Secure Boot component van de Unified Extensible Firmware Interface

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Secure Boot component van de Unified Extensible Firmware Interface"

Transcriptie

1 Secure Boot component van de Unified Extensible Firmware Interface Hans Lunsing 5 september 2016

2 Wat is Secure Boot? Sinds UEFI spec 2.2 (nov 2010) onderdeel van UEFI Initiatief van Microsoft Doel: bescherming tegen malware in bootproces Middel: cryptografische verificatie van software Verplicht voor certificatie voor Windows 8 en hoger 2

3 SB eisen voor certificatie voor Windows Een fysiek aanwezige gebruiker van een pc: moet Secure Boot kunnen uitschakelen Moet volledige zeggenschap over SB kunnen krijgen Voor Windows 8 gelden beide eisen. Voor Windows 10 geldt de eerste niet meer, en is niet zeker of de tweede nog wel geldt. 3

4 Inhoud Hoe werkt Secure Boot? 4

5 Hoe werkt Secure Boot? Cryptografisch systeem X.509, een PKI (Public Key Infrastructure) standaard, als basis Wordt ook voor beveiliging websites gebruikt (https) Werkt met sleutelpaar: privé en openbare sleutel Privé sleutel is geheim wordt gebruikt voor authenticatie ondertekening digitale bestanden met openbare sleutel Met openbare sleutel kan ieder die ondertekening verifiëren Ondertekening volgens Microsoft Authenticode Specificatie: ingebed in het ondertekende bestand 5

6 Hoe werkt Secure Boot? Meer over sleutels: Aanmaak sleutels met crypto-algoritme RSA-2048 Sleutels opgeslagen en verspreid als certificaat in PEM tekstformaat Certificaat met openbare sleutel in PEM formaat: Privé sleutel: 6

7 Hoe werkt Secure Boot? Door UEFI te starten EFI programma moet met openbare sleutel zijn ondertekend SB verifieert of deze sleutel in database van toegelaten sleutels (db)... en niet in de database van verboden sleutels (dbx) voorkomt Zo ja, dan mag programma starten Tweede criterium mogelijk: kenteken in de vorm van controlesom (hash) Verboden heeft voorrang op toegelaten 7

8 Hoe werkt Secure Boot? Verificatie van een programma in beeld 8

9 Hoe werkt Secure Boot? Vier SB databases in NVRAM van UEFI firmware: db: toegelaten sleutels en kentekens dbx: verboden sleutels en kentekens KEK: sleuteluitwisselingssleutels nodig voor wijziging van db en dbx PK: platformsleutel nodig voor wijziging van KEK 9

10 Hoe werkt Secure Boot? De vier databases van Secure Boot in beeld 10

11 Hoe werkt Secure Boot? Meer over sleutels in SB databases: Sleutelcertificaten niet in PEM maar in binair DER formaat GUID als eigenaarsidentificatie in SB databases mogelijk. 32 hexadecimale cijfers in groepen van resp bij verstek allemaal nullen GUID Microsoft is 77fa9abd d32-bd60-28f4e78f784 Maak willekeurige eigen GUID, bijvoorbeeld via 11

12 Hoe werkt Secure Boot? Certificaat Autoriteit (CA) voor Secure Boot Te vergelijken met CA autoriteit bij HTTPS Ondertekent programmabestanden voor vertrouwde organisaties (Linux!) In db kan dan met sleutel van CA worden volstaan Microsoft fungeert voorlopig als enige CA autoriteit 12

13 Hoe werkt Secure Boot? Toestanden van Secure Boot: Gebruikersmodus (User Mode): SB is actief. Daarbinnen: Standaardmodus (Standard Mode): zoals afgeleverd. Opmaatmodus (Custom Mode): zoals zelf ingericht. Veranderingen met authenticatie van naasthogere sleutel. Instellingsmodus (Setup Mode): SB is niet actief. Van Opmaat- naar Instellingsmodus door wissen PK. Veranderingen zonder authenticatie. Van Instellings- naar Gebruikersmodus door instellen PK. 13

14 Hoe werkt Secure Boot? Inhoud van Standaardmodus PK van hardware leverancier KEK van Microsoft als CA in db twee sleutels van Microsoft: als producent sleutel voor Windows als UEFI CA sleutel voor 3e partijen (niet verplicht!) dbx kan kentekens van bekende malware bevatten 14

15 Hoe werkt Secure Boot? Wat draait in Standaardmodus? Windows 8 en hoger Grote Linux distributies zoals de nieuwere Ubuntu, Fedora/RedHat en opensuse/suse Sommige andere Linux distributies zoals de nieuwere Linux Mint Is dat genoeg? Zo nee, hoe word ik SB dan de baas? 15

16 Waarom Secure Boot zelf inrichten? Uitschakelen SB is geen goede oplossing dat leidt tot minder veiligheid Draaien niet gecertificeerde systemen zoals allerlei Linux distro's, ook oudere, en meer... Draaien niet-windows systemen als MS UEFI CA sleutel niet in db is opgenomen en dan maar hopen dat je SB wel zelf mag inrichten ;-) Externe EFI shell gebruiken kan nuttig zijn bij opstartproblemen 16

17 Door uw eigen Certificaat Autoriteit te worden! Maak uw eigen sleutelpaar aan Zet SB in Instellingsmodus door PK te verwijderen Voeg uw sleutel aan db en eventueel KEK toe Stel na gedane zaken uw sleutel als PK in, zodat SB in Gebruikersmodus komt Onderteken door u vertrouwde software met uw sleutel 17

18 Aanmaak zelf-ondertekend sleutelpaar Met programma openssl ( Standaard in Linux en in WSL (Windows 10 Subsysteem voor Linux), ook beschikbaar voor Windows Eerst aanmaak sleutelpaar in PEM formaat voor ondertekening programmabestanden Dan conversie openbare sleutel van PEM naar DER formaat voor opneming in de db van Secure Boot 18

19 Opdracht voor aanmaak sleutelpaar: openssl req -x509 -newkey rsa:2048 -days nodes -subj '/CN=SelfSign/' -keyout SelfSign.key -out SelfSign.crt req: opdracht voor aanmaak Certificate Signing Request cryptosysteem x509 cryptografisch algoritme rsa: dagen geldig geen versleuteling privé sleutel (-nodes) als CN (common name) is gekozen 'SelfSign' SelfSign.key is de privé sleutel SelfSign.crt is de openbare sleutel als PEM certificaat 19

20 Opdracht voor conversie openbare sleutel: openssl x509 -in SelfSign.crt -inform PEM -out SelfSign.cer -outform DER x509: opdracht voor dit cryptosysteem SelfSign.crt is het ingaande certificaat in PEM formaat SelfSign.cer is het ingaande certificaat in DER formaat 20

21 Wat te doen met de sleutels? Houdt privé sleutel geheim Openbare sleutel in PEM formaat (.crt) samen met privé sleutel nodig voor ondertekening bestanden Openbare sleutel in DER formaat (.cer) bedoeld voor Secure Boot db. Bewaar hem daarom op ESP, bijv. in map \Sleutels 21

22 Toegang tot de ESP (EFI System Partition) In Linux als root via /boot/efi In Windows als Administrator via schijfletter na aankoppeling: mountvol U: /s Ontkoppel met: mountvol U: /d 22

23 Toegang tot UEFI interface voor aanpassingen SB Bij opstarten computer een bepaalde toets indrukken, afhankelijk van fabrikant. Vaak is dat F2, maar ook F1, F12, Del en andere komen voor. Soms op scherm getoond, kijk anders in documentatie. Bij verlaten Windows Shift toets indrukken en op "Opnieuw opstarten" klikken. Dan via "geavanceerde opties" naar "Instellingen voor UEFI firmware". Vanuit Grub via 'System Setup'. In Ubuntu, Linux Mint e.a. 23

24 Secure Boot instellingen in de UEFI interface Elke hardware fabrikant maakt eigen interface Is er mogelijkheid SB in Instellingsmodus te zetten? Indien gecertificeerd voor Win8: ja, voor Win10: onzeker, niet gecertificeerd: onzeker. Zo nee: jammer maar helaas. Is er mogelijkheid per database een sleutel toe te voegen? Soms alleen door alle databases te legen en via shell opnieuw te vullen Vooral oudere implementaties hebben soms bugs waardoor eigen aanpassingen van SB niet goed werken 24

25 OVMF (Open Virtual Machine Firmware) Virtuele UEFI firmware van Tianocore opgezet door Intel samen met Collabnet Referentie voor hardware UEFI interfaces Werkt goed samen met QEMU en VirtualBox, maar in VirtualBox zonder SB Secure Boot uitgebreid instelbaar Heeft UEFI shell die ook apart verkrijgbaar is 25

26 Naar Instellingsmodus in OVMF 1) Kies voor Device Manager, dan voor Secure Boot Configuration 26

27 Naar Instellingsmodus in OVMF 2) Ga naar <Standard>, druk op Enter en kies Customized. Ga dan naar Custom Secure Boot Options en druk Enter. 27

28 Naar Instellingsmodus in OVMF 3) Ga naar PK options en druk op Enter. De cursor staat nu achter Delete PK. Druk op Enter. 28

29 Naar Instellingsmodus in OVMF 4) Druk op Y, waarna de Device Manager verschijnt met de cursor op Secure Boot Configuration. 5) Ga weer naar de Custom Secure Boot Options. Daar staat nu dat Secure Boot in Setup Mode is. 29

30 Toevoegen eigen sleutel in OVMF 1) Ga in Custom Secure Boot Options naar db en kies Enroll Signature Using File. Dan verschijnt File Explorer 30

31 Toevoegen eigen sleutel in OVMF UEFI kan alleen partities in FAT formaat lezen Meestal is dat alleen de ESP Aanduiding als PCI apparaat niet heel helder. Suggestie: geef ESP vooraf label ESP. Dan verschijnt ESP met die naam in File Explorer 31

32 Toevoegen eigen sleutel in OVMF 2) Met cursor op ESP druk op Enter. Dan verschijnt inhoud ESP met map Sleutels 32

33 Toevoegen eigen sleutel in OVMF 3) Ga naar Sleutels en kies uw sleutel SelfSign.cer. Daarna kan eventueel GUID worden ingevoerd. 33

34 Toevoegen eigen sleutel in OVMF 4) Kies tot slot Commit Changes and Exit Eventueel kunt u uw sleutel ook toevoegen aan KEK Uw sleutel nu in db, maar SB nog in Instellingsmodus Naar Gebruikersmodus door instellen van uw sleutel als Platformsleutel Gaat net zo als toevoegen van uw sleutel aan db Met uw sleutel als Platformsleutel bent u de baas! 34

35 Alternatief voor toevoegen sleutel via UEFI interface EFI tools voor gebruik in UEFI shell uit Linux pakket efitools : met name KeyTool.efi en UpdateVars.efi Geen interne UEFI shell? Dan externe shell van Tianocore: shellx64.efi. Shell werkt zoals opdrachtregel in Windows. Naar externe shell: via bootmanager, Grub of Windows. Aanrader: UEFI bootmanager refind. Stel dan UEFI wel zo in dat refind wordt gestart, en neem refind certificaat in db op. Door mij samengesteld pakket voor ESP met refind, EFI tools, UEFI shell en sleutelmap met sleutels: Onderteken zowel EFI tools als UEFI shell. 35

36 Tools voor ondertekening EFI programmabestanden Linux sbsigntools specifiek voor Secure Boot (sb!), een tool per functie pesign specifiek voor applicaties in PE formaat (UEFI!), alles in één, maakt gebruik van certificaten database osslsigncode niet specifiek voor Secure Boot, alles in één 36

37 Tools voor ondertekening EFI programmabestanden Windows signtool onderdeel van Windows SDK (Software Development Kit) Set-AuthenticodeSignature een cmdlet van PowerShell de Linux tools in WSL (Windows Subsystem for Linux) in Windows 10 37

38 Voorbeeld ondertekenen: met de sbsigntools Ondertekening van Voorbeeld.efi: sbsign --key SelfSign.key --cert SelfSign.crt --output Voorbeeld-signed.efi Voorbeeld.efi Verificatie: sbverify --cert SelfSign.crt Voorbeeld-signed.efi Lijst van ondertekeningen: sbverify --list Voorbeeld-signed.efi Verwijderen van ondertekening: sbattach --remove --signum 2 Voorbeeld-signed.efi 38

39 Weergave eigen ondertekening: $ sbverify --list Voorbeeld-signed.efi signature 1 image signature issuers: - /CN=SelfSign image signature certificates: - subject: /CN=SelfSign issuer: /CN=SelfSign 39

40 Secure Boot component van de Unified Extensible Firmware Interface Dank voor uw aandacht!

UEFI Unified Extensible Firmware Interface

UEFI Unified Extensible Firmware Interface UEFI Unified Extensible Firmware Interface Hans Lunsing ([email protected]) 30 maart 2015 Wat is UEFI? Unified Extensible Firmware Interface: software interface tussen firmware en besturingssysteem

Nadere informatie

Overstappen van Windows naar Linux. Hans Lunsing

Overstappen van Windows naar Linux. Hans Lunsing Overstappen van Windows naar Linux Hans Lunsing ([email protected]) 4 april 2016 Overstappen van Windows naar Linux Waarom zou ik het doen? Hoe bereid ik me voor? Hoe doe ik het? 2 Waarom zou ik het

Nadere informatie

HANDLEIDING Keystore Explorer

HANDLEIDING Keystore Explorer HANDLEIDING Keystore Explorer pg. 1 Inhoudstafel Contents Installatie Keystore Explorer... 3 Aanmaken keystore... 4 Genereer een sleutelpaar... 4 Bewaren van de keystore... 10 Genereer een Certificate

Nadere informatie

Labo-sessie: Gegevensbeveiliging

Labo-sessie: Gegevensbeveiliging Labo-sessie: Gegevensbeveiliging 1 Inleiding Dit labo zal devolgende topics behandelen: eid card Opdracht 1: Digitaal signeren van een MS Office document (zie pagina: 5) Opdracht 2: Digitaal signeren van

Nadere informatie

Windows XP Migratie opties. Bart van Dijk ([email protected])

Windows XP Migratie opties. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Windows XP Migratie opties Bart van Dijk ([email protected]) Windows XP Migratie opties Wat is het probleem met Windows XP De opties te vervanging van Windows XP Migratie naar Linux Mint Probleem met

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Schijfformaten en bestandsformaten

Hoofdstuk 2. Schijfformaten en bestandsformaten 2.1 Hoofdstuk 2. Schijfformaten en bestandsformaten 1. DEFINITIE EN INLEIDING De bestandsformaten komen in alle domeinen en programma's van informatica terug. Daarom worden zij hier apart behandeld.. 2.

Nadere informatie

Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition

Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition 1 Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition 1-1 Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows Server

Nadere informatie

GEBRUIKERSHANDLEIDING. Het handtekeningbestand (FS) aanmaken op basis van de elektronische identiteitskaart met behulp van Cryptonit.

GEBRUIKERSHANDLEIDING. Het handtekeningbestand (FS) aanmaken op basis van de elektronische identiteitskaart met behulp van Cryptonit. GEBRUIKERSHANDLEIDING Het handtekeningbestand (FS) aanmaken op basis van de elektronische identiteitskaart met behulp van Cryptonit. Versie 2 Inhoudsopgave 1. Doel....3 2. Vereiste aanwezigheid van de

Nadere informatie

Operating Systems Linux Blok 7a Partities Erik Seldenthuis

Operating Systems Linux Blok 7a Partities Erik Seldenthuis Blok 7a Partities Tijdsduur Doel Benodigdheden Theorie 1 dagdeel omgaan met partities, partitiegegevens afbeelden en wijzigen, gebruik maken van partitie manager, kennis van indeling schijf in partities

Nadere informatie

Nieuwe UEFI Bios en GPT

Nieuwe UEFI Bios en GPT Nieuwe UEFI Bios en GPT 1 schijven. Koopt U een nieuwe Personal Computer (desktop of Notebook) dan komt U vanzelf deze nieuwe zaken tegen. Dit verhaal gaat niet op voor een andere soort computers zoals

Nadere informatie

IAAS - QUICK START GUIDE

IAAS - QUICK START GUIDE IAAS - QUICK START GUIDE Contents IAAS QUICK START GUIDE... 2 STAPPEN... 2 AANMAKEN VAPP... 2 NETWERK BESCHIKBAAR MAKEN IN VAPP... 3 UITROLLEN WINDOWS SERVERS... 3 VERSIES VAN WINDOWS SERVER TEMPLATES...

Nadere informatie

Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition

Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows XP Professional Edition installeren. Alle stappen voor de installatie

Nadere informatie

Checklist Installatie PC5 Ubuntu 9.04 Desktop i386 10-10-2009

Checklist Installatie PC5 Ubuntu 9.04 Desktop i386 10-10-2009 TIP Kijk op karelzimmer.nl voor voor downloads, checklists, en scripts. 1. Installatie voorbereiden. 1.1. Aanmelden als karel. 1.2. Maak Ubuntu USB-stick aan via Systeem > Beheer > USB-opstartschijf aanmaken.

Nadere informatie

Installatie Windows XP Professional Edition

Installatie Windows XP Professional Edition Installatie Windwos XP Professional Edition 1 Installatie Windows XP Professional Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows XP Professional Edition installeren.

Nadere informatie

DigiD SSL. Versie 2.1.1. Datum 16 augustus 2010 Status Definitief

DigiD SSL. Versie 2.1.1. Datum 16 augustus 2010 Status Definitief DigiD SSL Versie 2.1.1 Datum 16 augustus 2010 Status Definitief Colofon Projectnaam DigiD Versienummer 2.1.1 Organisatie Logius Postbus 96810 2509 JE Den Haag [email protected] Pagina 2 van 9 Inhoud

Nadere informatie

MS Virtual pc 2007 Handleiding

MS Virtual pc 2007 Handleiding MS Virtual pc 2007 Handleiding Start de Virtual PC 2007 console en klik op [New...] om een nieuwe virtuele pc aan te maken. De wizzard voor het aanmaken van een nieuwe, virtuele pc start op. New Virtual

Nadere informatie

Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.2. Datum: 10 april 2014. Eigenaar:

Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.2. Datum: 10 april 2014. Eigenaar: Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.2 Datum: 10 april 2014 Eigenaar: I&A 1 Versie Datum Auteur Wijziging 1.0 2-11-2012 Tom Balke 1.1 10-12-2012 Tom Balke Nieuwe versie van vworkspace

Nadere informatie

Linux Mint Cinnamon 18.1 Ervaringen. Bart van Dijk

Linux Mint Cinnamon 18.1 Ervaringen. Bart van Dijk Linux Mint Cinnamon 18.1 Ervaringen Bart van Dijk ([email protected]) Linux Mint Cinnamon 18.1 Waarom overstappen naar Linux Linux weetjes Achtergrond Linux Mint Ervaringen Aanbevelingen Waarom overstappen

Nadere informatie

Installeer Apache2: Landstede februari 2009 versie 3 1 Bertil Hoentjen

Installeer Apache2: Landstede februari 2009 versie 3 1 Bertil Hoentjen Installeer Apache2: Deze howto gaat over name based virtual hosting onder Apache 2.x., en is getest onder OpenSUSE 11 maar is in feite ook van toepassing op de andere distributies. Alleen Debian en afgeleide

Nadere informatie

Handleiding - Mogelijke oplossingen voor problemen met het starten van Uw Online Werkplek

Handleiding - Mogelijke oplossingen voor problemen met het starten van Uw Online Werkplek Zelfinstructie Deze zelfinstructie is er voor u! Wij krijgen steeds vaker het verzoek van gebruikers om informatie toe te sturen waarmee zij zelf gebruikersvragen kunnen oplossen. Uiteraard zijn wij er

Nadere informatie

Installeren van het programma Shop Pro

Installeren van het programma Shop Pro Installeren van het programma Shop Pro HET PROGRAMMA WERKT MOMENTEEL NOG NIET ONDER MS VISTA. GEBRUIK BINNEN EEN VIRTUELE MACHINE OP EEN VISTA-COMPUTER WORDT NOG UITGETEST. Deze handleiding met eventuele

Nadere informatie

Linux Server Installatie

Linux Server Installatie Linux Server Installatie Debian 5 Lenny Installeer Debian zonder grafische omgeving. Minimum voorwaarden voor een Debian Server: Install Type Minimal RAM[114] Recommended RAM[114] Hard Drive space used[114]

Nadere informatie

De ontwikkelaar heeft het recht om af te zien van verdere ontwikkeling en/of ondersteuning van dit pakket.

De ontwikkelaar heeft het recht om af te zien van verdere ontwikkeling en/of ondersteuning van dit pakket. 1. Licentieovereenkomst BELANGRIJK! LEES DEZE OVEREENKOMST ALVORENS DE SOFTWARE TE INSTALLEREN! Het aanvaarden van deze overeenkomst geeft u het recht tot gebruik van deze software, de software blijft

Nadere informatie

HANDLEIDING - Achterhalen certificaat gegevens voor B-Stroom klanten

HANDLEIDING - Achterhalen certificaat gegevens voor B-Stroom klanten HANDLEIDING - Achterhalen certificaat gegevens voor B-Stroom klanten Inhoudsopgave Inleiding... 1 Werkwijze na ontvangst van Diginotar certificaat... 1 Plaatsing certificaat voor ondertekening documenten...

Nadere informatie

Handleiding VirtualBox

Handleiding VirtualBox Pagina 1 van 18 Handleiding VirtualBox Inhoud 1) Wat is VirtualBox?... 2 2) Installatie... 2 3) Schermopbouw VirtualBox... 6 4) Downloaden van Linux ISO... 7 5) Virtuele Machine aanmaken... 7 6) Besturingssysteem

Nadere informatie

Bent u nu dus genoodzaakt om een nieuwe computer te kopen? NEE, want er is een goede, ja zelfs gratis, oplossing voorhanden.

Bent u nu dus genoodzaakt om een nieuwe computer te kopen? NEE, want er is een goede, ja zelfs gratis, oplossing voorhanden. Linux Mint Als u een computer hebt die met Windows XP werkt weet u inmiddels dat u met die computer niet meer veilig kunt internetten, omdat Windows XP niet meer door Microsoft wordt onderhouden. Bent

Nadere informatie

Werkomgeving. Android Studio. Android - werkomgeving 1/6

Werkomgeving. Android Studio. Android - werkomgeving 1/6 Android - werkomgeving 1/6 Werkomgeving Android Studio Installatie Ga naar de volgende URL: http://developer.android.com/sdk/index.html Klik op de knop "Download Android Studio for Windows" om het programma

Nadere informatie

Installatie SQL: Server 2008R2

Installatie SQL: Server 2008R2 Installatie SQL: Server 2008R2 Download de SQL Server 2008.exe van onze site: www.2work.nl Ga naar het tabblad: Downloads en meld aan met: klant2work en als wachtwoord: xs4customer Let op! Indien u een

Nadere informatie

UBUNTU 8 installatie. 13/10/2009 http://www.ivowebschool.be/uploads/ ivowebschool.be/ /205bc10d-ef8e-4a 1/14. Onderwerpen

UBUNTU 8 installatie. 13/10/2009 http://www.ivowebschool.be/uploads/ ivowebschool.be/ /205bc10d-ef8e-4a 1/14. Onderwerpen UBUNTU 8 installatie Onderwerpen Ubuntu downloaden VMWare klaarmaken Ubuntu installeren VMWare tools installeren 1. Ubuntu downloaden ( ) Je kan ubuntu gratis downloaden via de website www.ubuntu.com.

Nadere informatie

Friesland College Leeuwarden

Friesland College Leeuwarden Voorwoord In dit project vertel ik wat Open Source is en wat ik daarover heb gevonden. Ik laat zien hoe ik een Virtuele machine geschikt maak voor Dual Boot. Dan laat ik zien hoe je 2 besturingssystemen

Nadere informatie

Outlookkoppeling installeren

Outlookkoppeling installeren Outlookkoppeling installeren Voordat u de koppeling kunt installeren, moet outlook afgesloten zijn. Stappenplan Controleer of het bestand VbaProject.OTM aanwezig is. (zie 3.2) Controleer of de map X:\RADAR\PARAMETERS\

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Facto minifmis

Installatiehandleiding. Facto minifmis Installatiehandleiding Facto minifmis 1. Installatie Facto MiniFMIS 1.1 Achtergrond Facto MiniFMIS biedt facilitaire organisaties een eenvoudige en gebruikersvriendelijke hulpmiddel bij het uitvoeren van

Nadere informatie

Handleiding. Handleiding

Handleiding. Handleiding Handleiding Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave Inleiding 2 1 Installatie op pc s met Windows 2 2 Handmatig installeren 4 2.1 Microsoft Internet Explorer/Google Chrome

Nadere informatie

Kijk eerst in Computer (Mijn Computer) van je werkplek. Welke stationsletters zie je op de PC?

Kijk eerst in Computer (Mijn Computer) van je werkplek. Welke stationsletters zie je op de PC? Korte omschrijving van dit practicum We zullen spelenderwijze ervaren wat enkele van de virtualisatietechnieken inhouden. We gaan aan de slag met een freeware applicatie voor het aanbieden van een gevirtualiseerde

Nadere informatie

Easyhosting Handleiding SSL Certificaat installeren in DirectAdmin

Easyhosting Handleiding SSL Certificaat installeren in DirectAdmin Easyhosting Handleiding SSL Certificaat installeren in DirectAdmin Deze handleiding beschrijft de stappen die u dient te nemen voor een SSL certificaat installatie in DirectAdmin. Versie 1.0 Inhoud Uniek

Nadere informatie

Installatie van sqlserver

Installatie van sqlserver Installatie van sqlserver Download SQLserver 2005 Express basis van de website van 2work: www.2work.nl, tabblad downloads; beveiligde zone. De inlog gegevens kunnen via de helpdesk aangevraagd worden.

Nadere informatie

eid middleware v2.6 voor Mac OS X

eid middleware v2.6 voor Mac OS X Gebruikshandleiding eid middleware v2.6 voor Mac OS X pagina 1 van 14 Inhoudsopgave Inleiding...3 Installatie...4 De onderdelen van de eid software...5 De PKCS#11 module...6 Toepassing om de kaart te lezen

Nadere informatie

Installatie SQL Server 2014

Installatie SQL Server 2014 Installatie SQL Server 2014 Download de SQL Server Express net advanced Services van de website: https://www.microsoft.com/en-us/download/details.aspx?id=42299 klik op Download. Als u een 64 bit variant

Nadere informatie

Versleutelen e-mail met Microsoft Outlook

Versleutelen e-mail met Microsoft Outlook Versleutelen e-mail met Microsoft Outlook Versie 2.0 Datum 25 november 2014 Status definitief (UZ68.01) UZI-register Ondertekenen e-mail met Microsoft Outlook versie 2.0 definitief (UZ69.03) 24 november

Nadere informatie

Gebruik webfolders Windows

Gebruik webfolders Windows Gebruik webfolders Windows Algemene informatie Dit document beschrijft hoe u gebruik kunt maken van webfolders en beschrijft hoe u stapsgewijs via uw PC hier verbinding mee kunt maken. Website toevoegen

Nadere informatie

Versie: 1.0. Datum: 19 november 2012. Eigenaar:

Versie: 1.0. Datum: 19 november 2012. Eigenaar: Handleiding ALGEMENE HANDLEIDING VWORKSPACE. Versie: 1.0 Datum: 19 november 2012 Eigenaar: I&A 1 Versie Datum Auteur Wijziging 1.0 2-11-2012 Tom Balke 1.1 10-12-2012 Tom Balke Nieuwe versie van vworkspace

Nadere informatie

Installatiehandleiding SafeSign en PKI Klasse X certificaten

Installatiehandleiding SafeSign en PKI Klasse X certificaten Installatiehandleiding SafeSign en PKI Klasse X certificaten Juni 2014 2014 Copyright KPN Lokale Overheid Alle rechten voorbehouden. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van KPN Lokale overheid

Nadere informatie

Handleiding Online Boekhouden

Handleiding Online Boekhouden Handleiding Online Boekhouden Het online boekhoudprogramma kan gestart worden op de site van Horeca Boekhouden.nl (http://www.horecaboekhouden.nl/fin_administratie.php). Om verbinding te maken, moet op

Nadere informatie

U krijgt de melding dat uw browser geen cookies aanvaardt? Volg dan onderstaande weg om ze wel te accepteren.

U krijgt de melding dat uw browser geen cookies aanvaardt? Volg dan onderstaande weg om ze wel te accepteren. HELP BIJ HET RAADPLEGEN VAN HET PORTAAL HDP Hoe internet-cookies aanvaarden? U krijgt de melding dat uw browser geen cookies aanvaardt? Volg dan onderstaande weg om ze wel te accepteren. Internet Explorer

Nadere informatie

Software. Opdrachten - Deel 1. Naam: Klas: 2015 versie:concept-3.4.2

Software. Opdrachten - Deel 1. Naam: Klas: 2015 versie:concept-3.4.2 Software Opdrachten - Deel 1 Naam: Klas: 2015 versie:concept-3.4.2 Voorwoord Voorwoord In deze module staan de praktijk en theorie opdrachten voor de module Software Deel 1. I Voorwoord II Inhoudsopgave

Nadere informatie

Trusted Third Party SFTP Extranet via de Filezilla-client

Trusted Third Party SFTP Extranet via de Filezilla-client Trusted Third Party SFTP Extranet via de Filezilla-client Maart 2013 1 INDEX 1.Inleiding...3 2.Een sleutelpaar genereren (publiek-privé)...3 2.1 Starten...3 2.2 Het sleutelpaar genereren en configureren...3

Nadere informatie

Bijlage I. 2. Kies : Weergave op kleine pictogrammen. 3. Kies Java en de tab General : Kamer van Koophandel Nederland

Bijlage I. 2. Kies : Weergave op kleine pictogrammen. 3. Kies Java en de tab General : Kamer van Koophandel Nederland Bijlage I Deel A: Schonen van de Java cache t.b.v. nieuwe versie KvK Handtekeningservice applet Bij de nieuwe release van de KvK handtekeningservice zal de browser op uw werkplekken moeten worden geschoond,

Nadere informatie

1. Hardware Installatie...3 2. Installatie van Quasyscan...6 A. Hoe controleren of je een actieve internetverbinding hebt?...6 B.

1. Hardware Installatie...3 2. Installatie van Quasyscan...6 A. Hoe controleren of je een actieve internetverbinding hebt?...6 B. Quasyscan 1. Hardware Installatie...3 2. Installatie van Quasyscan...6 A. Hoe controleren of je een actieve internetverbinding hebt?...6 B. Zodra er een internetverbinding tot stand is gebracht...7 C.

Nadere informatie

Handleiding. Handleiding

Handleiding. Handleiding Handleiding Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave Inleiding 2 1 Installatie op pc s met Windows 2 2 Handmatig installeren 4 2.1 Microsoft Internet Explorer/Google Chrome

Nadere informatie

Handleiding PKIoverheid-certificaat. versie juni 2017

Handleiding PKIoverheid-certificaat. versie juni 2017 Handleiding PKIoverheid-certificaat versie 1.0 8 juni 2017 INHOUDSOPGAVE 1. PKIoverheid-certificaat 3 1.1 Inleiding 3 1.2 Typen PKIoverheid-certificaat 3 1.3 Aanvraagproces 4 1.4 PKI-leveranciers 4 2.

Nadere informatie

MySQL Server Installatie Handleiding RETSOFT ARCHIEF EXPERT VERSIE Versie: v

MySQL Server Installatie Handleiding RETSOFT ARCHIEF EXPERT VERSIE Versie: v MySQL Server Installatie Handleiding RETSOFT ARCHIEF EXPERT VERSIE 3.0.4. Versie: v1.2-110716 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 DBMS Installatie voor RetSoft Archief Expert... 3 MySQL Installeren en configureren...

Nadere informatie

Installatie SQL Server 2012

Installatie SQL Server 2012 Installatie SQL Server 2012 Download de SQL Server express net Advanced Services van de website: https://www.microsoft.com/en-us/download/details.aspx?id=29062 klik op Download. Als u een 64 bit variant

Nadere informatie

suremail strategy, deliverability & infrastructure Email Authenticatie EMMA-nl Workshop 13-10-2009 Maarten Oelering

suremail strategy, deliverability & infrastructure Email Authenticatie EMMA-nl Workshop 13-10-2009 Maarten Oelering suremail strategy, deliverability & infrastructure Email Authenticatie EMMA-nl Workshop 13-10-2009 Maarten Oelering Agenda Email authenticatie Waarom is het een must? SPF, SIDF, DK, DKIM: overeenkomsten

Nadere informatie

USB NAAR SERIËLE CONVERTER

USB NAAR SERIËLE CONVERTER USB NAAR SERIËLE CONVERTER Snel installatiegids Windows 2000/XP DA-70159 Stap 1: Stap 2: Stap 3: Plaats het CD-stuurprogramma van dit product in de CD-ROM. Sluit het apparaat aan op een vrije USB-poort

Nadere informatie

Fotoalbum installeren (ofwel hoe installeer ik een.tgz bestand)

Fotoalbum installeren (ofwel hoe installeer ik een.tgz bestand) Fotoalbum installeren (ofwel hoe installeer ik een.tgz bestand) Handleiding van Auteur: femke98 Augustus 2011 handleiding: Fotoalbum installeren (ofwel hoe installeer ik een.tgz bestand) Maak van je vakantiefoto's

Nadere informatie

Handleiding. vworkspace VGGM. Handleiding voor gebruikers.

Handleiding. vworkspace VGGM. Handleiding voor gebruikers. Handleiding Handleiding voor gebruikers vworkspace VGGM www.vggm.nl Versienummer 1.4 Versiedatum 16 juni 2016 Versiebeheer Het beheer van dit document berust bij het team ICT Documenthistorie Versie Datum

Nadere informatie

Handleiding. Certificaat installeren

Handleiding. Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 3 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 3 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

Aanmelden Na installatie wordt de service automatisch gestart en kunt u meteen aanmelden van op afstand:

Aanmelden Na installatie wordt de service automatisch gestart en kunt u meteen aanmelden van op afstand: Remote administratie Als administrator hebt u verschillende mogelijkheden om een Linux systeem van op afstand te beheren. Populaire toepassingen zijn bijvoorbeeld Webmin en VNC. Het gebruik van deze twee

Nadere informatie

Vergeten wachtwoord in Windows 10

Vergeten wachtwoord in Windows 10 Frank Biesmans - [email protected] Vergeten wachtwoord in Windows 10 Syntra Limburg - Campus Genk Kerkstraat 1-3600 GENK Tel: +32 89354616 - Fax; +32 89353042 E-Mail: [email protected] Inleiding

Nadere informatie

Handleiding: CitrixReceiver installeren voor thuisgebruik.

Handleiding: CitrixReceiver installeren voor thuisgebruik. Handleiding: CitrixReceiver installeren voor thuisgebruik. Deze handleiding is gemaakt om een privé pc geschikt te maken om op het netwerk van MEE te kunnen werken. Zodra het met de onderstaande stappen

Nadere informatie

SSL Communicatie. Tips & Tricks SSL Communicatie

SSL Communicatie. Tips & Tricks SSL Communicatie Tips & Tricks SSL Communicatie SSL Communicatie Introductie Met een SAP CRM systeem is het mogelijk om communicatie met webservices mogelijk te maken. Of het nu gaat om webservices, die we ter beschikking

Nadere informatie

Handleiding Certificaat installeren

Handleiding Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 4 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 5 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

Security in het MKB: Windows 10

Security in het MKB: Windows 10 Security in het MKB: De security uitdagingen en behoeften in het MKB Security in het MKB: De security uitdagingen en behoeften in het MKB Bedrijven zijn zich inmiddels bewust van de noodzaak om hun bedrijfsgegevens

Nadere informatie

FDISK. Hoofdstuk 1 Inleiding FDISK

FDISK. Hoofdstuk 1 Inleiding FDISK FDISK Hoofdstuk 1 Inleiding FDISK Tegenwoordig is het heel erg gemakkelijk om van een hardeschijf meerdere hardeschijven te maken. Stel, u maakt graag foto s met uw digitale camera en u maakt ook nog eens

Nadere informatie

Handleiding. Certificaat installeren

Handleiding. Certificaat installeren Handleiding Certificaat installeren Inhoudsopgave 1. Installatie op PC s met Windows 2 2. Voor niet-windows PC s en andere apparatuur 4 1.1. Microsoft Internet Explorer / Google Chrome 5 1.2. Mozilla Firefox

Nadere informatie

MS Exchange instellingen

MS Exchange instellingen MS Exchange instellingen Dit document omschrijft een aantal instellingen welke in geval van problemen bij verzenden van e-mail vanaf een Toshiba e-studio MFP, in MS Exchange gewijzigd kunnen worden. Het

Nadere informatie

Handleiding installatie SMIM certificaat

Handleiding installatie SMIM certificaat Handleiding installatie SMIME-mailcertificaat Inhoud Aanvraagprocedure pagina 1 Outlook 2010 pagina 3 Outlook 2007 pagina 5 Outlook 2003 pagina 7 Aanvraagprocedure Stap 1: Inloggen - Ga via uw webbrowser

Nadere informatie

Introductie Werken met Office 365

Introductie Werken met Office 365 Introductie Werken met Office 365 Een introductie voor gebruikers Inhoud Inleiding... 4 Aanmelden bij Office 365... 4 Werken met Office 365 Outlook... 5 Werken met Outlook 2007/2010... 5 Werken met de

Nadere informatie

De ontwikkelaar heeft het recht om af te zien van verdere ontwikkeling en/of ondersteuning van dit pakket.

De ontwikkelaar heeft het recht om af te zien van verdere ontwikkeling en/of ondersteuning van dit pakket. 1. Licentieovereenkomst BELANGRIJK! LEES DEZE OVEREENKOMST ALVORENS DE SOFTWARE TE INSTALLEREN! Het aanvaarden van deze overeenkomst geeft u het recht tot gebruik van deze software, de software blijft

Nadere informatie

Web of trust. De software

Web of trust. De software Web of trust Een manier om met certificaten te werken is met behulp van een zogenaamde Web of trust. Hiermee geef je handmatig aan wie je vertrouwt en je wisselt handmatig certificaten uit met PGP. PGP

Nadere informatie

Installatie van WerkMeester

Installatie van WerkMeester Installatie van WerkMeester WerkMeester is een WIN32 database-applicatie op basis van een enkele executable, met een aantal werkbestanden en een MySQL database. De software is niet ontwikkeld voor gebruik

Nadere informatie

Snelstart Server Online voor Windows en Linux Versie september 2014

Snelstart Server Online voor Windows en Linux Versie september 2014 Snelstart Server Online voor Windows en Linux Versie september 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Server Online Windows voor het eerst gebruiken 4 2.1 Inloggen op Zelfservice Cloud

Nadere informatie

Orbis Software. Portal4U. Installatie Handleiding. Dit document bevat de Installatie Handleiding voor Portal4U

Orbis Software. Portal4U. Installatie Handleiding. Dit document bevat de Installatie Handleiding voor Portal4U Orbis Software Installatie Handleiding Dit document bevat de Installatie Handleiding voor Voordat u begint Wij raden u aan om voor het uitvoeren van een update van middels dit installatie-pakket een back-up

Nadere informatie

Upgrade naar People Inc 3.5.0

Upgrade naar People Inc 3.5.0 I Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 1 1.1 Installeren... van de upgrade 2 1.2 Uitvoeren... van de upgrade 5 1.3 Installatie... Applicatie Server 9 1.4 Installatie... Gebruikers programma's 15 1.5 Afronding...

Nadere informatie

Beveiligen van PDF documenten (deel 3)

Beveiligen van PDF documenten (deel 3) Beveiligen van PDF documenten (deel 3) Colin van Oosterhout Business development manager Acrobat Adobe Systems Benelux Redactie en documenten onderzoeken Nieuw in Acrobat 8 professional Redaction Blijvend

Nadere informatie

Is het website niet beschikbaar, dan is op de methodewebsite de datasheet te vinden van de twee appliances:

Is het website niet beschikbaar, dan is op de methodewebsite de datasheet te vinden van de twee appliances: Korte omschrijving van dit practicum Aan de hand van werkblad 2 gaan we op internet enkele appliances zoeken en analyseren. We proberen de voornaamste voor- en nadelen te vinden. Verder zoeken we appliances

Nadere informatie

Installatiehandleiding bij overzetten op nieuwe computer

Installatiehandleiding bij overzetten op nieuwe computer Installatiehandleiding bij overzetten op nieuwe computer Dit stappenplan kunt u gebruiken als u een nieuwe computer heeft aangeschaft om een oude computer te vervangen. Er is een ander document voor de

Nadere informatie

VPN Remote Dial In User. Windows VPN Client

VPN Remote Dial In User. Windows VPN Client VPN Remote Dial In User Windows VPN Client VPN Remote Dial In User Met een Virtual Private Network (VPN) is het mogelijk om door middel van een beveiligde(geautoriseerd en/of versleuteld) verbinding te

Nadere informatie

Linux Quickstart Cygwin

Linux Quickstart Cygwin Linux Quickstart Cygwin Deze Quickstart-installatie is bedoeld voor mensen welke overnieuw moeten beginnen omdat hun laptop is gecrashed, of op een andere manier hun gegevens zijn kwijtgeraakt. Let op:

Nadere informatie

Handleiding installatie VITA Windows VITA. veilige internettoegang voor artsen v 3.0. Link website VITA : https://meunier.azmm.be/

Handleiding installatie VITA Windows VITA. veilige internettoegang voor artsen v 3.0. Link website VITA : https://meunier.azmm.be/ Handleiding installatie VITA Windows VITA veilige internettoegang voor artsen v 3.0 Link website VITA : https://meunier.azmm.be/ 2/16 Inhoudstafel: 1 VOOR WE BEGINNEN ------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Installeren van het programma Shop Pro versie 6

Installeren van het programma Shop Pro versie 6 Installeren van het programma Shop Pro versie 6 HET PROGRAMMA WERKT ZOWEL ONDER WINDOWS XP, WINDOWS VISTA ALS WINDOWS 7. 1 Inhoud van de cd Op de cd staan 4 mappen Drivers Dit zijn bijkomende drivers voor

Nadere informatie

AdBackup Januari 2017 AdBackup 6.21 is beschikbaar op het platform Oodrive Vision en als het op zichzelf staande product AdBackup Pro

AdBackup Januari 2017 AdBackup 6.21 is beschikbaar op het platform Oodrive Vision en als het op zichzelf staande product AdBackup Pro AdBackup 6.21 - Januari 2017 AdBackup 6.21 is beschikbaar op het platform Oodrive Vision en als het op zichzelf staande product AdBackup Pro Pagina 1 van 8 INDEX VAN DE FUNCTIES 1. BACK-UP EN HYPER-V GRANULAIR

Nadere informatie

Het installeren van de software.

Het installeren van de software. Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Het installeren van de software.... 2 De Printserver Bekabeld Configureren... 8 Instellen van je IP adres... 10 Netwerk poorten configureren... 12 Een printer Toevoegen....

Nadere informatie

Installatiehandleiding Silverlight

Installatiehandleiding Silverlight Installatiehandleiding Silverlight Algemeen Vanaf Magister versie 5 werkt men niet meer via de zgn. webportal (MWP) maar maakt Magister gebruik van de Microsft-toepassing Silverlight. Silverlight is een

Nadere informatie

Stappenplan QuickScan NOV - Beheerder

Stappenplan QuickScan NOV - Beheerder Stappenplan QuickScan NOV - Beheerder Voorbereiding Excel versies eerder dan versie 2007: 2. Ga naar de menu-optie Extra - Macro s - Beveiliging. 3. Kies voor Beveiligingsniveau Gemiddeld. 4. Sluit Excel

Nadere informatie

Ga in het menu Certificaten naar Kies PKI overheid services certificaat. U geeft eerst aan waar het te gebruiken certificaat kan worden gevonden:

Ga in het menu Certificaten naar Kies PKI overheid services certificaat. U geeft eerst aan waar het te gebruiken certificaat kan worden gevonden: Het SBR programma en nieuwe certificaten Vanaf de aangiften IB 2012 en Vpb 2012 geldt verplichte verzending naar Digipoort in XBRL formaat, ondertekend met PKI overheid services certificaten. Vanaf versie

Nadere informatie

Zonder deze toestemming krijg je meldingen zoals in de volgende plaatjes wanneer je bijvoorbeeld de tekstverwerker probeert op te starten.

Zonder deze toestemming krijg je meldingen zoals in de volgende plaatjes wanneer je bijvoorbeeld de tekstverwerker probeert op te starten. Inhoud Java beveiliging... 1 Beveiligingscertificaat downloaden... 3 Java beveiliging instellen... 4 Beveiligingscertifcaat installeren... 10 Applets de eerste keer opstarten... 13 Java beveiliging Enkele

Nadere informatie

Computer Setup. Artikelnummer van document: 383705-331. Mei 2005

Computer Setup. Artikelnummer van document: 383705-331. Mei 2005 Computer Setup Artikelnummer van document: 383705-331 Mei 2005 Inhoudsopgave Computer Setup Index Computer Setup openen........................ 2 Standaardinstellingen van Computer Setup......... 3 Menu

Nadere informatie

Symbol for Windows BlissEditor

Symbol for Windows BlissEditor Handicom Symbol for Windows BlissEditor ( Versie 4 ) Handicom, 2006, Nederland Inhoud 1. Inleiding... 2 2. Schermopbouw van de Bliss Editor...3 2.1 Werkbalk... 3 2.2 Matrix... 4 2.3 Palet met basisvormen,

Nadere informatie