Paper Architectuurtheorie. Arno Bossaert 2BIRA

Transcriptie

1 Paper Architectuurtheorie Arno Bossaert 2BIRA

2 Stelling 7: Bespreek hoe in de tekst van Louis Sullivan uit 1896 zowel de oproep tot authenticiteit vervat zit als een pleidooi voor functionalisme. Inleiding Uit de leegte ontstond ooit. Iets. De eenheden. Enkele bleven. Andere gingen. Een kleine stap naar meerheden. Meer en meer. Enkele bleven. Andere gingen. Meer en meer. Diversiteit. Snel ontdekten we de meest voorname voortbrengsels. De kolibrie vliegt achteruit als hij voldaan is van gewonnen nectar uit de al even merkwaardige Heliconia bloem, terwijl bovenaan de ene gemuteerde giraf met darwinistisch voordeel zijn nek uitstrekt naar de rijkgevulde tak en zo het gevecht beslecht met de andere. Onderaan ontstaat een boom met de hemel als doel. Gisteren nog zaaide het kind gras opdat een groene vlakte gevormd wordt. Vandaag groeit het vanuit zijn eigen, innerlijke bestemming. Over al deze handelingen, ruimer, over al wat we in de natuur tegenkomen geldt eenduidig dat de middelen het doel heiligt.

3 The Tall Office Building Artistically Considerred Doorheen de geschiedenis hebben filosofen zich uitgesproken over, gerefereerd naar, en gebaseerd op de natuur. Fysici en biologen bestuderen haar wonderbaarlijke verschijnsels en fenomenen. Schilders leggen zorgvuldig landschappen vast. Fotografen zijn op zoek naar dat ene beeld als ultieme emanatie van de natuur. Zij was, is en zal altijd een inspiratiebron zijn voor verschillende takken. Ook de architectuurtheorie neemt haar als fundament bij de opkomst van het functionalisme. In 1896 schreef Louis Sullivan een artikel waarin hij de natuur en de bijhorende 'form follows function' beschouwt als fundament voor het prototype van een kantoortoren. Daarnaast beschrijft de auteur de redenen van het bestaan van het kantoorgebouw en de wisselwerking met het exterieur. Maar laten we aanvatten met de probleemstelling. Hoe aan deze steriele steenhoop, ( ), iets mee te geven van de elegantie van die hogere gevoelens en culturele waarden die door de lagere en wildere hartstochten gedragen worden? (1) Wat volgt is een beschrijving van de opdeling van een gebouw op een klare en duidelijke manier zodat het vanzelfsprekend lijkt. In het kort: een ondergrondse verdieping voor energievoorziening; een begane grond voor instellingen met veel ruimte, licht en vraag naar toegankelijkheid; een eerste verdieping, makkelijk toegankelijk, opgedeeld in grote, variabel in te delen eenheden met royale vensteroppervlakken; een onbepaald aantal identieke kantoorverdiepingen en tenslotte een afsluitende zolderverdieping met allerlei mechanieken. Sullivan besluit in alle eenvoud In hoofdlijnen geldt deze opsomming voor alle kantoortorens van het land. (2) We maken hier voor de eerste keer kennis met het functionalistisch denken van de schrijver. Hij verdeelt het gebouw systematisch in horizontale delen met telkens verschillende functionaliteiten. Deze delen worden overeenkomstig hun doelen (opvallend, ingetogen, identiek, open, gesloten,robuust..) uitgewerkt. Hij onderscheidt een gelijkvloers, kantoorverdiepingen en een zolderverdieping. De kantoorverdiepingen zijn identiek, dus moeten zij op dezelfde, eerlijke manier uitgewerkt worden. De totaliteit moet een eenheid vormen. Volgens hem vergt het inzicht van de architect om de essentie, de eenvoud te zien. De auteur voert een pleidooi voor de authenticiteit. Hij leert ons : dat het geen allegaartje mag worden; dat een gebouw van zestien verdiepingen niet moet bestaan uit zestien afzonderlijke gebouwen zonder enig onderling verband, die klakkeloos op elkaar zijn gestapeld tot het hoogste punt is bereikt. (3) Sullivan verkondigt daarenboven dat het wezenlijke kenmerk van een kantoorgebouw zijn hoogte is. Ze (de hoogte) moet ook in de vormgeving de grondtoon zijn, ( ). (4) We lezen: Elke centimeter van dit gebouw moet trots omhoog rijzen, in pure verrukking over zijn volmaakte eenheid. (5) Hoogbouw tonen zoals het is: hoog, zo hoog mogelijk. Het is die eerlijkheid en directheid waarin Sullivan de prille authenticiteit van de hoogbouw terugvindt, omarmt en respecteert.

4 Tot nu heeft de schrijver de lezer uitgelegd HOE de kantoortoren uitgewerkt moet worden, maar niet WAAROM. Waarom moet de toren verdeeld worden in 3 delen (open gelijkvloers, identieke kantoorverdiepingen en zolderverdieping)? Sullivan beroept zich nu op de allesomvattende, allesbepalende natuur. Met dat argument beschrijft Sullivan het fundament van het functionalisme. De natuur wordt gevormd door zijn voorbestemde doeleinden. De vorm, de esthetiek volgt gedwee zonder spartelen. Als de doeleinden niet veranderen, verandert de vorm niet. Zo wordt de hommel in een zwart- gele vorm verpakt om vijanden af te schrikken. De oogverblindende diepzeehengelvis heeft een lichtgevende hengel om prooien te lokken, en de prachtige pauw spreidt zijn verrukkelijke veren enkel voor het vrouwtje. Alles in de natuur draait rond doeleinden, en wij, mensen, gevormd door doeleinden, mogen onszelf niet verloochenen door deze wet te schenden. Wij mogen niet zo bekrompen zijn om dit gegeven te negeren. Wij mogen de natuur niet bedriegen door onszelf boven de wet te plaatsen. Dat is de wet. (6) Dat is functionalisme. De vorm, de uitwendige uitdrukking, het ontwerp of welk ander kenmerk ook van de kantoortoren vloeit voort uit de functie ervan en waar de functie niet verandert, verandert de vorm ook niet. En op die manier overtuigt Sullivan in zijn artikel de lezer van het functionalisme.

5 Referentielijst 1 architectuur. Sleutelteksten uit de twintigste eeuw, nai010, Rotterdam, 2014, pp , p architectuur. Sleutelteksten uit de twintigste eeuw, nai010, Rotterdam, 2014, pp , p architectuur. Sleutelteksten uit de twintigste eeuw, nai010, Rotterdam, 2014, pp , p architectuur. Sleutelteksten uit de twintigste eeuw, nai010, Rotterdam, 2014, pp , p architectuur. Sleutelteksten uit de twintigste eeuw, nai010, Rotterdam, 2014, pp , p architectuur. Sleutelteksten uit de twintigste eeuw, nai010, Rotterdam, 2014, pp , p. 25.