Kritisch Realisme: de basics

Transcriptie

1 Kritisch Realisme: de basics Onderzoekersforum Centrum voor Migratie en Interculturele Studies Universiteit Antwerpen Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 1

2 Kritisch Realisme wat? Kritisch Realisme In essentie een wetenschapsfilosofisch denkkader Ontologie Epistemologie Methodologie Samentrekking van Transcendentaal realisme Kritisch naturalisme Basis: Roy Bhaskars Realist Theory of Science (1975) Roy Bhaskars The Possibility of Naturalism (1979) Elaboratie: Methodologisch o.a. door Andrew Sayer Sociaal-theoretisch o.a. door Margaret Archer Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 2

3 Kritisch Realisme waarom? Realistische ontologie in combinatie met constructivisme Methodologie: visie op causaliteit en causale mechanismen Contingentie én noodzakelijkheid Vermijden van epistemologische denkfouten Empirisme Actualisme Metatheoretisch kader voor de sociale wetenschappen Geen substantiële theorie, Wel kader voor theorie-toetsing en -ontwikkeling Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 3

4 Ontologie Ontologische strata Basale en hogere lagen Relatieve autonomie/afhankelijkheid emergentie Geen reductionisme Ontologische domeinen Empirische Actuele Reële waarnemingen v v v gebeurtenissen v v mechanismen v Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 4

5 Causaliteit Interne noodzakelijkheid Relatie tussen object-eigenschappen en handelingstendenzen en -krachten Geen regulariteitendeterminisme (contra Hume) Op niveau van empirische waarnemingen (empirisme) Op niveau van actuele gebeurtenissen (actualisme) Open realiteit Actueel samenspel van mechanismen Noodzakelijkheid en contingentie Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 5

6 Causale mechanismen Reëel, maar op transfactueel niveau Can only be known, not shown theorie! Interne noodzakelijkheid Relatie tussen object-eigenschappen en handelingstendenzen / krachten Generatief Samenspel van mee- en tegenwerkende mechanismen in open realiteit In de sociale realiteit Causale efficiëntie van efficiënte agents Causale effectiviteit van sociale vormen Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 6

7 Meta-theoretisch kader voor sociaalwetenschappelijk onderzoek Emergente eigenschappen en krachten Structurele emergente eigenschappen Culturele emergente eigenschappen Persoonlijke emergente eigenschappen Mediëring van structuur en cultuur door agency Concept-afhankelijkheid van sociale vormen Activiteitsafhankelijkheid van sociale mechanismen Tijd-ruimte gebonden Bewust en onbewust / bedoeld en onbedoeld Sociale agents en hun agency (*) Primaire agents en agency Corporatieve agents en agency (*) vertaald als handelingsvermogen in termen van capaciteiten en daadkracht Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 7

8 Morfostase morfogenese Van structuur Van cultuur Van agency! Analytisch dualisme T1 conditionering T2 interactie T3 elaboratie T4 Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 8

9 Implicaties van het Kritisch Realisme voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek Verklarend onderzoek retroductief intensief geen reductionisme geen regulariteitendeterminisme interne noodzakelijkheid en contingente effecten Verstehen is moment in verklarend sociaalwetenschappelijk onderzoek! KR is geen methode, maar geeft ankerpunten, criteria voor adequaat gebruik van methoden in verklarend sociaalwetenschappelijk onderzoek Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 9

10 Implicaties van het Kritisch Realisme voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek Verklarende theorie theorie over de werking van een generatief transfactueel mechanisme generatief model niet-ecclectische combinatie van generatieve modellen om concrete realiteit te verklaren (interactie van mee- en tegenwerkende mechanismen in verschillende ontologische strata en in eenzelfde ontologisch stratum) causale efficiëntie van agents en causale effectiviteit van sociale vormen! KR is geen theorie over het sociale, maar geeft ankerpunten, criteria voor toetsing en vorming van verklarende theorieën in de sociale wetenschappen Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 10

11 Verder lezen Archer, M.S. (1995), Realist Social Theory. Cambridge: Cambridge University Press. Archer, M.S. (2000), Being Human. Cambridge: Cambridge University Press. Archer, M.S. (2003), The internal conversation. Cambridge: Cambridge University Press. Bhaskar, R. (2000(1975)), A Realist Theory of Science. London: Verso Classic. Bhaskar, R. (1979), The Possibility of Naturalism. A Philosophical Critique of the Contemporary Human Sciences. Brighton: The Harvester Press. Carter, B. (2000), Realism and Racism: concepts of race in sociological research. London: Routledge. Danermark, B. et al. (2002(1997)), Explaining society. Critical realism in the social sciences. London: Routledge. Gijselinckx, C. (2006a), Kritisch Realisme en Sociologisch Onderzoek. Gent: Academia Press. Gijselinckx, C. (2006b), Over de kritisch realistische visie op causaliteit en de implicaties ervan voor het empirisch onderzoek naar sociale mechanismen. TvS, 27(4): Gijselinckx, C. (2006c), Socialisatie, een kritisch realistische benadering. Pp in: Thijssen, P. & P. Burssens (eds), Zoon Politikon. Tussen effectiviteit en legitimiteit. Liber Amicor Professor Guido Dierickx. Brugge: Vandenbroele. Gijselinckx, C. (2003), Kritisch Realisme en Sociologisch Onderzoek. TvS, 23(1): Groff, R. (2004), Critical realism, post-positivism and the possibility of knowledge. London: Routledge. Lewis, P. (2000), Realism, causality and the problem of social structure. Journal for the Theory of Social Behaviour, 30(3): Pawson, R. (1989), A measure for measures. London: Routledge. Sayer, A. (1992(1984)), Method in social science. London: Routledge. Sayer, A. (2000), Realism and social science. London: Sage. Wuisman, J. (2005), The logic of scientific discovery in critical realist social scientific research. Journal of Critical Realism, 4(2): Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 11

12 Antwerpen, 19 oktober 2007 Pagina 12