DE PREVENTIEPIRAMIDE

Transcriptie

1 vzw Remedial Teaching Dag van het remediërend onderwijs Muze, Heusden-Zolder, 0 november 0 DE PREVENTIEPIRAMIDE integraal en positief aan de slag met probleemgedrag vzw Remedial Teaching Dag van het remediërend onderwijs Muze, Heusden-Zolder, 0 november 0. INLEIDING. OPGROEIEN. KWETSBARE LEERLINGEN. DE PREVENTIEPIRAMIDE

2 INLEIDING criminologisch perspectief:. sociologische én psychologische insteek. probleemjongeren als vertrek voor reflectie over het onderwijs preventiepiramide:. wijd verspreid wetenschappelijk kader voor preventie. probleemgedrag is een complex gegeven. probleemgedrag verdient een brede en positieve aanpak probleemgedrag en puberteit/adolescentie. centraal thema in het onderwijs. variatie in uitingsvormen en definities. existentiële grondslag VAN ALLEDAAGS NAAR EXISTENTIEEL "De enige gedachten die ik heb, zijn van Nicholas, Ian en jij * "Ik ben doodsbang. Ik moest je gewoon vertellen dat ik echt van je hou, altijd." * "Bel me alsjeblief zodra je op kantoor bent. Ik moet weten dat je okee bent." * "Schat, ik wil je vertellen hoeveel ik van je hou. Ik ben ongerust. Ik wil je niet verliezen nu ik je terug heb. Je betekent alles voor me. Je hebt mijn hele hart en mijn hele leven. Ik hou zoveel van je." * "Ik weet dat je in een nieuwe relatie zit en dat je niet om mij geeft. Maar voor het geval er iets gebeurt, weet dat ik van je hou, schat. Ik mis je. Vaarwel". * "Ben je okee?" * "Waar ben je? * "BEL MIJ NU! Wikileaks, sms- en pager-berichtjes verstuurd in de uur rond de aanslagen van september 00 in de VSA * De meeste mensen functioneren binnen het alledaagse * In extreme situaties dalen we af naar het existentiële niveau * diepe kwetsingen zijn extreem en spelen zich op dit niveau af

3 vzw Remedial Teaching Dag van het remediërend onderwijs Muze, Heusden-Zolder, 0 november 0. INLEIDING. OPGROEIEN. KWETSBARE LEERLINGEN. DE PREVENTIEPIRAMIDE KINDEREN VAN NU, JONGEREN VAN STRAKS Probleemgedrag bij kinderen:. imitatie: significante anderen spelen centrale rol: ouders, opvoeders, grotere broers en zussen, dominante vriendjes,. (on)bewust weten, ethische intuïtie wat kan of niet kan. verwarring: wie me graag ziet, slaat me, misbruikt me, is gewelddadig. deze spanning radicaliseert in de puberteit -> pubers worden rechter. destructief recht: ethische balansen maken Kinderen ondergaan, jongeren gaan ageren :. >85% probleemgedrag > gevolg van puberteit. 0-5% probleemgedrag > (voor)geschiedenis (thuissituatie). internaliserend en externaliserend probleemgedrag. kinderen met een rugzak : school is de arena, maar niet de oorzaak

4 ADOLESCENTIE: EEN KWETSBARE TIJD (I) * Een ingrijpende periode met metafysisch karakter:. diep existentieel ingrijpend, naar een totaal nieuw zijn :. van het kind naar hij of zij. genderontwikkeling (tgo. sexe ): belang van de peer group. brugidentiteiten: poging tot (tijdelijke) identiteitsverwerving. identiteitssprong en peers, de vorming peer-groepen. volwassenen ondergeschikt aan leeftijdsgenoten. oefening in identiteit en relaties. culturele variatie, dominant in al dan niet deviante ontwikkeling. de levens -noodzakelijkheid van communicatietechnologie (gsm, sms, telefoon, chatforums, ict,.) vzw Remedial Teaching Dag van het remediërend onderwijs Muze, Heusden-Zolder, 0 november 0. INLEIDING. OPGROEIEN. KWETSBARE LEERLINGEN. DE PREVENTIEPIRAMIDE

5 ADOLESCENTIE: EEN KWETSBARE TIJD * een moeilijk ontwikkelingsproces tussen auto- en heterodestructie:. een existentiële zoektocht: grenzen zoeken, grenzen verkennen. autodestructie: druggebruik, anorexie, automutilatie, depressie, zelfmoord(pogingen), zelfhaat en gevoelens van inferioriteit -> psychiatrisering. heterodestructie: piek van delinquentie, geweld & agressie, pesten, conflicten, vandalisme, -> criminalisering * tijdelijke en persisterende delinquentie:. duikt op vanaf puberteit, jaar, als algemeen verschijnsel, meest jongens. tijdelijk: gevolg van transformatieproces naar de volwassenheid: gewoon (>80%). persistent: gevolg van dieper gekwetstheid (psychologisch, sociologisch) (0-5%) * een probleemjongere is steeds een jongere in de problemen:. slachtoffers worden daders. slachtoffers worden slachtoffers (repetitieve victimisatie) PROBLEEMGEDRAG EN DELINQUENTIE Onderwijs * buiten de muren is binnen de muren * school is een belangrijk biotoop, ook voor probleemgedrag en delinquentie. belangrijke tijdsbesteding. taakspanning, falen, confrontatie en identiteitsontwikkeling. groepsdynamieken zijn aanwezig * gewoon probleemgedrag: puberteit -> S.O.. incidenten. makkelijker hanteerbaar, corrigeerbaar * ongewoon probleemgedrag: dieper geworteld, thuissituatie. chronisch. moeilijker hanteerbaar. school is slechts een medespeler * aandacht voor existentiële leerprocessen? 5

6 OPGROEIEN IN DE POSTMODERNITEIT de jeugd: oude en nieuwe kwetsbaarheid. de oude vormen kwetsbaarheid gaan verder bv. kansarmoede, sociale achterstelling. problemen in goede gezinnen: nieuwe kwetsbaarheid is steeds minder klasse-gebonden bv. opvoeding volgens de agenda; kinderen aan hun lot overgelaten in een verarmende weelde; ongelijke verdeling van risico s ( risk society ); echtscheidingen: jobverlies. van sociale naar psychiatrische probleemdefinitie door individualisering. verhoogde aandacht voor psychische problemen, dus differentiëring in diagnosestelling ( ieder kind zijn label ). geïntegreerde persoonlijkheid ontwikkelen in een veelheid aan prikkels bv. kick- en flashes-samenleving; toegankelijkheid en gewoonheid van pepdrankjes, fastfood, alchohol, drugs; geweldspelletjes; internet OPGROEIEN IN DE POSTMODERNITEIT de jeugd: een problematische toekomst. jeugd als beeld, weerspiegeling van een problematische toekomst. jeugd als zondebokken van de maatschappelijke onzekerheid of existential insecurity. delinquentie in de publieke ruimte als makkelijk doelwit: cultuur van het slachtofferschap met jongeren als dader. overlast en intolerantie (0-tolerantie = 00% overlast). weinig ontsnappingsmogelijkheid aan institutionele controle 6

7 vzw Remedial Teaching Dag van het remediërend onderwijs Muze, Heusden-Zolder, 0 november 0. INLEIDING. OPGROEIEN. KWETSBARE LEERLINGEN. DE PREVENTIEPIRAMIDE EVEN NADENKEN Pieter ( jaar) maakt aanhoudend amok in de klas, sleurt anderen mee, maakt het medeleerlingen lastig en verstoort de klassfeer. Hij probeert je uit je evenwicht te brengen. Als hij Dirk, een stotteraar, hard aanpakt, barst de bom. Vijfeiken is een erg strenge school, met veel huiswerk en een uitgebreide strafcultuur, en dit maakt ook dat Pieter moeilijk zijn weg vindt. In de wandelgangen hoorde je reeds dat hij het thuis niet gemakkelijk heeft: veel hevige conflicten rond een scheiding. Bovendien is Pieter nieuw, en lijkt hij z n plek in de klasgroep niet te vinden. Zijn studieresultaten zijn matig tot zwak. Wiskunde is een echt probleem. Welke maatregelen zou je treffen, zie je mogelijk? 7

8 EEN SAMENLEVING IN DESINTEGRATIE van welvaartsstaat naar veiligheidsstaat * welvaartsstaat: (streven naar) welvaart als dominant thema:. groei en expansie. integratie als dynamiek (lente-zomer). hoogtepunt: golden sixties. toekomst als verlangen WELVAARTSTAAT zomer dissensussamenleving 970- consensussamenleving 800- INTEGRATIE lente * veiligheidsstaat: (streven naar) veiligheid als dominant thema:. recessie en inkrimping. desintegratie als dynamiek (herfst-winter). crisissen als rode draad. toekomst als dreiging herfst DESINTEGRATIE assensussamenleving VEILIGHEIDSSTAAT 000- winter PREVENTIE EN VEILIGHEID een korte historiek (schematisch) fase : tot 70 curatie breuk welzijn fase : curatie preventie jaren welzijn preventie wordt veiligheid en breidt uit fase : 90- curatie preventie welzijn 8

9 DE PREVENTIEPIRAMIDE ALS DRAGER VAN HET VEILIGHEIDSLANDSCHAP () curatie preventie als marge tussen curatie en welzijn welzijn op problemen georiënteerd op welzijn georiënteerd indirecte preventie directe preventie indirecte preventie * de spannings- en breuklijnen van het preventielandschap in kaart gebracht * draai het preventielandschap 90 zodat het verticaal komt te staan met curatie boven en welzijn onder = structuur van de piramide DE PREVENTIEPIRAMIDE ALS DRAGER VAN HET VEILIGHEIDSLANDSCHAP () PIRAMIDE LANDSCHAP (90 gekanteld) indirecte preventie curatie op problemen georiënteerd Niveau directe preventie preventie als marge tussen curatie en welzijn indirecte preventie op welzijn georiënteerd welzijn 9

10 DE PREVENTIEPIRAMIDE ALS DRAGER VAN HET VEILIGHEIDSLANDSCHAP () PREVENTIE: * een recente geschiedenis: welvaart naar veiligheid * een containerbegrip voor een chaotisch landschap: -> ordening: wat is welzijnsgericht, wat is punitief gericht? * de intrede van veiligheid in alle domeinen: probleem- of welzijnsreflex? -> oriëntatie: welzijn is altijd de finaliteit -> verruiming: welzijn is ook een antwoord De preventiepiramide GRONDSPANNING PROBLEEMGERICHTHEID - WELZIJN * Deze spanningslijn:. komt scherp naar voor bij extreme gevallen. is overal aanwezig, bv.:. innerlijk conflict. partnerrelatie. schoolteam PROBLEEM * De piramide is gebouwd op deze spanningslijn WELZIJN 0

11 DE PREVENTIEPIRAMIDE DIRECTE EN INDIRECTE PREVENTIE PIRAMIDE SPANNINGSLIJN indirecte preventie curatie op problemen georiënteerd Niveau directe preventie preventie als marge tussen curatie en welzijn indirecte preventie op welzijn georiënteerd welzijn DE PREVENTIEPIRAMIDE DE BLIK VAN DE PREVENTIEWERKER PIRAMIDE curatie LANDSCHAP indirecte preventie Niveau directe preventie DE BLIK VAN DE PREVENTIE- WERKER indirecte preventie -> niet de blik van de politieman, justitie welzijn -> niet de blik van de leerkracht, welzijnswerker, jeugdwerker

12 DE PREVENTIEPIRAMIDE vereenvoudigd model * niveau en : probleem staat centraal * niveau en : welzijn staat centraal * niveau en : directe preventie (lichtblauw) * niveau en : indirecte preventie (licht oranje, donker blauw) PROBLEEM probleemoriëntatie CURATIEVE MAATREGELEN NIVEAU SPECIFIEKE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMENE PREVENTIEMAATREGELEN - oriëntatie + oriëntatie ALGEMENE LEEFKWALITEITSBEVORDERING 0 DE SAMENLEVING IN HAAR SOCIALE, POLITIEKE EN ECOLOGISCHE DIMENSIE WELZIJN De preventiepiramide NIVEAU : curatieve maatregelen * vraag = probleem * antwoord = probleem oplossen * voorbeelden CURATIEVE MAATREGELEN PROBLEEM NIVEAU 0 WELZIJN

13 CURATIEVE MAATREGELEN Voorbeelden. stopzetten, verhinderen van verdere agressie. afweer en zelfbescherming bij geweld en agressie. interventie door leerkracht, directie bij agressie, conflict. sanctionering, bestraffing, time-out, schorsing,. schadeherstel. conflictbemiddeling, herstelgericht kringgesprek. slachtofferonthaal en begeleiding, ook ouders of voogden. dossieropvolging. verzekeringen en schadecompensatie. opsporing en vervolging (politie en parket, justitie). alarm-interventies, bv. door medeleerkrachten, opvoeders, security. uitvoering rampenplannen en veiligheidsinterventies De preventiepiramide NIVEAU : specifieke preventiemaategelen * vraag = mogelijk probleem * antwoord = probleemgericht (probleem komt in de verf) * voorbeelden PROBLEEM NIVEAU 0 CURATIEVE MAATREGELEN SPECIFIEKE PREVENTIEMAATREGELEN WELZIJN

14 SPECIFIEKE PREVENTIEMAATREGELEN Voorbeelden waarschuwingscommunicatie en strafdreiging ingrijpen in de klasgroep, bv. leerlingen uiteenzetten, in time out zetten agressietraining, weerbaarheidstraining, zelfverdedigingstechnieken alarmprocedures, bv. bijstand bij dreiging in de klas, op de speelplaats boekentasscans, fouillering, toezicht en controle crisisplannen, antipestprotocol, gedragskaarten en -contracten sleutelbeheer, selectieve toegangverlening, compartimentering, badges slagbomen, veiligheidsafsluitingen, controle op drugs en wapendracht raam- en deurbeveiliging, technopreventieve ingrepen private en publieke bewaking en beveiligingstechnieken camerabewaking, CCTV, monitoring, electronische beveiliging politiepatrouille * klassieke beveiliging en technopreventie De preventiepiramide NIVEAU : algemene preventiemaategelen * vraag = mogelijk probleem * antwoord = welzijnsbevorderend: probleem komt in de schaduw * voorbeelden PROBLEEM NIVEAU 0 CURATIEVE MAATREGELEN SPECIFIEKE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMENE PREVENTIEMAATREGELEN WELZIJN

15 ALGEMENE PREVENTIEMAATREGELEN Voorbeelden verfraaiing van de infrastructuur, groeninplanting, klas- en schoolinrichting adequate verlichting, activiteitenaanbod voor dode momenten, voor bijzondere groepen, bv. sport, zwerfvuil- en graffitiverwijdering zorg voor nieuwe gasten, leerlingen, leerkrachten en begeleiders positieve, geweldloze communicatietechnieken gezamenlijke activiteiten met de verschillende groepen, het team bv. feesten gendertraining training interculturele communicatievaardigheden, sociale vaardigheden positieve sensibilisering en positieve beeldvorming stimulering van de informele sociale controle * verruiming * positieve oriëntatie De preventiepiramide NIVEAU : algemeen leefkwaliteitsbevorderend klimaat * vraag = welzijn * antwoord = welzijnsbevorderend * voorbeelden PROBLEEM NIVEAU 0 CURATIEVE MAATREGELEN SPECIFIEKE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMENE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMEEN LEEFKWALITEITSBEVORDEREND KLIMAAT WELZIJN 5

16 ALGEMEEN LEEFWALITEITSBEVORDEREND KLIMAAT Voorbeelden positieve basissfeer met respect voor pluralisme en verscheidenheid volwaardige inspraak en participatie indien mogelijk leerlinggericht pedagogisch model en ondersteuning ervaringsverbonden leren ruimte voor de existentiële ontwikkeling zinvolle taakinvulling, verhogen betrokkenheid en welbevinden aantrekkelijk onderwijs- en activiteitenaanbod, aangepast aan de verschillende groepen teambuilding en een goede teamspirit goede dienstverlening, schoolcultuur van verbondenheid en respect eveneens: maatregelen van niveau, indien niet gerealiseerd vanuit preventieperspectief -> indirect preventief * fundament * positieve oriëntatie De preventiepiramide NIVEAU 0: de bredere maatschappelijke context * de maatschappelijke achtergrond * wat maakt het moeilijk? wat biedt kansen? * voorbeelden PROBLEEM NIVEAU 0 CURATIEVE MAATREGELEN SPECIFIEKE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMENE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMEEN LEEFKWALITEITSBEVORDEREND KLIMAAT DE SAMENLEVING IN HAAR SOCIALE, POLITIEKE EN ECOLOGISCHE DIMENSIE WELZIJN 6

17 DE BREDERE SAMENLEVING Voorbeelden conditionerende context opkomst van de veiligheidssamenleving sociologische ontwikkelingen overheid (lokaal, gemeenschappen, federaal): kansen en begrenzingen politieke situatie subsidiebeleid media internationale ontwikkelingen géén domein-interne maatregelen op dit niveau wel externe signalementen en eisen bv. naar het beleid, de lokale overheid, * de conditionerende context kan beïnvloed worden-> beleidsbeïnvloeding De preventiepiramide ATTITUDEVORMING EN STRUCTURELE MAATREGELEN * de maatschappelijke achtergrond * wat maakt het moeilijk? wat biedt kansen? * voorbeelden PROBLEEM NIVEAU 0 CURATIEVE MAATREGELEN SPECIFIEKE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMENE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMEEN LEEFKWALITEITSBEVORDEREND KLIMAAT DE SAMENLEVING IN HAAR SOCIALE, POLITIEKE EN ECOLOGISCHE DIMENSIE ATTITUDEVORMING STRUCTURELE MAATREGELEN WELZIJN 7

18 ATTITUDE EN STRUCTUUR Voorbeelden ATTITUDEVORMING sensibilisering van de betrokkenen via digitale borden, websites, facebook, folders, flyers, personeelsvergaderingen, hangers, stickers, gesprekken, voordrachten, mededelingen, studiedagen, bijscholingen, etc. STRUCTURELE MAATREGELEN iedere ingreep in de (infra-)structuur, die probleemgedrag reduceert, belemmert, onmogelijk maakt. * Het ene werkt niet zonder het andere * Hou beide (zo) dicht mogelijk bij elkaar De preventiepiramide BELEIDSTERUGKOPPELING * de maatschappelijke achtergrond * wat maakt het moeilijk? wat biedt kansen? * voorbeelden BELEIDS- TERUGKOPPELING CURATIEVE MAATREGELEN PROBLEEM NIVEAU 0 SPECIFIEKE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMENE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMEEN LEEFKWALITEITSBEVORDEREND KLIMAAT DE SAMENLEVING IN HAAR SOCIALE, POLITIEKE EN ECOLOGISCHE DIMENSIE ATTITUDEVORMING STRUCTURELE MAATREGELEN WELZIJN 8

19 BELEIDSTERUGKOPPELING Voorbeelden Inzicht: Registratiebeleid naar binnen en naar buiten toe. kwantitatief kwalitatief. incidentmelding. statistisch materiaal, dagboek, online registratie. aangifte aan de politie Terugkoppeling. op welk niveau is een maatregel mogelijk?. samenwerking met politie, security?. algemeen beleid binnen de school, scholengemeenschap, netten? De preventiepiramide EEN ORIËNTATIEKADER VOOR INTEGRALE EN POSITIEVE PREVENTIE NIVEAU PROBLEEM BELEIDS- TERUGKOPPELING CURATIEVE MAATREGELEN SPECIFIEKE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMENE PREVENTIEMAATREGELEN ALGEMEEN LEEFKWALITEITSBEVORDEREND KLIMAAT spec. prev. algemene preventie fundamentele preventie integrale preventie fundam. specifieke aanpak aanpak - oriëntatie + oriëntatie 0 DE SAMENLEVING IN HAAR SOCIALE, POLITIEKE EN ECOLOGISCHE DIMENSIE ATTITUDEVORMING STRUCTURELE MAATREGELEN WELZIJN 9

20 MEER INFO? TWEEDE HERWERKTE EDITIE Deklerck, J. (0), De preventiepiramide. Preventie van probleemgedrag in het onderwijs. Acco, Leuven vzw Remedial Teaching Dag van het remediërend onderwijs Muze, Heusden-Zolder, 0 november 0. INLEIDING. OPGROEIEN. KWETSBARE LEERLINGEN. DE PREVENTIEPIRAMIDE 0