middenstandsdiploma, tegenover ruim 40% bij de kappers per. Het zijn vooral de oudere ondernemers (40 jaar en ouder) die over een Middenstandsdiploma beschikken. 18% van de kappersondernemers met per beschikt over een AOV (Algemene Ondernemers Vaardigheden). Van de kappers per heeft circa 10% een AOV. Ondernemers met een AOV zijn voornamelijk te vinden in de leeftijdscategorie jaar. Dat komt doordat de AOV in het verleden verplicht was, en later niet meer. 2.5 De ZZP er in de kappersbranche In de branche zijn veel kappers per werkzaam, waarvan een belangrijk deel niet fulltime met het vak bezig is (32 uur of minder per week). Deze kappers worden getypeerd als ZZP er, zelfstandige per. Van alle kappers is 39% (circ a van de kappers) aan te merken als ZZP er 32 uur of minder per week. Deze ondernemers zijn te vinden binnen alledrie de bij de ZZP-ers onderscheiden bedrijfstypen: zzp woonhuis, zzp ambulant en zzp bedrijfspand. In deze paragraaf wordt ingegaan op de achtergronden van de ZZP er. De inhoud is gebaseerd op het branchebreed uitgevoerde telefonisch structuuronderzoek. 18 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

19 Daarnaast zijn 26 ZZP ers nader geïnterviewd over onder andere de startsituatie, erv a- ringen en ambities. De toenemende belangstelling voor het ondernemerschap in het algemeen en die voor het ZZP-schap in het bij hangt samen met verschillende ontwikkelingen. Belangrijke effecten gaan uit van de individualisering van de samenleving, hogere arbeidsparticipatie van vrouwen en het bevorderen van ondernemerschap door de overheid. Vooral in de kappersbranche is een sterke toename van het aantal ZZP ers te constateren. Motieven voor keuze zelfstandig ondernemerschap Positieve drijfveren voeren de boventoon om als zelfstandig ondernemer actief zijn. De meeste kappersondernemers geven aan dat men graag eigen baas wil zijn en zelf keuzes en beslissingen wil kunnen maken. Daarnaast geeft de ZZP er vooral aan dat de combinatie met zorgentaken en/of het gezin goed mogelijk is (zie tabel 13). Tabel 13 Motieven om zelfstandig ondernemer te zijn, in procenten van het aantal ondernemers; meerdere antwoorden mogelijk motief ZZP woonhuis* ZZP ambulant* ZZP er* niet -ZZP er wil graag eigen baas zijn ouders hadden al een kapsalon geen baan kunnen vinden kan meer verdienen dan als werk nemer kon bij werkgever niet meer doorgroeien combinatie met zorgtaken en/of gezin was beter mogelijk uitdaging dreigende werkloosheid * Binnen de bedrijfstypen zzp woonhuis, zzp ambulant en zzp bedrijfspand: de ondernemers die 32 of minder uur per week met het kappersbedrijf bezig zijn. Wie zijn ZZP ers en waarin wijken ZZP ers af? Startsituatie Van de 26 ZZP ers die nader geïnterviewd zijn, zijn de meesten gestart vanuit loondienst. Een enkeling zat voor die tijd werk. De vorm waarin de ZZP er is gestart, ambulant of vanuit een vestiging, is bij de meeste geïnterviewde ZZP ers tussentijds niet gewijzigd. De helft van de ZZP ers is vanuit het woonhuis werkzaam; de andere helft is in hoofdzaak ambulant actief. Een klein gedeelte heeft een als kapsalon ingericht bedrijfspand. Structuuronderzoek kappersbranche

20 Opmerkelijk is dat de ZZP er start enkele verwachtingen hoe het met de activiteiten zal gaan. Het is meer in de trend van ik zie wel hoe het gaat lopen. Bestede tijd en inkomsten In tabel 14 is te zien dat vrijwel alle ZZP ers vrouw zijn, aanmerkelijk meer dan bij de niet-zzp ers. Van de ZZP ers werkt 40% minder dan 16 uur; bij de ambulant werkende ZZP er is dat ruim de helft. De helft van de ZZP ers realiseert nog geen met de kappersactiviteiten, vooral bij ZZP ers die ambulant werken liggen de inkomsten laag. Driekwart van de ZZP ers met omzet van minder dan geeft aan BTW af te dragen aan de belastingdienst (82% van de ZZP er woonhuis, 60% van de ZZP er ambulant); tweederde doet dit per kwartaal, een kwart per jaar. Alle nader ondervraagde ZZP ers geven aan geen problemen te ondervinden ten aanzien van de erkenning als zelfstandige voor de fiscus. Merk op dat in verband met de Kleine Ondernemersregeling, feitelijk geen of minder BTW wordt afgedragen indien na aftrek van de voorbelasting de te betalen BTW per jaar gelijk of lager is dan 1.883,- 1. De samenhang van vrouw, motief (combinatie met zorg voor gezin), bestede tijd (parttime) is te zien in de afhankelijkheid van de inkomsten. De meeste nader ondervraagde ZZP ers zijn niet afhankelijk van de inkomsten uit de onderneming, omdat de partner een baan heeft. Een enkele ZZP er geeft aan dat voorzieningen voor het pensioen is geregeld via een spaarregeling. De meesten geven aan dat er niets op dit gebied geregeld is. Ambities en toekomst Gegeven dat men nauwelijks enige verwachtingen koesterde op het moment van starten, is het niet verwonderlijk dat men aangeeft dat het ondernemerschap aan de verwachtingen voldoet. In dat opzicht is men uitermate tevreden over de wijze waarop de zaken verlopen zijn. Men ervaart het ondernemerschap als plezierig en leuk. In het algemeen is men ook nauwelijks tegen problemen aangelopen op het gebied van de bedrijfsvoering en financiën. De meeste ZZP ers hebben overwegend weinig ambitie als het gaat om het realiseren van meer omzet of het uitbreiden van het klantenbestand. Een op de vijf wil wel meer tijd in de onderneming gaan steken. De meeste ZZP ers willen in de komende jaren op dezelfde wijze doorgaan. Wel willen enkele ZZP ers de openingstijden en/of het aantal dagen verruimen. Het aannemen van per is in het geheel geen item, maar men wil wel van tijd tot tijd werken met een stagiair. In het algemeen verwacht de ZZP er dat de kappersbranche zich positief zal ontwikkelen in de toekomst. Mensen blijven veel waarde hechten aan een verzorgd uiterlijk en voornamelijk mannen brengen steeds frequenter een bezoek aan de kapper. De ZZP ers geven aan weinig last te ondervinden van de economische crisis, doordat ze doorgaans een lager tarief hanteren dan de reguliere kapsalons. Daarnaast beschikken ZZP ers vaak over een vaste klantenkring. Verder hechten klanten doorgaans veel waarde aan persoonlijke aandacht. In een druk bestaan vormt de kapper voor velen een rustpunt. 1 Bron: Belastingdienst Structuuronderzoek kappersbranche 2009

21 Tabel 14 Kenmerken ZZP ers ZZP woonhuis* ZZP ambulant* ZZP er niet -ZZP er geslacht ondernemer vrouw minder dan 16 uur werkzaam streven naar omzetgroei meer tijd aan onderneming uitbreiden van activiteiten (meer) per uitbreiden van het klantenbestand MBO-opleiding ondernemer in bezit van middenstandsdiploma in bezit van AOV geen ondernemerschapsdiploma nog een baan in loondienst leeftijd ondernemer jaar werkzaam in verzorgings/verpleeghuizen vaste openingstijden omzet minder dan omzet omzet * Binnen de bedrijfstypen zzp woonhuis, zzp ambulant en zzp bedrijfspand: de ondernemers die 32 uur of minder per week met het kappersbedrijf bezig zijn. Structuuronderzoek kappersbranche

22 2.6 Werkgelegenheid in de kappersbranche Omvang werkgelegenheid In de kappersbranche zijn naar schatting circa personen werkzaam (1 januari 2009). Hiervan zijn ongeveer personen in loondienst, dus circa personen als zelfstandige/werkgever. In figuur 3 is te zien dat driekwart van de werkzame personen (zelfstandigen, werkgevers, werknemers) in de kappersbranche werkzaam is bij de met per. Figuur 3 Verdeling aantal werkzame personen naar type zzp woonhuis 10% met per >= 36% zzp ambulant 8% zzp bedrijfspand 5% met per < 41% Ondernemingsomvang Ondernemingen naar bedrijfsgrootte Een groot deel van de branche bestaat uit kleinschalige. Zo werkt in ruim de helft van de kappers maar één persoon: de ondernemer (zie tabel 15). In vergelijking met de vorige meting (2003) is het aandeel van deze met 14- procentpunten toegenomen. 22 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

23 Tabel 15 Bedrijfsomvang in aantallen werkzame personen, in procenten van het aantal ondernemingen bedrij- ven bedrij- ven met zzp b e- perso- omzet < omzet perso- aantal werkza- zzp zzp am- drijfs- neel to- >= neel to- me personen woonhuis bulant pand taal taal of meer Bij de kapsalons werkt de meerderheid op parttimebasis. Binnen de met per wordt vaker fulltime gewerkt dan bij de per (zie Tabel 16). Per saldo komt het volume van de werkgelegenheid, gemeten in voltijdkrachten, uit op circa FTE (zelfstandigen, werkgevers, werknemers). Structuuronderzoek kappersbranche

24 Tabel 16 Verdeling aantal werkzame personen 2009 naar fulltime- en parttimekrachten; aantal werkzame personen in loondienst naar bedrijfstype aantal uur per zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= week werkzaam huis bulant drijfspand in procenten van aantal werkzame personen 38 uur of meer t/m 37 uur t/m 32 uur t/m 24 uur uur of minder aantal werkzame personen 38 uur of meer t/m 37 uur t/m 32 uur t/m 24 uur uur of minder aantal in loondienst waarvan leerlingwerknemers met leerovereenkomsten In de kappersbranche zijn merendeels vrouwen werkzaam. Bij de zzp-er bedrijfspand is het aandeel mannen echter belangrijk hoger dan gemiddeld. Dit komt doordat er zich binnen dit bedrijfstype veel gespecialiseerde herenkapsalons bevinden, waarin overw egend mannen werkzaam zijn. Bij de per zijn de meeste kappers tussen de 35 en 45 jaar. Bij de met per zijn de werkzame personen meer gelijkmatig verdeeld over de leeftijdsgroepen. De helft van de werkzame personen bij deze is tussen de 25 en 45 jaar (zie tabel 17 en tabel 18). 24 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

25 Tabel 17 Aantal werkzame personen 2009 verdeeld naar geslacht en leeftijd, in procenten van het zzp woon- zzp ambu- zzp b e- per omzet < omzet >= omschrijving huis lant drijfspand vrouwen mannen leeftijd: t/m 18 jaar t/m 21 jaar t/m 24 jaar t/m 34 jaar t/m 44 jaar t/m 54 jaar t/m 64 jaar jaar en ouder aantal werkzame personen Structuuronderzoek kappersbranche

26 Tabel 18 Aantal werkzame personen 2009 verdeeld naar geslacht en leeftijd zzp woon- zzp ambu- zzp b e- per omzet < omzet >= omschrijving huis lant drijfspand vrouwen mannen leeftijd: t/m 18 jaar t/m 21 jaar t/m 24 jaar t/m 34 jaar t/m 44 jaar t/m 54 jaar t/m 64 jaar jaar en ouder In tabel 19 en tabel 20 is de verdeling naar functie weergegeven. 26 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

27 Tabel 19 Verdeling aantal werkzame personen 2009 naar functie, in procenten van het zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= functie huis bulant drijfspand kapper/ondernemer of bedrijfsleider Junior Stylist A Junior Stylist B Receptionist Haarstylist Haarstylist Haarstylist Haarstylist Topstylist overige functies Structuuronderzoek kappersbranche

28 Tabel 20 Verdeling aantal werkzame personen 2009 naar functie zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= functie huis bulant drijfspand kapper/- ondernemer of bedrijfsleider Junior Stylist A Junior Stylist B Receptionist Haarstylist Haarstylist Haarstylist Haarstylist Topstylist overige functies Omzet van de kappersbranche Brancheomzet Over 2008 bedroeg de omzet van de kappersbranche circa 1,2 miljard exclusief BTW. Hiervan komt circa 85% voor rekening van de met per (zie figuur 4 ). De circa kappersondernemingen met per, 42% van alle ondernemingen, zijn goed voor een omzet ongeveer van 1 miljard. De kleinschaligheid van de branche komt tot uiting in het aandeel van de per in het aantal ondernemingen (58%), met een omzet van circa 0,2 (15% van de totale brancheomzet). De zpp-er woonhuis, 26% van alle ondernemingen, heeft een omzetaandeel van 6%. De zzp-er ambulant, 19% van alle ondernemingen, heeft een omzetaandeel van 3%. De zzp-er bedrijfspand, 13% van alle ondernemingen, heeft een omzetaandeel van 6%. 28 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

29 Figuur 4 Verdeling brancheomzet naar type zzp woonhuis 6% 71 mln. zzp ambulant 3% 31 mln. zzp bedrijfspand 6% 72 mln. met per >= 47% 536 mln. met per < 38% 442 mln Omzetgrootte De kleinschaligheid van de kappersbranche komt tot uitdrukking in de verdeling van de omzet naar grootte. Er is een grote groep kapsalons die een zeer beperkte omzet realiseren. Bij de per heeft zelfs iets meer dan 40% in 2008 een omzet van minder dan euro behaald. Structuuronderzoek kappersbranche

30 Tabel 21 Omzetspreiding en doorsnee-omzet** 2008 (exclusief BTW) met perso- met perso- neel, om- neel, om- omzetklasse x zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= euro huis bulant pand minder dan tot tot tot tot * tot tot tot tot tot of meer doorsnee-omzet 2008** in gemiddelde omzet 2008 in totale omzet 2008 (x mln. euro) ** Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. * Minder dan 0,5% Omzetontwikkeling Ontwikkeling van de bedrijfsomzetten in 2008 en 2009 Ongeveer de helft van de met per (48%) heeft in 2008 ten opzichte van 2007 een omzetgroei gerealiseerd. 17% werd geconfronteerd met een omzetdaling. Bij de per bleef de omzet bij de grootste groep kappers gelijk (47%). Onder de zzp-ers in een bedrijfspand kwam voor bijna een derde van de de omzet in 2008 lager uit dan het jaar ervoor. De gerealiseerde en de verwachte omzetontwikkeling komen ook tot uitdrukking in figuur 5 en figuur Structuuronderzoek kappersbranche 2009

31 Over het jaar 2009 zijn de gematigd gestemd. Zowel bij de per als bij de met per verwacht ruim een kwart een hogere omzet te realiseren. Daartegenover voorziet circa een kwart van de met per een omzetdaling. Van de per verwacht zo n 15% een lagere omzet te realiseren. Vooral de zzp-er bedrijfspand en de grote ( met per en omzet en meer ) zijn pessimistisch. Figuur 5 Omzetontwikkeling in 2008 ten opzichte van 2007; percentage met toenemende, gelijkblijvende en afnemende omzet naar type, in procenten van het aantal die al in 2007 actief waren met per >= met per < zzp bedrijfspand zzp ambulant zzp woonhuis % 20% 40% 60% 80% 100% stijging gelijk daling Structuuronderzoek kappersbranche

32 Figuur 6 Omzetontwikkeling in 2009 ten opzichte van 2008; percentage met toenemende, gelijkblijvende en afnemende omzet naar type, in procenten van het aantal die al in 2008 actief waren met per >= met per < zzp bedrijfspand zzp ambulant zzp woonhuis % 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% stijging gelijk daling De grootschaligen is gevraagd naar de effecten die de huidige economische crisis op de kappersbranche heeft. Opgemerkt wordt, dat de kappersbranche laat-cyclisch is en dat de effecten zich daar dus later dan gemiddeld in het bedrijfsleven manifesteren. Dat betekent zeker niet dat er nu nog geen veranderingen worden ervaren. Het merendeel van de grootschaligen constateert een afname van de bezoekfrequentie, die vaak wel weer geheel of gedeeltelijk gecompenseerd wordt door hogere bestedingen per bezoek. Ook wordt genoemd: dat de grote steden het in het algemeen beter doen dan het platteland dat de klant voor de aankoop van (haarverzorgings)producten uitwijkt naar kanalen met een goedkoper aanbod, in casu de supermarkt en de drogist, en dat er prijsdruk wordt verwacht. In de wetenschap dat de grote golf van ontslagen nog moet komen en de kappersbranche laat-cyclisch is, kan niet anders dan geconcludeerd worden dat voor de kappersbranche het grootste deel van de effecten van de crisis nog moet komen. 2.8 Het belang van de grootschalige filiaal- en franchise-ondernemingen In het voorjaar van 2009 telde de kappersbranche 15 filiaal- en franchiseondernemingen met 10 vestigingen of meer (april 2009). Zeven van deze grootschaligen tellen uitsluitend of overwegend franchisevestigingen, eveneens zeven bestaan uitsluitend of overwegend uit eigen filialen en een onderneming telt tweemaal zoveel franchisevestigingen als eigen vestigingen. 32 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

33 In telden de grootschaligen in april 2009 circa 550 vestigingen, zo n 3% van alle vestigingen in de kappersbranche. Van 10 van de (goed voor 460 van alle vestigingen) is rechtstreeks informatie gekregen over hun aantal vestigingen, de werkgelegenheid en de omzet. Voor de 5 overige is de werkgelegenheid en omzet ingeschat op basis van het aantal vestigingen dat zij tellen in combinatie met kengetallen die berekend zijn over de 10 grootschaligen waarvan alle gegevens compleet waren. Het belang van de grootschaligen in de kappersbranche laat zich door de volgende getallen illustreren: - 15 ondernemingen vestigingen, 3% van alle vestigingen werkzame personen, 11% van alle werkzame personen miljoen omzet (2008, exclusief BTW), 13% van de totale omzet Als zij hun ambitie realiseren tellen deze 15 grootschaligen over 2 jaar circa 730 vestigingen. Naast de franchiseondernemingen die bestaan uit ondernemingen die in een bedrijfspand zijn gevestigd, kent Nederland ook een franchisegever waarbij (ten tijde van de uitvoering van het onderzoek 70) kappersondernemers zijn aangesloten die hun werk bij de klanten thuis uitvoeren. Structuuronderzoek kappersbranche

34 34 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

35 3 Bedrijfsvoering 3.1 Dienstenpakket Aanbod van diensten De omzet van het kappersbedrijf komt voornamelijk voor rekening van haarverzorging. In tabel 22 is de gemiddelde omzetsamenstelling weergegeven. De verkoop van kappersproducten maakt nog altijd maar een beperkt deel uit van de totale omzet. Bij de grotere ligt dit aandeel aanmerkelijk hoger dan bij de per. Tabel 22 Gemiddelde omzetsamenstelling met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= omzetcategorie huis bulant pand haarverzorging schoonheidsverzorging/visagie 1 0 * manicuren * 0 0 * * 0 * voetverzorging 1 * zonnebanken pruiken en haarwerken 0 * * * verkoop kappersproducten overige omzet * Minder dan 0,5%. De combinatie van haarverzorging met andere (lichaamsverzorgings)activiteiten komt maar in geringe mate voor (zie tabel 23). Bij de grotere wordt wel vaker visagie en het aanbrengen van extensions uitgevoerd. In deze tabel is eveneens te zien dat maar een beperkt deel de activiteiten in de komende 2 jaar wil uitbreiden. In heeft 7% plannen voor uitbreiding. Het gaat dan met name om schoonheidsverzorging, visagie of manicuren. Structuuronderzoek kappersbranche

36 Tabel 23 Uitoefening activiteiten naast haarverzorging en uitbreiding in komende 2 jaar, in procenten van het activiteiten uitoef ening nu uitbreiding in komende 2 jaar schoonheidsverzorging 7 3 visagie 13 1 voetverzorging 3 * manicuren/nagelstudio 4 1 pruiken en haarwerken 5 * aanbrengen van extensions 20 * verkopen van kappersproducten 64 * zonnebank 2 * anders 5 1 * Minder dan 0,5% Haarverzorgingsactiviteiten In tabel 24 is de samenstelling van de omzet uit haarverzorging aangegeven. De meeste omzet komt voor rekening van knippen. Tabel 24 Omzet uit haarverzorging, gemiddeld in procenten van totale omzet uit haarverzorging met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= omzetcategorie huis bulant pand knippen wassen kleuren permanenten overige haarverzorging Bedrijfsprofilering Het kappersbedrijf kan zich op verschillende manieren neerzetten in de markt. Enerzijds kan het kappersbedrijf klassiek ingericht zijn, met daarbij passende diensten, anderzijds kan het bedrijf zich profileren als trendy. 36 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

37 De helft van de geeft aan klassiek georiënteerd te zijn. De grotere kappers zien zichzelf meer trendy, terwijl de per zichzelf voornamelijk als klassiek aanmerken. Een ander onderscheid is te maken naar luxe en budgetgeoriënteerde kappers. Ook op dit onderscheid is er duidelijk verschil naar type kappersbedrijf. De per zijn veelal budgetgericht, terwijl met de omvang van het bedrijf, ook meer op het luxe wordt ingezet. Tabel 25 Positionering luxe/budget en trendy/klassiek met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= positionering huis bulant pand klassiek trendy weet niet/w.n.z luxe budget weet niet/w.n.z Klantenkring Meer dan de helft van de omzet die de kapsalons behalen uit haarverzorging, komt voor rekening van vrouwelijke klanten (zie tabel 26). Het aandeel van heren is met circa 30% aanmerkelijk lager. Kinderen zijn goed voor rond 10% van de omzet. Deze verhoudingen zijn in de loop der jaren nauwelijks veranderd. Structuuronderzoek kappersbranche

38 Tabel 26 Verdeling omzet uit haarverzorging naar dames, heren en kinderen, in procenten van totale omzet uit haarverzorging met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= huis bulant pand dames heren kinderen Ongeveer 30% van de kappers richt zich op een specifieke doelgroep. De zzp-er woonhuis doet dit minder dan de overige typen kappers. Onder de zzp-er bedrijfspand en met per en omzet minder dan bevinden zich vooral gespecialiseerde herenkappers. De zzp-er ambulant richt zich naar verhouding vaak op vrouwen, evenals de met per en omzet van minstens. Nadruk op kinderen is vooral aanwezig bij zzp-er ambulant en de met per en omzet minder dan. Nederland vergrijst. De Nederlanders worden steeds ouder, daarnaast neemt ook het aandeel ouderen sterk toe. De helft van de kappers geeft aan dat ook in het klantenbestand te ervaren. Vooral onder klanten bij de zzp-er woonhuis en de met per en omzet minder dan vindt vergrijzing van het klantenbestand plaats. Bij de grotere, met per en omzet met minstens euro, wordt door maar een derde van de de vergrijzing erv aren. Door een kwart van de wordt op de vergrijzing ingespeeld, door zich nadrukkelijker op de oudere klant te richten door bijvoorbeeld een aangepaste positionering en dienstenpakket. Aan de kant van de klant is met name de vergrijzing van belang. De meeste grootschaligen voeren hier geen beleid op. Een enkele formule richt zich bewust op de wat oudere consument of heeft een 65+-prijskorting. Over de effecten van de vergrijzing lopen de meningen uiteen. Het ene bedrijf ziet de vergrijzing als een positieve ontwikkeling: want ouderen hebben meer geld en meer tijd. Daar tegenover staat de mening dat ouderen minder producten kopen. 3.3 Openstelling De meeste kapsalons zijn 5 dagen per week geopend (zie tabel 27). Alleen bij de met per en omzet van of meer komt op grote schaal voor dat de salon de gehele werkweek, dat wil zeggen 6 dagen, geopend is (43%). De werkweek is in het algemeen beperkt van maandag tot en met zaterdag. Op zondag is slechts een enkele kapsalon geopend (3% van de met per ). 38 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

39 Tabel 27 Verdeling naar aantal dagen geopend, in procenten van het aantal ondernemingen, exclusief zzp ambulant met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= aantal dagen huis bulant pand t/m meer dan gemiddeld 4,0 4,5 4,2 5,1 5,4 5,2 In tabel 28 is te zien dat de zzp-er woonhuis aanzienlijk minder uur per week geopend is dan de andere typen kapsalons. Het doorsnee-aantal uur dat dit type kapsalon geopend is bedraagt 25. De met per zijn in de meeste gevallen meer dan 40 uur per week geopend. De meeste met per (bijna 70%) zijn ook vaak minstens 1 dag in de week na uur geopend. Bij de zzp-er woonhuis werkt echter naar verhouding ook een groot deel meer dan 1 avond. Dit is voor deze personen dikwijls ook bij uitstek de mogelijkheid om het vak uit te oefenen: de partner is dan weer thuis en kan de zorg voor kinderen overnemen. Naar verhouding hebben deze kappers vaker variabele werktijden (zie tabel 29). Deze kappers werken ook vrijwel uitsluitend op afspraak. Dit in tegenstelling tot de andere typen kapsalons. Vooral bij de grotere kapsalons, met per en omzet van minstens euro, werkt een groot deel (eveneens) op inloopbasis. 7% van de kappers is van plan in de komende 2 jaar de openstellingsduur uit te breiden. Bij een deel van de grootschaligen is er sprake van een uniform openstellingspatroon voor alle vestigingen, maar meestal is dat niet het geval of is er binnen de uniformiteit ruimte voor afwijkingen op grond van bijvoorbeeld het soort locatie waarop de salon is gevestigd, regels die in het winkelcentrum van vestiging gelden, en dergelijke. Een vrijwel algemeen beeld is wel, dat er een trend is naar verruiming van de openstelling. Zo is het inmiddels normaal om op maandagmiddag geopend te zijn. Ook verlenging naar het begin van de avond komt meer voor. Van openstelling op zondag wordt wel gezegd dat ervaringen in het buitenland leren dat de consument de zondag geen goede dag vindt om naar de kapper te gaan. Niettemin komt, zij het sporadisch, openstelling op zondag onder de grootschaligen voor. Door een enkele andere partij wordt openstelling op zondag voor de toekomst zeker niet uitgesloten, al was het maar om daar eens mee te experimenteren. Structuuronderzoek kappersbranche

40 Tabel 28 Verdeling naar aantal uren geopend; verdeling in procenten van het aantal ondernemingen, exclusief zzp ambulant aantal uur per zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per omzet < omzet >= week geopend huis bulant pand minder dan 20 uur uur uur uur uur en meer doorsnee aantal uur geopend* * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. Tabel 29 Vaste openingstijden en werken op afspraak, op inloop of beide; verdeling in procenten van het aantal ondernemingen, exclusief zzp ambulant zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= omschrijving huis bulant drijfspand vaste openingstijden op afspraak op inloop beide Rendement Het merendeel van de kappers is tevreden over het bereikte bedrijfsresultaat in Het meest tevreden zijn de zzp-ers ambulant, waarvan bijna 40% aangeeft zeer tevreden te zijn met het resultaat. 40 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

41 Tabel 30 Tevredenheid over de winstgevendheid van de onderneming in 2008, in procenten van het aantal ondernemingen over het bedrijfsre- sultaat 2008 is de zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= ondernemer: huis bulant drijfspand zeer tevreden tamelijk tevreden tamelijk ontevre den zeer ontevreden De met per hebben vorig jaar overwegend beter gepresteerd dan de per. Bijna de helft van de met per heeft in 2008 een beter resultaat gerealiseerd dan in Bij de per heeft eenderde een beter resultaat bereikt. Vooral onder de zzp ers bedrijfspand zijn naar verhouding veel kappers met een verslechtering van het bedrijfsresultaat (ongeveer een kwart). Figuur 7 Ontwikkeling winstgevendheid in 2008 ten opzichte van 2007; in procenten van het aantal ondernemingen die al in 2008 actief waren met per >= met per < zzp bedrijfspand zzp ambulant zzp woonhuis % 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% verbeterd gelijk gebleven verslechterd Structuuronderzoek kappersbranche

42 De (verwachte) winstontwikkeling toont hetzelfde beeld als de omzetontwikkeling. Voor 2009 is de kapper beduidend minder positief over het bedrijfsresultaat: minder verwachten een beter resultaat. Met name de grotere kappers en de zzp-er in een bedrijfspand zijn negatief over het te bereiken resultaat. Een flink deel van deze voorziet een winstdaling in Figuur 8 Verwachte ontwikkeling winstgevendheid in 2009 ten opzichte van 2008; in procenten van het aantal ondernemingen die al in 2008 actief waren met per >= met per < zzp bedrijfspand zzp ambulant zzp woonhuis % 20% 40% 60% 80% 100% verbetering blijft gelijk verslechtering 3.5 Tariefstelling In tabel 31 staan voor een aantal veel voorkomende behandelingen de tarieven vermeld die een doorsnee-kapper begin 2009 hanteerde. De gehanteerde tarieven bij de zzp woonhuis en de zzp ambulant zijn doorgaans lager dan bij de andere type kappers. Bij de grotere liggen de tarieven hoger. De positionering van de op het luxe dan wel budgetsegment, komt duidelijk tot uitdrukking in de tarieven. De tarieven voor de damesbehandelingen liggen in het luxe segment 25-40% hoger dan in het budgetsegment. Het knippen van heren ligt 25-30% hoger in het luxe segment. De uitgebreidere herenbehandeling, totale kleuring, één kleur, ligt zo n 10% in prijs hoger bij het luxe segment. 42 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

43 Tabel 31 Gehanteerde tarieven onderscheiden naar positionering luxe en budgetsegment, doorsnee*, in e uro s zzp zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= behandeling woonhuis bulant drijfspand dames wassen, knippen, föhnen - luxe segment 30,00 25,00 32,50 30,00 34,50 40,00 35,50 - budgetsegment 20,50 20,00 25,50 22,00 27,50 30,00 27,75 totale kleuring, één kleur - luxe segment 30,00 29,50 39,00 33,00 36,50 37,50 37,00 - budgetsegment 24,00 24,50 30,00 25,00 29,00 30,00 30,00 heren knippen - luxe segment 19,50 17,00 20,00 20,00 19,50 23,00 21,50 - budgetsegment 13,00 13,00 16,00 13,50 15,75 17,75 16,00 totale kleuring, één kleur - luxe segment 25,00 25,00 30,00 25,00 28,00 30,00 30,00 - budgetsegment 23,00 23,00 27,50 25,00 25,00 30,00 26,25 * Met doorsnee wordt de middelste waarneming bedoeld. De helft van de heeft een hogere, en de andere helft heeft een lagere waarde. 3.6 Persbeleid Persontwikkeling Persmutatie De arbeidsmarkt in de branche is zeer dynamisch. Er komen voortdurend per bij. In dat segment is sprake van een forse jaarlijkse uitbreiding, maar ook een forse vervanging omdat tegelijkertijd veel van deze ook stoppen. Het aantal werknemers neemt al vanaf 2004 jaarlijks af. Structuuronderzoek kappersbranche

44 Uit gegevens van Syntrus Achmea blijkt dat het gemiddelde dienstverband van werknemers, na 5 jaren flink gedaald te zijn, weer is toegenomen tot ruim 42 maanden. In 2008 heeft ruim 40% van de met per nieuw per aangetrokken. Bij de met per en omzet van minstens heeft tweederde nieuw per aangetrokken. Naar schatting ging het in om zo n personen. Bij zo n 40% van de met per heeft in 2008 per het bedrijf verlaten. In komt het aantal verlaters op circa De meeste personen zijn bij een andere kapper gaan werken (30%), gevolgd door 26% die in een andere branche zijn gaan werken. 22% is voor zich zelf begonnen als kapper. Als meest genoemde redenen waarom werknemers het bedrijf hebben verlaten, worden door de werkgevers genoemd: past niet in de organisatie, vond het werk niet leuk en wilde meer/minder werken. De verandering van de leeftijdsopbouw van de Nederlandse bevolking heeft voor de kappersbranche mogelijke gevolgen op persgebied. Door de ontgroening kan krapte aan per ontstaan. Ongeveer een kwart van de grootschaligen besteedt in haar beleid daarom aandacht aan dit punt, door loopbaanplanning of door werk en zorg beter op elkaar aan te laten sluiten. Dit beleid is erop gericht om zittend per langer vast te kunnen houden. Hier zit ook een commerciële kant aan: klanten vinden een groot leeftijdsverschil tussen henzelf en degene die hen kapt vaak niet prettig. Vacatures Uit gegevens van het UWV Werkbedrijf blijkt dat er in de kappersbranche een jaarlijks terugkerend seizoenpatroon in de openstaande vacatures is. Richting zomer begint het aantal vacatures op te lopen, behaalt het hoogtepunt in het najaar om tegen de kerst weer terug te vallen. In de afgelopen jaren, , was er een toename te zien van het aantal vacatures door het jaar heen, echter eind 2008 deed zich een sterke dip voor. Met de sterke economische recessie zal het aantal vacatures naar verwachting in 2009 verder terugvallen. Het aantal geregistreerde werkzoekenden bij het UWV Werkbedrijf die ingeschreven stonden met als beroep kapper is, omgekeerd met de ontwikkeling van het aantal v a- catures, in de afgelopen jaren geleidelijk gedaald. Hier zal echter te verwachten zijn dat het aantal werkzoekenden in de komende tijd zal toenemen. Ten tijde van het onderzoek (maart 2009) waren er bij bijna een op de tien kappers met per vacatures. In waren dat er ongeveer 800. Ook bij de zzp-er bedrijfspand waren er circa 100 vacatures. Naar functies bezien, betreft de helft van de vacatures de functie Hairstylist, gevolgd door 40% Juniorstylist en 10% Topstylist. Circa 40% van de kappers met vacatures geeft aan dat dit om uitbreiding gaat, bij een even groot aantal gaat het om vervanging en bij de rest zowel uitbreiding als vervanging. 44 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

45 3.7 Opleiding Opleidingen voor het kappersvak worden aangeboden vanuit de ROC s en door particuliere instellingen die erkende CREBO-opleidingen aanbieden. Bij de ROC s waren op 1 oktober 2008 in leerlingen, verdeeld naar BBL-leerlingen (Beroeps Begeleidende Leerweg) en BOL-leerlingen (Beroeps Opleidende Leerweg). Het aantal leerlingen vertoont de laatste jaren een daling, vooral voor het niveau 3 (allround kapper). Een veelgehoorde mening bij de grootschaligen is dat het niveau van vakbekwaamheid waarop de leerlingen door de opleidingen worden afgeleverd, in de afgelopen jaren is afgenomen. Dit is misschien wel de belangrijkste reden waarom de grootschaligen zich intensiever met de opleiding van het per zijn gaan bezighouden. Twee van de ondernemingen die in het kader van dit onderzoek zijn bezocht leiden volledig in eigen beheer op. Een toenemend aantal grootschaligen onderhoudt nauwe contacten met particuliere opleidingen en ROC s. Ten minste vijf van hen hebben eigen klassen bij deze opleidingen. Een aantal is voornemens om hiertoe over te gaan. Eveneens ten minste vijf grootschaligen hebben een centrale trainingsfaciliteit. Daarnaast wordt er natuurlijk ook vaak getraind in de salons zelf en bij of door de leveranciers. Een in dat verband opgetekende opmerking: het modische aspect haal je bij de leverancier. 3.8 Duurzaam ondernemen Vrijwel iedere kapper vindt het belangrijk dat er in de kappersbranche milieuvriendelijk wordt gewerkt, waarvan de helft dit heel belangrijk vindt. Als het gaat om de eigen bijdrage aan het milieuvriendelijk werken, wordt vooral genoemd: gescheiden afval inzamelen (63%), gebruik van milieuvriendelijke shampoo (55%) en groene stroom gebruiken of energie besparen (38%). Structuuronderzoek kappersbranche

46 Figuur 9 Milieuvriendelijk werken in de kappersbranche; in procenten van het aantal ondernemingen weet niet/w.nz. 3% niet belangrijk 5% heel belangrijk 49% tamelijk belangrijk 43% Duurzaam ondernemen is bij de grootschaligen in de kappersbranche geen hot item. Alle geven wel aan tenminste de wet- en regelgeving op dit gebied te volgen, maar in nogal wat gevallen blijft het vrijwel alleen daarbij. Een van de gesprekspartners was van mening: dat wat er nu op dit gebied in de branche gebeurt niet veel meer is dan wat voor marketingdoeleinden gebruikt kan worden. Voor zover duurzaam ondernemen wel de expliciete aandacht heeft, worden genoemd: afvalscheiding het gebruik van natuurvriendelijke producten / ammoniav rije verf (bij nieuwe inrichting) energiezuinige keuzes maken en zien te besparen op het waterverbruik. Een van de franchise meldt dat de franchisenemers op dit gebied weliswaar de vrijheid hebben, maar dat er wel centraal kennis beschikbaar is op basis waarvan zij advies kunnen krijgen. 3.9 Verkoopbevorderende activiteiten 85% van de van de met per heeft in het afgelopen jaar een of meer verkoopbevorderende activiteiten ondernomen. Daarbij werden 'adverteren in de Gouden Gids', adverteren in huis-aan-huisbladen en 'het sponsoren van verenigingen of evenementen' het meest genoemd. De per doen duidelijk minder aan verkoopbevordering (zie tabel 32). 46 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

47 Tabel 32 Verkoopbevorderende activiteiten die in het afgelopen jaar zijn uitgevoerd; meerdere antwoorden mogelijk bedrij- bedrij- ven zon- ven met der per- omzet < omzet >= perso- zzp zzp am- zzp b e- neel to- woonhuis bulant drijfspand taal adverteren in huis-aanhuisbladen het plaatsen van advertenties in dagbladen adverteren in de Gouden Gids het huis-aan-huis verspreiden van folders het uitvoeren van gerichte mailings per post het sponsoren van verenigingen of eve nementen het opbellen van potentiele klanten het meewerken aan shows, demonstraties verkoopbevorde ring via een website verkoopbevorde ring via geen van deze activiteiten Automatisering Vrijwel alle met per maken gebruik van een of meer automatiseringstoepassingen zoals genoemd in tabel 33. Bij de toepassingen scoort 'elektronisch bankieren' het hoogst en werkplanning, groepskassa en online-afspraken het minst hoog. Het gebruik van de computer blijft bij de per sterk achter bij het gebruik bij de met per. Structuuronderzoek kappersbranche

48 Tabel 33 Automatiseringstoepassingen waar het bedrijf gebruik van maakt; meerdere antwoorden mogelijk zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per omzet < omzet >= huis bulant pand tekstverwerking internet administratie, boekhoudpakket werk planning elektronisch bankieren groepskassa salonautomatisering PIN/Creditcard online-afspraken geen van deze toepassingen Bijna de helft van de met per beschikt over een eigen website. Ook op dit punt steken de per wat mager af. De website wordt vooral gebruikt voor het verstrekken van algemene informatie over het bedrijf. Bij de met per en omzet van minstens is het toepassingsgebied vaak breder (zie tabel 34). 48 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

49 Tabel 34 Automatiseringstoepassingen waar het bedrijf gebruik van maakt; meerdere antwoorden mogelijk zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per omzet < omzet >= huis bulant pand beschikt over een website beschikt over een website die biedt: - algemene informatie over het bedrijf informatie over haarmode aanbiedingen voor klanten online catalogus met productaanbod en productinformatie mogelijkheid tot bestellen mogelijkheid voor het afrekenen, bijvoorbeeld via een creditcard anders Inschakeling van derden De meeste hebben in het afgelopen jaar andere personen en/of organisaties ingeschakeld voor hulp, advies of samenwerking. In vrijwel alle gevallen betrof het een accountant of boekhouder (zie tabel 35). Structuuronderzoek kappersbranche

50 Tabel 35 Inschakeling van derden voor hulp, advies of samenwerking in 2008, in procenten van het aantal ondernemingen zzp woon- zzp am- zzp b e- per omzet < omzet >= huis bulant drijfspand accountant of boekhouder belastingadviseur Belastingdienst bank Kamer van Koophandel branche- of beroepsorganisatie collegaondernemers leverancier, salonautomatiseerder anders niemand Problemen Bij de met per liggen de meest genoemde (grote) problemen op het personele vlak (loonkosten en het aantrekken van bekwaam per). Daarnaast worden het omzetniveau, de concurrentie op prijs en de tariefstelling als probleem genoemd. De administratieve lasten worden eveneens als hinderlijk ervaren (zie tabel 36). De zzp-er woonhuis en de zzp-er ambulant ervaren duidelijk minder vaak problemen in hun bedrijfsvoering dan de andere typen. 50 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

51 Tabel 36 Ondervonden knelpunten naar type, percentage ondernemingen met klein of groot probleem bedrij- ven bedrij- ven met zzp b e- perso- omzet < omzet perso- zzp zzp am- drijfs- neel to- >= neel to- woonhuis bulant pand taal taal omzetniveau tariefstelling concurrentie op prijs concurrentie op kwaliteit loonkosten aantrekken van bekwaam per verkrijgen van financiering milieu-eisen arbo-eisen administratieve lasten locatie van het bedrijf samenstelling van bevolking in de buurt verruiming openstellingstijden bedrijfsopvolging Plannen voor de toekomst Met betrekking tot de toekomst van het kappersbedrijf z ijn er duidelijk verschillen te constateren tussen de met per en de per (zie figuur 10). In de komende 2 tot 5 jaar zal het kappersbedrijf met per vooral veel aandacht besteden aan uitbreiding van het klantenbestand en wil een groot deel van deze omzetgroei realiseren. Een ruime meerderheid van de per hoeft niet zo nodig een omzetgroei te realiseren in de komende 2 tot 5 jaar, vooral niet onder de zzp-er woonhuis en de zzp-er ambulant (zie tabel 37). De zelfstandig werkende ondernemers zijn ook niet van plan meer tijd in de onderneming te steken dan dat ze op dit moment doen. Een groot deel van de ondernemers van de met per is wel van plan meer tijd aan de bedrijfsactiviteiten te besteden. Dat de per niet zo nodig willen groeien, blijkt eveneens uit het beperkte aantal kappers dat van plan is om per aan te nemen, en uitbreiding van het klantenbestand nastreeft. Structuuronderzoek kappersbranche

52 Figuur 10 Plannen voor komende 2-5 jaar; in procenten van het aantal ondernemingen, naar ondernemingen met en per omzetgroei meer tijd aan onderneming uitbreiding dienstverlening (meer) per 5 22 uitbreiding klantenbestand per met per Tabel 37 Plannen voor komende 2-5 jaar; in procenten van het aantal ondernemingen met perso- met perso- neel, om- neel, om- zzp woon- zzp am- zzp bedrijfs- per zet < zet >= huis bulant pand omzetgroei meer tijd besteden aan onderneming uitbreiding dienstverlening (meer) per aannemen uitbreiding klantenbestand Structuuronderzoek kappersbranche 2009

53 4 Perspectief In de gesprekken met de grootschaligen is hen gevraagd naar hun visie op de ontwikkelingen in de branche in het recente verleden en die in de aankomende paar jaar. De meestgenoemde en belangrijkste ontwikkelingen worden verwacht in de aanbodstructuur van de branche en in de factor per inclusief hun opleiding. Groot wordt groter, verdere toename ZZP-ers, middenveld in de knel De afgelopen jaren is er een ontwikkeling zichtbaar waarbij het aantal grootschaligen (zowel franchise- als filiaalondernemingen) toeneemt, dat de groten groter worden en dat ook het aantal ZZP-ers toeneemt. Het middenveld, de kapper op de hoek komt hierdoor steeds meer in de knel. Unaniem heerst de overtuiging dat de toename van het aantal ZZP-ers nog verder zal doorzetten. Een beperkt aantal grootschaligen is voornemens om qua aantal vestigingen nog substantieel te groeien. Een van de filiaal in het lage prijssegment is recent fors in aantal vestigingen toegenomen en heeft nog verdere groeiplannen. De meerderheid van de grootschaligen echter streeft in de komende 2 jaar een slechts bescheiden groei van het aantal vestigingen of consolidatie van het huidige aantal na. Er zijn geen aanwijzingen dat er onder de kleinere filiaal- en franchise de ambitie bestaat om sterk te expanderen. Het aantal filiaal- en franchiseondernemingen met 10 vestigingen of meer zal in de komende twee jaar dan ook niet toenemen. Het aantal ZZP-ers is in de afgelopen jaren fors toegenomen. Er zijn nog geen tekenen dat deze ontwikkeling ten einde is. De economische crisis werkt positief in op de markt die door ZZP-ers wordt bediend (low budget) en de vergrijzing schept nog eens extra gunstige condities voor degenen onder hen die bij de klant thuis werken. Resultante van deze ontwikkeling is, dat het middenveld het nog zwaarder dan nu het geval is te verduren krijgt. Hierbij moet de kanttekening gemaakt worden dat, hoewel het aantal ZZP-ers sterk groeit, de omzet van deze groep kappersondernemingen niet naar evenredigheid toeneemt. Dit betekent dat de gemiddelde omzet van de ZZP-ers ten opzichte van 2003 is afgenomen. Daarmee is de kleinschaligheid van deze groep verder toegenomen. Tarieven en rendementen komen onder druk te staan De tarieven van de behandelingen zijn jarenlang meer gestegen dan de inflatie. Onder de huidige economische omstandigheden is dat op zich al niet langer vol te houden. Daar komt bij dat waar de branche nog expansie vertoont, dit vooral in het lagere prijssegment is. Het lijkt daarom aannemelijk dat de tarieven en daarmee ook de rendementen de komende jaren onder druk zullen komen te staan. Toenemende discrepantie opleidingsniveau groot- en kleinschaligen Door regionalisering van het onderwijs neemt het belang van collectiviteitsafspraken over het uitstroomniveau af. Dit, samen met de overheidseis van een lager uitvalpercentage (die lagere exameneisen in de hand werkt), leidt tot een lager kwaliteitsniveau van de uitstroom. Dat dwingt ertoe om meer aandacht te besteden aan het zelf opleiden. Grootschaligen zijn daar veel beter toe in staat dan de kleinere. Structuuronderzoek kappersbranche

54 54 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

55 5 Samenvatting Het kappersbedrijf In de kappersbranche zijn in actief, waarvan circa met per. In de periode is het aantal vestigingen verdubbeld. De toename bestaat voornamelijk uit kappers per. De doorsnee leeftijd van de met per ligt daarom met 13 jaar aanmerkelijk hoger dan die van de per met 9 jaar. De meeste kappers zijn door de ondernemer zelf opgericht. Bij de met per is een grote groep, een kwart, overgenomen van de vroegere werkgever. De ondernemer Ruim driekwart van de kappersondernemers is vrouw. 20 jaar geleden was nog tweederde van de ondernemers man. Evenals bij de met per, is binnen de kappers per bij de zzp er bedrijfspand nog zo n 40% van de ondernemers man. Van de ondernemers per werkt een derde als fulltimer (meer dan 32 uur per week). Van alle kappers is 39% aan te merken als ZZP er, zelfstandige per en 32 uur of minder per week bezig met het kappersbedrijf. De ondernemers zijn voornamelijk vrouw. Vooral onder de ZZP ers die ambulant werken, zijn veel ondernemers die nog geen 16 uur in de week als kapper werkzaam zijn. De inkomsten bij deze ZZP ers ligt dan ook laag. De ZZP ers zijn in veel gevallen niet afhankelijk van de inkomsten uit het kappersbedrijf. De meeste ZZP ers hebben overwegend weinig groeiambities: men wil op dezelfde wijze doorgaan. Werkgelegenheid In de kappersbranche zijn naar schatting personen werkzaam, waarvan ruim driekwart bij de met per. Bij de met per werkt bijna de helft op fulltimebasis. De helft van de werkzame personen bij deze is tussen de 25 en 45 jaar. Bij de per zijn de meeste kappers tussen de 35 en 45 jaar. Omzet De omzet van de kappersbranche bedroeg in 2008 ongeveer 1,2 miljard euro, exclusief BTW. Hiervan komt circa 85% voor rekening van de met per. Bijna de helft van de met per heeft in 2008 een omzetgroei gerealiseerd. Voor 2009 zijn deze gematigd gestemd. Ruim een kwart verwacht een hogere omzet te realiseren, tegenover een kwart dat een lagere omzet voorziet. Bij de per bleef de omzet in 2008 bij ongeveer de helft gelijk. Voor 2009 verwacht ruim een kwart een hogere omzet te realiseren, terwijl 15% een lagere omzet verwacht. In 2009 telde de kappersbranche 15 filiaal- en franchiseondernemingen met 10 vestigingen of meer. Samen tellen deze ondernemingen 550 vestigingen met werk- Structuuronderzoek kappersbranche

56 zame personen. De gezamenlijke omzet bedraagt 155 miljoen, exclusief BTW. Uitgaande van hun groeiambities zal het aantal vestigingen van deze ondernemingen over 2 jaar circa 730 vestigingen tellen. Bedrijfsvoering De met per richten/profileren zich naar verhouding vaker op het luxe segment dan de per, die overwegend budgetgeoriënteerd zijn. De grotere zien zichzelf meer als trendy, terwijl de per zichzelf vaker als klassiek aanmerken. De met per zijn in de meeste gevallen (78%) 40 uur of meer per week geopend en zijn ook vaak minstens 1 dag in de week na uur geopend (bijna 70%). 7% heeft plannen om in de komende 2 jaar de openingstijden uit te breiden Bijna de helft van de met per heeft in 2008 een beter resultaat gerealiseerd dan in De per bleven hierbij achter: eenderde bereikte een beter resultaat. De verwachte winstontwikkeling over 2009 geeft soortgelijk beeld te zien als die van de omzetontwikkeling. Vooral de grotere kappers zijn beduidend minder optimistisch. De arbeidsmarkt in de kappersbranche is zeer dynamisch. In 2008 heeft 40% van de met per per aangenomen, eveneens heeft zo n 40% van deze per het bedrijf zien verlaten. Daarnaast is er jaarlijks een forse toename van het aantal kappers per. Tegelijkertijd stopt een deel van deze. In de afgelopen jaren was er een toename van het aantal vacatures. Eind 2008 deed zich een sterke dip voor. Met de economische recessie zal het aantal vacatures naar verwac hting in 2009 verder terugvallen. In maart 2009 waren er bij circa 10% van de met per vacatures aanwezig. De belangrijkste problemen in de bedrijfsvoering liggen bij de met per op het personele vlak, zoals de loonkosten en het aantrekken van per. Ook het omzetniveau, de concurrentie op prijs en de tariefstelling worden als probleem genoemd. De administratieve lasten worden eveneens als hinderlijk ervaren. Toekomst Voor de komende 2 tot 5 jaar hebben de met per duidelijk meer ambities dan de per. De met per zullen vooral veel aandacht besteden aan uitbreiding van het klantenbestand. Ook wil een groot deel omzetgroei realiseren. De per hoeven niet zo nodig te groeien. Ze zijn ook niet van plan om meer tijd in de onderneming te steken. Het aantal ZZP-ers zal in de komende jaren nog verder toenemen. De grote franchise- en filiaalondernemingen geven aan in de komende jaren eveneens nog te zullen groeien. Het middenveld komt hierdoor steeds meer in de knel. De economische crisis werkt positief in op de m arkt die door ZZP ers wordt bediend (low budget) en de vergrijzing schept nog extra gunstige condities voor degenen onder hen die bij de klant thuis werken. Gezien de kleinschaligheid van deze, zal het belang desondanks beperkt blijven. In de afgelopen jaren is te zien dat, ondanks een sterke stijging 56 Structuuronderzoek kappersbranche 2009

57 van het aantal ZZP ers, door de kleinschaligheid de omzet van deze groep kappersondernemingen ten opzichte van 2003 niet naar evenredigheid met hun aantal is toegenomen. Daarmee is de kleinschaligheid van deze groep verder toegenomen. Tabel 38 Samenvattend overzicht structuurkenmerken kappersbranche per met per aantal ondernemingen doorsnee leeftijd ondernemingen in jaren 9 13 percentage vrouwelijke ondernemers aantal werkzame personen w.v. werknemers w.v. aandeel leerlingwerkne mers met leerovereenkomsten (percentage) 15 percentage fulltimers (meer dan 32 uur per week) gemiddelde omzet 2008 in gemiddeld aantal dagen geopend 4,2 5,2 doorsnee-aantal uren geopend percentage ondernemingen met beschikking over website plannen in komende 2-5 jaar, percentage ondernemingen omzetgroei meer tijd aan onderneming (meer) per aannemen 5 22 uitbreiding klantenbestand Structuuronderzoek kappersbranche