SNL, NEM en occupancy

Transcriptie

1 SNL, NEM en occupancy Verschillende antwoorden op verschillende vragen Vroege glazenmaker Tim Termaat De Vlinderstichting Jaap Bouwman Unie van Bosgroepen 18 februari 2016

2 Monitoring: to observe a situation for any changes which may occur over time (Bron: Wikipedia) -> het volgen van veranderingen in de tijd

3 Gegevens over soorten? -> 3 datastromen SNL (onderdeel van WMBN) NEM (Netwerk Ecologische Monitoring, de meetnetten ) NDFF (losse waarnemingen, Waarneming.nl) Welke vragen zijn hiermee te beantwoorden?

4 Vragen van de terreinbeheerder

5 1. Welke doelsoorten komen voor in mijn terrein? 2. Waar komen ze precies voor? 3. Gaan ze voor- of achteruit in verspreiding? 4. Gaan ze voor- of achteruit in aantal? Allen relevant voor bepaling terreinkwaliteit, maar Momentopname, stand van zaken Monitoring

6 Welke datastroom past bij welke vraag? Focus op faunagroepen SNL: dagvlinders, libellen en sprinkhanen Vogels: SNL NEM

7 SNL faunamonitoring Sinds: 2011 (testjaar) Methode: bijna vlakdekkende karteringen van SNLmeetsoorten per beheertype Eens in de 6 jaar, meestal door professionals Resultaat: gedetailleerde stippenkaarten Bedekking % per meetsoort per beheertype Indrukwekkende resultaten

8 Kroondomein Dagvlinders en sprinkhanen

9 Kroondomein Heivlinder

10 Kroondomein Zoemertje

11 Kroondomein Schavertje Geschikt voor planning beheer- en herstelmaatregelen

12 SNL - kanttekeningen Soorten hebben sterke jaar-tot-jaar fluctuaties in aantallen Goede en slechte jaren door natuurlijke populatiedynamiek, weersomstandigheden, etc. Dus: 6-jaarlijkse metingen zijn onderling slecht vergelijkbaar Weidebeekjuffer

13 Anne Schmidt

14 SNL faunamonitoring monitoring Geen betrouwbare vergelijking in de tijd mogelijk Niet geschikt voor meten beheereffectiviteit

15 SNL - antwoorden

16 NEM (meetnetten) Landelijk netwerk van telroutes voor verschillende soortgroepen dagvlinders libellen amfibieën reptielen

17 NEM (meetnetten) 8 soortgroepen (geen sprinkhanen), lange meetreeksen Meetnet Vleermuizen Landzoogdieren Broedvogels Reptielen Amfibieën Vlinders Libellen Paddenstoelen Aantal jaren 21 jaar 21 jaar 32 jaar 22 jaar 19 jaar 26 jaar 18 jaar 18 jaar

18 NEM - methode Methode: gestandaardiseerde tellingen langs vaste telroutes/meetpunten. Meestal door vrijwilligers. CBS berekent populatie-indexen

19 NEM - resultaten Populatie-indexen: trends in aantallen Landelijk, provinciaal, regionaal (bv. per FGR) Vroege glazenmaker Speerwaterjuffer Trends op terreinniveau?

20 Trends op terreinniveau Kleine parelmoervlinder

21 Zilveren maan

22 Toepassing vlindermeetnet: stikstofindicator Bepaling N-optimum per soort vegetatie-opnamen langs telroutes vlindermeetnet Ellenberg N-waarde voor routesectie regressie met aan/afwezigheid per soort Oostermeijer & Van Swaay (1998) Biol. Cons.

23 Stikstofindicator dagvlinders Bepaling N-waarde van vlindergemeenschap berekend per monitoringroute gewogen naar talrijkheid van de soorten opgeschaald naar landelijke index N = 1 N = 8

24 Landelijke N-indicator Sterk significante toename met recente afvlakking

25 Landelijke N-indicator Afvlakking parallel met afnemende N-overschrijding

26 N-indicator Ook toepasbaar op terreinniveau Verschillen tussen N-arme en rijke terreinen Laagveen - Kromme Rade Blauwgrasland - Bennekomse Meent Heide - NP Hoge Veluwe Compagnieberg

27 N-indicator Effecten van beheer: verschraling na eutrofiëring Rheezermaten 2 Empese & Tondese Heide Bruikbaar voor monitoring PAS-maatregelen

28 NEM - kanttekeningen Voldoende routes noodzakelijk, afhankelijk van gebiedsschaal Voldoende tellers met lange adem nodig Goed nadenken over locatie van routes en oorzaken van toeof afname

29 NEM - antwoorden

30 NDFF (losse waarnemingen) dagvlinders libellen amfibieën reptielen Héél veel data beschikbaar

31 Dirty data Opportunistische data: geen standaardisatie, dus grote verschillen in waarnemingsinspanning Grote verschillen in dekking tussen terreinen In principe ongeschikt voor trendberekeningen Maar: verschillen in waarnemingsinspanning kunnen opgevat worden als verschillen in trefkans per soort per jaar Occupancy modellen corrigeren voor verschil in trefkans Kéry et al. (2009) Cons. Biol. Van Strien et al. (2013) J. Applied Ecol.

32 Trefkansen berekenen simpel voorbeeld plot Bezoek 1 Bezoek plot Bezoek 1 Bezoek area of occupancy 50% trefkans per bezoek 100% -> Hoe meer herhaalde bezoeken, hoe betrouwbaarder de aanwezigheid wordt geschat area of occupancy 100% trefkans per bezoek 50%

33 Occupancy modellen Koppeling van twee logistische regressiemodellen: submodel 1: ecologische proces (aan- /afwezigheid per site) submodel 2: waarnemingsproces (detectie/non-detectie per site) Resultaat: per site de kans op voorkomen, gecorrigeerd voor trefkansen -> Betrouwbare trends in verspreiding MacKenzie et al. (2006)

34 occupancy probability occupancy probability Landelijke verspreidingindexen 1 0,8 0,6 0,4 0,2 Argusvlinder monitoring data opportunistische data 0,8 0,6 0,4 0,2 Grote keizerlibel Van Strien, A.J., C.A.M. van Swaay & T. Termaat (2013). Journal of Applied Ecology 50(6):

35 Toepasbaar op terreinniveau? Pilot: Hollandse duinwaterbedrijven : ca vlinderwaarnemingen Onderzoek: zijn er voldoende data voor schatting aanwezigheid per jaar? lukt het ook met bedreigde soorten? tot welk schaalniveau? Wallis de Vries, M.F., Van Swaay, C.A.M. & Van Strien, A. (2013). Rapport VS , De Vlinderstichting, Wageningen.

36 Kolonisatie Bont zandoogje Kans op voorkomen op 1*1 km-schaal

37 Herstel Duinparelmoervlinder 1*1 km

38 Bruine eikenpage 100*100 m

39 Occupancy - kanttekeningen Kansrijke ontwikkeling, maar: Veel data nodig: jaarlijks voldoende sites met herhaalde bezoeken Schaalniveau 100*100 meter niet in alle terreinen haalbaar Verspreidingstrends zijn minder gevoelig dan populatietrends

40 Occupancy modellen - antwoorden

41 Met alleen SNL kom je er niet Kan zelfs leiden tot verkeerde conclusies Combinatie van methoden nodig NEM is goede aanvulling én al toepasbaar Occupancy modellen kansrijke ontwikkeling, vooral in gebieden met veel losse waarnemingen Voor goede implementatie is betere afstemming nodig tussen PGO s en TBO s

42 Graag in gesprek!