Rationeel en kritisch denken, dat is toch heel vanzelfsprekend?

Transcriptie

1 Rationeel en kritisch denken, dat is toch heel vanzelfsprekend? Eline Noorbergen Patricia Antersijn Stelling Iedereen kan van zichzelf wel rationeel en kritisch denken. 1

2 Rationeel en kritisch denken, dat is toch heel vanzelfsprekend? Een tennisracket en een tennisbal kosten samen 1,10, en het tennisracket kost 1 euro meer dan de bal. Wat kost de bal? 2

3 Linda is 31 jaar oud, single, openhartig en zeer intelligent. Ze is afgestudeerd in de fiscale economie. Als student heeft ze zich beziggehouden met discriminatie en sociaal onrecht en heeft ze deelgenomen aan demonstraties tegen kernenergie. Wat is waarschijnlijker? A. Linda werkt bij een bank B. Linda werkt bij een bank en is actief in de feministische beweging. GEEL BLAUW ORANJE ZWART ROOD GROEN PAARS GEEL ROOD ORANJE GROEN ZWART BLAUW ROOD PAARS GROEN BLAUW ORANJE YELLOW BLUE ORANGE BLACK RED GREEN PURPLE YELLOW RED ORANGE GREEN BLACK BLUE RED PURPLE GREEN BLUE ORANGE 3

4 Conclusie: In onze denken vinden 2 processen plaats met een eigen functie. Kahneman noemt ze Systeem 1 (intuïtief) en Systeem 2 (Rationeel). Kenmerken Systeem 1 en 2 Systeem 1 (intuïtief): Snel ca bits per sec Automatisch, weinig energie Intuïtief, op gevoel Snel op gemak gesteld zodra n er aannemelijk verhaal uit geheugen is geconstrueerd Associatief Autonoom. Kan systeem 2 afsluiten Systeem 2 (rationeel): Langzaam ca 60 bits per sec Bewust, kost tijd, extra energie Maakt keuzes, volgt regels Lui en weinig kritisch als suggestie logisch is Sluimerstand, controleert op de achtergrond Kan reflecteren en achteraf concluderen: goed of fout? Afhankelijk Systeem 1 4

5 Kloppend wereldbeeld Samenhang & Patroonherkenning. 5

6 Samenhang & Patroonherkenning (Dit is GEEN grap) Vlgones een oznrdeeok op een Eglnese uvinretsiet mkaat het neit uit in wlkee vloogdre de ltteers in een wrood saatn, het einge wat blegnaijrk is is dat de eretse en de ltaatse ltteer op de jiutse patals saatn. De rset van de ltteers mgoen wllikueirg gpletaast wdoren en je knut vrelvogens gwoeon lzeen wat er saatt. Dit kmot odmat we neit ekle ltteer op zcih lzeen maar het wrood als gheeel. De sollicitatie Karel: intelligent ijverig extravert kritisch koppig jaloers Eva: jaloers koppig kritisch extravert ijverig intelligent 6

7 Conclusie: Ons (intuïtief) denken streeft autonoom naar een kloppend wereldbeeld in ons hoofd. De drang naar samenhang is zo groot dat we desnoods causale verbanden verzinnen. Patroonherkenning speelt hierin een grote rol. Emoties en gevoelens maken in ons denken de dienst uit (Kahneman, Damasio). Vanzelf Rationeel? Welnee! Wel opvoeden! 7

8 8

9 Conclusie (intuïtief denken) Conclusie (rationeel denken) Systeem 1 is onze natuurlijke bron van denken: het onbewuste intuïtieve denken. Het is sneller, efficiënter, we kunnen meer tegelijk doen, en we zien onbewust meer dan we met ons bewustzijn zouden kunnen waarnemen. Systeem 1 is ook creatiever, graaft dieper, is associatiever, en reikt meer ideeën aan, dan bewust nadenken. Systeem 2 heeft geen controle over het suggestieve vermogen van Systeem 1. Maar Systeem 2 heeft wel het vermogen om de manier waarop Systeem 1 werkt te veranderen: reflecteren en de normaal gesproken automatische functies van aandacht, patroonherkenning en geheugenassociaties te (her)programmeren. En ons intuïtieve denken is niet alleen redelijk betrouwbaar maar neemt (meestal) betere beslissingen. Het maakt echter ook fouten. Het kan valkuilen opleveren. door situaties te leren herkennen waarbij een bewuste pas op de plaats nodig is om geen fouten te maken, dan wel de meest passende oplossing te vinden of te ontwerpen. 9

10 Kritisch rationeel denken kun je leren Stelling: Invoering 130 km/uur is een goed plan! Kritisch rationeel denken kun je leren Invoering 130 km/uur is een goed plan! 10

11 Kritisch rationeel denken kun je leren Soorten argumenten: Feiten: bewijs, onderzoek Voorbeeld Ervaring: empirisch Vergelijking: analogie Autoriteit: gezag Oorzaak en gevolg: Causaliteit, verklaring, verwachting Middel en doel: nut Emoties: intuïtie DENKEN Kritisch rationeel denken kun je leren S 1 I n t u ï t i e Meer rationaliteit S 2 NADENKEN L E R E N 11

12 De intuïtieve geest is een godsgeschenk, het rationele verstand een dienaar. We hebben een maatschappij geschapen die de dienaar vereert en het geschenk is vergeten Albert Einstein Bronnen / ideeën: Soorten argumenten, Bron: onlinenederlands.nl Infobrief Intuitiefdenken: betrouwbaarof valkuil. Uitgave Stichting VDKV Actief leren, Kritisch denken Engelstalig clipje met uitleg van Daniel Kahneman. Clipje met Engelstalige uitleg van systeem 1 en 2 van Daniel Kahneman: Patricia Antersijn ( ) & Eline Noorbergen ( ) 12