AFSCHEID VAN HET MOLENMUSEUM

Transcriptie

1 Nieuwsbrief voor de vriendenkring van het Molenmuseum. Kerkstraat 3, 2890 Sint-Amands a/d Schelde Tel. 052/ KBC (IBAN) BE Driemaandelijks : Oktober - November - December 2015 Afgiftekantoor 2890 Sint-Amands - P Winter [email protected] AFSCHEID VAN HET MOLENMUSEUM Verantwoordelijke uitgever : Karel van den Bossche, Larendries 51, 2890 Sint-Amands - Vormgeving : Het Molenmuseum is nog geopend tot zondag 13 december 2015 Kom zeker nog eens langs... (zondagen open van 14u30 tot 18u - laatste bezoekers binnen op 17u)rr

2 MOLENMUSEUM : Het Molenmuseum werd geopend on 1975 in lokalen van de meelfabriek Scheldemolens. In 1997 werd het overgebracht naar de Kerstraat jaar trok het museum jaarlijks gemiddeld bezoekers. Het Vlaams Centrum voor Molinologie met zijn museum en documentatiecentrum, met als thema De molen als symbool : een concrete voorstelling van wat molinologie inhoudt, zoals in 1965 bepaald door The international molinological Society : De Molinologie als geesteswetenschap en onderzoeksveld bestudeert en verzamelt alle data betreffende wind- en watermolens, de hele terminologie, technologie, geschiedenis, recht, volkskunde, bescherming en herstel, alsook de esthetische waarde, om de oorsprong en evolutie, de economische en sociale rol, alsook hun menselijke getuigenis en ethologisch belang vast te stellen. Op 31/12/2015 sluit het Molenmuseum in de Kerkstraat 3. In dertien zalen gaf het Museum een inzicht in : 1. - De door molinologie bestreken onderzoeksvelden Een eeuwenoud verhaal voor mensen van nu 2

3 2. - Ontstaan en oorsprong van de richtbare windmolen Een verhaal van vindingrijkheid van bij ons 3

4 3. - Windmolentypes Een verhaal van technische hoogstandjes 4

5 3. - Ontwikkeling van het malen Een verhaal van ontwikkeling en vernadering 5. - De Molenbouwer Een verhaal van precisiewerk 5

6 6. - De Molen in recht, economie en politiek Een verhaal van invloed op de samenleving 7. - De Molen en de volksdevotie Een verhaal van vertrouwensband God-mens-natuur 6

7 8. - De Molen in de Nederlanse taal Een verhaal van molens in onze taal 9. - De Molen in het volksleven Een verhaal van mens en molen 7

8 10. - De Molen en de industriële archeologie Een verhaal van de Middeleeuwse Industriële Revolutie 8

9 11. - Industriële onderbouw en politieke bovenbouw Een verhaal van toegepaste economische wetenschap benadering De tentoonstellingen van het Vlaams Centrum voor Molinologie Het verhaal van 2500 jaar malen: een erfenis 9

10 Een verhaal waar arbeid en kapitaal samengaan 10

11 13. - De Ferrariskaart en molens in Klein-Brabant Een verhaal van Klein-Brabantse molens in de Lage Landen 11

12 Voor onderzoekers stond een documentatiecentrum ter beschikking : een bibliotheek met algemene naslagwerken en molenboeken en -tijdschriften. Digitaal te raadplegen. 12

13 Waarom komt er een einde aan het Molenmuseum? Niet omdat de huidige leiding onvoldoende verbeeldingskracht meer heeft om initiatieven te ontwikkelen. Het Molenmuseum is jarenlang het werk van vrijwilligers geweest. De laatste jaren werden deze hoe langer hoe meer onbeschikbaar. Dank gaat uit naar deze vrijwilligers die bereid waren als suppoost, begeleiders van museumbezoekers, medewerkers bij opbouw van tentoonstellingen en bij het samenstellen van de Molinodialoog. Dank aan de talrijke leden van de Vriendenkring van het Molenmuseum. Op sluit het Molenmuseum zijn deuren. Maar niet alles zal verdwijnen. De Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon nam het iniatief de Gansakkermolen afkomstig uit Geel, op de Sint-Amandse Kouter herop te bouwen. In de molenvoet is een ruimte voorzien waar de verzameling van het Molenmuseum, voor een deel, een nieuw onderkomen zal vinden. Gansakkermolen op de Kouter te Sint-Amands 13

14 14

15 15

16 16

17 De door de voorzitter van KVNS ondertekende nota stipt aan dat de oudste vermelding van de in 1903 gesloopte Koutermolen 1473 zou zijn. In het Klein-Brabants Molenboek van de vereniging voor heemkunde in Klein-Brabant (2009) wordt het volgende aangestipt. De opgave van goederen en rechten der Heerlijkheid Sint-Amands van 1500 vermeldt tweelenen. Het tweede leen omvat o.m. een molen. Hoe oud was de Koutermolen? Windmolenvermeldingen komen in het Graafschap Vlaanderen voor vanaf de twaalfde eeuw, en steeds veelvuldiger sinds de dertiende eeuw. Gezien een leen een opbrengstgoed was, diende de leenman en de achterleenman zijn investering te doen opbrengen. Het denombrement van 1500 geeft hieromtrent inzicht en de molen is opgesomd in het tweede leen. Hoever kan men van hier teruggaan? In februari 1242 koopt Oede van Resseghem van Impinus van Baceroth al deze lenen te Sint-Amands. Impinus en Van Resseghem waren in deze periode leenmannen van het huis Berthout-Van Grimbergen, dat in de Keure van Sint-Amands van 1266 vertegenwoordigd is door Leonius van Aa. Deze keure, een politieregelement, wijst op een zekere belangrijkheid van de heerlijkheid met een haven voor de transithandel uit Artesië en Henegouwen naar West-Brabant, met de geldwisselaars van de Jodenstraat, een brede marktstraat rond de Kerkhofdries, met de eerste kerk en de (vroegere) burcht. Een plaats met én een drukke handelsactiviteit, in een vrijhandelszone, én landbouwuitbatingen. Dus: een interessant opbrengstgoed. Is het té gewaagd, het reeds bestaan van de Koutermolen in deze periode, rond 1250 te plaatsen? (Klein-Brabantsmolenboek, Vereniging voor Heemkunde Klein-Brabant, 2009, blz. 247) 17

18 Hoe zag de Gansakkermolen er uit te Geel? Beschrijving / geschiedenis De Gansakkermolen werd in 1797 gebouwd (cfr. rekening van de gasthuiszusters van dat jaar), maar men vermoedt dat er al in het begin van de 17de eeuw een molen stond. In de molen vinden we het jaartal 1799 gekerfd. De molen was de eerste vrije molen van Geel die na het Ancien Regime werd gebouwd. Deze staanderdmolen van het Kempische type was een van de stevigste molens in de regio. Hij was kortgerokt, had hangende windweeg, de voor- en achterbalken waren doodlopend en hij had een gebogen dak met rabatwerk. De voet was gesloten. Nadat de molen door de zware storm van 1990 aan het draaien ging, maar na 5 minuten gelukkig weer stilviel, werden de windplanken en de zinken halve verdekkering op de toppen van de roeden verwijderd door de toenmalige 70-jarige molenaar Frans Bakelandts. Toen bleek dat er groot gevaar bestond voor roedebreuk en dat het gevlucht dus aan vervanging toe was. Op 29 januari 1994 werden om veiligheidsredenen de wieken verwijderd. Kort daarop de gehele molenkast afgenomen en op een naburig perceel geplaatst. De molenromp als een enorme kist ingepakt. 18

19 In werd de standaardmolen te koop aangeboden. Koper in 2014 was de Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon te Sint-Amands. Het ligt in de bedoeling van deze vzw de molen over te brengen naar Sint-Amands, nabij de gerenoveerde boerderij De Steenovens en de Schelde-oever, en zeer dicht bij de vroegere Koutermolen in de Molendreef, een standaardmolen die in 1903 werd gesloopt. Voor de demontage. (Foto : Jaap de Vries-1988) Foto jaren 1970, coll. Robert Van Ryckeghem, Koolkerke 19

20 Prentkaarten Nels - Verzameling Ons Molenheem 20

21 21

22 Hoe zal de heropgerichte Gansakkermolen er op de Sint-Amandse Kouter uit zien? 22

23 23

24 24

25 25

26 De heropgerichte Gansakkermolen en de Molenmuseumverzameling. In de molenbelt onder de molen wordt een ruimte voorzien van 170 m 2. Hier wordt een aangepaste versie van de Molenmuseum verzameling opgesteld. 26

27 27

28 De Molenmuseumverzameling in de heropgerichte molen Functies Taal molenwieken Wordt molen genoemd 2. Ontstaan en oorsprong windmolen Wind omzetten Legende Legende De richtbare windmolen komt uit Vlaanderen Oudste windmolen vermeldingen in Vlaanderen Sint-Denijs-Westrem Windmolen omgekeerde watermolen Staanderdmolen 28

29 Ingang van de nieuwe lokatie 29

30 5. Molenbouwer Kapel Spreekwoorden 8. Molen sleutel tot de economie Marx Gimpel Toepassingen 9. Klikspaan 30

31 10. Molenspiegel / Vlak-Hoogmalen 11. Ferrariskaart - Molens in Klein-Brabant 12. Welke technische problemen stellen zich bij het malen? 1. Vochtigheidsgraad van het graan. 2. Kuisen van het graan. 3. Malen van het graan - Waarmee wordt graan gemalen? - Welke energiebron wordt aangewend? 4. Fijnheidsgraad van het meel. 40 JAAR MOLENMUSEUM. HET EINDE? Zoals reeds meegedeeld wordt de verzameling van het Molenmuseum ondergebracht in de ruimte onder de belt van de heropgerichte molen op de Sint-Amandse Kouter. Hierbij wordt iedereen uitgenodigd om de nieuwe opstelling aldaar te bezoeken. De opening hiervan wordt voorzien voor de opening van het toeristische seizoen Een nieuwe toekomst voor de verzameling van het Vlaams Studiecentrum voor Molinologie? In ieder geval : Ge wordt verwacht! WELKOM! 31

32 TENTOONSTELLING: 2500 JAAR MALEN : EEN ERFENIS Nog open op zondagen: van 14u30 tot 18u U wordt verwacht! Kom nog even meegenieten... laatste kans op deze lokatie! 32