Spelend leren en ontdekken

Transcriptie

1 Spelend leren en ontdekken Handboek drama voor het basisonderwijs Drama digitaal voor groep 1-8 Bijlage 2 bij hoofdstuk 13 Etje Heijdanus-de Boer Anouk van Nunen Hans Boekel Diane Carp Petra van der Veer-Borneman bussum 2016

2 Deze bijlage hoort bij de eerste druk van Spelend leren en ontdekken van Etje Heijdanus-de Boer, Anouk van Nunen, Hans Boekel, Diane Carp en Petra van der Veer-Borneman Uitgeverij Coutinho bv Alle rechten voorbehouden. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16h Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, Uitgeverij Coutinho Postbus AH Bussum Noot van de uitgever Wij hebben alle moeite gedaan om rechthebbenden van copyright te achterhalen. Personen of instanties die aanspraak maken op bepaalde rechten, wordt vriendelijk verzocht contact op te nemen met de uitgever. ISBN NUR 846 Bijlage 2, Hoofdstuk 13 bij Spelend leren en ontdekken 2 van 7

3 Drama digitaal voor groep 1-8 Inleiding ICT-middelen als het digibord, ipads en smartphones zijn krachtige hulpmiddelen bij het lesgeven en sluiten aan bij de 21e-eeuwse vaardigheden. De leerkracht en de leerlingen kunnen er steeds beter mee omgaan en ze een effectieve toepassing binnen het onderwijs geven. Ook bij het geven van dramalessen kunnen ze grote diensten bewijzen. Deze bijlage bevat een serie lesideeën drama met de inzet van digitale middelen voor de groepen 1-2, 3-4, 5-6 en 7-8. ICT-middelen zijn uitstekend geschikt om: de fantasie te prikkelen; beelden, geluiden en teksten als decor bij het presenteren te gebruiken; communicatieve vaardigheden te oefenen (verbaal en non-verbaal); als journalistiek (live-)instrument te gebruiken; informatie te verzamelen over spelvormen en theater als kunstvorm. Opbouw door de jaren De groepen 1-2: beelden De groepen 3-4: beelden + geluiden De groepen 5-6: beelden + geluiden + teksten De groepen 7-8: beelden + geluiden + teksten + video De opbouw is concentrisch: de inhoud en de werkvormen voor de verschillende groepen komen steeds terug, maar telkens uitgebreid met meer mogelijkheden. In de volgende lesideeën ligt het accent telkens op een van de hiervoor genoemde onderdelen en wordt een aantal dramamogelijkheden in lessuggesties uitgewerkt. Bijlage 2, Hoofdstuk 13 bij Spelend leren en ontdekken 3 van 7

4 Drama digitaal groep 1-2 Opbouwelement: Beelden Titel: De supermarkt. Dilemma: geld vergeten Doel: De leerlingen bedenken verhalen naar aanleiding van een plaatje op het digibord en geven die vorm in een meespeelspel Laat de leerlingen op het digibord een plaatje van een locatie zien, bijvoorbeeld een supermarkt. Vraag aan de leerlingen wat ze allemaal zien en wat je in de supermarkt doet. Neem de leerlingen in een meespeelspel mee van huis naar de supermarkt. Vraag de leerlingen wat er voor het eten gekocht moet worden. Organiseer tweetallen die elkaar bij de armen vasthouden. Laat ze afspreken wie het winkelwagentje is. Geef hun de opdracht om heel voorzichtig door de winkel te rijden en de zogenaamde boodschappen in het winkelwagentje te doen. Bij de kassa blijkt dat ze hun geld vergeten hebben. Vraag aan de leerlingen wat ze nu moeten doen, kies een oplossing en voer die uit. Bijvoorbeeld: ren op de plaats snel naar huis, pak de portemonnee en ren weer terug. Of: stap zelf in de rol van kassamedewerker en reken de boodschappen voor iedereen tegelijk af. Vraag aan enkele leerlingen wat ze gekocht hebben en sluit de les af met een reflectie op de ontstane gebeurtenissen naar aanleiding van het plaatje op het digibord. Opbouwelement: Beelden Titel: Kikker vindt een vriendje. Dilemma: wie is je vriendje en welke dingen doe je dan samen? Doel: De leerlingen ontdekken en benoemen wie een vriendje is en welke dingen je dan samen doet Bekijk met de leerlingen het filmpje Kikker vindt een vriendje op YouTube ( watch?v=qgpg9c2p5ds). Open een kringgesprek met de leerlingen over vriendjes: Wie heeft er een vriendje? Wanneer ben je een vriendje? Wat is er fijn aan het hebben van een vriendje? Wat doe je samen met je vriendje? Misschien kunnen ook enkele leerlingen benoemen waarom ze vriendjes zijn. Voer enkele van de door de leerlingen genoemde activiteiten uit in een meespeelspel, waarbij iedereen tegelijk de handelingen uitvoert. Eindig de les met het maken van vriendjesfoto s. Vraag de leerlingen om als vriendje bij een vriendje in de klas te gaan staan, zitten of liggen. Maak daar een foto van. De foto s bekijk je daarna met elkaar op het digibord. Sluit de les af met een samenvatting van wat de leerlingen onder vriendschap verstaan en sluit de les af. Bijlage 2, Hoofdstuk 13 bij Spelend leren en ontdekken 4 van 7

5 Drama digitaal groep 3-4 Opbouwelement: Geluiden Titel: Geluiden met verhalen. Dilemma: afhankelijk van de verhalen van de leerlingen Doel: De leerlingen bedenken verhalen naar aanleiding van geluiden en geven die vorm in een spel Verzamel via YouTube herkenbare geluiden van objecten en het weer (zorg dat je het geluid wel hoort, maar geen beeld op het digibord ziet). Vertel de leerlingen dat ze verhalen mogen bedenken bij geluiden. Laat vervolgens een paar geluiden horen, bijvoorbeeld stormgeluiden, een stoomfluit en een sirene. Bespreek telkens na het horen van een geluid welke beelden er bij de leerlingen opkomen: wat zie je voor je als je dit geluid hoort? Laat enkele leerlingen erover vertellen. Organiseer tweetallen en geef hun de opdracht om naar aanleiding van een nieuw geluid een kort verhaaltje te verzinnen. Vraag enkele leerlingen hun verhaal te vertellen voor de groep. Voeg aan een van de verhalen eventueel een dilemma toe als dat er nog niet in zit. Speel met de hele groep een verhaal uit in de vorm van tableaus of een vertelpantomime. Reflecteer op de bedachte verhalen en sluit de les af. Opbouwelement: Geluiden Titel: Filmverhalen in je hoofd. Dilemma: ontstaat in de verhalen van de leerlingen Doel: De leerlingen hebben een film in hun verbeelding gemaakt Download een aantal sfeervolle muziekfragmenten (bijvoorbeeld The Snow Queen van Kevin MacLeod of The Path of the Goblin King via de gratis website Richt je klaslokaal in als een bioscoop en verwelkom de leerlingen bij de ingang. Vraag naar hun denkbeeldige (of echte) kaartje en wijs ze hun plaats. Ga voor de groep staan en vertel als explicateur dat ze een bijzondere film gaan zien: een film die nog nooit vertoond is en die hierna ook nooit meer vertoond zal worden. Het is een film die alleen zij kunnen zien. Leg uit dat je hun een muziekfragment laat horen en dat ze voor het kunnen zien van de film hun ogen gedurende de hele film gesloten moeten houden. Nodig iedereen uit om een ontspannen houding te kiezen. Doe het licht in de klas uit. Zet het aftelfilmpje aan ( Laat ze daarna de ogen sluiten en zet vervolgens de muziek aan. Wanneer de muziek is afgelopen, bedank je de aanwezigen en laat je ze weer uit de bioscoop vertrekken. Als verwerking kun je de leerlingen: een tekening (met tekst) van een moment uit hun film laten maken; hun film laten vertellen aan een buurman; hun verhaal klassikaal laten vertellen; in groepjes een moment uit een van hun films in tableaus laten maken. Bespreek de les na op de ontstane verhalen met hun dilemma s en sluit de les af. Bijlage 2, Hoofdstuk 13 bij Spelend leren en ontdekken 5 van 7

6 Drama digitaal groep 5-6 Opbouwelement: Teksten Titel: Chatdialogen schrijven en spelen. Dilemma: een geheime ontmoeting Doel: De leerlingen verzinnen chatdialogen en geven die vorm in hun presentatie Organiseer de mogelijkheid voor de leerlingen om te chatten (dit kan via een wifiverbinding en smartphones met bijvoorbeeld WhatsApp of op de computer met een mailprogramma of Skype). Vertel de leerlingen dat ze chatgesprekken mogen bedenken en naar elkaar gaan sturen. Demonstreer een dialoog met een leerling (over bijvoorbeeld pech met de fiets) door met de rug naar elkaar te zitten en zogenaamd een tekst op een tablet te typen. Houd het gesprekje eenvoudig, met korte actieve zinnen in gesproken taal. Bespreek met de leerlingen enkele verschillen tussen een vertelling en een dialoog (vertelling: wisselende perspectieven, verhalende zinnen, handelt over gebeurtenissen; dialoog: actieve zinnen in de directie rede). Geef een voorbeeld. Nodig de leerlingen vervolgens uit om ook in tweetallen een chatgesprek te bedenken. Geef hun een onderwerp voor een gesprek (bijvoorbeeld: een geheime ontmoeting). Beluister enkele gesprekken en geef feedback op natuurlijke uitspraak en spanning. Laat daarna een chatdialoog met het digitale medium maken. Bespreek ook enkele van deze chats na. Kopieer de dialogen uit de chats of typ de dialogen uit. Of laat de spelers achter in de klas gaan zitten en de leerlingen in de klas zich omdraaien: dan kunnen de spelers hun tekst van het digibord lezen als van een autocue. Laat enkele van deze chats hardop, op een passende manier voor de groep uitspreken. Reflecteer op de inhoud en het verloop van de chatverhalen en het natuurlijke karakter en de spanning van de dialogen. Bespreek hoe een dilemma een chat interessant maakt en houdt. Opbouwelement: Teksten Titel: Fotochatgesprek. Dilemma: door de leerlingen verzonnen Doel: De leerlingen kunnen beeld en tekst aanvullend op elkaar gebruiken, zodat er een betekenisvolle samenhang ontstaat en geven dit vorm in een chatgesprek De smartphone biedt ook de mogelijkheid om beeld en tekst te combineren. Het zou het mooiste zijn als alle leerlingen een smartphone gebruiken, maar het kan ook met een chatprogramma en de webcam, of de leerlingen werken in tweetallen om de beurt. Bedenk zelf een onderwerp met een dilemma en een startzin en bedenk daar een aanvullende houding bij. Je kunt kiezen voor een dubbeling van beeld en tekst (bijvoorbeeld Hallo, wat moet dat daar? in tekst en een houding van jezelf met een zwaaiende hand), maar je kunt ook aanvullend op de tekst een houding kiezen (je voegt bijvoorbeeld bij de hallo-tekst een boze houding). Demonstreer dit. Bespreek de invulling en de betekenis die dit beeld zou kunnen oproepen. Doe ditzelfde een keer met de smartphones, waarbij je van de houding een foto maakt en in het chatvenster een aanvullende tekst schrijft. Bedenk met de leerlingen korte dialogen met dilemma s erin. Geef de leerlingen vervolgens de opdracht om in tweetallen met behulp van de smartphones een eigen fotochatgesprekje met dilemma te voeren. Bekijk met elkaar verschillende gesprekken en benoem hoe de beelden de teksten aanvullen. Bespreek de les na op de resultaten en de invulling die ze aan de fotochatgesprekken gegeven hebben. Onderzoek voor een vervolgles of de chats zijn uit te werken tot scènes die gepresenteerd kunnen worden. Bijlage 2, Hoofdstuk 13 bij Spelend leren en ontdekken 6 van 7

7 Drama digitaal groep 7-8 Opbouwelement: Video Titel: Videoclip in vijf minuten. Dilemma: de lopende band gaat stuk Doel: De leerlingen maken in een groepje een eenvoudige videoclip met handelingen in dramatisch spel Spelen met en voor de camera wordt steeds makkelijker. Organiseer een vrij speellokaal, een cd-speler, een smartphone, een titelblad en een blad met een aftiteling. Kies een tot de verbeelding sprekend slapstickmuzieknummer (bijvoorbeeld Amazing Plan van Kevin MacLeod van en laat dit aan de leerlingen horen. Vertel dat je een videoclip met ze gaat maken in tien minuten. Kies met elkaar een onderwerp (bijvoorbeeld werken aan de lopende band in de fabriek met het dilemma dat de lopende band stukgaat) en geef hun in groepjes de opdracht om een passende handeling bij het nummer te bedenken. Bekijk met elkaar de verschillende invullingen. Geef hier en daar aanwijzingen ter verbetering van de compositie in beeld. Zet de groepjes in een ruime cirkel of op een rij tegen een neutrale achtergrond in het speellokaal. Vertel dat je de groepjes met hun acties een voor een achter elkaar, zonder stops, opneemt. Oefen een keer mét muziek, maar zonder dat je het opneemt. Verbeter met elkaar de acties zodat de opname vloeiend kan verlopen. Leg het titelblad aan het begin van de cirkel. Zet voor de echte opname de muziek weer aan. Film om te beginnen het titelblad en beweeg daarna rustig van groepje naar groepje tot en met het blad met de aftiteling. Laat een van de leerlingen de muziek uitfaden. Bekijk vervolgens de videoclip op het digibord en bespreek met elkaar de verbetermogelijkheden: Is de handeling duidelijk? Hoe kan de clip nog mooier worden? Neem de clip eventueel nog een keer op en sluit de les af. Presenteer de clip eventueel op de site van de school of aan een andere klas. Opbouwelement: Video Titel: De videoclip. Dilemma: afhankelijk van de keuzes die de leerlingen maken Doel: De leerlingen maken in een groepje een eigen videoclip met een verhalende inhoud Organiseer een smartphone voor video-opnames (zorg dat er voldoende opslagruimte is). Vertel de leerlingen dat je samen een videoclip gaat maken. Vraag aan de leerlingen in de klas wie er weleens een filmpje gemonteerd heeft en of zij het materiaal van de klas dan ook willen monteren tot een clip. Bekijk met elkaar een actuele videoclip en analyseer hoe deze gemaakt is (er zijn verhalende clips, maar ook dansclips en associatieve clips). Bespreek met elkaar de verschillen. Kies vervolgens met elkaar een muzieknummer waar nog geen clip van bestaat. Doe eventueel een concreet voorstel. Vertel dat de clip die zij gaan maken haalbaar moet zijn. Analyseer met elkaar waar het muzieknummer over gaat en welke acties in de clip ook voor hen haalbaar zijn. Vertel ook dat de scènes één voor één, dus los van elkaar, opgenomen worden en later met de muziek erbij door een leerling aan elkaar gemonteerd worden. Maak met de leerlingen een paar oefenopnames, waarbij ze ontdekken dat ze in close-ups met een kleine beweging in het gezicht al een groot effect kunnen bereiken. Bekijk enkele opnames op het digibord. Laat de leerlingen daarna in groepjes een clipverhaal bedenken met verschillende scènes. Bespreek deze verhalen op haalbare mogelijkheden en kies met elkaar het verhaal dat het meest aanspreekt. Bespreek of er bepaalde locaties in en rond de school zijn waar gefilmd kan worden. Verdeel de rollen. Organiseer passende kleding en attributen. Laat de leerlingen oefenen op de locaties. Organiseer eventueel een collega in de klas en neem groepje voor groepje mee naar hun locatie en neem de acties in één of twee keer op. Laat de opnames monteren en organiseer een echte videoclippremière. Reflecteer met de leerlingen op de inhoud van de clip (verhaal en beeld) en op wat ze geleerd hebben. Bijlage 2, Hoofdstuk 13 bij Spelend leren en ontdekken 7 van 7