Schilderijen verhalen

Transcriptie

1 Schilderijen verhalen Genieten van de schilderkunst Remmelt Booij

2 Inhoud 1 Inleiding / 4 2 Afiena Wilhelmina Booij - van der Borgh / 6 3 Alfred Hafkenscheid, gaat zijn eigen weg / 8 4 Herman Bieling, schilderde De Koude Grond te Ouddorp / 9 5 Evert Musch, was de nestor van de Drentse schilders / 10 6 H. Schallenberg, botanisch schilder van bloemstillevens / 13 7 Jan Schroot, schilderde met scherven / 15 8 Jan van Loon en zijn kleurige landschappen / 18 9 Jannes de Vries, kleuren moeten zingen / Jantien Jalving, Drentse boerendochter wordt kunstschilder / Kunstschilders in Dwingeloo / 28 - De werkgroep Geschilderd Dwingeloo / 32 - Schilderijenexpositie Geschilderd Dwingeloo / Meppeler schilders / 37 - Jo Alting / 40 - Gea Brouwer - Boerhof / Schagen / 42 - B.J. Stronkhorst / 42 - G. Duval / Toon Wegner en de Stichting Pro-Graph te Orvelte / 44 - Toon Wegner en Diana Court / W.N. van Dranen, een groene boom in de winter / Wim Vaarzon Morel, paardenschilder op de Zuidlaardermarkt / Wim van den Hoek, een te kort leven in Norg / Siemen Dijkstra, een autoriteit op het gebied van kleurenhoutsneden / Rommelmarkt Makkinga. Het Waterlooplein van het Noorden / 54 - Theodorus Johannus Arts / Signatuur, welke is echt en welke is vals? / Jan Mensinga en zijn indrukwekkende oeuvre litho s en etsen / Arie Zwart, een zwervend bestaan / A.W. Schreuder en het kerkje te Leegkerk / Frans van den Berg, kunstenaar uit Thorn Limburg / Schilderijen verhalen, is de signatuur te herkennen? / 66 - Phaff - Faber / 69 - Alfred van Werven / Gerrit van Lente, een stilleven kunstenaar op vakantie in Lauwersoog / J.H. Emck, leerling van van Dulmen / Een paneeltje van Dirk Smorenberg / Dirk Filarski, zwervend schilder van de Bergense School / Ferdinand Boersma, kunstenaar uit Twente / Roos Nagtegaal - Bosnak, trefzeker en expressief. / De Zuidlaardermarkt, schilderijen, verhalen en geschiedenis / Affiches van tentoonstelling uit de jaren 70 en 80 / Hein Kray en de Catharina kerk van Roden / Ronald Terpstra, bloemen uit Amsterdam / Heleen van der Tuin, zeefdrukken van het vlakke en lege Groningse landschap / Johannes Josseaud, de vergeten etser / Andre Winkel, bloemenschilder bij uitstek / Jan van Essen, de bekendste Nederlandse dierschilder / G.J. Adema, kunstenaar van Us Mem in Leeuwarden / 94 2 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

3 41 Te veel kunstenaars met de naam Bos / Hendrik Weegewijs, kunstenaar in het Gooi / Hedwig-Kleintjes van Osselen, bloemstilleven terug naar Heerde / Arnold van Gilst en zijn Amsterdamse stadsgezichten / Johan Hemkes, van schets tot ets / Lies Viegers, kunstenares uit Nijmegen / Wie is de maker van de houtsnede: Ben ik het Heere? / Jan Arien Deodatus, de Catharina kerk te Roden in uitbundige oranje kleuren / Twee etsen van geringe kwaliteit / Anna Gasteiger, was begeesterd door bloemen / De vogelfiguren van Pieter Groeneveldt / Piet Flint, een van de schilders van De Deventer Drie / Willy Schoonhoven van Beurden en zijn leerling Ali Alssema / Klaas Zwaan, botterschilder te Spakenburg / De Plasmolense School / Peter Cox / Huub Cox / Jack Summer, de achterkleinzoon van Gerard Cox sr. / Kunst algemeen / Het Scheringa Museum voor Magisch Realisme / Het Museum Kranenburgh te Bergen en de Bergense school / Het Museum Boijmans van Beuningen te Rotterdam, Kasteel Het Nijenhuis te Heino en museum de Fundatie te Zwolle / Kasteel Het Nijenhuis te Heino - De Stichting Hannema - De Stuers Fundatie / Het Kröller Müller Museum op de Hoge Veluwe / Singer Museum te Laren en de Larense School / Kunsthandel Duveen / Kijken en beoordelen van schilderijen / Schilderijen verzamelen / De beeldaspecten van een kunstwerk / Schilderijen beoordelen / Prijsvorming van een schilderij / De verkoop van schilderijen / Kunsthistorische documentatie / Monografieën over kunstschilders / 130 G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 3

4 1 Inleiding Op 2 juni 2005 heb ik mogen genieten van een geweldig afscheid van Grontmij Groningen, na een werkzaam leven van 36 jaar bij hetzelfde bedrijf. Het is een voorrecht om op 60 jarige leeftijd in goede gezondheid, met een andere levensfase te mogen beginnen en weer nieuwe activiteiten en uitdagingen aan te gaan. Een er van is het genieten van schilderijen. In dit boek Schilderijen verhalen, genieten van de schilderkunst wordt hierover iets verteld. In de zomer van 2007 heb ik samen met anderen een schilderijenexpositie Geschilderd Dwingeloo georganiseerd. Dit na aanleiding van mijn artikel in het periodiek van Dwingels Eigen, over kunstenaars, die begin jaren 50 van de vorige eeuw tijdelijk in Dwingeloo verbleven. Remmelt Booij en Bart Popken, voorzitter van Stichting Dwingels Eigen bezig met de inrichting van de tentoonstelling Geschilderd Dwingeloo, mei Een ander iniatief, samen met anderen, was in 2008 de inventarisatie van beelden en kunstwerken in de openbare ruimte van de gemeente Noordenveld. In 2010 hebben wij alle schilderijen van de gemeente Noordenveld beschreven. In het Koetshuis te Roden is aansluitend een keuze uit de collectie schilderijen van de gemeente Noordenveld tentoongesteld. Tijdens de tentoonstelling in 2007 te Dwingeloo, ontmoette ik bij toeval Jan Kraak uit Zuidlaren, die bezig was met een boek over kunstenaars, die gewerkt hebben op de Zuidlaardermarkt. Deze ontmoeting is het begin geweest van de uitgave van het boek: De Zuidlaardermarkt, schilderijen, verhalen en geschiedenis in 2009, samen met Stichting Het Drentse Boek. Ons 40 jarig huwelijksfeest in 2010 hebben wij gevierd in de ontmoetingsruimte van camping Dorado te Roden. Voor dit feest hebben wij een aantal prenten tentoongesteld onder de titel Feest in Grafiek van de stichting Pro-Graph uit Orvelte. Al onze gasten hebben tijdens deze feestmiddag een keuze kunnen maken uit al deze prenten en ieder kreeg bij het vertrek een prent mee. Liefde voor kunst, kun je delen met anderen. Zo kan het verzamelen van kunst, kunstboeken en monografieën van kunstschilders een 4 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

5 aangename bezigheid zijn, niet alleen voor jezelf, maar ook voor anderen. Onze kinderen en hun partners krijgen steeds meer belangstelling voor schilderijen. Mijn vrouw Jenny Booij- Goelema en ik bezoeken met enige regelmaat, musea, exposities van schilderijen in galeries, maar ook antiek zaken, inbrengwinkels en rommelmarkten. Boeiend is de jacht op een goed schilderij. De jacht is vaak nog spannender dan het hebben van de prooi. Want hoe raak je een schilderij weer kwijt. Het kopen van een vervuild schilderij met een verschrikkelijke lijst geeft na het schoonmaken en het opnieuw inlijsten een enorme voldoening. Het schilderij krijgt een nieuwe kans. Tevreden reacties van de kopers van de schilderijen en de ontmoetingen met bijzondere mensen, met hun eigen verhalen, geeft extra voldoening. De kunst is, om bij de aankoop van een schilderij de kwaliteit te ontdekken, zonder de kunstenaar te kennen. Het geeft een kick, als later blijkt dat het aangekochte schilderij gemaakt is door een beroepskunstenaar. Wat hebben schilderijen te vertellen, wat heeft de kunstschilder willen uitbeelden, de techniek, het kleurgebruik, de afbeelding, de intentie, wat is het levensverhaal van de kunstenaar, de herkomst en de bestemming van het schilderij. Het gaat altijd over mensen, met boeiende verhalen, die ik: Schilderijen verhalen noem. Onze dochter Anja Dijkstra-Booij heeft een goede kijk op schilderijen. Haar oordeel over een schilderij is geen kwestie, van mooi of lelijk. Dat is een goed schilderij Pa of hoe kun je zo n vreselijk schilderij kopen. Ik hecht veel waarde aan haar oordeel over mijn schilderijen. Dit boek draag ik daarom op aan Anja Dijkstra-Booij. Remmelt Booij, Roden augustus 2013 Opgedragen aan Anja Dijkstra-Booij Liefde voor kunst, kun je delen met anderen. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 5

6 2 Afiena Wilhelmina Booij-van der Borgh Drie schilderijen gemaakt door J. ter Veld in opdracht van moeder Booij. Na een kerkenraadsvergadering in de jaren 70 te Roden vroeg ds. Peters mij of mevr. Booij van de NCVB, de Nederlandse Christelijke Vrouwen Bond te Dwingeloo familie van mij is. Hij had een lezing verzorgd voor de NCVB te Dwingeloo. Het is zeker familie, het is mijn moeder. Dan is jou moeder een perfecte presidente, want de leiding was bij haar in goede handen. Een dergelijk compliment over de bestuurlijke kwaliteiten van je moeder doet je goed en die sla je op. Bij moeder was het voorzitterschap inderdaad in goede handen. De NCVB ontwikkelde zich onder haar leiding, samen met de andere bestuursleden tot een bloeiende vereniging. Er werden goede sprekers uitgenodigd, alle leden kregen een persoonlijke uitnodiging voor de vergadering en de spreker kreeg een schriftelijke bevestiging over de gemaakte afspraak. De vergadering had altijd een agenda en het welkomstwoord werd goed op papier voorbereid. Kortom zoals wij het later in ons werk ook deden. Moeder was actief in vele verenigingen en had een brede belangstelling. Ze heeft ons, bij alle activiteiten gestimuleerd. Wij kregen alle mogelijkheden om die studie te volgen, die wij zelf kozen. J. ter Veld Voorjaar 1974, schilderij voor Dirk Jan Booij, olieverf. In 1974 en 1975 gaf moeder Afiena Wilhelmina Booij-van der Borgh opdracht aan J. ter Veld om drie schilderijen te maken van ons ouderlijk huis Eemster 27 te Dwingeloo. Dit als verjaardagscadeau voor onze verjaardagen. Voor Dirk Jan Booij is dat 3 mei, voor Roelie Olthof - Booij was dat 23 oktober en voor mij 8 juni, respectievelijk in het voorjaar, het najaar en de zomer. De amateur kunstschilder J. ter Veld woonde in het bejaardentehuis in Dwingeloo. Hij werd door vader Aaldert Booij met de Lada opgehaald, om de verschillende seizoenen ter plekke te schilderen. J ter Veld Grijpskerk Dwingeloo, was tijdens zijn werkzame leven huisschilder te Groningen. Zijn hele leven heeft hij schilderijen gemaakt. Zijn zoon A. J. ter Veld was architect en kreeg de eervolle opdracht om een ontwerp te maken voor het bejaardentehuis in Dwingeloo. Het leven hangt soms van toevalligheden aan elkaar. Bij de start van het bejaardentehuis, begin jaren 70, was er geen wachtlijst, er was ruimte over. Zo kwam het echtpaar J. ter Veld te wonen in het door hun zoon ontworpen bejaardentehuis. De bejaardentehuizen hadden in de jaren 70 van de vorige eeuw nog vitale bewoners, die de beschikking hadden over een 6 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

7 hobbyruimte, een groente tuin en ze konden lid worden van de fietsclub. Dat is nu wel even anders. Het is een goede zaak, dat ouderen, zolang mogelijk, op hun oude vertrouwde stekje kunnen blijven wonen. Het was voor ons een bijzonder blijvend cadeau, de drie schilderijen kregen bij ieder van ons een prominente plaats. Het schilderij gekregen van mijn moeder is voor mij wellicht een eerste aanzet geweest, voor de liefde van de schilderkunst. J. ter Veld Zomer 1975, schilderij voor Remmelt Booij, olieverf. J. ter Veld Najaar 1975, schilderij voor Roelie Olthof-Booij, olieverf. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 7

8 3 Alfred Hafkenscheid, gaat zijn eigen weg Alfred Hafkenscheid, is een bijzondere figuur binnen de Drentse schilders. Hij is geboren in 1936 op Java, Indonesië. Tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië kwam hij in verschillende Jappenkampen terecht. Het verblijf in deze kampen heeft een grote invloed gehad op zijn verdere leven. In één van de kampen kwam hij de kunstschilder mevrouw D. van Heuven tegen, die hem stimuleerde en hem bewust maakte van zijn artistieke aanleg voor schilderen en tekenen. De traumatische ervaringen in de kampen zijn van invloed geweest op zijn persoonlijke leven, door te moeten leven met angstpsychoses. Alfred Hafkenscheid 1936 Koren schoven nabij Anlo, krijttekening. Alfred Hafkenscheid in Schipborg Alfred Hafkenscheid vestigde zich na de oorlog als vrij kunstenaar in Schipborg. Hij woont daar in een groen huis met een prachtige atelier in de tuin. Hij maakt grote werken, die spreken van eenzaamheid, angst en vervreemding. Surrealistische landschappen in grijze en groene tinten met wonderlijke wortelstronken, stobben of een overstroomd landschap bij nacht. Hij schildert ook psychisch zieke mensen, in al hun verlatenheid. De krijttekening heb ik op een zaterdagmiddag van hem in zijn atelier gekocht. Een bijzondere ervaring, de ontmoeting met deze kunstenaar. Gelukkig maakt hij de laatste jaren wat kleuriger werk. Zelf hoop ik nog eens een kleurige Haan van hem te kopen. Alfred Hafkenscheid timmerde nooit aan de weg, hij was op een bescheiden wijze intensief met zijn kunst bezig. De erkenning is er toch gekomen. Het college van Gedeputeerde staten heeft de Grote Culturele Prijs van Drenthe 2012 aan hem toegekend. De prijs, die voor het eerst in 1955 is uitgereikt, wordt sinds 2009 één keer in de twee jaar toegekend aan een persoon of instelling die zich in Drenthe op cultureel terrein op een bijzondere manier weet te onderscheiden. De belangrijkste culturele prijs van Drenthe bestaat uit een bronzen legpenning en een bedrag van In 2011 verscheen zijn Biografie Alfred Hafkenscheid, schilderijen en tekeningen door Frans van der Veen en anderen. Een relatie heeft de krijttekening gekocht. Zijn broer is een intens liefhebber van het werk van Hafkenscheid. Hij was gepromoveerd en wilde als beloning graag een werk van Hafkenscheid kopen. Hij had maar een beperkt budget. Zo is deze krijttekening in Zwolle terecht gekomen als eerste werk in een toekomstige verzameling van schilderijen van Alfred Hafkenscheid. 8 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

9 4 Herman Bieling, schilderde De Koude Grond te Ouddorp Aanleiding Op 1 februari 1999 kregen wij een brief van Joosse accountants en belastingadviseurs te Middelburg, met de mededeling mede-erfgenaam te zijn van de nalatenschap van mevrouw Henderika van der Borgh-Oldenziel (tante Riek), overleden op 13 januari 1999 te Vlissingen. Haar man Jan Remmelt van der Borgh (oom Jan, was een broer van mijn moeder Afiena Wilhelmina Booij- van der Borgh) was reeds overleden op 24 april 1978 te Middelburg. Zij hadden geen kinderen. Tante Riek had bij testament beschikt, dat de helft van haar nalatenschap ging naar haar erfgenamen, de familie Oldenziel en de andere helft naar de familie van der Borgh. Onze contacten waren niet veelvuldig geweest en beperkten zich tot een bezoekje tijdens een vakantie in Zeeland. Je voelt je enigszins bezwaard. Maar je gaat toch vrij snel akkoord met de laatste wil van tante Riek en aanvaardt de erfenis. Zo zal iedereen een goede bestemming gevonden hebben, voor wat later, een omvangrijke erfenis bleek. Deze erfenis heeft mij de mogelijkheid gegeven om de laatste vijf jaar bij Grontmij vier dagen per week te werken. Zo was iedere vrijdag de dag van oom Jan. Een oranje Bieling In de boedel van mevr. H. van der Borgh-Oldenziel bevond zich een schilderij, olieverf op doek, zonder lijst en links onder gesigneerd Bieling 40. Het doek is gemaakt door Hermann Frederich (Herman) Bieling. Hij geeft in felle oranje kleuren een tweetal arbeiders huisjes weer. De compositie van de huisjes zijn min of meer abstract en de vorm is vrij gecomponeerd. De woningen zijn gesitueerd in een duinlandschap. Aan weerszijden zijn ruw geschilderde bomen zichtbaar. Het totaal wordt door ragfijne takjes afgeschermd, waarbij het voorjaar zich in volle omvang aandient. Het motief, de felle oranje kleuren, de weerbarstige bomen, de groene en de bruine kleuren maken het schilderij tot een bijzonder geheel. H.F. Bieling De Koude Grond te Ouddorp, olieverf ca G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 9

10 Verdeling roerende goederen. De afhandeling van de erfenis was in handen van Joosse accountants en belastingadviseurs te Middelburg, sinds jaar en dag de adviseur voor de familie van der Borgh. Joosse had gekozen voor het volgende systeem: alle roerende goederen werden getaxeerd. De prijs voor de erfgenamen kwam overeen met ongeveer de helft van de getaxeerde werkelijke waarde. Alle roerende goederen werden met prijzen vermeld op een totaallijst. Iedere erfgenaam kon die roerende goederen aankruisen, die hij of zij wenste. Als er meerdere erfgenamen belangstelling hadden voor eenzelfde perceel, dan besliste het lot. Had je als enige een voorwerp aangekruist, dan was je automatisch eigenaar. Het bedrag van deze aankopen werd in mindering gebracht op het geldbedrag van de erfenis. Ieder systeem heeft zijn voor en nadelen. In het onderhavige geval zijn er veel erfgenamen, die niets wilden of niets kregen en anderen kregen weer meer. Mijn interesse ging uit naar het schilderij van Bieling. Maar het lot besliste anders. Ik was aangenaam verrast toen op een zondag morgen voor de kerkdienst een mede erfgenaam belde met het volgende: Remmelt jij had wel belangstelling voor het schilderij met die huisjes. Hij past niet in ons in huis. Wil jij het schilderij voor hetzelfde bedrag overnemen? Het spreekwoord zondagswerk is niet sterk maar even gelaten voor wat het waard is en om de familie te helpen heb ik direct ja gezegd. Museum Ouddorps Raad- en Polderhuis te Ouddorp Hoe het schilderij bij de familie van der Borgh is gekomen is niet bekend. Het zou best kunnen dat oom Jan dit schilderij in 1946 heeft ontvangen bij zijn afscheid als huisarts te Ouddorp. Het schilderij is door mij aangeboden aan het museum Ouddorps Raad- en Polderhuis, met tevens de vraag of het motief van het schilderij in Ouddorp is gesitueerd. De reactie van het museum kwam een half jaar later: wat u interesseerde was of het een werkelijk bestaande plek in Ouddorp is geweest. Dit is inderdaad het geval. Het huisje heeft aan het einde van de Marijkeweg te Ouddorp gestaan. In de oorlog is hier een kettingbom gevallen waardoor het huisje zwaar beschadigd werd. Het is pas later afgebroken. In de volksmond werd deze plaats De Brussels of de Koude Grond genoemd. Wij hebben niet geïnformeerd naar de verkoopwaarde van het schilderij, want we gaan er vanuit dat dit voor het museum een te dure aankoop zal zijn. Het is verder bekend, dat in deze arbeidershuisjes kinderrijke gezinnen woonden. Oom Jan moest wellicht in deze huisjes ieder jaar een kind ter wereld halen. Het schilderij van Bieling Hermann Friederich (Hermen) Bieling Rotterdam Rhoon, woonde en werkte in Rotterdam en in Rhoon. Hij was leerling van de Academie voor Beeldende Kunst in Rotterdam. Hij was erg veelzijdig, hij schilderde, aquarelleerde, tekende en etste landschappen, figuren, portretten, stillevens en bloemen. Hij bereisde vele werelddelen. Het schilderij moest worden schoongemaakt en opnieuw worden ingelijst. Om een en ander te realiseren, ben ik samen met Anja naar de Schilderijen boerderij in De Wijk gegaan. De eigenaar van deze zaak, wilde het schilderij wel de gevraagde behandeling geven, maar nog liever kopen. Vervolgens geld gevraagd. Sommige dingen in het leven zijn onomkeerbaar. Of zoals mijn schoonmoeder het zei: Je kunt in het leven geen dag overdoen. Na overleg met zijn vrouw zei hij, dan is het schilderij verkocht! Dat heb je niet goed gedaan pa zei Anja later. Toen ik indertijd een prachtig schilderij paardenmarkt te Norg van de bekende Drentse schilder E.B. van Dulmen Krumpelmann had verkocht, heeft Jenny de enveloppe met het geld op de plaats van het schilderij gehangen. Commentaar overbodig. De koper heeft het schilderij schoongemaakt en voorzien van een oranje lijst. Een juweel volgens zijn zeggen. Het schilderij heeft hij vervolgens verkocht aan een Nederlandse verzamelaar van Bielings, die in Duitsland woont. Bij een volgend bezoek aan de Schilderijen boerderij zei de eigenaar tegen mij: de man van de Zeeuwse huisjes. Nee de nieuwe eigenaar wil het schilderij niet verkopen, het is een topstuk in zijn Bieling verzameling. O ja gedane zaken nemen nu eenmaal geen keer. 10 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

11 5 Evert Musch, was de nestor van de Drentse schilders Op marktplaats werd mijn aandacht getrokken door een schilderij van een landbouwwerktuig. In de tekst stond aangegeven, dat het schilderij, een aquarel, gemaakt was door E. Musch. In de catalogus van de overzichtstentoonstelling uit 1988 van Evert Musch in het Drents Museum te Assen staat een soortgelijke aquarel afgebeeld met de titel: Op de Landbouwbeurs in Zuidlaren Voor mij reden om direct met de verkoper te bellen. Op mijn vraag of het ging om een originele aquarel, antwoorde hij bevestigend. De verkoper wilde geen vraagprijs geven, maar hij verzocht mij om een bod uit te brengen. Dat doe ik liever niet, omdat de verwachtingen van sommige verkopers niet realistisch zijn. Dat was in dit geval geen enkel probleem. Afgesproken om het schilderij de volgende dag op te halen uit Weesp in het Gooi. Schilderij van Evert Musch Niet later komen dan uur, want ik moet nog naar het ziekenhuis. De reis gaat voorspoedig, maar ter hoogte van Almere kom ik in een file terecht. Om ca uur was ik in Weesp. Het huisadres van de verkoper is toch nog moeilijker te vinden dan verwacht. Ik stop voor een timmerfabriek en bel even. Blijf maar staan waar je staat, ik ben over drie minuten bij jou, want ik moet door naar het ziekenhuis. Even later komt er een Mercedes, met grote snelheid aanrijden. De man stopt en stapt uit de auto met het schilderij. Hoe lijkt het? Mijn reactie het lijkt goed. Ik was perplex! U moet naar het ziekenhuis? Ja mijn vingers moeten weer recht. Een dergelijke ingreep heeft mijn vader ook gehad. Beter een operatie aan de handen, dan aan het hart. Hiermee is de man het volledig eens. Graag nog even in het kort, wat is de geschiedenis van het schilderij? Mijn vader was vertegenwoordiger in landbouwwerktuigen en heeft in 1963 tijdens de landbouwbeurs opdracht gegeven aan Evert Musch, om het schilderij te maken. Ik zal het verhaal wel even opschrijven en naar je mailen. Wij zijn momenteel aan het opruimen, je kunt nu eenmaal niet alles bewaren. Ik moet nu weg, rij maar achter mij aan, dan zit je gelijk weer op de goede route. Een gesprek van een paar minuten, met een heldere en plezierige man. Op de eerste de beste parkeerplaats gestopt om mijn aankoop te bewonderen. Jan Marissen uit Weesp vertelt over het schilderij gemaakt door Evert Musch van de Landbouwbeurs 1963: Mijn vader Frans Marissen, geboren in 1909, werkte bij een bedrijf uit Utrecht, dat handelde in draglines en hydraulische kranen. De machines werden onder andere in België gemaakt en mijn vader importeerde ze. Mijn broer en ik waren ook werkzaam in het bedrijf als demonstrateur en verkoper. Wij bezochten in de jaren 60 veel beurzen om onze doelgroep te ontmoeten en onze kranen te verkopen. De grote Landbouwbeurs tijdens de Zuidlaardermarkt was voor ons een heel belangrijke beurs. De mechanisatie was toen niet meer weg te denken. De Zuidlaardermarkt trok ieder jaar vele duizenden bezoekers. Velen van hen bezochten naast de paardenmarkt ook de Landbouwbeurs. Wij konden er contacten leggen en uiteindelijk goed verkopen. Mijn vader gaf in 1963 de kunstschilder Evert Musch opdracht om een schilderij te maken van G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 11

12 de Landbouwbeurs Zuidlaren. De geschilderde kraan is een Komeet van het merk Saturnus gebouwd op een Fordson tractor. Het schilder hing bij mijn vader op zijn kantoor te Utrecht en is door vererving in mijn bezit gekomen. Evert Musch Landbouwbeurs Zuidlaren, aquarel Evert Musch Evert Musch was een man, die van mooie dingen hield. Hij kende de geschiedenis van de kunst, wist van kunstenaars en stromingen, verzamelde veel van wat hem daarin boeide. Hij was intelligent en had respect voor nieuwigheden. Hij maakte zijn keuzes en voor zichzelf komt hij dan uit bij de weergave van de werkelijkheid zonder al te veel dubbele bodems. Bij Evert Musch weet je snel waar je aan toe bent. Hij schilderde de werkelijkheid zonder zich te verbergen achter symboliek, modieuze tendensen of mystieke sluiers. Zijn werk is transparant, helder en oprecht. Maar hij deed wél wat een goede kunstenaar doet: Hij opende ogen. Hij liet je zien wat jezelf niet ziet of nóg niet ziet. Zijn schilderijen en tekeningen zijn met kunstenaars ogen gezien. Het beeld is door hem vastgelegd en als wij dan wat langer kijken - en dat doe je bij een schilderij - dan zien wij het ook. Langzamerhand zien wij wat de kunstenaar al veel eerder zag. Zo n kunstenaar met een vooruitziende blik, in de letterlijke zin van het woord, was Evert Musch. Wat wilde Evert Musch ons laten zien? Wat schilderde hij? Evert Musch vond mensen interessant, mensen portretteerde hij, hij peilde hun karakters, hij probeerde hun geheimen te doorgronden. Maar ook landschappen boeiden hem zeer en de woningen van mensen. In Frankrijk heeft hij die veel geschilderd en daar vertelde hij graag en met liefde over. Evert Musch werd op 16 maart 1918, geboren in Groninger. Hij heeft tientallen jaren les gegeven aan de Groninger Academie Minerva. Hij was getrouwd met de kunstenaar To Jager. Hij was de mede oprichter van het Drents Schildergenootschap (1954). Hij is onderscheiden met de Culturele prijs van Drenthe (1985). In 1988 was er de grote overzichtstentoonstelling in het Drents museum. Zijn grote liefde was toch wel Drenthe. Hij heeft zich ook altijd druk gemaakt om Drenthe. Hij beschermde Drenthe als dat nodig was. Vanaf 1945 woonden ze in Anloo in een fraaie Saksische boerderij, die hij zelf had gerestaureerd. Hier is hij op 7 december 2007 op 89 jarige leeftijd overleden. 12 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

13 6 H. Schallenberg, botanisch schilder van bloemstillevens In een dorp, in Groningen wordt door particulieren op gezette tijden een antiek verkoop gehouden. Het is een uit de hand gelopen hobby van een van de familieleden. Het is een prachtige verzameling antiek, met enkele schilderijen. Een schilderij van H. Schallenberg trok mijn speciale aandacht. De schilder kende ik niet. Het schilderij, een olieverf op doek, straalt een bijzondere warmte uit. Het is een kleurig, zonovergoten boerenerf. Met kippen, die in de schaduw van een boom lopen. In de vensterbank staan bloeiende bloemen. Het venster met kleine raampjes, worden omgeven door groene blinden. Een feestelijk schilderij. De vraagprijs was mij aanvankelijk te hoog. Na een paar verkopingen was het schilderij nog niet verkocht, voor mij een reden om in overleg te gaan met de eigenaresse. Het schilderij heb ik uiteindelijk gekocht. Huibert Schallenberg verzamelaar Het schilderij is door mij nog dezelfde dag aangeboden op marktplaats. Een uur later kreeg ik een heel aantrekkelijk bod van een iemand uit Amsterdam. Het bod kwam overeen met mijn vraagprijs. De volgende dag mailde hij met de vraag, hoe gaat het verder? Ik heb de vraagprijs geboden voor het schilderij Boerderij in Gemert te Brabant. Mijn vraag was, hoe weet je, dat het schilderijtje gemaakt is in Gemert. Het schilderij is door mij goed ingepakt en verzonden naar Amsterdam, met de vraag wat hebt u met Schallenberg en hoe weet u dat het schilderij in Gemert is gemaakt? De reactie liet niet lang op zich wachten. Een zeer enthousiaste koper!! Dit is precies het 30e schilderij in mijn Huibert Schallenberg verzameling. Dit schilderij is een topper in mijn verzameling. Wat ik precies heb met Huibert Schallenberg weet ik niet, maar ik vind zijn schilderijen prachtig. Het zijn voornamelijk bloemstukken, daarom ben ik blij met dit schilderij van de boerderij in Gemert, waar hij heeft gewerkt. De verzamelaar heeft een site over zijn verzameling Huibert Schallenberg. Het verkochte schilderij siert inmiddels de startpagina van zijn site. Het schilderij is nu voorzien van een moderne groene lijst. Huibert Schallenberg Boerderijtje te Gemert, olieverf. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 13

14 Huibert Schallenberg, Delft Den Haag, woonde en werkte in Delft tot 1909 en daarna in Den Haag. Hij was een leerling van Hendrik Schaap en Franz Helfferich. Hij schilderde bloemen en bloemstillevens in naturalistische trant. Huibert Schallenberg was een botanische schilder, die het als geen ander verstond om de flora op treffende, naturalistische en zeer realistische wijze weer te geven. Hij heeft altijd redelijk kunnen leven van de verkoop van de zeer vele schilderijen, die hij maakte. Veel later kocht ik via marktplaats in de omgeving van de Bijlmer te Amsterdam deze twee bloemstillevens. Het adres was moeilijk te vinden, in een bijzondere buurt. Het huis van de twee mannen hing vol met schilderijen. Zoals altijd enthousiaste verhalen over schilderijen. Ze zochten een kleinere woning en verkochten daarom een deel van hun collectie. Huibert Schallenberg Prunus bloesem in grijze pot en chinees kommetje, olieverf. Deze olieverf op doek van Hubert Schallenberg is van uitzonderlijke kwaliteit en komt uit een bijzondere verzameling. Dochter Anja vond dit een prachtig schilderij en heeft het gekregen. Huibert Schallenberg Sneeuwbal in tinnen kan, olieverf. 14 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

15 7 Jan Schroot, schilderde met scherven Aan de prachtige brink in het hart van Yde was een galerie gevestigd. Het was een kunstenaars kolonie en een tot galerie verbouwde boerderij. De bijbehorende schuren waren omgetoverd tot ateliers en tot woongelegenheid voor de gasten. Het geheel werd omgeven door een prachtige wilde tuin met beelden en huisdieren. De bewoners maakten het geheel wel heel bijzonder. Hier woonden de kunstenaar Ben van Voorn met zijn vrouw Henny, de broer van Ben en de kunstenaar Jan Schroot. Henny verzorgde de galerie. Jan Schroot was 25 jaar geleden op bezoek gekomen en gebleven. De buurman, Jan Barkhof, die eveneens aan de Brink te Yde woonde kwam veel op bezoek en dronk koffie bij Henny in de achterkeuken en is vele malen op het doek vereeuwigd. Een bezoek aan de galerie en de ateliers was voor mij altijd een bijzonder feest. Deze onthaaste wereld van kunst en cultuur met relaxte mensen, was een tegenhanger voor het dagelijkse harde leven. Vooral de gesprekken met Jan Schroot, Ben van Voorn en Jan Barkhof waren bijzonder prettig. Helaas zijn deze mensen overleden. Jan Schroot Jan Schroot was een bijzonder mens. Hij was sober, bescheiden en wat teruggetrokken. Maar als hij in zijn smalle atelier bezig was met zijn kunst, was het een bijzonder warm mens, die met passie over zijn werk kon praten. Jan Schroot werd geboren in1934 te Schiedam. Hij volgde de Academie voor Beeldende kunst in Rotterdam. Hij bekwaamde zich in technieken als glas in lood, mozaïek, keramiek en tekeningen. Jan Schroot werkte aanvankelijk in Zuid-Afrika, maar kon in dit land van apartheid niet aarden. De ontmoeting met een andere Nederlander in Zuid-Afrika was zijn geestelijke redding. Die man, de broer van de bekende Drentse kunstenaar Ben van Voorn, gaf hem het adres van de kunstenaars familie in Yde. Daar is hij meer dan 25 jaar geleden aangekomen en gebleven. Jan Schroot, die ongehuwd was, woonde in een huisje in de tuin van de familie van Voorn. Daar vond hij de rust en de ontspanning om aan zijn kunst te werken. Het waren eerst keramische monumenten bij scholen en grote gebouwen. Later maakte hij keramische mozaïeken op schilderijformaat. Het materiaal voor het mozaïek bakte hij zelf, om zo een kleuren pallet voor de scherven te maken, die pasten in het kunstwerk. Jan Schroot Voorstudie keramisch mozaïek Bourtange, olieverf G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 15

16 Daar in dat atelier hebben wij hem bezig gezien om zijn kleurige keramische mozaïeken te maken zoals: de Brink van Yde, vissen, vogels, jaargetijden en vele vrije opdrachten. Bourtange Als projectleider bij Grontmij Groningen heb ik vanaf 1970 mogen meewerken aan de reconstructie van de Vesting Bourtange in de gemeente Vlagtwedde. Bij de reconstructie ging het om de vesting terug te brengen in haar meest omvangrijke vorm, die van 1745, met de wallen, de grachten, de toegangspoorten, de bruggen, de wegen, de wachthuisjes, de kanonnen, de molen en alle overige zaken, die een vesting compleet maken. Collega Siem Roetman herschreef de oude bestekken en deed de verdere voorbereiding. Markus Schans heeft vele jaren als opzichter van Grontmij in Bourtange mogen werken. In de begin jaren waren er wel meer dan 30 mensen voor Grontmij aan het werk om de vesting Bourtange te reconstrueren. De amateurarcheoloog Ko Lenting, behoorde ook tot onze medewerkers. Hij heeft een museum vol archeologische vondsten bij elkaar gebracht. Deze bodemvondsten werden gevonden in de te hergraven grachten, voornamelijk in de omgeving van de secreten. Ko Lenting heeft samen met anderen het boek Schans op de grens: Bourtanger bodemvondsten geschreven. In 1989 waren de werkzaamheden van de Grontmij in Bourtange voorlopig ten einde. Grontmij wilde bij de afronding van de werkzaamheden de opdrachtgever, de gemeente Vlagtwedde, een passend cadeau aanbieden. Dit om de goede verhouding met het gemeentestuur van Vlagtwedde te onderstrepen, maar vooral de prettige samenwerking met de medewerkers van de gemeente, zoals Stoffer van der Bijl, Roelof Pinxterhuis en Bertus Kloosterman tot uitdrukking te brengen. Mijn voorstel om Jan Schroot uit Yde een keramisch mozaïek te laten maken, van archeologische vondsten uit Bourtange was een schot in de roos. Keramisch mozaïek Bourtange Jan Schroot was direct enthousiast om een mozaïek van de Bourtanger bodemvondsten te maken.samen met Jan Schroot en Jan Barkhof zijn wij op bezoek geweest bij Markus Schans in Bourtange. Dat was voor Jan Schroot een feest van herkenning om de bodemvondsten (de scherven) van Ko Lenting te zien. Afgesproken werd dat een deel van deze scherven, verwerkt zouden gaan worden in het keramisch mozaïek Bourtange. Jan Schroot heeft met dit mozaïek de sfeer willen weergeven, zoals hij die heeft ervaren tijdens bezoek aan de vesting Bourtange. De meegekregen scherven van Ko Lenting heeft hij niet allemaal kunnen verwerken in zijn kunstwerk. Hij maakte geheel op eigen iniatief van deze scherven een prachtige schaal. Jan Schroot Bourtange, keramisch mozaïek S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

17 Zo kon Aize Tolsma, rayonleider van Grontmij Groningen op 24 juni 1989 in aanwezigheid van Jan Schroot naast het keramisch mozaïek ook nog een schaal aanbieden met de woorden: Bourtange is ook een kunstwerk, waar wij tot in lengte van jaren van mogen genieten. De kunstwerken zijn ondergebracht is het museum van Bourtange. Op 1 juli 2006 ben ik terug geweest naar het museum in de vesting Bourtange om het keramisch mozaïek op de foto vast te leggen. Het kunstwerk hing nog in volle glorie bij de ingang van het museum, perfect in de spot, nog mooier dan in mijn herinnering. De suppoost van het museum, was een jonge studente, die heel enthousiast was over het kunstwerk. Gisteren was er iemand, die vragen had over het kunstwerk, maar ik kon alleen maar aangeven, dat ik het een prachtig kunstwerk vond. Zij was pas in dienst en wist nog niets over het kunstwerk. Het is prachtig om aan een enthousiast persoon het een en ander te mogen vertellen over de maker en de achtergronden van het keramisch mozaïek Bourtange. Jan Schroot Eemster 27 Dwingeloo, keramisch mozaïek Keramisch mozaïek van de boerderij Eemster 27 te Dwingeloo Je raakt onder de indruk van het werk en de mens Jan Schroot. De creatieve en de bijzonder intensieve wijze, waarop hij een kunstwerk maakt. Voldoende reden om Jan Schroot opdracht te geven om een keramisch mozaïek van een perceel grasland, met houtwal genaamd Vledder onder Eemster nabij Dwingeloo. Samen met Jan Schroot en buurman Jan Barkhof zijn wij naar Eemster gereden. Van het perceel Vledder kon Jan Schroot niets maken. Toen wij terugreden naar de boerderij van mijn vader Eemster 27 te Dwingeloo, zei Jan Schroot: Dit is het! Van deze kant kan ik een prachtig mozaïek maken. In ons ouderlijk huis zijn wij zoals altijd goed ontvangen. Het resultaat staat hierboven afgebeeld en ademt een sfeer van warmte, geborgenheid en harmonie uit. Op een zondagmiddag hebben wij een tegenbezoek gebracht aan Jan Barkhof samen met mijn vader Aaldert Booij en oom Gesinus Booij. Jan Barkhof was een alleen gaande landbouwer, die in zijn boerderij aan de brink van Yde woonde. Hij bezocht vele rommelmarkten, om zijn verzameling oude landbouwwerktuigen, gereedschappen en historische voorwerpen uit te breiden. Het zal duidelijk zijn dat er voldoende aanknoping punten waren in de interesses van de aanwezigen. Met een fles jonge jenever op tafel werden de verhalen in de achterkeuken van Jan Barkhof steeds sterker. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 17

18 8 Jan van Loon en zijn kleurige landschappen Jan van Loon is in 1938 te Harlingen geboren. Zijn ouders gingen in 1940 in Groningen wonen. Hier volgde hij de opleiding aan de Academie Minerva. Daarna ging hij een opleiding volgen aan de Koninklijke Academie in Den Haag. Na wat omzwervingen kwam hij met zijn gezin rond 1974 in Zwiggelte, bij Westerbork te wonen. Hij was hier deels vrij kunstenaar en gaf les aan de Academie Minerva te Groningen. Jan van Loon richtte samen met Pit van Loo, Rein Pol, Jan Zwaan en andere realisten de Zwiggelte groep op, om hun werk met name in het buiten land beter te promoten. Hiervoor hebben ze in 1982 het boek uitgegeven Reality Revisited. In Zwiggelte heb ik kennis gemaakt met Jan van Loon en met zijn werk. Jan van Loon was toen al een veelzijdig kunstenaar en maakte in verschillende technieken, prachtige portretten, stillevens en vooral landschappen met zijn indrukwekkende en soms dreigende luchten. Portret van Anja Booij Onze dochter Anje Gerda Booij is geboren op 28 december 1977 te Groningen. Anja heeft iets met mooie dingen. Je mag het kunst en cultuur noemen. Dat kwam al tot uiting op de basisschool door blokfluit te spelen en met haar creatieve creaties tijdens de Rodermarkt optochten. Op de middelbare school te Leek en op dansscholen te Groningen was ze met verschillende soorten dansvormen actief. Anja won op de Waezenburg te Leek een tekenwedstrijd, die goed was voor een reisje naar Barcelona. Anja was ongeveer 10 jaar toen Jan van Loon haar portret heeft gemaakt. Het zal in 1987 geweest zijn. Verschillende malen ben ik met haar naar Zwiggelte gereden om Anja te laten poseren. Jan van Loon had zijn atelier in een van de schuren van zijn oude Saksische boerderij in Zwiggelte. Een sfeervol atelier, vol met schilderijen, verftubes en klassieke muziek. Jan van Loon Voorstudie Anja Booij, potlood. Anja vond het enerzijds wel spannend, maar ze was ook vol verwondering over wat er gebeurde. Dat is kijken naar kunst: de verwondering ervaren. Jan van Loon heeft, die verwondering in de ogen van Anja goed vastgelegd. Zowel de voorstudie, als het schilderij zijn treffend gemaakt. Anja heeft altijd belangstelling voor mijn verzamelactiviteiten van schilderijen en de aan en verkoop. Ze geeft haar mening op een directe wijze. 18 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

19 Jan van Loon Anja Booij, olieverf. Zuidlaardermarkt In 1988 heb ik Jan van Loon verzocht om tijdens de Zuidlaardermarkt een aantal schilderijen te maken, die ik tegen een van te voren afgesproken bedrag van hem zou kopen. De ontbindende voorwaarde van de kant van Jan van Loon was, als je ze niet mooi vindt, gaat alles over en hou ik ze zelf. Hij heeft tijdens de Zuidlaardermarkt een aantal schetsen en eerste aanzetten gemaakt voor de schilderijen. In zijn atelier heeft hij vier aquarellen uitgewerkt, die ik alle vier heb gekocht. Een heb ik weer verkocht, zodat het aankoopbedrag van de resterende drie schilderijen nog minimaal was. Het mooiste schilderij heb ik niet verkocht, maar wel een van de betere. Het zei zo. Het mooiste schilderij vind ik het Zuidlaardermarkt gezicht, waarop een koopman staat met in zijn hand een koopmanstok. Het was de karakteristieke houding van oom Gesinus Booij op zowel de paardenmarkten als ook op de veemarkt te Zwolle. Het is toeval, maar ongelooflijk, hoe identiek Jan van Loon deze figuur heeft afgebeeld. Gesinus Booij verliet nooit zijn handel voordat hij alles had verkocht. Nooit bij je handel weglopen was zijn devies. Bij een slechte markt verbleef hij dan ook urenlang achter zijn vee. De stok was daar een onmisbaar gebruiksvoorwerp bij. Ook kon hij snel en op het juiste moment geluk geven en had hij zijn vee in een mum van tijd verkocht. Je moet het geluk er altijd aan laten zitten, was zijn reactie. In mijn werkzaam leven bij Grontmij heb ik mogen profeteren van de lessen op de markten. Voor zowel de opdrachtgever, maar ook voor de aannemer het geluk er aan laten zitten. Problemen vlot oplossen. In ieder geval net zolang er mee bezig zijn, tot alle problemen zijn opgelost. Dus nooit loslaten. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 19

20 Jan van Loon Paardenmarkt Zuidlaren, aquarel Jan van Loon 1938 Interieur stilleven, aquarel S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

21 Het werk van Jan van Loon Altijd boeit mij het werken met waterverf zegt Jan van Loon. Het zal het avontuurlijke van de techniek zijn,het spontane en het luchtige ervan. Mijn werk is meestal realistisch te noemen, mits dit begrip letterlijk en figuurlijk breed wordt opgevat. In dit verband moeten zijn wadden schilderijen worden genoemd. De olieverven van Jan van Loon zijn niet doorwerkt, maar direct van aanpak, zoals zijn schilderijen van de West-Europese kust. Indringend zijn de tekeningen, gouaches en olieverven, die hij maakte van zwakzinnigen. Wat mij boeit in het werk van Jan van Loon zijn de kleurige en directe landschappen en zijn stillevens. Het stilleven en het wad schilderij heb ik gekocht op een veiling. Het Reitdiep en het landschap bij Oude Molen heb ik van hem zelf gekocht. Het schilderij Oude Molen is gemaakt tijdens een schilders dag van de Drentse schilders, die er jaarlijks een dag op uit trokken om in de openlucht te schilderen. Jan van Loon Reitdiep Groningen, aquarel. Jan van Loon Het Wad, aquarel G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 21

22 Jan van Loon Landschap omgeving Oude Molen, olieverf Jan van Loon Onweer boven het Oranjekanaal, olieverf. Gemaakt voor de Oranjekanaal manifestatie in S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

23 9 Jannes de Vries, kleuren moeten zingen Jannes de Vries, Meppel Groningen had, een rijk en productief kunstenaars leven. Hij wordt aangemerkt als een van de laatste Ploegschilders. Over Jannes de Vries is veel gepubliceerd. In het boek van B. Doorten Meppel en zijn schilders uit 1985 is een hoofdstuk aan hem gewijd. Han Drijvers en Henk van Os hebben bij zijn overlijden in 1986 het herdenkingsboek Jannes de Vries uitgegeven. In 2004 verscheen het standaard werk Jannes de Vries geschreven door Francis van Dijk met de goed gekozen ondertitel Kleuren moeten zingen. De felle kleuren van de schilderijen van Jannes de Vries zingen een uitbundig lied. Jannes de Vries was leraar, een veelzijdig kunstenaar, grafisch vormgever en hij illustreerde boeken. Dat hij bovendien een goede pedagoog was blijkt uit het verhaal van de kunstkenner Henk van Os, destijds leerling van Jannes de Vries. De resultaten van de door Henk van Os getekende kraai waren bedroevend slecht: De reusachtige man liep de klas rond en bekeek de vorderingen. Toen hij bij mij kwam keek hij vluchtig naar de slechte tekening in wording. Hij ging op de bank zitten en hield een betoog, dat er op neer kwam, dat je de werkelijkheid niet precies hoeft na te bootsen. De tekening gaf iets anders aan: Het gaf een boodschap weer. De boodschap was, dat het beter is om op dit moment te praten, dan om door te gaan met de tekening. Dat is het wezen van de kunst: niet of iets mooi of lelijk is. Maar wat wil het kunstwerk uitdragen, wat is het verhaal, de impact, en wat is de emotie? Deze tekenles is voor Henk van Os de opmaat geworden voor zijn verdere carrière in de kunst. Jannes de Vries Gezicht op Anloo, olieverf G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 23

24 Jannes de Vries Middendorp te Hooghalen, aquarel Achter op dit schilderij de aantekening van Jannes de Vries: Middendorp Hooghalen 1945, door oorlogshandelingen verwoest. Naar mijn bestaande tekening uit 1938 gemaakt. Jannes de Vries Aankoop schilderijen In het najaar van 1986 werd in het Drents Museum te Assen een tentoonstelling gehouden met werken van Jannes de Vries. Voor die tijd had ik wel schilderijen van Jannes de Vries gezien, vooral de prachtige en fel gekleurde doeken van het Groninger Hoge land. In deze tentoonstelling hingen voornamelijk schilderijen met Drentse motieven. Er waren schilderijen bij van Lheebroek bij Dwingeloo en van Hooghalen. Jannes de Vries logeerde in zijn begin jaren in het plaatselijk café achter op Lheebroek en in een zomerhuisje te Hooghalen. Op zoek naar een schilderij van Jannes de Vries, uit de omgeving van Dwingeloo heb ik telefonisch contact gezocht met de schilder. Ik kreeg zijn schoondochter aan de telefoon, die vertelde dat Jannes de Vries erg ziek was en dat de tentoonstelling in het Drents Museum, wellicht zijn laatste tentoonstelling bij zijn leven was geweest. Nadat ik de reden van mijn telefoontje had verteld, zei ze: ik zal uw telefoonnummer noteren en zal u ter zijner tijd terug bellen. Zij belde mij een jaar later. Samen met zijn schoondochter en de weduwe van Jannes de Vries hebben wij alle schilderijen bekeken en heb ik de boven afgebeelde schilderijen uitgezocht en gekocht. Een prachtig bezit. 24 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

25 10 Jantien Jalving, Drentse boerendochter wordt kunstschilder In de Pieter A. Scheen, de Lexicon van de Nederlandse Beeldende kunstenaars tussen , staat over Jantien Jalving het volgende vermeld: Jantje Johanna (Jantien) Jalving is geboren in Klijndijk, gemeente Odoorn op 10 september Woont en werkt aldaar. Autodidacte. Schildert, aquarelleert en tekent (ook pen) landschappen, portretten en stillevens. Op dinsdag 2 oktober 2007 heb ik een bezoek gebracht aan Jantien Jalving, die woont aan de Zijtak te Klijndijk. Graag wilde ik wat meer informatie van de kunstenares over een tweetal door haar gemaakte schilderijen. Kom vanmiddag maar langs, zei ze toen ik haar belde Het is prachtig weer en ik ben druk bezig in de tuin. Op mij wacht een kwieke oude dame, die zelf zegt de 65 al te zijn gepasseerd. De vermelding in de Scheen geeft aan dat ze inmiddels 84 jaar oud is. Kom maar verder dan kijken wij eerst in het atelier achter de bungalow. Hier staan en hangen prachtige landschappen, maar ook schitterende bloemstillevens. Dit is een map met aquarellen en tekeningen van de omgeving van Benneveld. Het afgelopen zomer heb ik in het dorp Benneveld een tentoonstelling gehad, waar veel van mijn werken zijn verkocht Jeugd Jantien Jalving is op 10 september 1923 aan de Zijtak te Klijndijk geboren, waar haar ouders een boerenbedrijf hadden. Zij vertelde tijdens mijn bezoek het volgende: Als klein meisje was ik altijd aan het tekenen. Ik tekende, mijn omgeving zoals de poes, de bloemen en de boerderij. De tekeningen hingen in de keuken. Op school kon ik ook al prachtig tekenen. Daar werd toen geen aandacht aanbesteed. Tijdens de tekenles moest je een voorwerp precies natekenen, eigen creativiteit werd niet op prijs gesteld. Een vriendinnetje van toen vertelde mij jaren later: Ik was jaloers op jou tekentalent. Rond mijn twintigste jaar, wist ik het zeker, ik wil doorgaan met tekenen en schilderen. Mijn ouders hebben mij niet tegengehouden, maar waren wel een beetje terughoudend. Het Jantien Jalving Bloeiende boom op een erf in Wezup nabij Zweeloo, olieverf. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 25

26 Jantien Jalving Kamper Venen bij Valthe met de boerderij van G. Sanders, olieverf. Jantien Jalving Bloeiende brem langs landweggetje nabij Benneveld, olieverf. 26 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

27 tekenen en schilderen, moest je in je vrije tijd doen en niet overdag tijdens de overige werkzaamheden. Ze vonden het ook een beetje vreemd dat ik met de ezel bij een boerderij ging zitten om te schilderen. Schilders loopbaan Een directeur van een fabriek uit de omgeving zag mijn werk en vond het prachtig. Hij kwam langs met een tekenleraar van een school. Onder het motto instappen, wij gaan kunst bekijken nam hij de tekenleraar mee. Zij hebben toen samen mijn eerste tentoonstelling georganiseerd in de kantine van zijn fabriek. De eerste tentoonstelling was zo n succes, dat de duur van de tentoonstelling is verlengd. Het was begin jaren 50 van de vorige eeuw. Het fijne was dat mijn vader de tentoonstelling nog heeft kunnen bekijken. Hij was trots op zijn dochter. Zo is het begonnen. Maar ik heb ook alle voorkomende boerenwerkzaamheden gedaan, zoals hooien, aardappelen poten en rooien, korenschoven binden en melken. De boerderij is afgebroken en op deze plaats is de bungalow gebouwd. Hier zijn wij blijven wonen, mijn twee broers en ik. Ik heb hier altijd vrij kunnen werken aan mijn schilderijen. In een kranten artikel stond in de kop vermeld; Jantien Jalving schildert en verzorgt haar twee broers. De broers waren het er niet helemaal mee eens. Wij zorgen ook voor jou. Mijn ene broer is al twintig jaar geleden overleden en de andere vier jaar geleden. Al meer dan 60 jaar teken en schilder ik. Ik heb succesvolle exposities gehad en veel schilderijen verkocht. Ze laat een aquarel zien van de ouderlijke boerderij. Opvallend zijn de prachtige bloemstillevens van haar, die in het atelier en in de woonkamer hangen. Deze bloemstillevens passen bij de royale tuin rondom haar woning. Inspiratie Mijn inspiratie heb ik van de Franse Impressionisten. Prachtig hoe zij met die felle kleuren het landschap hebben geschilderd. Erasmus Bernhard van Dulmen Krumpelman uit Zeegse en Evert Musch uit Anloo waren mijn plaatselijke voorbeelden. De schilderijen van van Dulmen spreken mij erg aan. Vanaf mij twintigste heb ik cursussen gevolgd en mijn techniek verbeterd. Zij heeft zich toen vanuit haarzelf, met hart en ziel gestort op het tekenen en schilderen. Veel heb ik in de buitenlucht geschilderd. Als ik een onderwerp naar mijn zin had gevonden, kon ik geweldig genieten van het ter plaatse schilderen. Dat is het mooiste wat een kunstschilder kan overkomen; het in de buitenlucht scheppen van een kunstwerk. Hier in deze omgeving zijn genoeg prachtige plekken, zoals de omgeving van Zweeloo, Sleen, Benneveld en Wezup. Veel van de onderwerpen, die ik heb geschilderd zijn verdwenen, of door een verbouwingen veranderd. Er is daarom nog steeds vraag naar mijn schilderijen. Het was voor mij een erkenning, dat mijn naam werd vermeld in de Pieter A. Scheen. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 27

28 11 Kunstschilders in Dwingeloo Aanleiding Tijdens een bezoek aan dochter Anja Dijkstra-Booij in Schagen las ik bij toeval in het Noord Hollands Dagblad een pagina groot artikel onder de kop: Niedorper boerenzoon werd kunstverzamelaar. Het artikel ging over de Holtense huisarts Jo Nagelhout, geboren op 11 juli 1901 in het gehucht Moerbeek bij Oude Niedorp in Noord-Holland. Jo Nagelhout voltooide zijn studie begin Hierna werkte hij enige maanden in de huisartsen praktijk van dokter Dirk Huijser van Reenen te Dwingeloo. In Dwingeloo ontmoete hij Jacoba Klijzing. Van het een komt het ander en op 27 mei 1930 zijn Jo Nagelhout en Jacoba Klijzing in het huwelijk getreden te Dwingeloo. In dit artikel werd vermeld, dat Jo Nagelhout en zijn vrouw Jacoba jonge kunstenaars in hun ontwikkeling stimuleerden. Deze kunstenaars verbleven, begin jaren 50 van de vorige eeuw ook in Dwingeloo. Oom Jan Booij en tante Hendrikje Booij-Wiechers woonden op Lheebroek, gemeente Dwingeloo. Ze waren in het bezit van een groot aantal schilderijen. Jan Booij vertelde ons dat zij in die periode, onderdak verleenden aan kunstenaars. Deze kunstenaars waren een maand bij hen te gast en bij het afscheid kregen ze voor de verleende gastvrijheid een schilderij als tegenprestatie. Later kreeg ik door vererving een tweetal van deze schilderijen in mijn bezit. De eerste een prachtige aquarel gemaakt door de kunstenaar Tijmen Moll, Gezicht op de Steegde te Dwingeloo. Het schilderij geeft een fraai gezicht op de boerderij van Mulder, Hotel Wesseling, de Dwingeler toren en het oude Gemeente huis aan de voet van de toren. Het zal geen toeval zijn, dat ook de boerderij (eerste boerderij rechts), waar mijn opa Dirk Jan Booij in 1880 is geboren op het schilderij is vastgelegd. Het tweede schilderij, een aquarel gemaakt door Will van Dijk uit Amsterdam, Dorpsstraat in Diever is inmiddels verkocht T. Moll De Steegde te Dwingeloo, aquarel ca S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

29 C.P. de Wit Boerderij fam. Scholten in het Westeinde te Dwingeloo, olieverf ca aan een bekend lid van de Historische vereniging Diever. Deze vertelde dat van de zes op het schilderij aangegeven woningen, geen enkele in dezelfde vorm nog bestaat. Een topografisch monument. In het periodiek van Dwingels Eigen, 7 e jaargang nr. 1, van maart 2006 heb ik een artikel geschreven en een oproep gedaan om de schilderijen uit deze periode van Dwingeloo, bij elkaar te brengen op een tentoonstelling. Stichting Dwingels Eigen, de historische vereniging van Dwingeloo, heeft gehoor gegeven aan mijn oproep en een werkgroep Geschilderd Dwingeloo samengesteld bestaande uit Erwin de Leeuw, Albert Moes, Bart Popken, Joop Wiechers en ondergetekende. Het achterhalen van de schilderijen, het inrichten en organiseren van de tentoonstelling is op een prettige en succesvolle wijze verlopen. Hieronder de tekst van de voor deze tentoonstelling uitgegeven catalogus, alsmede een tweetal artikelen, welke zijn verschenen in het periodiek van Dwingels Eigen over deze tenttoonstelling. Catalogus Geschilderd Dwingeloo van 2 juni tot 1 september 2007 In het begin van de jaren vijftig van de vorige eeuw werden diverse kunstschilders uitgenodigd om in Dwingeloo te komen schilderen. Ze kregen gedurende een maand onderdak bij inwoners van deze prachtige Drentse gemeente. Als beloning voor het verblijf ontving het gastgezin een schilderij van de kunstenaar. Het initiatief hiervoor kwam van het toenmalige burgemeestersechtpaar Wilhelm Arent Stork en Daisy Storkvan der Kuyl samen met de Holtense huisarts Jo Nagelhout. Stichting Dwingels Eigen, de historische vereniging van Dwingeloo, brengt een deel van deze schilderijen in de zomermaanden van 2007 bijeen in een tentoonstelling in haar oudheidskamer de Borgemeesterskaemer in het voormalige gemeentehuis aan de brink te Dwingeloo. Arts en kunstverzamelaar in Holten Joannes Pieter (Jo) Nagelhout, huisarts te Holten, was gehuwd met Jacoba Klijzing uit Dwingeloo. Een grote passie van Jo Nagelhout was de schilderkunst. Een aspect van deze hartstocht was een ander hiervan deelgenoot maken. Iedereen moet kunnen genieten van de schilderkunst was Nagelhouts credo. Hij wilde de kunstenaar en het brede publiek bij elkaar brengen. De volgende formule werd door hem bedacht: hij bezocht hotelhouders, eerst in de omgeving van Holten en later in delen van Frankrijk, en maakte met hen de volgende afspraak: Het hotel verleent gedurende een maand gratis onderdak aan een G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 29

30 kunstenaar in ruil voor een goed kunstwerk. Op deze wijze kwamen er kunstenaars uit het buitenland naar Holten en gingen Nederlandse kunstenaars een maand naar Frankrijk. Hij organiseerde jaarlijks in Holten een loterij met kunstwerken als prijs. Ook bestond de mogelijkheid om als prijs een geldbedrag te winnen, waarbij de winnaar zelf aan een kunstenaar opdracht moest geven om een schilderij te laten maken. Hierdoor kwam het publiek in het atelier van de kunstenaar. Relatie met Dwingeloo Nagelhouts plannen om kunst voor een breed publiek toegankelijk te maken bleef niet onopgemerkt in Drenthe. Jo en Jacoba Nagelhout hadden goede contacten met het burgemeestersechtpaar Stork uit Dwingeloo. Zij zagen wel iets in het idee om ook in hun woonplaats de schilderkunst te promoten en vooral jonge kunstenaars in hun ontwikkeling te stimuleren. Om voor de uitwisseling van kunstenaars een collecte te houden had volgens hen geen kans van slagen: De bevolking zal weinig interesse opbrengen voor reizen van onbekende schilders naar vreemde landen, die zij ook niet kennen. Het leek de burgemeester een veel beter idee om de Nederlandse kunstenaars in zijn woonplaats uit te nodigen, waar de natuur haar eigen schoonheid heeft, die zeker niet voor het buitenland onderdoet. Zo werd het plan verder uitgewerkt om kunstenaars gedurende een bepaalde periode in alle rust in Dwingeloo te laten werken tegen een vergoeding van een kunstwerk. Kunstenaars in Dwingeloo De kunstenaars werden ondergebracht bij zowel agrariërs als burgers en werden in de gezinnen opgenomen als huisgenoot. Veel omhaal kwam er niet bij kijken: er werd een bed opgemaakt en een bord op tafel bijgezet. De gastvrijheid was groot en de kunstenaars pasten zich volkomen aan. Het eerste jaar troffen ze een slechte zomer, maar zonder uitzondering kregen kunstschilders van hun gastgezin te horen, dat ze in de herfst nog maar een keer terug moesten komen en dan bij beter weer. In het tweede jaar kwamen de kunstschilders al eind april. De logeerpartij was zo goed bevallen, dat sommige gastgezinnen tegen het echtpaar Stork zeiden: Stuur der nog maor iene in augustus. Zo zag je als inwoner en bezoeker van Dwingeloo in deze periode, veel kunstenaars werken in de openlucht, die de schoonheid van de omgeving op doek of op papier vastlegden. In 1951 kwamen er vier schilders naar Dwingeloo, in 1952 waren dit al veertien en in 1953 kwamen er twintig. Toen men dat jaar ter gelegenheid van een grote landbouwtentoonstelling een expositie wilde houden, meldden zich na een oproep veertig Schilderijenexpositie in 1953 Tijdens de grote Landbouwtentoonstelling De Westhoek in 1953 te Dwingeloo werd een expositie gehouden van schilderijen waarvan de maker gedurende de afgelopen drie jaar in de gemeente te gast was geweest. De expositie vond plaats in het gymnastieklokaal aan de Brug-es en 96 schilderijen sierden er de wanden. Gedurende de openstelling van tien dagen bezochten meer dan 6000 mensen de expositie en er werden tevens veel schilderijen verkocht. De Meppeler Courant van 22 juli 1953 wijdde een artikel aan de expositie: Samen met de Landbouwtentoonstelling wordt er een tentoonstelling georganiseerd van gastkunstenaars, die hun kunstwerken gemaakt hebben in het midden van de dorpsbevolking. In een tijd van materialisme een goed initiatief. Het zijn niet direct de bekendste Nederlandse kunstenaars, die naar Dwingeloo kwamen, de omstandigheden, door het ontbreken van een atelier, was niet altijd optimaal. Het onderbrengen van kunstenaars in Dwingeloo is een prachtig initiatief en de tentoonstelling is prachtig. De Provinciale Drentsche en Asser Courant van 27 juli 1953 was minder enthousiast: niet alles wat op de tentoonstelling hangt is goede kunst. Een prachtig initiatief, maar de kwaliteit laat te wensen over. 30 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

31 Dwingeler oudheidskamer in de zomer van 2007, een salon met schilderijen. Stichting Dwingels Eigen organiseert ieder jaar in haar oudheidskamer in het voormalige gemeentehuis te Dwingeloo een tentoonstelling met een ander thema. De afgelopen jaren zijn er verschillende onderwerpen aan de orde geweest, zoals de Tweede wereldoorlog, Historische Drentse kleding, Daags Goed en Leven en werken op de boerderij. Dwingels Eigen heeft voor 2007 gekozen om een deel van de schilderijen die bijna 60 jaar geleden zijn gemaakt weer bijeen te brengen in een tentoonstelling. De schilderijen zijn door verkoop en vererving ook deels op meerdere plaatsen buiten Dwingeloo terecht gekomen. Zelf is Dwingels Eigen door schenking in het bezit gekomen van een olieverf van Willem Papenhuijzen: Portret van Jo Mulder-Beijering in klederdracht. Het thema voor de schilderijententoonstelling is Dorpen uit de voormalige gemeente Dwingeloo. Ondanks haar schitterende omgeving en het prachtige initiatief uit de jaren 50, is Dwingeloo niet uitgegroeid tot een kunstenaarskolonie of een schilders dorp. De grote tentoonstelling in 1953 was het einde van het uitwisselingprogramma. De expositie wil de resultaten van een opmerkelijk initiatief van het echtpaar Stork laten zien. Aangevuld met de schilderijen uit andere perioden worden de dorpen uit de voormalige gemeente Dwingeloo schilderachtig verbeeld. Het Drents Museum te Assen heeft een vijftal schilderijen van Dwingeloo uitgeleend voor deze unieke tentoonstelling. De oproepen om schilderijen voor de tentoonstelling beschikbaar te stellen leverde veel respons op. De ruimte van de oudheidskamer is echter beperkt. Om zoveel mogelijk van de aangeboden schilderijen te kunnen exposeren is er voor gekozen de ruimte in te richten als salon. Dorpen uit de voormalige gemeente Dwingeloo verbeeld. Lheebroek is met een schilderij op de tentoonstelling vertegenwoordigd, te weten een olieverf van Jannes de Vries, landschap Lheebroek. Van Lhee is een olieverf van J.A. Deodatus, boerderijen te Lhee aanwezig. Van het Westeinde een drietal schilderijen, te weten een olieverf van C.P. de Wit, Westeinde 20, een olieverf van D. Everaars, korenschoven en een aquarel van Klaas Pijlman, koeien en schuur. Van Leggeloo een tweetal olieverven van Willem Papenhuijzen het Blauwe meer. Van Eemster, een keramisch mozaïk van Jan Schroot, boerderij Eemster 27 en een olieverf van W. J. Eshuis van de oude familie boerderij van Wiechers op de Teej. Uit het landelijk gebied rondom Dwingeloo zijn een aantal kunstwerken op de tentoonstelling aanwezig: een olieverf van Jan Voerman Jr, heideplas bij Dwingeloo, een tekening van J.C. Bander, het Batingerschut, een olieverf van Willem Papenhuijzen, heidelandschap met ven en een tekening van Reinhart Dozy, Schurenberg. De brink van Dwingeloo met de Sint Nicolaas kerk met zijn karakteristieke siepeltoren, vormt het hart van de expositie. Tekeningen van J. C. Bander, een olieverf van J. Altink, een olieverf van H.C. Kranenburg, een aquarel van Tijmen Moll, een tekening van H. Stalle, een krijt/aquarel van Elie Neuburger, een olieverf van J. H. Weijns en een olieverf van A.J. Zwart geven ieder vanuit een andere positie de schoonheid van een van de mooiste brinkdorpen van Drenthe weer. Bronnen J.P. Nagelhout. Medicus, Mecenas, Collectioneur door Roel H. Smit-Muller, uitgave Waanders Uitgevers Zwolle Artikel Noordhollands Dagblad van 21 juli 2005 over J.P. Nagelhout. Documentatie centrum SCNH (Stichting Collectie Nagelhout Holten) Dwingels Eigen 7 e jaargang nr. 1, maart 2006 Kunstschilders in Dwingeloo door R.Booij. Meppeler Courant van 22 juli Provinciale Drentsche en Asser Courant van 27 juli Artikel Nederlandse schilders zien het hart van Drente door R.F. Stork, uit het archief van Stichting Dwingels Eigen. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 31

32 De werkgroep Geschilderd Dwingeloo David van Leggeloo Mijn artikel over Kunstschilders in Dwingeloo leverde aardige reacties op en een aantal prachtige schilderijen van het Dwingel uit de vorige eeuw. De jonge kunstenaar Edlef ter Haar Romeny, uit Amsterdam, was in de maand mei 1953 ondergebracht bij Gradus Mulder en Aoltie te Leggeloo. Gradus Mulder en Aoltie Mulder Gradus en Aoltie Mulder woonden tijdens onze jeugd naast de School met de Bijbel te Leggeloo. Het waren goede buren, want Gradus was altijd in voor een grapje. Vaak was een van de onderwijzers bij hen in de kost, wat weer een extra band gaf met de school. Als auto hadden ze eerst een Goggomobiel, die was afgesteld op 20 km per uur. De achterbank was eruit gehaald, zodat er ruimte was voor twee melkbussen. Gradus ging met de Goggomobiel te melken in de Paardekoppen en met Aoltie op familie bezoek in Beilen. Er was toen nog volop tijd! Later na het behalen van het rijbewijs kregen ze hun eerste Dafje. Zij waren actief in de Dwingeler gemeenschap. Zo gingen ze samen op stap met de bandrecorder, langs mensen, die de kerkdienst niet meer konden bijwonen en luisterden onder het genot van een kop koffie de preek voor de zoveelste keer weer mee. Ze deden ook mee aan het iniatief om jonge kunstenaars gedurende een maand in huis op te nemen. Edlef ter Haar Romeny (David van Leggeloo) De dominees zoon Edlef ter Haar Romeny was bij Gradus Mulder en Aoltie wel heel goed op zijn plaats. Hij was namelijk uitgenodigd om een werkstuk te maken voor een tentoonstelling van religieuze kunst in het Stedelijk Museum te Amsterdam. De jonge kunstenaar, die reeds enkele glas in lood ramen had vervaardigd en een voorliefde had voor protestants christelijke kunst zette een ontwerp voor een glas in lood raam op. De melkwagen van Gradus kwam er aan te pas. Spoedig verrees er naast de schuur een vier meter hoog ontwerp voorstellende David met harp en zwaard. Gradus en Aoltie zullen zeker enthousiast geweest zijn over de activiteiten van de kunstenaar en dit breed hebben uitgedragen. Dit trok zozeer de belangstelling, dat iedereen David wilde zien. In zijn autobiografie van 1981 kijkt Edlef ten Haar Romeney terug op zijn verblijf in Dwingeloo. Hier volgt een verkorte versie: Tijdens de jaren dat ik in Amsterdam woonde, alles bij elkaar drie jaar, kreeg ik een keer de kans om een tijdje in het Drentse plaatsje Dwingeloo te logeren, de bevolking daar had een aantal kunstenaars van de hoofdstad uitgenodigd om er te komen schilderen en beeldhouwen. Na enkele weken zou er een expositie gehouden worden in het raadhuis en de pers wijdde een apart artikel aan mijn werk. Bij boer Mulder waar ik was ingekwartierd, was ik bezig aan een vier meter hoog glas in lood raam ontwerp, met de figuur David met harp en zwaard. Keurig geschilderd. De platte wagen diende als ezel en het geheel zag er op het erf spectaculair uit. Omdat de journalisten mijn naam dermate ingewikkeld vonden doopten ze mijn naam om tot David van Leggeloo. In het dorp trof ik een aardig meisje, wij gingen dansen en ik werd verliefd.ze reed met mij terug naar Amsterdam omdat ze een oom had, die landbouwer was in de buurt van de hoofdstad. De relatie duurde maar kort, maar heeft toch een grote invloed op mij gehad. Bron. Beschikbaar gesteld door mevr. R. H. Smit-Muller samensteller van het boek Leven en werk van Edlef ter Haar Romeny. Dit boek komt uit in het najaar S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

33 Oproep. Het artikel in de Nieuwe Drentsche Courant over Edlef ter Haar Romeny is geplaatst op 22 mei Ik ging toen op 7 jarige leeftijd naar de bovengenoemde school, maar kan mij van het hele gebeuren niets herinneren. Wellicht zijn er mensen, die een en ander wel kunnen herinneren of dat ze zelfs een foto hebben van het hele gebeuren: David met harp en zwaard, met daar omheen bekende Dwingelers. Periodiek Dwingels Eigen 7e jaargang nr. 3, november 2006, R.Booij. Schilderijenexpositie Geschilderd Dwingeloo Veel mensen hebben al kunnen genieten van de op 1 juni 2007 door Ronald Stork geopende schilderijenexpositie Geschilderd Dwingeloo in de oudheidkamer de Borgemeesterskaemer van Stichting Dwingels Eigen, in het voormalige gemeentehuis aan de brink te Dwingeloo. De oudheidkamer is met behulp van een aantal vrijwilligers en sponsoren veranderd in een prachtige expositieruimte. Een speciaal voor deze tentoonstelling samengestelde catalogus, met foto s van Bert Barelds fotograaf te Groningen, geeft een fraai overzicht van de te bezichtigen kunstwerken. Een grote verscheidenheid van schilderijen geven de expositie een exclusief karakter. Bezoekers tijdens de expositie. Hier volgen enkele schilderijen: Jannes de Vries , de maker van het schilderij Landschap met korenschoven te Lheebroek was een van de laatste ploegschilders. Geboren in Meppel heeft hij zijn lange werkzame leven, als leraar, veelzijdig kunstenaar en illustrator in Groningen gewoond en gewerkt. De kleurige schilderijen van Jannes de Vries staan momenteel volop in de belangstelling en worden voor grote bedragen verkocht. Het schilderij Landschap met korenschoven te Lheebroek is een vroeg werk uit Alle G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 33

34 Jannes de Vries Landschap met korenschoven te Lheebroek, olieverf kleuren zijn in het schilderij aanwezig, maar nog niet met die felle toets zoals hij later schilderde. Voor de oorlog werkte Jannes de Vries veel in Hooghalen en op Lheebroek. Hij logeerde dan in café Nijland, achter op Lheebroek De inbrenger van het schilderij Bijenkorven op de heide nabij de Davidshoeve was eigenaar van het honingbedrijf Mellona te Santpoort. Zijn vader heeft het bedrijf opgericht in De bijenteelt, was in die tijd bij veel boeren in de omgeving van Dwingeloo een belangrijke tweede tak van bestaan. Imkers met meer dan 50 korven waren geen uitzondering. Mellona te Santpoort kocht de honing in via de plaatselijke verenigingen van bijenhouders. De inbrenger vertelt: mijn vader reisde met de trein naar Beilen en met de fiets naar Dwingeloo. Hij was een echte natuurliefhebber en logeerde ieder jaar in het pension de Davidshoeve van de heer T. Kammer. Omstreeks 1942 nam hij zijn vriend de kunstschilder J. Ph. (Jos) Hoogwout mee naar Dwingeloo, die deze olieverf nabij de Davidshoeve heeft geschilderd. J.Ph. Hoogwout Bijenkorven op de heide nabij Dwingeloo, olieverf. 34 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

35 A. J. Zwart, , was door zijn stijl van leven een zwierig type. Hij trok met zijn woonwagen en later met zijn woonboot het hele land door. Tijdens de oorlogsjaren lag A. J. Zwart met zijn boot in de omgeving van Meppel. In deze periode had hij contact met de Meppeler schilders. A.J. Zwart Gezicht op Dwingeloo vanaf de Bruges, olieverf. Jan Altink Boerderij van de familie Barelds, Brink 4, olieverf. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 35

36 J.F. van der Bij Kleurig gezicht op Dwingeloo vanaf het Westeinde, olieverf W. Papenhuijzen Het blauwe meer nabij Leggeloo, olieverf S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

37 12 Meppeler schilders Bé Doorten, heeft in zijn boek, Meppel en zijn schilders met als ondertitel, Geen school geweest, wel school gemaakt, een prachtig beeld gegeven van een aantal kunstenaars, die voor en vlak na de Tweede wereldoorlog in de omgeving van Meppel hebben gewerkt. Ik heb deze gepassioneerde kunstliefhebber en verzamelaar een keer mogen ontmoeten in zijn huis. Een leven in dienst van de kunst! De hieronder vermelde kunstenaars zijn nog actief in de omgeving van Meppel en worden in het hier boven vermelde boek terloops genoemd. Clive Miller Clive Miller, geboren in 1938 te Kent in Engeland, is een kleurrijk figuur in Meppel. Hij had ook in de muziek beroemd kunnen worden, hij speelde samen met Pink Floyd, trad op met zijn band in Zweden en Hamburg, maar koos toch voor de schilderkunst. Hij kreeg vele prijzen waaronder zoiets als de Prix de Rome, exposeerde samen met David Hockney en met de Young Artists at the Royal Academy Londen. Een tijdlang zou je hem kunnen indelen bij de zo bekend geworden Pop Artists, maar nu zullen de meeste liefhebbers hem zien als een impressionist met expressionistische trekjes. Clive Miller is een kunstenaar zoals je je een kunstenaar voorstelt. Niemand ziet hem aan voor boekhouder of belastingambtenaar. Bij Clive komt de kunst uit al zijn poriën. Clive Miller Koeien bij Staphorst, aquarel. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 37

38 Staphorster koeien Clive Miller woont al vele jaren in Meppel. Aan de Prinsengracht 16 te Meppel heeft hij onder de naam International Art Gallery zijn galerie, zijn atelier, zijn rommelhok en zijn leslokaal. Alles bijeen gebracht in kleine ruimten met een deur, die al vele jaren klemt. Hij is met zijn lange dunne gestalte, zijn uitbundige haardos en zijn Engels accent een goed gastheer en een gezellige prater. Hij geeft al vele jaren op zijn eigen wijze les aan cursisten. Clive Miller Staphorster boerinnen bij melkmachine, olieverf. Clive Miller 1938 Dwarsgracht in Giethoorn, olieverf. 38 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

39 Clive Miller is een veelzijdig kunstenaar, die in verschillende technieken, kleurige katten, bloemstillevens, naakten, figuren en bijna abstracte schilderijen maakt. Ook maakt hij prachtige keurige schalen en vazen. De twee koeienschilderijen geven een verdwenen stukje landbouw uit de vorige eeuw weer. De twee Staphorster boerinnen tijdens het melken heeft hij trefzeker weergegeven.. Het schilderij Dwarsgracht in Giethoorn, gekocht uit een inboedel te Vries en verkocht aan een makelaar in Meppel. Deze had een stagiaire uit Groningen, die het schilderij voor zijn werkgever heeft meegenomen. Clive Miller 1938 Gezicht op Meppel, olieverf. Het schilderij, gezicht op Meppel, is gekocht van een echtpaar uit Drachten. Het schilderij paste niet meer in het vernieuwde interieur. Het schilderij is verkocht aan een oud inwoner van Meppel, die in het midden van het land woont. Het is voor hem een stukje herinnering aan Meppel. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 39

40 Jo Alting Jo Alting, Wildervank Meppel, was de jongste van een gezin van tien kinderen. Al snel viel zijn tekentalent op. Na zijn opleiding tot huisschilder decorateur, belandde hij na wat omzwervingen, in 1955 op de grafische ontwerp- en illustratie afdeling van Boom Pers in Meppel. Hier ontwikkelde hij zijn talenten. Jo Alting is een illustrator, ontwerper en schilder. Een talentvol, veelzijdig, artistiek en creatief iemand, die zich nooit als zelfstandig kunstenaar heeft willen vestigen. Hij zei over zichzelf; Ik ben geen zakenman en ben liever rustig bezig, zonder zorgen over geld. Jo Alting koos tijdens zijn werkzame leven dus voor zekerheid. Na zijn pensionering heeft hij zich volledig aan de kunst kunnen wijden. Toen ik het schilderij Orvelte van hem kocht woonde hij in de havezate Dickninge in De Wijk Een prettig en aimabel man. In 2004 is Jo Alting op zijn 80 e verjaardag geëerd met een overzicht tentoonstelling van zijn werk. Deze tentoonstelling is gehouden in het Kunsthuis Secretarie te Meppel. Bij deze tentoonstelling is een prachtige boek uitgegeven Jo Alting, Leven en werk van een Meppeler schilder, geschreven door T. J. Rinsema. Het schilderij is verkocht aan een familielid van Jo Alting. Zij hadden bij de verdeling van een erfenis een gewenst schilderij niet gekregen. Daarom wilden ze per se dit prachtige schilderij van hun oom Jo Alting kopen. Dat verkoopt gemakkelijk. Jo Alting Orvelte, aquarel. 40 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

41 Gea Bouwer-Boerhof Begin augustus worden er in Staphorst, de Staphorster dagen gehouden, die bol staan van de folklore. De demonstraties van de Staphorster klederdracht bij de Museumboerderij in Staphorst trekt veel publiek. Onderdeel van dit gebeuren is de Schilders dag. Rond de dertig amateur kunstenaars trekken Staphorst in en maken schilderijen van de mooiste hoekjes. Het is prachtig om tijdens een wandeling deze mensen bezig te zien en het kunstwerk onder hun handen te zien groeien. Uiteraard veel verschil in kwaliteit. Een van de kunstenaars stak er met haar werk met kop en schouders boven uit. Op het einde van de dag werden de kunstwerken in het gemeentehuis te Staphorst tentoongesteld. Voor mij reden om te informeren naar het kunstwerk van Gea Bouwer-Boerhof, een Staphorsterboerderij. Deze boerderij staat aan een straatje even ten oosten van de Museumboerderij. Zeg maar wat je voor het schilderij over hebt was het directe en zakelijke antwoord van de kunstenares. Dat is natuurlijk voor mij erg moeilijk, maar het bedrag wat ik noemde was voor haar direct acceptabel. Gea Bouwer-Boerhof is verbonden aan het reisbureau Boerhof, geeft schilder cursussen en staat vermeld bij de RKD. Een actieve en boeiende persoonlijkheid. Gea Bouwer-Boerhof Staphorster boerderij, aquarel. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 41

42 13 Schagen Schagen, met zijn prachtige markt ligt vlak bij de duinen en de zee en is met zijn twee kenmerkende kerktorens, al op grote afstand te zien in het Noord Hollandse landschap. Hier wonen dochter Anja Dijkstra-Booij en schoonzoon Erwin Dijkstra. Voor Jenny en mij een prachtige plaats om er af en toe te logeren en de omgeving te verkennen. B. J. Stronkhorst In het plaatsje Oude Sluis is een antiekwinkeltje. In de winkel hing een bloemstilleven. Mijn eerste indruk: een prachtig schilderij. De signatuur zat verborgen onder de lijst. Weet u wie dat schilderij heeft gemaakt? Ik zou het niet weten is de reactie van de eigenaar. Kunnen wij even kijken, door de lijst eraf te halen? Dat was prima en kwam de volgende signatuur te voorschijn: Stronkhorst. Dit is voor mij een onbekende kunstenaar. Het is de moeite waard om dit even na te kijken. De man wil graag verkopen en deelt de minimum prijs mee. Gerard Jan Booij is thuis in Roden en leest voor uit de Pieter A. Scheen: B. J. Stronkhorst is in 1876 geboren te Harderwijk en is in 1953 overleden te Laren. Hij was hotelhouder en tevens kunstschilder. Hij woonde en werkte in de omgeving van Laren. Vervolgens op internet De Valk Lexicon kunstenaars Laren-Blaricum bekeken. Ook hier is B. J. Stronkhorst vermeld met de afbeelding van een bloemstilleven en met de zelfde afbeelding van zijn signatuur. Dus beide gegevens kloppen volledig. Naderhand heb ik het schilderij gekocht. B. J. Stronkhorst Bloemstilleven, olieverf. 42 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

43 G. Duval Wij waren aan het fietsen in de omgeving van Schoorl en Groet. Voorbij het plaatsje Groet, waar Anja en Erwin in het schitterende witte Kerkje zijn getrouwd, richting Petten, staan langs de dijk een hele rij auto s. Bij ons in Drenthe is dit een rommelmarkt, in Noord-Holland heet dit kofferbakverkoop. Voldoende reden, om even te kijken. Een man en een vrouw staan met hun spulletjes bij een grote grijze bus. Vrijgevochten en luidruchtige types, met plezier in het leven. Tussen hun handel ligt een schilderijtje. Het schilderijtje is vuil en smerig en de lijst is van alle kanten afgebrokkeld. Je kunt nog net zien, dat het een bloemstilleven is. Een vaste gewoonten van mij is om de achterkant van een schilderij goed te bekijken, dit zegt erg veel over de kwaliteit van een schilderij. Een vakkundig en met zorg ingelijst schilderij is veelal van een goede kwaliteit. Een goedkoop schilderijtje laat je niet voor veel geld inlijsten. Het schilderijtje zit perfect in de lijst en strak gespannen om het spieraam. De signatuur G. Duval was duidelijk. Reden om naar de prijs te informeren. Wij doen vandaag alles weg voor weinig riep de mevrouw en noemde de vraagprijs. De helft bieden bleek voldoende voor aankoop. Terug in Schagen heb ik de lijst verwijderd en het schilderij gewassen met zachte zeep. De originele kleuren kwamen terug: Een prachtig stukje. Dit geeft genoegen, temeer, omdat uit informatie van internet blijkt, dat het gaat om een bekende Belgische kunstenaar van onder meer bloemstillevens. G. Duval Bloemstilleven, olieverf. Een mevrouw uit s-hertogenbosch kocht de Stronkhorst. Voor haar was het de eerste keer dat ze een schilderijtje kocht via marktplaats. Zij vond het schilderijtje prachtig, maar was terughoudend om te kopen. Eerst betalen en dan maar afwachten of het schilderij wel wordt opgezonden leek haar griezelig. Het was voor de telefoon een gezellige dame. Het moest toch maar doorgaan. Later mailde ze dat ze erg blij was met haar eerste digitale kunstaankoop. De Duval is verkocht aan een liefhebber en verzamelaar van bloemstillevens. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 43

44 14 Toon Wegner en de Stichting Pro-Graph te Orvelte Beeldend Kunstenaar Toon Wegner, geboren in 1926 te Rijswijk, kreeg de Culturele Prijs Drenthe in Hij was een veelzijdig kunstenaar, met vooral de grafiek als zijn belangrijkste kunstuiting. Toon Wegner woonde met zijn vrouw Diana Court in een oude Saksische boerderij in het Museumdorp Orvelte. In de schuren had hij zijn atelier. De meest fantastische, oude drukpersen stonden daar, die door hem werden gebruikt. Zijn levensdoel was betaalbare kunst maken voor iedereen. Mijn eerste ontmoeting met Toon Wegner was samen met dochter Anja. Wij waren bezig geweest met de koeien in onze weiderij te Eemster nabij Dwingeloo om daarna nog even naar zijn tentoonstelling in Orvelte te gaan. Wij zaten bij wijze van spreken nog onder de stront van de koeien. Maar dat sprak deze kunstenaar bijzonder aan, dat iedereen belangstelling had voor zijn kunst. Stichting Pro-Graph Toon Wegner was de oprichter van de Stichting Pro-Graph. Deze stichting stelde zich tot doel om de grafische kunst onder een groter publiek geliefd te maken. In 1984 was Toon Wegner mede op iniatief van Diana Court gestart met het uitgeven van een Grafiekkalender. Het was een kalender waarvan de zes bladen echte kunstenaarsprenten waren, die gedrukt werden in een oplage van 120 exemplaren. De afmetingen van de prenten waren 40 x 30 cm. Deze kalender werd ieder jaar uitgegeven. Toon Wegner nam ieder jaar een prent voor zijn rekening. Voor de overige vijf prenten werden verschillende beroepskunstenaars uitgenodigd. De organisatie was in handen van Diana Court. Vanaf de eerste jaargang ontvingen wij deze grafiekkalender. Het zijn prachtige prenten, met vooral de prenten van Toon Wegner als jaarlijks hoogtepunt. Toon Wegner Ansje van den Meyzenberg S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

45 Twintig jaar Pro-Graph Grafiekkalenders In de balzaal van het Drents Museum te Assen werd van 3 november tot en met 10 november 2002 de gehele collectie van originele hoogdrukken van 20 jaar grafiekkalender tentoongesteld. In de uitnodiging stond vermeld, dat het eerste exemplaar van de catalogus zal worden uitgereikt aan een bijzonder iemand. Van te voren hadden zowel Toon Wegner als Diana Court gebeld of ik bij de opening aanwezig zou zijn. Mijn antwoord was bevestigend. Niets vermoedend ging ik naar de opening. Jenny, die iets vermoedde, zorgde wel dat ik goed in de kleren zat. Tot mijn verrassing werd ik uitgenodigd om het eerste exemplaar in ontvangst te nemen. Als reden werd vermeld de prettige contacten gedurende al die jaren en het feit dat ik als enige de hele serie kalenders compleet heb. Toon Wegner en Diana Court Het was altijd een plezierig moment, als Diana Court in het najaar belde: De kalenders zijn weer klaar. Kom je ze ophalen. Daar trok ik graag een zaterdagmiddag vooruit om naar Orvelte te gaan. Het enthousiasme van Toon Wegner werkte aanstekelijk. Hij was bezeten van zijn werk en was maatschappelijk betrokken. Hij had vele internationale contacten. In zijn atelier toonde hij zijn prenten en zijn wijze van drukken. De verhalen volgden elkaar in een snel tempo op. In de woonkamer zorgde Diana voor koffie en rust. Zij had de gehele organisatie perfekt in handen. Zij vormden samen een prima koppel. Zij zijn ook wel bij ons in Roden op bezoek geweest. Het werk van Toon Wegner was kleurig en feestelijk, maar kon ook maatschappij kritisch zijn. Op 18 februari 2010 is Toon Wegner op 83 jarige leeftijd overleden. Op zijn rouwkaart stond: er moet gewerkt worden. Bijzonder was zijn crematie in Assen. Op een ongedwongen en spontane wijze getuigden een aantal kunstenaars en vrienden van het inspirerende leven van deze kunstenaar. Het is een verrijking om deze mensen in je leven te mogen ontmoeten. Bij de 25 editie van de kalender kijkt Diana Court terug op hun project van de grafiek kalenders. Na 25 jaar is het welletjes, zegt Diana Court (82). Een kwart eeuw gaf ze samen met haar man, beeldend kunstenaar Toon Wegner, grafiekkalenders uit met originele, genummerde en gesigneerde hoogdrukprenten. Met een tentoonstelling in het Grafisch Museum Groningen, waar alle kalenders (inclusief de laatste van 2008) met in totaal 162 prenten en 25 titelbladen zijn te zien, wordt de serie nu afgesloten. Iedereen vindt het jammer en probeert ons over te halen om door te gaan, maar er zit zoveel werk aan vast. En het lijkt me niet leuk om bij de 27ste jaargang te moeten stoppen. Court gaf tot haar tachtigste pianoles. Toon Wegner (81) is graficus, drukker en oprichter van de Stichting Pro-Graph, die als doel heeft grafiek te verspreiden en grafische technieken in stand te houden. Diana Court kwam in 1983 met het idee om een grafiekkalender te maken en die te verspreiden onder familie en vrienden. De eerste kalender met zes gekleurde linoleumsneden verscheen in een oplage van vijftig exemplaren en kostte vijftig gulden per stuk. Later steeg de oplage naar 120 stuks, die elk jaar allemaal werden verkocht voor 35 euro per exemplaar. Dat is erg weinig geld als je nagaat dat je er uiteindelijk zes mooie originele prenten aan overhoudt. Voor die prijs kun je in een galerie nog niet één prent kopen. Elk jaar hadden ze veel meer kalenders kunnen verkopen, vooral vanwege de bijdrage van Toon Wegner, vertelt Court. Maar dat was niet haalbaar, omdat het allemaal handwerk was. Alles deden we zelf - van het benaderen van kunstenaars en het drukken tot en met het rijgen van de ophangkoordjes door de gaatjes toe. De eerste zeven jaar was het thema van de kalender kinderen. Daarna volgden onderwerpen als muziek, dierenriemtekens, de dierentuin, sprookjes van Moeder de Gans en vervoer en transport. Wegner maakte voor elke kalender een prent, daarnaast nodigden ze steeds vijf andere kunstenaars uit. In totaal hebben 33 grafici meegewerkt G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 45

46 Toon Wegner aan de kalenders. Een enkele keer kwam iemand met werk dat onder de maat was. Daarin waren ze onverbiddelijk, zegt Court. Dan moest het worden overgedaan of werd de opdracht teruggegeven. Bij de twintigste kalender verscheen een overzichtscatalogus, waarin conservator beeldende kunst Jan Jaap Heij van het Drents Museum stilstond bij het typisch Nederlandse fenomeen grafiekkalender, waarvan de bladen echte kunstenaarsprenten zijn. De bekende graficus Theo van Hoytema begon in 1901 met zijn veelgeroemde serie van zeventien kalenders van flora en fauna. Na hem zouden nog vele andere grafici kalenders uitbrengen, onder wie Willy Sluiter, Chris le Roy, Willem Arondeus, Jan Voerman jr. en voorlopig als hekkensluiters Toon Wegner en Diana Court. Ze hebben lang nagedacht hoe ze hun kalenderproject zouden afsluiten, vertelt Court. Terug naar de oervorm, naar zwart/wit in plaats van kleur. Dat leek hen een mooi slotakkoord. De kalender van 2008 telt bovendien twaalf prenten, het dubbele aantal van wat al die jaren gebruikelijk was. Alle kalenders zijn inmiddels verkocht. En ze worden ook niet meer bijgedrukt, zegt Court. 46 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

47 15 W. N. van Dranen, een groene boom in de winter Bij een bezoek aan de Inbrengwinkel Roden, zag ik een prachtig winter landschap. Het schilderij was niet gesigneerd, reden voor mij om het niet te kopen. Anja Dijkstra-Booij en Erwin Dijkstra kwamen dezelfde dag op bezoek. Ik vertelde Anja, dat ik een prachtig schilderij had gezien, zonder signatuur. Dan gaan wij samen even kijken. Dit is een prachtig schilderij, die moet je kopen pa zei Anja. Goede raad is duur, dus hebben wij het schilderij gekocht. Het schilderij was erg vuil en moest worden schoon gemaakt. Na de lijst te hebben verwijderd bleek, dat het schilderij duidelijk was gesigneerd, met de volgende signatuur: W. N. v. Dranen. In de Pieter A. Scheen Lexicon van de Nederlandse beeldende kunstenaars tussen staat de schilder vermeld. Willem Nicolaas van Dranen leefde van , woonde en werkte in Utrecht. Het schilderij Het schilderij is een olieverf op paneel, in de oorspronkelijke lijst. Het geheel is in een perfecte conditie. Het schilderij geeft een winters landschap weer. Twee markante bomen, omzomen een pad, wat richting het bos loopt. In de diepte zie je de grijze en koude winterlucht. De winterse kou is schitterend weergegeven. De grijze, groene en witte kleuren van het winters landschap komen je tegemoet. Het is erg moeilijk om een goed winters landschap te schilderen, maar het is W. N. v. Dranen perfect gelukt. Dat zie je ook aan het detail van de dikke boom, waar de verschillende kleuren groen vanaf spetteren. Verkoop Het schilderij verkocht naar iemand uit Genemuiden. Het was direct een serieuze liefhebber. Hij kocht het schilderij als geschenk voor zijn vrouw. Na levering een enthousiaste mail van de koper. Zijn vrouw en hij waren zeer tevreden over de aankoop van het schilderij. Daar doe je het voor. W. A. van Dranen Winter landschap, olieverf. Detail van de dikke boom: zie de grijze, groene, bruine, witte en grijze tinten. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 47

48 16 Wim Vaarzon Morel, paardenschilder op de Zuidlaardermarkt Zuidlaarder markt De Zuidlaarder markt bestaat al meer dan 800 jaar. Het jaar 1200 werd uitgeroepen als het eerste jaar waarin de jaarmarkt zou hebben plaats gehad. Je kunt dus spreken van een lange traditie, die gelukkig nog springlevend is. Het is een groot gebeuren, dat jaarlijks meer dan bezoekers trekt. Het is de grootste paarden markt van Europa, verder is er een grote kramenmarkt en kermis. De koeienmarkt en de landbouwbeurs zijn komen te vervallen. Het is ook een internationaal gebeuren, met bezoekers uit vele landen. Zelf mag ik de paardenmarkt van Zuidlaren al gedurende tientallen jaren bezoeken. Het is altijd een familiegebeuren geweest. Mijn opa Dirk Jan Booij ging al naar de Zuidlaarder markt. Indertijd ging ik er heen met mijn vader Aaldert Booij en oom Gesinus Booij. Oom Jan Booij van Lheebroek kwam altijd even langs, maar die was al snel weer vertrokken. Mijn broer Dirk Jan Booij kwam vanuit Brabant met mensen bij hem uit de buurt. Oom Gesinus was nog maar net op de paardenmarkt of hij had al een enter gekocht, om op dezelfde markt weer te verkopen. Het afstammingsbewijs van het KWPN, was mijn specialiteit. Ik kende in die tijd alle goed gekeurde KWPN hengsten, met alle voordelen van dien. Een vos enter hengst met een prachtige afstamming van de hengst Amor, was mijn eerste aankoop op de Zuidlaarder markt. Het was en luxe paard met geweldige gangen. Direct waren er verschillende kopers, toen ik hem liet draven op een van de brinken. Het werd een goede winst, waar je erg trots op was. Later vond ik het jammer, dat het enter was verkocht. In een bepaalde periode kochten wij in de weken voor de derde dinsdag in oktober paarden, met de paarden uit de eigen weiderij werden ze verkocht op de Zuidlaardermarkt. Het was altijd een hele drukte om de paarden te vangen, toilet maken, de manen invlechten en te zorgen, dat de paarden in de vrachtwagen kwamen. De volgende dag op tijd naar de markt om de paarden te verkopen. Een geweldig gebeuren, dat altijd veel indruk op mij maakte. Mensen, paarden, handel, papieren, draven, geld beuren in een van de vele marktcafés of tenten en na afloop de zaken nog even doorspreken. Een gebeuren van donker tot donker. Bij het ouder worden van oom Gesinus werd de handel minder. De gebroeders Jan, Aaldert en Gesinus Booij hebben tot op hoge leeftijd de Zuidlaarder markt mogen bezoeken. Met Dirk Jan zet ik de traditie van het bezoeken aan de Zuidlaarder markt voort, alleen nu recreatief, voor de sfeer, de contacten en af en toe om het gebeuren vast te leggen op de foto. Anja Booij Anja Booij is ook jaren mee geweest naar de Zuidlaarder markt. Het was voor haar een geweldig gebeuren. Ze nam vrij van school. De paarden markt, met de handel vond ze prachtig, maar ook alles er omheen, zoals de kramenmarkt en het gebeuren in de cafés. Wat lopen er een bijzondere mensen rond op zo n markt pa, zei Anja. Het samen opsteken was prachtig. Wij zaten altijd in de tent voor de oude synagoge. Een centraal punt op een van de brinken, waar je een goed uitzicht hebt op mensen en dravende paarden. Het was een prachtige morgen op de derde dinsdag van oktober Het was zoals altijd druk. De zon scheen nog laag door het herfstbomen. Op de hoek van de brink was een kunstschilder bezig met het maken van aquarellen. Anja en ik er naar toe. Het bleek Wim Vaarzon Morel uit Amsterdam te zijn. Van hem heb ik toen de afgebeelde aquarel gekocht. Wij konden kiezen uit twee, dat is de mooiste zei Anja. Zij bepaalt de keuze! Anja en ik hebben toen een hele tijd in onze stam tent gezeten met Wim Vaarzon Morel. Hij bleek een zeer prettig een aangenaam mens te zijn. Later heeft hij nog een keertje in de nacht voor de Zuidlaarder markt bij ons gelogeerd en zijn wij samen naar de markt gegaan. Met de verhuizing van Anja en Erwin Dijktra naar Schagen, heeft Anja moeten afhaken om naar de Zuidlaarder markt te gaan. Hiermee is deze goede traditie voorlopig even voorbij. Maar je weet nooit! 48 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

49 Wim Vaarzon Morel Paardenmarkt Zuidlaren, aquarel Wim Vaarzon Morel: De hierboven afgebeelde aquarel heb ik gemaakt in 1993 op de brink voor de synagoge. Het was een prachtige morgen en de zon scheen laag door de herfstbomen. Dat gaf van die lange schaduwen. De aquarel was nog nat toen ik hem verkocht aan een marktbezoeker met zijn dochter. In een tent voor de synagoge kun je opsteken. Hier heb je ook een prachtig uitzicht op de mensen en de dravende paarden. Wim Vaarzon Morel Paardenmarkt Zuidlaren, aquarel. De nacht voor de Zuidlaardermakt 2012 heeft Wim Vaarzon Morel weer bij ons gelogeerd. Een bijzonder aangenaam gezelschap. Hij had toen de leeftijd van 81 jaar bereikt. Als geschenk gaf hij ons de hierboven afgebeelde aquarel van de Zuidlaardermarkt. Ondanks het matige weer heeft hij tijdens de Zuidlaardermarkt 2012 nog een aantal prachtige aquarellen gemaakt van de van de markt G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 49

50 17 Wim van den Hoek, een te kort leven in Norg In het Drents Museum te Assen kwam ik een kleurig schilderij van Wim van den Hoek tegen. Reden om op zoek te gaan naar een schilderij van deze kunstenaar. In het Roder Journaal plaatste ik een advertentie: Gezocht een kunstwerk van Wim van den Hoek. Na korte tijd kwam er een telefonische reactie: ik heb een schilderij te koop. Ik heb Wim van den Hoek in 1960 opdracht gegeven om de Kerk te Norg te schilderen, maar wij willen het nu weer verkopen. De verkoopster ging op schilderles. Ze vroeg een bedrag, waarvoor ze penselen en verf kon kopen. Onbegrijpelijk, dat mensen een dergelijk schilderij van hun geboorteplaats Norg verkopen. Wij zijn er op uitgekeken en willen iets moderner, was hun reactie. Wim van den Hoek Het leven van de kunstenaar Wim van den Hoek is maar kort geweest. Hij werd geboren in 1926 te Amsterdam en hij overleed in 1963 te Norg, nog maar 37 jaar oud. Wim van den Hoek studeerde aan de Kunstnijverheidsschool te Arnhem en werkte vanaf 1948 in Norg als edelsmid en kunstschilder. Naderhand heb ik, zowel op het internet, als in de plaatselijke courant, een schilderij te koop gevraagd van Wim van den Hoek. Tot op heden heb ik niets kunnen kopen. Wel heb ik gesproken met familie van Wim van den Hoek, die in Paterswolde woont. Er is echter weinig documentatie over hem aanwezig. Het RKD in Den Haag heeft maar beperkte informatie over hem. Iemand uit Norg vertelde dat Wim van den Hoek eind jaren 40 en begin jaren 50 in een kunstenaars kolonie woonde in de bossen van Norg, samen met o.a. de kunstenaar B. van Raay. Wellicht is er ergens nog documentatie te vinden over deze kunstenaarskolonie. Ik krijg wel reacties van mensen, die een kunstwerk van Wim van den Hoek hebben, maar deze niet willen verkopen. Het blijft voor mij toch een interessante kunstenaar. Het schilderij is uiteindelijk verkocht aan een inwoner van Norg, die een bijzondere binding heeft met dit deel van Norg. De nieuwe eigenaar is erg content met zijn schilderij. Wim van den Hoek Bronzen plastiek. 50 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

51 Boven de hoofdingang van de school De Borgen aan de Scheepstrastraat te Roden heeft Wim van den Hoek een prachtig kunstwerk gemaakt. Het kunstwerk is uitgevoerd als een bronzen plastiek en geeft het silhouet weer van twee jongelui met een fiets. Na de sloop van de school heeft het kunstwerk een prominente plaats gekregen in de nieuwe school van de RSG de Borgen, locatie de Ronerborg aan de Burchtlaan 1 te Roden. Dit kunstwerk is tevens de aanzet geweest tot de inventarisatie van alle kunstwerken van de gemeente Noordeveld in de openbare ruimte en van alle kunstwerken in het gemeentehuis. Op mijn vraag aan de wethouder, wat gaat er met het kunstwerk van Wim van den Hoek gebeuren bij de sloop van de school, moest hij het antwoord schuldig blijven. Niemand was bekend met de naam van de kunstenaar van dit kunstwerk. Vervolgens is er een werkgroepje samengesteld om alle kunstwerken in de gemeente Noordenveld te inventariseren, te beschrijven en de onderhoudstoestand vast te stellen. Wim van den Hoek Kerk te Norg, acryl tekening. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 51

52 18 Siemen Dijkstra, een autoriteit op het gebied van kleurenhoutsneden In een Saksische boerderij, aan de Lheeweg te Dwingeloo, hebben de kunstenaars Elysia Verhoeven en Siemen Dijkstra hun onderkomen. In het achterhuis en op de deel hebben ze een keramiek atelier voor Elysia en een grafiek atelier voor Siemen, met een gezamenlijke expositieruimte. De houtsneden, die Siemen Dijkstra in een beperkte oplage maakt zijn van een uitzonderlijke schoonheid en worden in de meest letterlijke zin onder zijn handen verkocht. Bij de tentoonstelling Geschilderd Dwingeloo in 2007 hadden wij een viertal houtsneden van Siemen Dijkstra in de expositie opgenomen. Daar heb ik hem leren kennen als een man, die bevlogen van zijn kunst, waar veelal het landschap centraal staat, bezig is. De twee hieronder afgebeelde houtsneden hebben wij van hem gekocht. Siemen Dijkstra Jeneverbes op het Dwingelder veld, houtsnede. Deze houtsnede is een prachtige afbeelding van de Jeneverbes die met hun bijzondere verschijningsvorm op het Dwingelderveld staan. De weidsheid en de schoonheid van het Dwingelderveld wordt prachtig verbeeld. De groene dopheide en de struikheide onderstrepen, de sfeer van verlatenheid in het voorjaar. Deze houtsnede is in 2005 gemaakt nabij Kraloo en is nr. 31/36. September ochtend op het Leggelderveld is de titel van deze houtsnede, gemaakt in 2005 en is nr. 1/4. De zon dringt met haar stralen door het groene bos, waarvan de eerste kleurnuances van de herfst al te zien zijn. Het gebied van het Leggelderveld, maar ook de sfeer van de ochtend is mij bekend uit mijn jeugd toen wij enkele percelen land hadden liggen in deze omgeving. Het is bijzonder dat een kunstenaar als Siemen Dijksta, niet alleen de schoonheid van het landschap maar ook de sfeer en ik zou bijna zeggen ook de 52 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

53 Siemen Dijkstra September ochtend op het Leggelderveld, houtsnede. geur van deze september ochtend in een houtsnede kan vastleggen. Siemen Dijkstra is een autoriteit op het gebied van kleurenhoutsneden. Als geen ander weet hij een subtiele sfeer neer te zetten vol kleurnuances en met een grote rijkdom aan details. Zijn liefde voor de natuur vertaalt hij in intieme panorama s van bomen, bladeren en rimpelend water. Siemen is een schepper van sferen die veelal bezieling en nostalgie weerspiegelen. Zijn landschappen laten dan ook meer zien dan de zichtbare werkelijkheid. Siemen Dijkstra is in 1968 geboren in Noord-Holland, maar hij is opgegroeid in Zuidwest-Drenthe. Met zijn vader, die amateurarcheoloog is, trok hij al op jonge leeftijd het Drentse landschap in, om samen de akkers af te struinen op zoek naar archeologische vondsten, zoals schrabbers, stekers en vuistbijlen. Wat begon als spannende ontdekkingstocht, werd een bron van inspiratie in zijn leven als kunstenaar. Tussen 1986 en 1991 genoot hij zijn opleiding aan de Academie Minerva in Groningen. Hij studeerde af in de vakken illustratie en grafiek. Grafiek werd hem gedoceerd door Wim van Veen, die hem de houtsnede volgens de reductie leerde. Deze methode om kleurenhoutsneden te maken, gebruikt hij nog steeds en het typeert zijn werk. De houtsnede volgens de reductiemethode is een vorm van reliëf- of hoogdruk. Bij de reductiemethode wordt steeds meer uit dezelfde houtplaat gesneden. Siemen Dijkstra gebruikte acht tot soms wel vijftien drukgangen, die hij telkens een andere kleur geeft. Het resultaat is een serie kleurrijke, gedetailleerde afbeeldingen van artefacten en landschappen. Inspiratie haalt Siemen Dijkstra niet alleen uit Drentse landschappen, maar ook uit Scandinavië. De Deense Oostzeekust en de Noorse Barendszee zijn tevens oeroude omgevingen waar Siemen Dijkstra zich thuis voelt. Die inspiratie is duidelijk zichtbaar in zijn kleurenhoutsneden. De oneindige, vaak lege, landschappen zijn woest en lijken eeuwen onveranderd te zijn. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 53

54 19 Rommelmarkt Makkinga. Het Waterlooplein van het Noorden In het dorp Makkinga wordt al meer dan 30 jaar in de zomer, elke laatste zaterdag van de maand een grote rommelmarkt georganiseerd. De rommelmarkt van Makkinga is in het hele noorden bekend en wordt ook wel het Waterloo-plein van het Noorden genoemd. Het centrum van het dorp staat vol met standhouders die van allerlei oude spullen te koop aanbieden. Als het bij mooi weer erg druk is staat het landweggetje, richting De Harken eveneens vol met standhouders. In de zomer van 2009 ben ik op een prachtige zomermorgen naar deze rommelmarkt geweest. Wat deze markt zo bijzonder maakt is dat er niet alleen beroeps aanbieders zijn, maar vooral mensen, die thuis een grote schoonmaak hebben gehouden en hun overtollige spullen hier verkopen. De wijsheid: je moet eerst de mensen aankijken en dan de koopwaar doet hier ook opgeld. Mensen, die er goed verzorgd en keurig uitzien hebben vaak mooie en bijzondere spulletjes. Zo heb ik van een mevrouw, twee beschilderde glastegeltjes, voorzien van de signatuur van J. van Tongeren gekocht. Even verder kocht ik een aquarel van de Meppeler schilder Albert Torie en naderhand nog twee olieverven van een particulier. Jan van Tongeren Landschapjes, beschilderde glastegels. De twee glas beschilderde tegeltjes zijn beide identiek en duidelijk gesigneerd met J. van Tongeren. Of ze ooit gemaakt zijn door de bekende Jan van Tongeren zal altijd een vraag blijven. Soms geeft de literatuur uitkomst. Dat is nu nog niet het geval. Je weet nooit, soms heb je een aanwijzing en komt een puzzelstukje op de juiste plaats te liggen. Nog maar even bewaren. Albert Torie, Havelte Meppel, was schilder, tekenaar, aquarellist en etser. Hij is in verschillende beroepen werkzaam geweest, hij had onder meer een fotozaak en een melkhandel, maar werd in 1942 beroepskunstenaar. Hij was autodidact. Torie woonde en werkte het grootste deel van zijn leven in Meppel. Hij werd beïnvloed door Hugo van Schaik, met wie hij buiten schilderde. Verder had hij veel contact met Klaas Smink, A. Keizer en A.J. Zwart. Hij schilderde, aquarelleerde, tekende en etste vooral Drentse landschappen en stillevens. Hij hoorde bij de Meppeler schilders zoals door Be Doorten beschreven in zijn boek Meppel en zijn schilders Deze aquarel heb ik verkocht aan een verzamelaar uit de omgeving van Meppel. Zo komt dit schilderij weer op de juiste plaats terecht. Albert Torie heeft prachtige olieverven gemaakt, waar nog steeds belangstelling voor is. 54 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

55 Albert Torie Landschap met koeien, aquarel. Sommige mensen hebben een verkooppunt in hun tuin. Zo was een mevrouw druk bezig met het uitstallen van serviesgoed. Op mijn opmerking u houdt geen kop en schoteltje meer over, vertelde ze dat haar schoonmoeder vanuit een vrijstaande woning was verhuisd naar een verzorgingstehuis. Zij moesten de woning leeghalen, vandaar. Zijn er ook schilderijen te koop vroeg ik. Wij hebben ook een aantal schilderijen te koop. Kom over een half uur terug, dan is mijn man er ook, die is nu naar een voetbalwedstrijd van onze zoon. Een tijdje later waren vader en zoon terug. Op de vraag van de zoon wat komt die man hier doen vertelde de vader dat ik een paar schilderijen wilde kopen. Zoonlief liet vervolgens weten, dat die mensen uit Groningen geen belang hadden voor de schilderijen. Niet bepaald een slimme opmerking, hij werd dan ook vriendelijk verzocht zich er niet mee te bemoeien. Twee schilderijen sprongen eruit, waaronder het hier onder afgebeelde schilderij. Hoewel ik de signatuur niet kon ontcijferen, was duidelijk te zien dat het een kwalitatief goed schilderij was, gemaakt door een beroepskunstenaar. Het verwonderde mij dat de voorstelling niet op doek, maar op board was geschilderd. De lijst was overigens perfect. De vraagprijs viel niet tegen. Met het verhaal in mijn achterhoofd van de mensen uit Groningen deed ik een tegenbod. De man ging vervolgens in een stoel zitten en dacht lange tijd na, om vervolgens in het Fries te zeggen: het moet toch maar doorgaan. Ook het tweede schilderij, gesigneerd J. F. van Slogteren behoorde bij de koop. Het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie in Den Haag geeft daar graag antwoord op de vraag wie de maker is van een schilderij. Een paar foto s van het schilderij en van de signatuur opsturen naar de RKD en je krijgt binnen enkele dagen een reactie. In dit geval deze: Naar mijn indruk staat er Dorus Arts onder uw schilderij. De stijl van werken en het onderwerp komen overeen met andere schilderijen van hem. U kunt op internet een en ander over hem vinden. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 55

56 Theodorus Johannes (Dorus) Arts Over het werk van Dorus (Theodorus Johannes) Arts, Hernen gemeente Bergharen Montreal bracht de Stichting Kohesie een monografie en een documentaire uit. Ter ere van zijn honderdste geboortejaar op 25 mei 2001 organiseerde Museum Kasteel Wijchen een grote overzicht tentoonstelling. Werk van Dorus Arts bevindt zich onder andere in het Valkhofmuseum te Nijmegen en de kunstenaarscollectie van Sara Lee te Utrecht. Er is ook een relatie met de Plasmolense School te Mook. Dorus Arts was grotendeels autodidact. Hij bekwaamde zich in tekenen, schilderen en etsen. Naast olieverven (vooral op board), ook muurschilderingen, aquarellen, pentekeningen en pastels. Vooral landschappen in de trant van de Haagse School, stadsgezichten en vennen veelal met schemering of maanlicht, naar aanleiding van waarnemingen in de natuur ontstonden de werken pas in het atelier en het zijn dan ook zelden fotografische weergaven van plekken. Vooral de triestheid en de melancholie van de herfst en winter vormden voor Arts een manier om zijn eigen stemmingen te kunnen weergeven. Hij was een zwijgzaam, bescheiden maar zeer gedreven man. Hij was iemand die vaak gebukt ging onder de eindeloze zorgen voor zijn gezin in de tijd van crisis en oorlog. In zijn Nijmeegse periode is hij steeds op zoek geweest naar erkenning als kunstenaar. De gegevens van de RKD en de site geven op alle vragen over het schilderij een duidelijk antwoord. De stijl en de melancholie zijn kenmerkend voor de schilder. De vraag waarom board wordt gebruikt in plaats van doek is nu ook duidelijk. Kortom een interessant schilderij. Via marktplaats aangeboden en verkocht aan een bekende galerie in het Noorden van het land. Dorus Arts Landschap bij avondlicht, olieverf. 56 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

57 Ook dit klassieke bosgezicht, een olieverf op paneel, gesigneerd J.F. van Slogteren in een monumentale lijst behoorde bij de aankoop. J. F. van Slogteren is in 1904 geboren in Amsterdam en was kunstschilder van beroep. Hij woonde en werkte in Amsterdam. Meer is er over deze schilder in de kunstboeken niet te vinden. Het schilderij verkocht aan een enthousiaste koper. Gelukkig krijg ik in bijna alle gevallen een enthousiaste reactie. Het bezoek aan de rommelmarkt in Makkinga is prettig verlopen, het leverde een aantal mooie kunstwerken op en een aantal tevreden kopers. Dat lukt lang niet bij alle bezoeken aan markten en antiekzaken. J.F. van Slogteren Najaarslaan, olieverf. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 57

58 20 Signatuur: welke is echt en welke is vals? Het schilderij hing prachtig in een zaak te Wolvega. Het trok direct mijn aandacht. Een kleurig schilderij met een bijzondere lijst. Een blik op de achterkant leerde dat het schilderij van perfecte kwaliteit was. Een goed schilderij voorziet men meestal van een duurdere lijst. Een goedkoop schilderij verdraagt geen dure lijst. Het schilderij was linksonder duidelijk gesigneerd en de naam van de kunstenaar kwam mij bekend voor. Over de prijs werden wij het eens. P. of H. Vredenburg. Nader onderzoek leerde dat de signatuur was van P. Vreedenburgh. De lijst was een Heijdenrijk lijst. Dat zijn nu nog dure lijsten. In de schilderboeken staat o.a. vermeld Cornelis Vreedenburgh , een bekende schilder. De schilderijen van hem worden momenteel duur verkocht. Er was echter geen P. Vreedenburgh te vinden. Het schilderij op marktplaats gezet, maar niet verkocht en vervolgens ingebracht bij Dorcas te Hoogeveen.Een ideële organisatie, die zich inzet voor het welzijn van mensen in Roemenië. Naderhand werd mijn aandacht op marktplaats getrokken door een schilderij, waarvan mij het motief bekend voorkwam. Een kunsthandel uit Groningen bood mijn schilderij te koop aan: schilderij van Hermannes (Herman) Vreedenburgh , broer van de bekende Cornelis Vreedenburgh. Onlangs was ik in de stad Groningen en kon de verleiding niet weerstaan om de kunsthandel te bezoeken. Na eerst over andere schilderijen te hebben gesproken viel mijn oog plotseling op het betreffende schilderij, welke op een prominente plaats in de kunsthandel stond. Wat is dat een prachtig schilderij. De kunsthandelaar was het daar volledig mee eens. Het is een kleurig schilderij van H. Vreedenburgh, de talentvolle broer van de nog bekendere Cornelis Vreedenburgh. Vooral de Heijdenrijk lijst, maakt het geheel compleet. De prijs voor een dergelijk schilderij van hoge kwaliteit is werkelijk een koopje en een goede investering voor de toekomst. Het schilderij van alle kanten bekeken, vooral de signatuur. Als je goed keek kon je de P. nog herkennen, die was omgewerkt tot een H. Met mijn opmerking wat kan kunst toch mooi zijn, kon de kunsthandelaar volledig instemmen. Het schilderij was, is en blijft mooi! Alleen van de P. een H. maken is niet correct. Hiermee maak je een vervalsing. Dit fenomeen is al zo oud als de wereld. Er zijn meer vervalsingen in omloop dan echte schilderijen. Het is een onmogelijke opgave om de wereld op dit punt te verbeteren. Ik heb de kunsthandelaar dan ook veel succes toegewenst met zijn handel. Deze ervaring roept op om nog beter te kijken of een schilderij wel of niet echt is. 58 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

59 Ik vertelde dit verhaal aan een bevriende kunstverzamelaar. Hij vertelde het volgende: ik verkocht twee ongesigneerde bloemstillevens. Later kwam ik dezelfde schilderijen tegen bij een kunsthandel in Groningen, voorzien van een signatuur van een bekende kunstschilder. Hij noemde de naam van de kunsthandel en keek mij vervolgens veelbetekenend aan. Ja zei ik, die was het. P. Vreedenburgh Zomer landschap, olieverf. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 59

60 21 Jan Mensinga en zijn indrukwekkende oeuvre litho s en etsen Bij een bezoek aan het stadje Hindelopen in Friesland verwees een bord naar een verkoping in een van de plaatselijke kerken. Het was al in de middag en de verkoop was s morgens begonnen. De mooiste voorwerpen waren inmiddels verkocht. Aan de wanden van de ruimte, waar de verkoop werd gehouden, hingen allemaal schilderijen met een plakker, niet te koop. Behalve achter de deur, hing een ets zonder deze stikker. Op mijn vraag of dit schilderij nog te koop was, werd na breed beraad positief geantwoord. Het schilderij was ingebracht door een lid van de kerk, die zelf meerdere schilderijen had. Dit verhaal en het motief van het schilderij maakte het interessant om deze ets te kopen. Het motief is wellicht het Bijbelse verhaal David speelt op de harp voor Saul. Bestudering van de signatuur leerde het volgende: Jan Roelf (Jan) Mensinga, Leeuwarden Amsterdam, volgde de opleiding aan de Rijksacademie te Amsterdam en de Koninklijke Academie te Antwerpen. Hij is voornamelijk als graficus actief geweest en heeft hij onder meer gedoceerd aan de Rijksacademie te Amsterdam. Uit zijn indrukwekkende oeuvre van kleurenlino s, kleurenlitho s en etsen, met als hoogtepunt zijn zwart-wit litho s, blijkt zijn fascinatie voor de helden uit Gogol s verhalen en fantasievoorstellingen; hun humor, groteske vermommingen en realisme. Werk van Jan Mensinga is opgenomen in collecties zoals die van de Bibliotheque National te Parijs en was te bezichtigen in o.a. het Stedelijk Museum te Amsterdam, het Henriette Polak Museum in Zutphen, in Eindhoven, Bratislava (Slowakije) en Lodz (Polen). Eind 2012 werd in Museum Henriette Polak te Zutphen een overzichtstentoonstelling georganiseerd over zijn werk onder de titel: Wild en dromerig, het fantastische werk van Jan Mensinga Onder de titel Zwart vuur, de grafiek van Jan Mensinga werd in 2012 door uitgeverij De Weideblik het eerste grote boek over Mensinga s gedrukte wereld uitgegeven. Verzamelaar Via marktplaats meldde zich een verzamelaar van Mensinga s, uit Stadskanaal. Hij was zeer correct en gedecideerd. Dat wil ik er voorgeven. Dan en dan kom ik in Roden. Op het afgesproken tijdstip was de man aanwezig. Hij bekeek de ets. Dit is juist wat ik zoek, ik ben er erg blij mee. Hij bleek al meer dan 150 etsen te bezitten van Mensinga en is nog lang niet uit verzameld en is steeds op zoek naar het indrukwekkende oeuvre van deze kunstenaar. De aanleiding om met deze verzameling te beginnen lag in de Tweede Wereld Oorlog. Jan Mensinga was in die periode een tijd ondergebracht bij zijn ouders. 60 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

61 Jan Mensinga David speelt op de harp voor Saul, ets. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 61

62 22 Arie Zwart, een zwervend bestaan Bij binnenkomst van een antiekzaak stond het schilderij, kennelijk net binnengebracht, tegen de muur. Een eerste aanblik, een goed schilderij. Het schilderij gekocht en vervolgens beter bekeken en toen pas zag ik de signatuur Zwart. Dan schrik je wel even Zwart? A.J. Zwart? In ieder geval de moeite waard. Jenny en ik waren op een fietstocht in Friesland. Om het schilderij per fiets te vervoeren is geen optie, om het te laten staan tot na sluitingstijd en later op te halen eveneens niet. Vlak bij de rommelwinkel was een tankstation. Kan ik dit schilderij, hier vlakbij gekocht, even neerzetten, dan halen wij het in de loop van de avond weer op? Dat was prima. Later even tanken en een fooi voor het meisje achter de kassa maakt dat iedereen content is. A.J. (Arie) Zwart Beulakker nabij Giethoorn, olieverf. 62 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

63 Het aardige is dat het schilderij, direct dezelfde dag verkocht is aan een mevrouw uit Giethoorn. Zij kwam binnen, bekeek het schilderij van alle kanten en zei toen; precies wat ik zoek, ik ben er ontzettend blij mee. Ze betaalde vervolgens met briefjes van euro 10,00 en 20,00. Wellicht een vrouw met een winkel. Het schilderij stelt een plassenlandschap voor met zeilboten. Links voor een bootje met een visser. Voor bloeiende waterplanten. De laag geschilderde horizon geeft het landschap een onmetelijke dimensie in al haar grootheid. Links boven, zie je donkere wolken, met daarachter de zon, die haar stralen doet weerkaatsen op het wateroppervlak. De lucht geeft iets dreigends weer, iets onheilspellends. Is het een opkomend onweer, of is de bui reeds op haar retour. De bootjes blijven varen. Het werk is links onder gesigneerd met Zwart. Het is bekend dat hij signeerde met A.J. Zwart, maar ook met Zwart. De plaats waar het schilderij is gemaakt, kan niet worden achterhaald, omdat er zowel voor als op de achterkant van het schilderij geen aanwijzingen vermeld staan. Ook staan er op de achtergrond aan de horizon geen bebouwing of kerktorens. Het schilderij zou heel goed in de omgeving van Giethoorn gesitueerd kunnen zijn. A.J. Zwart lag met zijn woonboot tijdens de Tweede Wereld Oorlog in het Balkengat te Meppel en s zomers in Giethoorn. Het toch wel kleurige schilderij, wordt overschaduwd door een donkere wolk. Relatie met de oorlog? Wie zal het zeggen. Het was de nestor van de Meppeler schilders Klaas Smink, die tegen A. J. Zwart zei: Jongchien, jonchien dat mu j toch niet doen, dat komp toch niet goed zo, dat mut alles veul lochtiger. Zijn werk is naderhand kleuriger geworden. De kleurige (blonde) schilderijen zijn nog altijd gewild bij verzamelaars. Zijn donkere schilderijen een stuk minder. Adrianus Johannes Zwart, Rijswijk Laren, maakte zijn eerste schilderij in Het jaar daarvoor won hij een doos schildersmaterialen plus een wekelijks bezoek aan de schilder Otto Kriens om zijn werk te laten beoordelen. Later volgde hij twee jaar lessen aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. De stijl van zijn vroege werk doet denken aan de Haagse School. Deze was rond 1915 al over haar hoogtepunt heen. Later werd zijn stijl losser, impressionistisch. Na zijn huwelijk in 1926 was hij voor zijn levensonderhoud geheel op de inkomsten uit zijn werk als schilder aangewezen. Hij was zeer productief. Hij reisde veel door Nederland, eerst alleen, later met zijn gezin in een verbouwde verhuiswagen. In 1936 werd deze vervangen door een speciaal voor Zwart gebouwde woonboot. Ook hiermee ging hij weer reizen: eerst richting Gorinchem, vervolgens via Nijmegen en Arnhem over de IJssel naar Hattem. Ook werd over de Maas koers gezet naar Namen. s Winters lag De Trekschuit in Meppel. Door contacten met de Meppeler schilders ging Zwart over tot het gebruik van lichtere kleuren. De donkere landschappen en interieurs maakten plaats voor een lichter palet met losse penseelvoering. Over A. J. Zwart is een prachtige monografie uitgegeven: Arie Zwart, een zwervend bestaan G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 63

64 23 A.W. Schreuder en het kerkje te Leegkerk In Hindelopen is een grote winkel gevestigd met antiek en vooral veel curiosa. Je kunt het de eigenaar van de zaak niet kwalijk nemen, dat hij geen kennis heeft van al zijn handel. Dit is een schilderij van een Duitse kunstenaar vertelde hij mij over het schilderij met de signatuur A.W. Schreuder. Zijn Duitse schilderijen waren vriendelijk geprijsd, zodat de aankoop kon doorgaan. De kunstenaar A.W. Schreuder is mij wel bekend, maar welk Gronings Kerkje zij hier geschilderd heeft wist ik op dat moment niet. Het was voor mijn vrouw Jenny maar even zoeken op internet, om er achter te komen dat het om het kerkje te Leegkerk ging. De aquarel heb ik een keer meegenomen, om het kerkje in het weidse Groninger landschap te bekijken en te vergelijken. Een juweeltje, zowel het kerkje als ook het schilderij. Vervolgens heb ik de beheerder van het kerkje het schilderij laten zien. Hij zou het bestaan van het schilderij doorgeven aan het kerkbestuur. Wat is mooier dat een schilderij op de juiste plaats terecht komt! Er kwam geen reactie. Via marktplaats is het schilderij verkocht aan een verzamelaar uit Eelde - Paterswolde. Hij liet het schilderij de eerste keer staan, om er vervolgens enige weken later op terug te komen, om het alsnog te kopen. Later wilde iemand anders het schilderij per se kopen, maar zoals het meestal gaat bij verzamelaars, hij wilde het schilderij onder geen beding verkopen. Helaas. Een tijdje later vertelde de koper, dat hij weer een schilderij van A.W. Schreuder had gekocht met een andere Groninger kerk. Hij wilde het schilderij Kerkje te Leegkerk nu wel verkopen. Het schilderij is toen verkocht aan de zoon van de auteur van het boek over de Groninger kerken Religieus erfgoed in Groningen. Zijn vader was vele jaren notabel in het kerkje te Leegkerk. Zo komt dit schilderij uiteindelijk toch nog op de juiste plaats terecht. A.W. (Willy) Schreuder, Groningen , woonde en werkte in Amsterdam en Groningen. In 1944 huwde zij met Gerard Gazendam, kunsthandelaar te Groningen aan de Oude Kijk in t Jatstraat. Willy Schreuder was leerlinge van de Academie Minerva te Groningen o.l.v. A.W. Kort en in Amsterdam had zij les van de kunstschilder Jan Korthals. Zij aquarelleerde, tekende, maakte olieverven van landschappen veelal gestoffeerd met boerderijen, dorps- en stadsgezichten in voornamelijk de provincies Groningen en Drenthe. Zij was tevens restaurateur van schilderijen. A.W. Schreuder Kerkje te Leegkerk, aquarel. 64 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

65 24 Frans van den Berg, kunstenaar uit Thorn Limburg Soms kom je ergens op het juiste moment. De handelaar in Sneek had net een aantal schilderijen binnen gekregen en wilde wel verkopen. Alles in één koop, waaronder het onderstaande schilderij. Een kwalitatief goed schilderij, echter onduidelijk gesigneerd. Via een oproep op marktplaats werd mij meegedeeld dat dit een schilderij zou kunnen zijn van Frans van den Berg, de kunstschilder uit Thorn. De signatuur werd aan Frans van den Berg toegeschreven. Groot was mijn verrassing toen er zich direct een enthousiaste bieder meldde, die vertelde woonachtig te zijn in Thorn. Het bleek later een prominent inwoner van Thorn te zijn. De verkoop ging door. Jenny en ik hebben naderhand het plaatsje Thorn met zijn schitterende witte huizen bezocht en in het museum de schilderijen van Frans van den Berg bekeken. Frans van den Berg Bloemstilleven, olieverf. Aan het veelzijdig en indrukwekkend werk van de schilder-tekenaar Frans van den Berg is een prachtig boek gewijd. Een Stichting, met zijn naam heeft het boek Frans van den Berg uitgegeven bij de gelegenheid van de grote Frans van den Berg tentoonstelling in De schilder, die in Leiderdorp werd geboren en in Leiden de academie bezocht, heeft vooral gewerkt in de Midden Limburgse Maasstadjes Wessem, Thorn en Kessel. Hij liet een omvangrijk oeuvre na, met (zelf)portretten, landschappen, stillevens, bloemstukken en taferelen, schilderijen, aquarellen en tekeningen. Frans van den Berg had een levendige, trefzekere schilderhand. In het Gemeentemuseum Het Land van Thorn, hangen schilderijen van deze kunstenaar. De Stichting Frans van den Berg, die in 1997 is opgericht door een groep vrienden en bewonderaars van de kunstenaar, wil diens werk en persoon meer bekendheid geven. Dat gebeurt door het houden van tentoonstellingen en de uitgave van diverse publicaties. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 65

66 25 Schilderijen verhalen, is de signatuur te herkennen? Bij aankoop kijk ik eerst of het schilderij gesigneerd is. Is de signatuur herkenbaar en terug te brengen naar een beroeps kunstenaar? Dat zijn belangrijk facetten bij de beoordeling van een schilderij. Kunstenaars zetten de signatuur veelal in hun eigen losse toets (handschrift). Dit betekent dat de signatuur soms onduidelijk of zelfs niet te lezen is. Het is moeilijk om een kwalitatief goed schilderij, aangeboden voor een acceptabele prijs, maar met een onduidelijke signatuur niet te kopen. Dit vraagt later veel studie, maar als het lukt om de signatuur te herkennen geeft dat veel voldoening. Dat het niet alles lukt, om de signatuur te herkennen, mag blijken uit de volgende verhalen. De signatuur van deze prachtige olieverf heb ik niet kunnen ontcijferen. Ook de RKD kon mij niet verder helpen. Wel geschilderd in de trant van, maar geen concrete aanwijzingen. Het is een prachtige dynamische afbeelding van een haven. Vol dynamiek en prachtige kleuren. Een man uit Rotterdam belde mij, met de mededeling ik kom vanmiddag langs, hou het schilderij voor mij vast. Ik wil het schilderij eerst goed bekijken en dan kopen. Zijn reactie een paar uurtjes later: Dit is precies wat ik zoek en de prijs is geen probleem. Dat is het mooie van deze hobby, je maakt mensen blij, want geld staat vaak niet in verhouding tot een mooi kunstwerk. Wellicht heeft de koper de signatuur, of door het motief van het schilderij, de kunstenaar wel herkent. Het kan ook zijn dat hij het gewoon een aansprekend schilderij vond. Wie weet? Dit sombere schilderij, is geschilderd in de trant van de Vlaamse expressionisten, zoals 66 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

67 Constant Permeke, Gustave de Smet en Frits van den Berghe uit Vlaanderen in België. Ik heb het schilderij gekocht op de rommelmarkt in Bakkeveen. Het schilderij was onduidelijk gesigneerd. Dezelfde dag heb ik het via marktplaats verkocht aan een mevrouw uit België. De signatuur heb ik niet kunnen ontcijferen. De koopster uit België wellicht wel. Zo weet je nooit waar het geluk kan zitten. De signatuur van het onderstaande schilderijtje heb ik zelf niet kunnen ontcijferen. Gekocht in een zaak in Hoogeveen en verkocht aan een man uit Wezup bij Zwolle. Op het afschrift van de betaling stond zijn beroep vermeld: schoorsteenveger! Ik was verrast toen ik het schilderijtje weer op marktplaats tegen kwam met vermelding van de naam van de kunstenaar, R. H. Oldeman. Ik heb de man gecomplimenteerd met het vinden van de R.H. Oldeman Fragment van boerderij, olieverf. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 67

68 kunstenaar en hem succes toegewenst met de verkoop. Hij vertelde dat het zijn hobby is om de signatuur van een schilderij te ontcijferen. Het stak mij wel een beetje dat de schoorsteenveger het op dit punt van mij had gewonnen. Rudolf Hendrik Oldeman, geboren in 1901 te Limmen NH, was predikant en schilder. Hij werkte in aquarel en olieverf en maakte zeegezichten, stillevens en landschappen in een realistische stijl. Hij kreeg lessen van Arend Jan van Driesten. Hij is overleed in Wie het weet mag het zeggen, signatuur niet te lezen. 68 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

69 Phaff - Faber Op gezette tijden moet de modezaak van Rinsma in Gorredijk worden bezocht. Een bedrijf, met een enorme uitstraling op gebied van eigentijdse dames mode. Voor mij de mogelijkheid om het aan de andere zijde van het sluisje gelegen antiek en curiosa bedrijfje te bezoeken. Je waande je in de uitdragerij van Malle Pietje uit de NCRV serie Swiebertje van de jaren 70 van de vorige eeuw. De eigenaar, een oude baas, had altijd een prachtig verhaal. Hij werd niet onrustig van vut of prepensioen, hij was de 70 al royaal gepasseerd en ging rustig door met zijn handel. Bij de uitgang stond een vuil schilderijtje zonder lijst, voor een vriendelijke prijs. Routinematig neem je het schilderij op en bekijkt het wat beter. Mooie kleuren, de prijs maakte het niet duur en er stond een signatuur op. Een aardig schilderij om te kopen en thuis schoon te maken. Bij het schoonmaken komt de signatuur duidelijk te voorschijn. Voor Jenny was het gemakkelijk om de signatuur te ontcijferen: J. M. Phaff Faber 1948 In de Lexicon van Nederlandse kunstenaars de Pieter A. Scheen staat deze naam vermeld. Josephine Margaretha, geboren in 1891 te Fesno in Californie, woonde en werkte in Vlissingen, Den Haag, Amsterdam en Wassenaar. Huwde in 1946 met J. J. A. Phaff. Leerlinge van D. Bakels in Den Haag en H. P. van der Haar te Wassenaar. Schilderes van portretten en bloemen. Het is een prachtig bloemstuk op een blauwe vaas. Wilde planten met veel rode kleuren erin. Het schilderij is nu voorzien van een eigentijdse rode lijst. Het is na meer dan 50 jaar weer een prachtig geheel. Helaas is er een einde gekomen aan het werkzame leven van de handelaar uit Gorredijk. J. M. Phaff-Faber 1891 Bloemstilleven, olieverf G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 69

70 Alfred van Werven In de gemeente Winschoten heb ik vele jaren met veel genoegen op een prettige wijze samen met collega s en medewerkers van de gemeente gewerkt en veel projecten in de openbare ruimte mogen realiseren. Voldoende reden om er af en toe terug te komen en gelijktijdig een bezoek te brengen aan de inbrengwinkel op het bedrijventerrein Reiderland. Tussen een aantal schilderijen stond een schilderij gesigneerd Alfred van Werven Even nakijken in de Quick-Lexicon van Nederlandse Beeldende kunstenaars samengesteld door H. Visser te Emmen, die altijd binnen handbereik in de auto ligt. Hierin staat Alfred A. van Werven, geboren in 1920 vermeld, met een verwijzing naar de Pieter A. Scheen. Het schilderij is dus door een beroepskunstenaar gemaakt. Het schilderij zat in een afschuwelijk witte lijst. Daar moet je doorheen kunnen kijken. In je gedachte zet je er een passende lijst omheen, dan bekijk je het schilderij met andere ogen. A. van Werven Vliegden in landschap, met opkomend onweer, olieverf Het schilderij geeft voor mijn gevoel een Drents landschap weer. Het lijkt of er een onweersbui op komst is, terwijl de vliegden gelijktijdig de laatste zonnestralen, voor de naderende onweersbui opvangt. Het schilderij is inmiddels voorzien van een prachtige passende lijst.. De laatste kleuren van de zon zijn zichtbaar in de stam van de vliegden. 70 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

71 In de Lexicon van Nederlandse beeldende kunstenaars, de Pieter A. Scheen staat het volgende over Alfred van Werven vermeld. Alfred August (Alfred) van Werven werd in 1920 te Nijmegen geboren. Woonde en werkte in Rotterdam, Zeist, Zuidwolde (Dr.) en sinds 1964 in Lutten gemeente Hardenberg. Leerling van de Akademie voor Beeldende Kunst te Rotterdam. Hij is een veelzijdig kunstenaar: hij schildert, aquarelleert, tekent, beeldhouwt, etst en maakt monumentale kunst voor kerken, scholen en openbare gebouwen. Het is dus goed mogelijk dat Alfred van Werven het schilderij in Drenthe heeft gemaakt. Dit schilderij van een bijzondere professionele kwaliteit kwam ik tegen. De prijs was tamelijk hoog, maar gezien de kwaliteit toch maar gekocht. Bij de signatuur was van de achternaam de Sch duidelijk te herkennen. Bij het doornemen van de kunstenaars, waarvan de achternaam begint met Sch, kom je gauw uit op David Schulman. De kopers uit Utrecht, een moeder met haar zoon zeiden; Wij hebben liever een mooi schilderij boven de bank, dan ons geld op de bank. Nu kunnen wij er elke dag van genieten. Moeder rekent met u af. Tijd voor een kop koffie was er niet, want ze waren onderweg naar hun boot in Friesland. David Schulman Landschap, olieverf. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 71

72 Joachim Heinrich Bahr Landschap in het najaar, olieverf. Een wel heel bijzonder schilderij in een Rommelschuur te Zandvoort, gedeeltelijk verscholen achter allerlei rotzooi. Een glimp van denne bomen gaf mij een assosiatie met de heide op het Dwingelderveld in het najaar. Het schilderij te voorschijn gehaald en van voor en achter bekeken. De signatuur was duidelijk J.H. Bahr Op de achterkant stond dat ook nog eens duidelijk aangegeven. Via internet kom je uit bij Joachim Henrich Bahr, een niet onverdienstelijk landschap schilder in Noord Duitsland. Via een veilinghuis te Bremen ingebracht voor een veiling in Berlijn. 72 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

73 26 Gerrit van Lente, een stilleven kunstenaar op vakantie in Lauwersoog Het was een kort bezoek aan de rommelmarkt van de PKN kerk in Zuidlaren. Het leverde deze prachtige olieverf op, met een duidelijke signatuur van G. van Lente en een ets. Zoeken op het internet naar G. van Lente leverde niets op, wel onder Gerrit van Lente. Via de mail heb ik contact met hem gezocht. Gerrit van Lente 1955 Landschap nabij Lauwersoog, olieverf. Zijn reactie kwam per omgaande: Wat leuk dat je dit schilderij hebt. Ik heb het inderdaad ongeveer 10 jaar geleden geschilderd. Ik ben zeer benieuwd hoe je aan dit schilderij bent gekomen. Misschien heb ik het voor een goed doel aangeboden, ik weet het niet meer. Het schilderij is volgens mij acrylverf op karton. Wij waren in die tijd met vakantie in Lauwersoog. En als je dan door de landerijen richting Pieterburen rijdt, zie je van deze prachtige landschappen. Dit heeft mij zo geïnspireerd dat ik een serie van deze landschappen heb geschilderd. Als je interesse hebt kan ik wel een foto mailen. Normaal schilder ik bijna alleen stillevens, kijk maar eens op mijn link. Tijdens een van onze fietstochten in de omgeving van Lauwersoog zei Jenny: Dat is het huisje van jou schilderij. Prachtig dat alles zo op zijn plek valt. Het schilderij geruild tegen een Drents landschap, dat later minder interessant bleek te zijn. De handelaar vertelde naderhand. Het schilderij, dat ik door ruiling van jou heb gekregen, is erg gelukkig verkocht. De mensen, die het kochten hadden iets met die plek! Toch weer een aantal tevreden mensen. De stillevens van Van Lente ontlenen hun grootste kracht in het tot stilstand brengen van ons dagelijks bestaan. Ze bevrijden je van de jachtigheid van het normale leven. Neem eens de tijd om goed te kijken naar de verweerde muren, waarover avondrood en wolken drijven zoals je die voorstelt bij verre en sprookjesachtige landen. Steeds keert in Van Lente s doeken de rechte lijn terug; een muur, de rand van een stuk textiel, de verticale assen van flessen of potten. Zij geven rust in de composities. Ambachtelijk gebakken broden, oude aardewerken potten, bloemen, vruchten en sprankelend water in glas. Dat alles geeft de mensen een blij en warm gevoel, zoals dat in de mediterrane landen zo vanzelfsprekend lijkt. Ontmoet hier de schilder die ons door zijn eigen blik laat meekijken naar een schoonheid die in de dingen zelf rust. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 73

74 27 J.H. Emck, leerling van van Dulmen Het motief van de olieverf op doek, aangeboden op marktplaats, met de titel Drents landschap deed mij direct denken aan een perceeltje bouwland, waar wij in onze jeugd rogge of haver gingen maaien. Het perceeltje lag ver verwijderd van onze boerderij in de richting van het Blauwe Meer. Het was voorbij de woning van Roelof Grit nabij het Leggelderveld. Er was meer belangstelling voor het schilderij, maar na enige biedingen werd ik eigenaar. Het schilderij bevond zich in Amstelveen. De vader van de eigenaar was bouwkundige en heeft zijn opleiding genoten bij J. H. Emck. Bij het afscheid van zijn werkzame leven kreeg hij dit schilderij aangeboden. De huidige eigenaren, die het schilderij uit de erfenis hadden verkregen, waren op zoek naar wat anders. Op zich was de afstand naar Amsteveen geen enkel probleem, want wij komen op gezette tijden bij dochter Wilma in Amsterdam en ook bij Johnson, een voormalige asielzoeker uit Roden, die nu in de Bijlmer woont. Het ophalen ging overigens met hindernissen. Wij hadden met Johnson afgesproken, om met hem een ritje te maken langs de Vinkeveense Plassen, om daarna samen met hem het schilderij op te halen. Zijn vriend en landgenoot bleek ook op bezoek te komen. Hij kon natuur ook wel mee. Hij stond bij het station te wachten en stapte bij ons in de auto. Hij begreep niets van de hele cessie. Op zijn vraag aan Johnson, waar gaan wij heen zei Johnson, als grap bedoeld: Wij gaan jou verkopen. Wij waren inmiddels vanuit de Bijlmer, halfweg Amstelveen. De vriend werd op dat zelfde moment helemaal hysterisch en gevaarlijk. Johnson en ik zaten voor in de auto en Jenny met de man achter in de auto. Grote problemen. Mijn reactie was wij gaan terug naar de woning van Johnson in de Bijlmer. Maar Jenny was, zoals altijd kordaat en zei stoppen en alle twee uit de auto. Zo is het gebeurd. De lol was er af. Het schilderij opgehaald en op het eind van de middag Johnson nog even opgezocht, die zat in zak en as. Hij had de man afgeleverd bij het station. Wat kan oorlog een verwoestende invloed hebben op mensen. Deze intentie past niet bij de rust van het schilderij van J. H. Emck. J.H. Emck Landschap nabij Zeegse, olieverf. Jan Hendrik Emck, Muiden Groningen, volgde de Academie van Bouwkunst in Amsterdam. In zijn Groninger periode vanaf 1981 was hij bevriend met en kreeg hij les van Erasmus Berhard van Dulmen Krumpelmann. Samen maakten ze reizen. Hij was aquarellist, schilder en tekenaar van landschappen en stadsgezichten. Hij was bouwkundige en gaf in deze vakken les aan de Academie Minerva te Groninger. Het schilderij verkocht aan een kleurrijk figuur, kenner en verzamelaar van van Dulmen sr. Hij is zelf ook kunstenaar en houdt zich bezig met het ontwikkelen van hele bijzondere recreatiewoningen. 74 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

75 28 Een paneeltje van Dirk Smorenberg Dirk Smorenberg Havenhoofd, olieverf Het was een bijzonder schilderijtje, de olie verf op paneel, die ik in handen kreeg. Het motief, een aanlegsteiger in grijze en groene tinten. In de verf duidelijk gesigneerd met D. Smorenberg, 06. De leeftijd, de signatuur, het jaartal 1906 en het gehele schilderijtje kwam echt en betrouwbaar over. Nog even buiten bij daglicht bekeken en vervolgens gekocht. Alle toonaangevend kunsthandels en galeries verkopen nog graag werk van Dirk Smorenberg. De koper uit Rotterdam was iemand met een Joodse naam. Hij was bijzonder enthousiast. Het was kennelijk de aankoop van zijn leven. Hij bleef maar mailen. Kun je het schilderij voor een hoger bedrag verzekeren? Ik zal de meerkosten hiervoor betalen. Ook later na de ontvangst was de man nog tevreden. Hopelijk heeft hij een goede slag geslagen, ik was ook tevreden. Het geluk moet je eraan laten zitten. Dirk Smorenberg, Alkmaar Oud-Loosdrecht, geldt als een van de weinige Art Deco schilders van Nederland. Aanvankelijk woonde en werkte hij in Alkmaar en Bergen, hij verbleef daarna langere tijd in Engeland en de Verenigde Staten. In 1924 vestigde hij zich definitief in Oud-Loosdrecht, aan de Horndijk. Zijn meest succesvolle periode ligt ongeveer tussen 1910 en In uiteenlopende stijlen schilderde hij figuren, bloemen en vooral decoratieve landschappen en waterlelies, waarvoor hij inspiratie opdeed in het waterrijke Noord-Hollandse landschap. Smorenberg kreeg vooral bekendheid door zijn afbeeldingen van de Loosdrechtse plassen. Dirk Smorenberg was een onafhankelijk en een origineel kunstenaar. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 75

76 29 Dirk Filarski, zwervend schilder van de Bergense School Dit is een schilderijtje van een kunstenaar uit de Bergense School zei de eigenaar van een antiekzaak in Noord-Groningen. Houd dat even goed in de gaten. Het schilderij zag er niet uit. Het glas en het hele schilderij was vervuild, je kon amper de afbeelding zien. De signatuur van D.H.W. Filarski herkende ik. Een tijdje geleden kocht ik in ons favoriete museum Kranenburgh te Bergen het boek D.H.W. Filarski Zwervend schilder van de Bergense School, geschreven door Renee Smithuis. De gok is hoe komt de aquarel achter het glas vandaan. Is het papier beschadigd of door vocht aangetast? De vraagprijs maakt dat probleem niet echt moeilijk, dus kopen. Teunis Haveman was bij mij. Dat ging weer snel zei Teunis. Later die middag rondgereden in de polders boven Uithuizen. Genoten van het weidse Groninger land. Stoppen riep Teunis. Ik zie een dubbele regenboog. Aan een opkomende donkere lucht tekenden zich twee regenbogen af. Een schitterend gezicht. Weer thuis de aquarel uit de lijst gehaald. De aquarel verkeerde gelukkig in een uitstekende conditie. Aan de hand van zijn monografie en op internet uitgezocht welke kerk het zou kunnen zijn. Filarski heeft zoals de titel van zijn monografie, al aangeeft veel gereisd. De Kapel Sainte Marguerite, nabij Luik vertoont overeenkomsten met deze aquarel. Een Bergense School verzamelaar kocht deze aquarel van Filarski en kon tot zijn tevredenheid zijn omvangrijke collectie weer uitbreiden. Dirk Filarski De kapel Sainte Marguerita, aquarel. 76 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

77 De Kapel Sainte Marguerite, nabij Luik. Dirk Filarski, Amsterdam Zeist, was een gerenommeerd vertegenwoordiger van de Bergense school, was een veelzijdige kunstenaar. Hij was iemand van de oude stempel, want Filarski schilderde, aquarelleerde, tekende, etste, lithografeerde en vervaardigde hout- en linoleumsneden. Hij nam actief deel aan meer dan driehonderd exposities en oogstte zowel bijtende kritiek als wierookwolken van waardering. Het laatste kwam onder meer tot uitdrukking in onderscheidingen, medailles en ere tentoonstellingen. Zijn werk stond in de belangstelling van musea en particuliere verzamelaars in binnen- en buitenland. En eigenlijk is er nog niets veranderd, want als er een Filarski op de markt komt, is de belangstelling onverminderd groot. Lakkie werd hij genoemd door familie, vrienden en bekenden. Of nog kernachtiger Lak, omdat hij naar vele oordeel overal lak aan had. Lak was een geuzennaam die hij met trots droeg. Dirk, zijn eigenlijke voornaam dus, was bij bijna niemand bekend. Dat werd mede in de hand gewerkt omdat Filarski altijd signeerde met D.H.W. Filarski of Filarski. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 77

78 30 Ferdinand Boersma, kunstenaar uit Twente Tijdens een van onze fietstochten kwamen wij in Langweer, gelegen aan de Langweerderwielen in Friesland, een plaatsje, dat je via een prachtige fietsroute met een pondje kunt bereiken. Langweer is een schitterend plaats, met een dorpsstraat waar nog oude iepen staan, mooie terrassen en een antiquariaat met boeken en prenten. Hier kocht ik de tekening van Ferdinand Boersma, die precies in de fietstas paste. De tekening geeft een duidelijk Drents motief weer, alleen de plaats is niet aangegeven. Dat is altijd jammer, want je kunt de huidige bewoner van de boerderij erg blij maken met een dergelijke tekening. De tekening is verkocht aan een verzamelaar uit Twente. F. (Ferdinand) Boersma Drents boerenerf, tekening. F. (Ferdinand) Boersma, Franeker Hengelo, woonde en werkte vanaf 1936 tot zijn overlijden in Hengelo (Ov.) Hij was leerling van Bolink, Dik, Koeman en Goedvrind. Hij schilderde en tekende boerderijen, portretten, oude stadjes, bloemen en stillevens. Verkreeg een brons van Prins Berhard en een medaille van de gemeente Hengelo (Ov.) Het werk van Ferdinand Boersma is te vinden in het Historisch Musem Hengelo, waar ook een boek (met nog 7 kunstenaars) over hem is verschenen. 78 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

79 31 Roos Nagtegaal-Bosnak, trefzeker en expressief Het oeuvre van Roos Nagtegaal-Bosnak, Berlijn 1922, is omvangrijk, haar manier van schilderen trefzeker en expressief. Zij volgde de opleiding vrij schilderen aan de Hendrik de Keijzerschool in Amsterdam, de tegenwoordige Rietveld Academie. De werkwijze is direct: dikke penseelstreken vol verf smeert zij op het doek of paneel. Zo ontlaadt zij haar emoties. De weerslag daarvan spreekt voor de aandachtige toeschouwer uit al haar schilderijen. Inspiratie put Roos voornamelijk uit de natuur. Zij wil de ziel, de essentie van wat zij ziet, vastleggen. Roos exposeerde vanaf 1948 op veel plaatsen in Nederland en in het buitenland, vaak samen met Jan Nagtegaal, haar in 2000 overleden echtgenoot. Roos Bosnak, komt uit Berlijn. Daar werd ze in 1922 geboren. Elf jaar later, in 1933, toen het klimaat in Duitsland slechter werd, haar vader was joods, vertrok de familie Bosnak naar Amsterdam. Het enige wat zij konden meenemen was de naaimachine. Hier begon een periode van grote armoede. Het eerste huis waar het gezin Bosnak in terecht kwam was helemaal leeg. Ze leefden op de kale vloer. Roos Bosnak, de oudste uit het gezin, ging een opleiding in modetekenen en ontwerpen volgen aan de Industrieschool voor Vrouwelijke Jeugd in Amsterdam. Maar haar passie zat toch meer in de vrije kunst en zij ging naar de Hendrik de Keijzerschool, die later de Rietveld Academie ging worden. In de oorlog ging Roos Bosnak naar een kunsthandel aan de Heiligeweg in Amsterdam. Zij had een schilderijtje bij zich dat ze op school had gemaakt; of ze het voor haar wilden verkopen. In die galerie was toevallig ook een andere jonge kunstenaar aanwezig die ook wat wilde verkopen. Ze raakten met elkaar aan de praat en Roos dacht dat ze wel van die kunstenaar schilderles wilde. Ze spraken af in zijn atelier, zijn naam was Jan Nagtegaal. Na de tweede wereldoorlog begonnen Jan en Roos in een leeg huis met slechts één bed maar wel met twee schildersezels. Zo moest een kunstenaarsleven verder worden doorgezet! In deze arme jaren schilderde Roos Nagtegaal van alles en nog wat, tot en met lampenkappen aan toe. Toch begon zij in deze periode ook haar kunstenaarsleven verder op te pakken. En uit te bouwen. Zij verzorgde ook de zakelijke kant en de PR van hun beider kunstenaars bestaan. Zij was de manager van het echtpaar. Vanaf de jaren zestig gingen Roos en haar man vele buitenlandse reizen maken wat in haar werk goed is te zien. Roos heeft diverse thema s in haar omvangrijke oeuvre. Haar manier van schilderen is gevarieerder dan die van Jan Nagtegaal. Zij brengt vooral ook haar beleving tot uiting op haar doeken. Wie naar haar werk kijkt, ziet niet alleen een stukje van de realiteit maar vooral ook hoe ze die beleeft heeft. Roos Nagtegaal maakte diverse bloemstillevens. Deze zijn in een persoonlijke stijl geschilderd waarbij ze vooral haar beleving heeft vastgelegd. Heel bijzonder zijn de schilderijtjes van enkele rozen die Roos Nagtegaal schilderde na het overlijden van haar man. Tederheid en verdriet komen hierin tot uitdrukking. Veiling Het bloemstilleven was in 2009 te koop op een veiling van Methusalem, bij Hotel van der Valk in Assen. Tijdens de kijkdagen had ik het schilderij wel gezien, maar niet goed bekeken. Ik vond het een goed schilderij. Het bijzondere was dat er geen richtprijs in de catalogus stond aangegeven. De inzet was uiteindelijk uitzonderlijk laag, dus ik bood en was direct eigenaar. De veiling was vroeg afgelopen, nog een paar mensen gesproken en vervolgens het schilderij opgehaald. Toch wel een beetje in spanning, er zal toch geen gat inzitten, of anderzijds beschadigd zijn? De eerste verassing was dat de nota een factor 10, een extra 0 te hoog was. Op dit punt was er bij mij geen enkele twijfel, want ik wist precies wat ik had geboden. Vervolgens overleg met de notaris en met de veilingmeester Geert Ziengs. De nota klopte niet en werd direct aangepast. De kwaliteit van het schilderij was overigens perfect. Anja Booij en Erwin Dijkstra hadden vanwege hun huwelijk, inmiddels al weer 5 jaar geleden, nog een schilderij van ons tegoed. Goede zaken komen langzaam! G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 79

80 Roos Nagtegaal-Bosnak 1922 Bloemstilleven, olieverf. Over Roos Nagtegaal en haar overleden man Jan Nagtegaal is een monografie verschenen. Iemand uit Westerbork, bood een aantal kunstboeken te koop aan op internet. Ik mailde hem met de vraag of hij deze monografie ook te koop had en vertelde er bij dat ik een schilderij van Roos Nagtegaal had gekocht op de veiling. Direct kreeg ik een mail terug: Heb jij dat schilderij gekocht? Wat bleek de man van de kunstboeken was een medewerker van veilinghuis Methusalem. Hij vertelde dat hij regelmatig contact had met Roos Nagtegaal en dat hij kon zorgen voor een gesigneerd exemplaar. Op een zaterdagmorgen heb ik het boek bij hem opgehaald. Hij vertelde, waarom het schilderij voor zo n uitzonderlijk laag bedrag was verkocht. Ook de veilingmeester kan zich vergissen en het schilderij moest weg. Het ging om schilderijen uit een boedel, waarbij ook een aantal schilderijen van Jan Nagtegaal zaten, die wel de goede prijs opbrachten. Anja en Erwin vonden het schilderij prachtig en het hangt nu in Schagen. 80 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

81 32 De Zuidlaardermarkt, schilderijen, verhalen en geschiedenis In de zomer van 2007 was ik met anderen actief voor de tentoonstelling in het voormalig gemeentehuis aan de Brink te Dwingeloo. Als suppoost zag ik daar iemand met belangstelling naar de schilderijen kijken. Ik herkende hem niet als oud Dwingeler en ook niet als toerist. Op mijn vraag waar zijn belangstelling naar uit ging, vertelde hij mij o.a. dat hij een boekje wilde schrijven over kunstenaars, die op de Zuidlaardermarkt hebben geschilderd. Mijn belangstelling was direct gewekt. Zelf heb ik al een aantal schilderijen van de Zuidlaardermarkt verzameld, van o.a. Wim Vaarzon Morel, Jan van Loon en Evert Musch, en daar een verhaal over geschreven. De afspraak met Jan Kraak uit Zuidlaren was snel gemaakt nadat ik hem al mijn Zuidlaardermarkt gegevens had g d. Dit was het begin van een prettige samenwerking met als resultaat een prachtig boek. Jan Kraak kan goed schrijven en ik kan goed regelen en projectmatig werken. Een greep uit de activiteiten: oproep in het Dagblad van het Noorden via verslaggever Bram Hulsebos, contact zoeken met Hermien Haar van uitgeverij Het Drentse Boek te Beilen, overleg met Harm Jan Lesschen en Janny Roggen van Stichting Het Drentse Boek over de inhoud, subsidieverwerving, overleg over de lay-out met Erik Heythekker van Grafiplan Geeuwenbrug, overleg met Hennie Fidder van de Historische Vereniging Zuidlaren etc. etc. Oproep in het Dagblad van het Noorden De Zuidlaardermarkt is door veel kunstschilders geschilderd. Erasmus Bernhard von Dulmen Krumpelmann uit Zeegse kwam er meer dan 60 jaar. Leden van de Groninger kunstkring De Poeg waren ook vaak present. De heer Jan Kraak uit Zuidlaren doet onderzoek naar schilders van de Zuidlaardermarkt met de uiteindelijke bedoeling daar het boek De Zuidlaardermarkt gezien door kunstenaars over te schrijven, dat zal worden uitgegeven door de Historische vereniging Zuidlaren. Jan Kraak komt graag in contact met bezitters van een schilderij of een aquarel van de Zuidlaardermarkt voor eventuele opname in het boek. Deze oproep in het Dagblad van het Noorden van 10 oktober 2007 leverde een resultaat op van ongeveer 150 schilderijen van ca. 50 beroeps kunstenaars, olieverven, aquarellen, met als motief de Zuidlaardermarkt. Het resultaat is een prachtig boek, met zorg geproduceerd door Koninklijke Van Gorcum te Assen. Wij als schrijvers zagen een aantal van 1500 exemplaren wel zitten, terwijl de uitgever 1000 exemplaren meer als voldoende vond, wat uiteindelijk resulteerde in een oplage 1250 exemplaren. De presentatie van het boek op donderdag 15 oktober 2009 in het Tulip Inn Brinkhotel te Zuidlaren was een bijzonder gebeuren. Het eerste exemplaar werd door Jan Kraak aangeboden aan de heer J. Tichelaar, commissaris van de Koningin in de provincie Drenthe, het tweede boek aan Sophia Heeres en het derde boek aan Wim Vaarzon Morel. Wij hebben als samenstellers verder meegewerkt aan PR voor het boek in diverse kranten, radio en verenigingen. De mooiste actie was de verkoop van het boek tijdens de Zuidlaardermarkt op de derde dinsdag van het jaar 2009 in een verkoopstand van de gemeente Tynaarlo, dit in nauwe samenwerking met Hennie Fidder en andere vrijwilligers van de Historische Vereniging Zuidlaren. Mijn oproep tijdens de markt via een interview door Aaldert Oosterhuis van RTV Drenthe aan het Drentse boek te Beilen, om boeken te brengen, omdat wij anders nee moesten verkopen, was een prachtige stunt. s Morgens een groot artikel in het Dagblad van het Noorden en daarna de oproep via RTV Drenthe kwam de verkoop ten goede, wat resulteerde in een verkoop van 300 boeken, alleen al op de marktdag. De oplage is nu bijna uitverkocht, hopelijk komt er een tweede druk. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 81

82 Wim Vaarzon Morel Zuidlaardermarkt, aquarel. Wim Vaarzon Morel over de Zuidlaardermarkt De kunstschilder Wim Vaarzon Morel schildert al vanaf de jaren zestig op de Zuidlaardermarkt. Hij zegt hier het volgende over: Al die prachtige paarden en bijzondere mensen, de jachtige en gemoedelijke sfeer die er hangt, maakt de Zuidlaardermarkt tot een bijzonder gebeuren. Een vermaak van honderden paarden in een zee van handelaren met wandelstokken en al die andere toeschouwers. Het laden en lossen, het laten draven van de paarden, het loven en bieden middels handjeklap, dit alles gebeurt, ieder jaar weer onder de hoge bomen van de eeuwen oude brinken van Zuidlaren op de derde dinsdag van oktober. Deze sfeer probeer ik vast te leggen in mijn schilderijen. Het zijn voornamelijk aquarellen en tekeningen. In mijn beginjaren kwam ik de avond voor de Zuidlaardermarkt en sliep in mijn auto, om de volgende dag op tijd aanwezig te zijn. Vorig jaar kreeg ik een prachtige plek van gastvrije mensen in hun voortuin. Hier kon ik perfect schilderen. Wim Vaarzon Morel, Amsterdam 1931, stamt uit een familie van kunstschilders. Wim gaat in de voetsporen van zijn vader en grootvader en volgt van 1953 tot 1957 de opleiding aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam. Eerst wordt hij lector en in 1969 volgt zijn benoeming tot hoogleraar en directeur aan dezelfde Rijksacademie te Amsterdam. In 1984 neemt hij ontslag en gaat als vrij kunstenaar letterlijk de boer op. Hij schildert op de vee- en paardenmarkten van Utrecht, Zuidlaren, Hedel en Elst. De werkzaamheden met de Belgen op het akkerbouwbedrijf van de familie Mol in Zuid-Beveland legt hij vast. Er worden door hem paarden geschilderd op draverijen, paardenpolo s, rodeo s, hengstenkeuringen en paardenshows in binnen en buitenland. Ook doet hij inspiratie op bij de manege van zijn zoon De Paardenhof te Kwadijk. 82 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

83 Wim Vaarzon Morel Zuidlaardermarkt, aquarel. Presentatie boek Zuidlaardermarkt. Wim Vaarzon Morel vertelt over zijn schildersloopbaan, tijdens de presentatie van het boek. Overhandiging van het eerste exemplaar aan Jac. Tiggelaar, commissaris van de Koningin van de provincie Drenthe, samen met Jan Kraak. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 83

84 33 Affiches van tentoonstelling uit de jaren 70 en 80 De uitspraak: je moet handel doen met mensen waar geluk aan zit is nog altijd actueel. Dit is zeker van toepassing op de eigenaar van een antiekzaak in Noord-Groningen. Aan deze man zit altijd geluk. Dag Booij, ik zag jou komen, ik heb al even nadacht of er iets voor jou bij is. Het gaat dan om een schilderij, maar in dit geval een map met affiches. Een vluchtige blik leerde dat het om heel veel affiches ging uit de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw. Deze affiches vermelden schilderijententoonstellingen in Groningen, Friesland en Drenthe, maar ook van tentoonstellingen in musea van Zutphen, Arnhem, Amsterdam, Den Haag etc. Deze map komt uit het bezit van Groninger kunstverzamelaar, die 400 Ploegschilderijen, heeft nagelaten. Hij kocht bij ieder museumbezoek een affiche en zette de datum van het bezoek met balpen achter op de affiche. Een bijzondere verzameling. De verkoper zei bij mijn vertrek: Kijk de map goed na, want er kunnen unieke exemplaren inzitten. Verkoop De verkoop van de affiches was een bijzondere plezierige bezigheid. Veel mensen hebben ons huis aan de Woldzoom te Roden met veel genoegen verlaten, in het bezit van enkele affiches. Zo was er een man uit Friesland, die bezig was een Lexicon te schrijven over Friese kunstschilders. Hij verzamelde alles over Friese kunstschilders. Hij was zichtbaar blij een zestal affiches aan zijn verzameling te kunnen toevoegen. De man was al op leeftijd. Of het hem zal lukken, de Lexicon tijdens zijn leven gereed te krijgen, zal de toekomst leren. Zo heeft H. Visser uit Emmen destijds het boek Quik - Lexicon, Nederlandse Beeldende Kunstenaars, samengesteld. Het in 1997 door Servo uitgegeven boek, geeft beknopte informatie over kunstenaars. Echt monnikenwerk! Voor mij een prachtig instrument om even snel te kijken of een kunstenaar in de boeken staat vermeldt. Vrij snel na het gereed komen van zijn boek is H. Visser overleden. Een Jan Mankes verzamelaar/liefhebber was blij met de affiche van de Jan Mankes tentoonstelling in het Arnhems Museum in De affiche van de Ploegtentoonstelling in Pictura, zoals hiernaast afgebeeld bleek een uniek en origineel exemplaar te zijn en is door mevr. Jansen van het Groninger Museum toegeschreven aan Johan Dijkstra. Voorzien van de documenten van het Groninger Museum is deze bijzondere affiche terecht gekomen in de collectie van een vaste afnemer in Eelde-Paterswolde. Ook hebben vrienden en kennissen, kunnen putten uit deze omvangrijke collectie. Zelf heb ik nog een aantal aansprekende affiches gehouden en het restant verkocht aan iemand uit Groningen. 84 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

85 G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 85

86 34 Hein Kray en de Catharina kerk van Roden Hein Kray schilderde omstreeks 1960 in opdracht de Catharina kerk te Roden. Het was een afscheidscadeau van de gezamenlijke huisartsen en wijkverpleegsters uit Roden, voor hun vertrekkende collega. Zij vertrok naar het zuiden van het land. Het schilderij is na haar overlijden via vererving teruggekomen in Roden. Deze mensen hadden geen binding met het schilderij en hebben het via marktplaats aan mij verkocht. Hein Kray Catharina kerk te Roden, olieverf ca Hein Auke (Hein) Kray, , was een leerling van Jean Krans en van Eduard Houbolt. In Groningen studeerde hij medicijnen, maar hij voltooide de studie niet. In 1933 behaalde hij een akte LO-tekenen. Hein Kray schilderde, tekende in inkt en pastel, aquarelleerde, etste, lithografeerde, boetseerde, illustreerde, ontwierp tekenmethodes voor het onderwijs en beoefende bovendien de kunstnijverheid. Kray ontwikkelde een eigen stijl; naturalistisch, iets impressionistisch, met de benadering van de natuur als ideaal. Voor de boeken die zijn vrouw schreef maakte hij bandontwerpen. Met haar maakte hij samen jarenlang een stripverhaal voor de krant: zij schreef de tekst, hij maakte de tekeningen. In de jaren 20 maakte hij veel politieke prenten voor het blad de Houten pomp. Behalve in Groningen en Friesland gaf hij tekenlessen in Assen, Hoogeveen en Klazienaveen. Kray tekende verschillende kerken in Drenthe en werkte verder veel in de omgeving van Assen. Een schilderij van de Zuidlaardermarkt omstreeks 1200 met 86 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

87 ongeveer dezelfde afmetingen als de platen van Isings getuigt van zijn bewondering voor deze historieschilder. Hein Kray schilderde het liefst naar de natuur: landschappen met bomen, oude schuren, hunebedden, de hei, een zandverstuiving. Zoals ik schilder, zei hij, hebben eeuwen voor mij de grote meesters het ook gedaan. Met die uitspraak wilde hij zich overigens niet op een lijn stellen met deze grote meesters, daar stond zijn grote bescheidenheid borg voor. Jarenlang exposeerde hij, samen met onder andere Evert Musch, in de zomermaanden in het gymnasium in Assen. Zondagse bezoekers vonden dan openplekken tussen de aan de wand hangende doeken. Op die plek had een de werken van Hein Kray gehangen. Hij verwijderde ze op zaterdagavond en bracht ze op maandagmorgen terug. Handel was best, moest de kunstenaar gedacht hebben maar niet op zondag. Hein Kray werd wel de schilder van Drenthe genoemd. Dit schilderij naderhand verkocht aan de gemeente Noordenveld en hangt op een prominente plaats in het gemeentehuis. Hein Kray Oude Molen, tekening Dit is nog een aardige Drentse tekening zei de medewerker van de inbrengwinkel aan de Dieverbrug. Meestal zijn de ingelijste tekeningen van Hein Kray kopieën. Er zijn honderden kopieën gemaakt van zijn tekeningen. Na de tekening met de loep te hebben bekeken, bleek dat het om een originele tekening van Hein Kray te gaan. De loep is van onmisbare waarde bij het onderkennen van origineel of namaak. Sommige schilderijen zijn van alle kanten oud gemaakt met soms op de achterkant een gedateerde krant. Met het oog niet van echt te onderscheiden. In Eenrum in de provincie Groningen kocht ik een ets, helemaal onder het stof met een oude originele lijst. De loep had ik bij mij, maar ik vond het niet nodig om deze te gebruiken. Zo onverdacht echt leek de ets en de lijst. Bij bestudering thuis bleek dat het ook hier om een kopie ging. Dat kost leergeld. Vanaf dat moment maak ik altijd gebruiken van de loep. Hein Kray maakt deze tekening van Oude Molen in Iemand kocht de tekening voor zijn oude vader: Mijn vader komt vaak op zijn bromfiets naar Oude Molen. Hij vindt dit een prachtige plek en zal erg blij zijn met de tekening. Het was een bijzondere man, die zijn vader met deze tekening wilde verrassen. Hij vroeg echter veel tijd en aandacht, alvorens de handel kon worden afgerond. Mijn voorkeur gaat uit naar snelle beslissers. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 87

88 35 Ronald Terpstra, bloemen uit Amsterdam R. P. (Ronald) Terpstra, Amsterdam 1948, is schilder en tekenaar. Hij genoot zijn opleiding aan de Rijks Academie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam. Hij werkt met pastel en olieverf. Een geliefd onderwerp is het maken van portretten en bloemstillevens. Hij maakte studie reizen naar Frankrijk en Italië. Hij was lid van diverse kunstenaarsverenigingen, zoals Arti en Amicitiae en Vereniging Sint Lucas, beide te Amsterdam. Hij had in zowel Amsterdam, als op Toscane een particuliere Academie. Leerlingen van hem zeggen, dat ze op Toscane de kleuren en het licht hebben leren schilderen. In 1985 is er een boekje over hem verschenen getiteld: Ronald Terpstra schilder en tekenaar. In het boek Hedendaagse portretkunst in Nederland uit 1986 zegt Hans Redeker het volgende over Ronald Terpstra: In het samengaan van een grote picturale potentie, een helder psychologisch inzicht en een groeiend streven naar harmonie heeft hij de volwassenheid bereikt. De resultaten van een werkzaam leven kan men zien op de site van Ronald Terpstra, beeldend kunstenaar. Hier wordt een fraai overzicht gegeven van de veelzijdigheid van zijn schilderijen. Hans Redeker heeft het dertig jaar geleden goed gezien. Ronald Terpstra Bloemstilleven, olieverf. Dit kleurige en uitbundige bloemstilleven van wilde planten, olieverf op doek gekocht op een koffermarkt markt in Noord Holland. Het schilderij heeft al een tijdje gehangen in het appartement van dochter Wilma in Amsterdam. Een prachtig schilderij, dat wij voorlopig maar zelf houden. 88 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

89 36 Heleen van der Tuin, zeefdrukken van het vlakke en lege Groningse landschap Met strakke lijnen en felle kleuren laat Heleen van der Tuin in een serie zeefdrukken het typische vlakke en lege Groningse landschap zien. Deze zeefdrukken blijven altijd boeien. Op de rommelmarkt in Peize, ruimde een mevrouw zeefdrukken van Heleen van der Tuin op. Ook had ze thuis nog enkele, die ik er bij kon kopen. Er blijft altijd belangstelling voor deze kleurige zeefdrukken. De vaste afnemer van deze zeefdrukken is iemand uit Baflo, die getrouwd is met een van der Tuin. In de verte familie, vandaar. Hij zelf is geboren in het westen van het land en werkt als suppoost in het Museum Boijmans van Beuningen te Rotterdam. Het werk van de Groningse kunstenares Heleen van der Tuin, Groningen 1945, valt op door gebruik van heldere en stralende kleuren. Haar abstracte werken zijn echte kleurbronnen, waarbij het licht-donker vaak een bijzondere plaats inneemt. Met hetzelfde kleurscala maakt ze dansende en staande mensfiguren. Met strakke lijnen en felle kleuren laat ze in een serie zeefdrukken het typische vlakke en lege Groningse landschap zien. De dieptewerking en de kleur tegen kleurcontrasten zijn daarin belangrijk. Heleen van der Tuin 1945 Gronings landschap, zeefdrukken. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 89

90 37 Johannes Josseaud, de vergeten etser Johannes Josseaud, Amsterdam Haarlem was kunstschilder. Hij maakte aquarellen, olieverven en veel grafisch werk. Hij had een naturalistische stijl en als onderwerpen, havengezichten, landschappen en stads en dorpsgezichten. Hij heeft een groot deel van zijn leven in Haarlem gewoond. Zijn werk kom je met enige regelmaat tegen, vooral zijn etsen. Hoewel van goede kwaliteit worden zijn etsen weinig gevraagd. De twee werken van zijn hand met nog een werkje in één koop verkocht, aan weliswaar een verzamelaar, maar met een wel erg krap budget. Een zuinige bieder. Johannes Josseaud St. Elisabeth s Gasthuishofje Haarlem, ets. Johannes Josseaud Ets bloem en fruitstilleven. 90 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

91 38 Andre Winkel, bloemenschilder bij uitstek André Winkel heeft na zijn maatschappelijke loopbaan als directeur van modewinkels in Den Haag, zich weer toegelegd op zijn eigenlijke professie, de kunst. Hij had niet voor niets de Academie des Beaux Arts in Genève doorlopen. Het werk van Winkel bestaat grotendeels uit olieverfdoeken met composities van bloemen. De tuin, de berm, de sloot en de natuur in het algemeen vormen zijn grote inspiratiebron. André ondertekent zijn schilderijen alleen met zijn voornaam, naar voorbeeld van één van zijn inspirators Vincent van Gogh. Na zijn pensionering is Andre Winkel samen met zijn vrouw Tine gaan wonen in Leggelo, in de voormalige gemeente Dwingeloo. Hij kon in Leggeloo meer tijd besteden aan zijn hobby s schilderen en tuinieren. Hier kwam hij in contact met de dynamische zakenman Jan Wiechers van Wiechers Woonoase te Dwingeloo. Het klikte tussen de begaafde kunstenaar en Jan Wiechers, wat uitmondde in een jarenlange samenwerking van 1981 tot In de zomermaanden waren er in de zaak te Dwingeloo, grote tentoonstellingen van Andre Winkel en in de wintermaanden tentoonstellingen van amateurkunstenaars. Het interieur dichter bij de kunst brengen en omgekeerd. Schilderijen kwamen ten goede van klanten en een deel van de opbrengst ging naar goede doelen, zoals Foster Parents. Kortom een geweldige P.R. formule, die bij Jan Wiechers altijd in goede handen was. Andre Winkel Bloemstilleven, olieverf. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 91

92 Tijdens een fietstocht in de omgeving van Leek, kwamen wij in een antiek en curiosa zaak. Desgevraagd vertelde de eigenaresse, dat ze enkele schilderijen te koop had. Het geeft voldoening om de signatuur op een schilderij te herkennen. Een prachtige aanvulling op onze schilderijen collectie. Documentaire 4 mei 2013 In de Tweede Wereldoorlog vluchtten de ouders van grafisch ontwerper Bau Winkel voor de Duitse bezetter. Tijdens hun vlucht door Europa legde Bau s vader alle gebeurtenissen vast in een getekend dagboek. In hun voetsporen zoekt Bau anno 2012, samen met regisseur Ger Poppelaars, de plekken op die zijn vader onderweg in zijn oorlogskroniek vol mooie tekeningen, memorabilia en treinkaartjes heeft beschreven. In deze zoektocht herbeleven we door de ogen van hun zoon, hoe een jong stel lopend of met de trein, hun weg naar het beloofde land, Zwitserland, probeerde te vinden. Altijd alert op Duitsers die op de loer lagen. Op zoek naar de exacte route en de mensen die hen indertijd geholpen hebben, vertelt Bau Winkel het levensverhaal van zijn ouders. Vlucht uit Holland is een ode aan de liefde van een joodse man en zijn vrouw, die erin slaagden samen een onmogelijke reis te maken. Toen Andre Winkel en zijn vrouw vanuit Zuid Frankrijk met de trein richting Zwitserland reden was het volop voorjaar en reden door een met bloemen bezaaid landschap. Andre Winkel heeft toen gezegd, als wij hier doorheen komen, wil ik eenzelfde bloemenparadijs maken als wij nu zien en die schilderen. Jenny zei tijdens de uitzending: Remmelt je moet een schilderij kopen van die kunstenaar. Het kwartje was bij mij gevallen en zei die hebben wij al. Andre Winkel heette tijdens de Tweede wereldoorlog Cohen. Hij heeft na de oorlog zijn naam veranderd van Cohen in Winkel. In Leggeloo, nabij Dwingeloo heeft hij zijn droom kunnen verwezenlijken, door rondom zijn boerderijtje een bloemen paradijs te creëren en te schilderen. Hij heeft tijdens zijn leven in Leggeloo nooit gesproken over zijn oorlogservaringen en zijn spectaculaire vlucht naar Zwitserland. Goede vrienden van hem en zijn vrouw Tine in Dwingeloo hebben met stijgende verwondering naar de documentaire gekeken. 92 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

93 39 Jan van Essen, de bekendste Nederlandse dierschilder Johannes Cornelis (Jan) van Essen, , was een bekende Nederlandse dieren schilder. Aanvankelijk schilderde hij landschappen en stadsgezichten, maar onder invloed van de Engelse dierenschilder J. Swan ging hij zich vanaf 1885 toeleggen op dieren. In de Amsterdamse dierentuin Artis maakte hij vele studies van vogels en leeuwen. Aan waardering heeft het hem nooit ontbroken, want op tentoonstellingen in Amsterdam, Duitsland, Frankrijk en Australië werd zijn werk bekroond. Van Essen leerde het schildersvak van Johan Conrad Greive, schilder van rivier- en stadsgezichten. Ook werkte hij korte tijd op het atelier van de genreschilder Hendrik Valkenburg. In Amsterdam was hij lid van Arti et Amicitiae Diverse Musea hebben werk van hem zoals het Stedelijk Museum Amsterdam, het Haags Gemeentemuseum en het Rijksmuseum Kröller - Muller in Otterlo. Jan van Essen Landschap met eenden, ets. In de nazomer van 2010 zijn Jenny en ik een midweek naar Terschelling geweest. Wij hadden ruim voldoende tijd om de middagboot vanuit Harlingen te halen en besloten een route te kiezen langs de noordkust van Friesland. In Sint Annaparochie bleek een kringloopwinkel op maandagmorgen open te zijn. Na een praatje nodigde beheerder mij uit om enkele schilderijen op zijn kantoor te bekijken. Deze prachtige ets van Jan van Essen heb ik gekocht. Hij wilde informatie over de kunstenaar Joan B. N. v Gent. Na de vakantie heb ik de beheerder informatie gegeven over deze kunstenaar. Hoe contacten kunnen verlopen bleek toen ik hem later belde als lid van een werkgroepje van de Roder Boekenmarkt. Wij zochten een bestemming voor de overgebleven boeken. Hij verwees mij door naar een collega, die het restant boeken van de boekenmarkt ieder jaar voor een acceptabel bedrag koopt. In de handel moet je altijd blijven praten. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 93

94 40 G.J. Adema, kunstenaar van Us Mem in Leeuwarden Gerhardus Jan Adema, Franeker Leeuwarden, was een beeldhouwer, tekenaar en kunstschilder. Hij was autodidact en heeft zich ontwikkeld tot een van de belangrijkste kunstenaars in Frieland. Aanvankelijk was hij huisschilder in Huizum. Hij adverteerde in 1938 in de Leeuwarder Courant als Schildersbedrijf G.J. Adema annex beeldhouwer, portret en reclameschilder. Hij was lid van de Bond van Friese kunstenaars. Als kunstschilder had G.J. Adema vooral dieren als onderwerp, voornamelijk koeien en paarden, maar ook honden. Hij heeft vele kampioenen van het Friese paard en het Friese fokvee geschilderd. Zijn belangrijkste werk is ongetwijfeld dat van de Friese stamboek koe (1954) te Leeuwarden, die in de volksmond al snel de bijnaam Us Mem kreeg. Zijn werk staat nog volop in de belangstelling bij kunsthandels en veilingen. Op de jaarlijkse rommelmarkt in Peize, rondom de middeleeuwse Dorps Kerk, werd mijn aandacht getrokken door een olieverf op doek met het motief van een hond. Het schilderij was van professionele kwaliteit en duidelijk gesigneerd met G.J. Adema. De naam van de schilder had ik niet paraat. Ik kocht het schilderij in de veronderstelling dat er wellicht een echte honden liefhebber is, die belangstelling heeft voor een dergelijk schilderij. De naam van de kunstenaar opgezocht in mijn kunstenaars bestand. Het schilderij ingebracht voor een veiling bij veilinghuis Ald Fryslan in Ylst. In dezelfde veiling waren er zes Adema s, zodat dit schilderij niet werd verkocht. Later is het schilderij verkocht aan een mevrouw uit Meppel. Zij was geboren in Leeuwarden. Haar vader verzorgde de boekhouding voor G.J. Adema en zij kwam als kind regelmatig bij hem thuis. Haar vader heeft zijn drie kinderen door G.J. Adema laten schilderen. Zij heeft een aantal schilderijen van G.J. Adema in haar bezit en was erg gelukkig met deze aankoop. Er is een monografie over G.J. Adema verschenen. Wellicht kom ik die nog een keertje tegen. G.J. Adema Portret van een hond, olieverf. 94 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

95 41 Te veel kunstenaars met de naam Bos Tormentil, in en verkoop van inboedels te Opende, nabij Surhuisterveen is een prachtige winkel, die slechts drie middagen in de week open is. Het lukt de eigenaren om iedere week een prachtig aanbod van goederen te presenteren. Nooit rommel. Deze formule trekt veel publiek. J. Bos Landschap met boerderij aan vaart, olieverf. Het hierboven afgebeelde schilderij kocht ik bij Tormentil. Duidelijk gesigneerd met Bos, alleen de voorletter was niet duidelijk. De uitdaging is om de juiste kunstenaar te vinden met deze signatuur. De Art index van de Jacobs geeft 358 hits met de naam Bos en met de voorletter J Bos in totaal 18 kunstenaars. Een onmogelijke opgave om de juiste kunstenaar J. Bos te vinden. Dat leverde dus niets op. Het schilderij, voorzien van duidelijke foto s, met name van de signatuur, via marktplaats verkocht aan een galerie in Vaassen. In de omgeving van Apeldoorn woonde en werkte een bekende kunstenaar met de naam J. Bos. Ik gunde hem graag het geluk van een goede aankoop, door zijn kennis en kunde van schilderijen en kunstenaars. De galerie heeft het schilderij schoon gemaakt en van een nieuwe lijst voorzien. Vervolgens is het schilderij via hun internetveiling aangeboden: Boerderij aan de rivier en kunstenaar J. Bos. Een mooi en helder schilderij met doekformaat 40 x 80 cm in mooie lijst.over bijna alle kunstenaars wordt informatie gegeven, maar niet over J. Bos. Ook deze galerie heeft de juiste J. Bos niet gevonden. Er zijn te veel kunstenaars met de naam Bos. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 95

96 42 Hendrik Weegewijs, kunstenaar in het Gooi Hendrik Weegewijs, Nieuwer-Amstel Soest, zwierf na zijn opleiding door Nederland en België, zonder lang op een plaats te blijven hangen. Vanaf 1901 bracht hij veel tijd door in het Gooi en ontwikkelde hij zich daar als een opvolger van de Mauvelandschappen met schapen. Ondertussen deed Weegewijs wel zijn inspiratie ter plaatse op en ging hij in een lichter pallet schilderen. Het Franse impressionisme was nu langzamerhand overal doorgedrongen. In de loop der jaren woonde hij gedurende langere perioden in Drenthe, waar hij vooral door het landschap en het boerenleven werd geboeid. Hij bleef er ook toen hij weer in het Gooi woonde vele malen terugkomen. Hij heeft op meerdere plaatsen in Drenthe gewoond en gewerkt, o.a. in Gasselte en Drouwen. Hij wordt vermeld in het boek van Roel Sanders Schilders van Drenthe. Tijdens een vakantie kochten wij in Zeist deze prachtige ets van Hendrik Weegewijs, zonder de kunstenaar te kennen Bij bestudering van deze kunstenaar blijkt dat hij prachtige schilderijen, aquarellen, tekeningen en etsen van landschappen en dorpsgezichten heeft gemaakt. Hendrik Weegewijs Boerderij met figuren, ets. Deze ets is van uitzonderlijke kwaliteit. Als je de ets goed bestudeerd zie op het erf van de boerderij de bewoners, bezig met hun dagelijkse werkzaamheden. Een verzamelaar uit Laren, deelde na aankoop mee: Voor de goede orde meld ik U even, dat ik de ets in goede staat heb ontvangen. Ik ben er erg blij mee. Daar doe je het voor. Het kopen van etsen is een plezierige bezigheid. Er gaat minder geld inzitten, dan bij olieverven en er zijn toch een aantal verzamelaars. De verzamelaars van etsen geven op een sportieve wijze door, wie de maker is van een ets met een onduidelijke signatuur. Stachelswine Publishers te Amsterdam geven al een aantal jaren de Stachelswine verkoop catalogus uit met prenten en tekeningen uit de negentiende en twintigste eeuw. Bij toeval kwam ik bij boekhandel Pet in Hoogeveen, catalogus 4 tegen, Pas op voor de hond. In deze catalogus staat ook werk van Hendrik Weegewijs vermeld. De bijbehorende prijslijst van de kunstwerken is interessant voor de inkoop. 96 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

97 43 Hedwig-Kleintjes van Osselen, bloemstilleven terug naar Heerde Het is vast een bijzonder schilderij zei de verkoopster op de rommelmarkt te Bakkeveen, want iedereen kijkt er naar. Ik ben een bieder, daar heb je meer mee aan dan kijkers. Daar was zij het mee eens en verkocht mij het schilderij. De kunstenaar kende ik niet, maar het schilderij was professioneel geschilderd en duidelijk gesigneerd. Hedwig van Osselen was getrouwd met Jan Kleintjes, een van de bekendste schilders van de Noord-West Veluwe. In het boek: Tuin, thee en atelier : schildersechtpaar Jan Kleintjes en Hedwig Kleintjesvan Osselen wordt het leven van dit kunstenaarsechtpaar beschreven. Het echtpaar Kleintjes bewoonde van 1898 tot 1955 huize Kolthoorn te Heerde. Hedwig-Kleintjes van Osselen Bloemstilleven, olieverf. Het schilderij is via marktplaats verkocht aan de Historische Vereniging van Heerde. Een vertegenwoordiger van deze vereniging, moest op een zaterdag naar een afspraak in Rolde en wilde het afhalen van het schilderij graag combineren. Wij waren die middag niet aanwezig. De volgende afspraak gemaakt: het schilderij staat in de garage, doe de enveloppe met geld maar door de brievenbus. Is het niet naar wens dan laat het schilderij dan maar staan. Groeten van de Heerder Historische Vereniging, Bedankt! stond op het envelopje met daarin het bedrag van de verkoop. Het schilderij is gekocht, voor het museum van de Heerder Historische Vereniging. Zo kwam het bloemstilleven gemaakt door Hedwig- Kleintjes van Osselen, na jaren weer terug in Heerde. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 97

98 44 Arnold van Gilst en zijn Amsterdamse stadsgezichten Arnoud van Gilst, Den Haag Bennebroek, was schilder en tekenaar van landschappen, boerderijen en Amsterdamse stads gezichten. Hij was leerling van de Academie voor Beeldende Kunst te Den Haag, waar hij eerst begon als beeldhouwer. Na 1923 is hij gaan schilderen. Arnoud Van Gilst woonde en werkte tot 1937 in Den Haag en daarna in Haarlem. Hij schilderde in een naturalistische-impressionistische stijl. Hij signeerde zijn werk ook vaak onder de meisjesnaam van zijn moeder A. Jonstra. Arnoud van Gilst legde zich vooral toe op Hollandse landschappen, stads-en duingezichten, zeeën en paarden. Onder de naam A. Jonstra schilderde hij zeilende schepen op de Friese meren. Veel van zijn werk, vooral de landschappen, doen sterk denken aan dat van Cor Noltee. Van Gilst was een echte buitenschilder. Hij wilde perse geïnspireerd raken door de omgeving en hij toog het liefst naar een afgelegen plek waar niet elk moment iemand kon opduiken die over zijn schouders meekeek. Het liefst nestelde Van Gilst zich aan een slootkant en schilderde hij de aan de overkant gelegen velden, die hij eerst goed herkenbaar en gedetailleerd op doek bracht en later bij de uitwerking weer wat liet vervagen. Hij hield er een zeer precieze, bijna topografische Arnoud van Gilst Bloemenmarkt op de gracht van Amsterdam, olieverf. 98 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

99 interpretatie van het landschap op na, compleet met rietschelven, hooibergen schuurtjes en stallen. Met zijn wat donzige toets benadert Van Gilst heel dicht de aparte sfeer die op het land aanwezig is op windstille dagen, als de lucht gesluierd is. Jaren geleden was ik in een antiek zaak geweest in Heerenveen aan de weg naar Oudeschoot. Toen Jenny een uurtje wilde winkelen in Heerenveen, had ik de gelegenheid om deze winkel nog eens te bezoeken. In de tuin van de antiekzaak stond een groot bord met te koop. De eigenaar was bijna door zijn handel heen en had alle tijd om een praatje te maken. Nee schilderijen had hij niet meer of het moest al het schilderijtje zijn dat in het donker achter in de zaak hing en een prent van een Groninger Ploeg schilderij. Beide op een prettige wijze gekocht. De signatuur van het schilderij was niet duidelijk, maar was wellicht wel te ontcijferen. Het schilderij met een tafereel van een bloemenmarkt aan een gracht, wellicht te Amsterdam. Thuis bleek dat het om een schilderij van de kunstenaar Arnold van Gilst ging. Een verzamelaar uit Groningen had belangstelling voor de prent. Hij had zich ten aanzien van het schilderij goed voorbereid. Hij vroeg terloops toen hij de prent kocht, je hebt ook nog een schilderijtje op marktplaats staan, mag ik die bekijken, om vervolgens geld te bieden. Hij kocht ook het schilderij van Arnold van Gilst, want daar was het hem om begonnen. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 99

100 45 Johan Hemkes, van schets tot ets De ets van het Amerlander binnenplaatsje lag uitnodigend op mij te wachten in een bekende zaak. De ets was duidelijk gesigneerd, nummer 1 van de serie met in de plaat de kenmerken van Johan Hemkes. De ets verkocht aan een koper uit Friesland. Zijn zoon doet het voorwerk op marktplaats en de vader rond de handel af via de telefoon. Zij hebben inmiddels een aardige collectie opgebouwd van werken van Johan Hemkes en andere Friese kunstenaars. De vader heeft een schildersbedrijf en komt in de zijn bus voorrijden. Op een vrijdagavond haalde hij de ets op. Het is een gezellige verteller en kwam op de praatstoel te zitten over zijn schilderijen. Hij was door de kunst vergeten dat zijn medewerker nog in de bus zat. Op een gegeven moment ging de claxon van de bus. Hij sprong in de benen en zei, ik ben hem helemaal vergeten, om snel te vertrekken. Johan Hemkes Amelander binnenplaatsje, ets. 100 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

101 Johan Hemkes, Schalsum Bilthoven. Met tegen de 70 werken, etsen, pentekeningen, litho s, krijt- en potloodtekeningen, toonde het Klooster Ter Apel in de zomer van 2008, een overzicht tentoonstelling van het werk van Johan Hemkes. Zijn werk staat nog altijd volop in de belangstelling. Johan Hemkes in 1921 als tekenleraar benoemd aan de Rijks H.B.S. in Ter Apel. In die functie vond hij meer tijd om aandacht aan de beeldende kunst in het algemeen en de grafiek in het bijzonder te schenken. Van 1921 tot 1966 maakte hij houtsneden, aquarellen, litho s en ruim vierhonderd etsen. In 1966 verhuisde Hemkes met zijn echtgenote naar Bilthoven en wijdde zich daar geheel aan de kunst. In die jaren wist hij zijn oeuvre belangrijk uit te breiden. Tot op hoge leeftijd beheerste het etsen zijn leven dag in dag uit. Hemkes was lid van It Fryske Boun fan Kunstners, Arti et Amicitiae, St. Lucas, De Onafhankelijken en De Grafische. Als lid van deze verenigingen nam hij deel aan tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Het werk van Johan Hemkes wordt beschreven in het boek: Van schets tot Ets uit Speciale uitgave van het boek Van schets tot ets nr. 29 van 100. De boekhandelaar van een antiquariaat in Friesland zat tevreden te lezen in zijn boekhandel. Nee van internet moest hij niets hebben dat gaf alleen maar onrust. Op mijn vraag hebt U nog kunstboeken, kon hij bevestigend antwoorden, want hij wist precies wat hij in huis had. Dit is ook nog wel een aardig boek zei hij en overhandigde mij het boek Van schets tot ets van Johan Hemkes, gesigneerd, met de vermelding nr. 29 van de speciale uitgave van 100. Het boek van Hemkes gekocht, met nog een aantal kunstboeken. Samen met Jenny een kop koffie gedronken in een naburig café. Daar heb ik het boek grondig bekeken. Als het goed is moeten er twee originele etsen in staan, gesigneerd door Hemkes. Alles klopte perfect. Een prachtige aankoop. Johan Hemkes Buitendijks, ets. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 101

102 Johan Hemkes Vliegden, ets. Ik kwam tot de conclusie, dat het voor de boekhandelaar, goed zou zijn om een computer aan te schaffen en zich te verdiepen in de mogelijkheden en de prijzen van unieke exemplaren.het boek op marktplaats gezet. Nog nooit zo veel biedingen gehad op een van mijn advertenties. Een oude heer uit Haarlem wilde het boek per se hebben en bood door. Hij vertelde: ik ben al jaren op zoek naar een boek uit deze serie van 100. Ze worden zelden aangeboden en blijven bij vererving meestal binnen de familie. Als je de kans hebt om een exemplaar te kopen moet je zorgen dat het lukt, temeer omdat deze als nieuw is. Hij was zeer tevreden met zijn aankoop. Betalen doe je maar een keer zei hij, een uniek boek blijft. 102 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

103 46 Lies Viegers, kunstenares uit Nijmegen Lies Viegers , van beroep schilderes, woonde en werkte in Nijmegen. Zij heeft als onderwerp bloemen, portretten en stillevens en werkt in aquarel en met olieverf. Haar werk wordt gekenmerkt door een impressionistische stijl. Haar opleiding genoot ze aan de Academie voor Beeldende Kunst en Nijverheid te Arnhem en het Nationaal Hoger Instituut te Antwerpen. Zij was lid van diverse kunstenaarsverenigingen en exposeerde in galeries o.a. in Nijmegen, Laren en Amsterdam. Zij wordt vermeld in de Jacobs en het RKD in Den Haag. Het RKD vermelde: over Lies Viegers hebben we het volgende: een aardige verzameling persdocumentatie en een aantal afbeeldingen van haar werk. In 2010 had ik telefonisch contact met haar. Zij was blij verrast dat wij een schilderij van haar in bezit hebben. Zij wilde graag weten welk schilderij en nodigde ons hartelijk uit om langs te komen in Nijmegen. Zij had zelf nog voldoende documentatie. Zij was toen al op hoge leeftijd en is in 2012 overleden. Het bloemstilleven van Lies Viegers heb ik gekocht in Friesland. Het hangt nu bij ons thuis, want Jenny wil het schilderij niet kwijt. Dat gebeurt dan althans voorlopig ook niet. Lies Vigers Bloemstilleven, olieverf. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 103

104 47 Wie is de maker van de houtsnede: Ben ik het Heere? De Contactgroep Roden - Kraków van de Protestanse Gemeente van Roden - Roderwolde organiseerde in de winter van 2011 drie gespreksavonden over het onderwerp: Kan men ook zonder Kerk geloven? Onze predikant Ds. Theo van Beieren, leidde dit onderwerp in, aan de hand van het boek van de Duitse theoloog Klaus Berger Kann mann auch ohne Kirche glauben? Deze goed bezochte avonden verliepen in een goede sfeer, waarbij enerzijds verschillen van opvattingen naar voren kwamen, maar anderzijds een grote betrokkenheid bij de kerk als geloofsgemeenschap van mensen. Iedereen kon zijn of haar toekomstvisioen over de kerk geven. Het zijn vaak kleine dingen, die indruk maken. Zo vertelde iemand: bij het verwijderen van de schutting zijn al mijn schitterende plantjes verdwenen. Maar ze kwamen terug. Ze had een eerste stekje bij zich. Verhalen over de verwondering, over onze kinderen en hun geloof, over de toekomst van de Kerk. Een tijdje daarna werd in een Kringloopwinkel mijn aandacht getrokken door een houtsnede. Zo te zien een houtsnede met een religieus motief. Rechtsonder onduidelijk gesigneerd. Nu koop ik geen religieuse kunst, maar gezien het motief en de prijs nam ik deze houtsnede mee. 104 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

105 Bij nadere bestudering van de houtsnede kwamen de volgende aspecten naar voren: onder de houtsnede staat 2/2, Ben ik het Heere? en de signatuur. Het is geen vrolijke afbeelding. Centraal in het midden staat een zegende (Christus) figuur. Het is bij een houtsnede erg moelijk om emoties uit te beelden. Maar het is deze kunstenaar gelukt om een zorgelijke figuur neer te zetten, die niet erg blij kijkt. Achter deze zegende figuur zie je kerkgebouwen, in alle soorten en maten. Een verscheidenheid aan kerken en kerkjes. Voor en naast de Christusfiguur zie je mensenfiguren, alle kanten opkijkend en vertwijfeld afvragen Ben ik het Heere? Mijn interpretatie van deze houtsnede is op basis van de bovengenoemde gespreksavonden: De Christusfiguur, moe geworden van alle discussies binnen de kerken geeft het volgende aan: Beste mensen hou nu eens op met kerkje te spelen, het gaat niet om de kerken het gaat om jullie, het gaat om het geluk van de mensen. Emoties en interpretaties over kunst en muziek zijn voor iedereen verschillend en persoonlijk. De kunstenaar kan het wellicht niet meer vertellen, maar het zal zijn bedoeling zijn geweest om aan te geven, dat ieder op zijn eigen wijze moet genieten van het leven. Op de achterkant van de lijst zat een papier (in slechte staat) met de volgende tekst: De verklaring van de inhoud: Bij de laatste maaltijd die christus met zijn discipelen heeft gehouden deelde hij zijn leerlingen mede, dat één van hen Hem zou verraden. Van alle kanten werd Hij toen bestormd met de vraag Ben ik het Heere?. De verklaring bij de houtsnede: De kerktorens op de achtergrond geven het ongekende aantal religies aan, waardoor de aanblik van het Goddelijk Evangelie vervormd, zelfs misvormd kan worden, wat tot uitdrukking komt in de interpretatie van de Christusfiguur, die desondanks, zegenend zijn handen uitspreidt over het mensdom met smartelijke trekken op de Christuskop. Het mensdom op de voorgrond reageert hier in allerlei vormen en blijven Hem, ondanks hun schuld of onschuld vragen: Ben ik het Heere? RKD De naam van de kunstenaar heb ik niet kunnen achterhalen, daarom heb ik de vraag voorgelegd aan de Rijksdienst voor Kunst Documentatie (RKD) in Den Haag De heer Hans Wijgergans van de RKD in Den Haag geeft de volgende verklaring: De signatuur is moeilijk (of niet) te ontcijferen, er lijkt iets te staan als Harry Menke? Deze naam, of een die er op lijkt, komt in onze documentatie helaas niet voor. Ook het onderwerp of de stijl geeft geen aanknopingspunt voor een toeschrijving. Het is een merkwaardige prent, en er lijkt 2/2 linksonder te staan, wat erop zou duiden dat het de tweede druk uit een oplage van 2 is? Verder onderzoek naar de maker van de houtsnede Naast de kunstenaarssite van het RKD zijn er veel mogelijkheden om kunstenaars te traceren. De Lexicon Nederlandse beeldende kunstenaars geschreven door Pieter A. Scheen, de oude en de nieuwe Jacobs en via allerlei kunstenaars sites op internet. De site marktplaats heeft op het gebied van kunst meerdere goede indelingen. Zo ook voor etsen en houtsneden. De gebruikers van deze sites zijn veelal deskundige liefhebbers, die desgevraagd hun kennis graag met anderen willen delen. Mijn vraag, wie de maker is van deze houtsneden leverde niets op. Later kreeg ik desgevraagd de volgende reactie van mevr. Anique de Kruijf MA, consevator van het Museum Catharijneconvent te Utrecht: Hartelijk dank voor uw over de houtsnede in uw bezit. Het is een curieuze houtsnede, want in eerste oogopslag meende ik direct het werk van de hand van Jan Mankes te herkennen. Zijn prenten vertonen een grote overeenkomst met het werk dat u toonde. De signatuur klopt echter niet met dit vermoeden. Rechts in de onder hoek meen ik de tekst Hans Menke te onderscheiden. Hoewel de achternamen op elkaar lijken, wrikt er iets. Helaas ken ik geen kunstenaar met de naam Menke. Ook ik kan u dus, net als de medewerkers van het RKD, geen bevredigend antwoord geven op uw vraag. Tot nu toe geen resultaat naar het zoeken van de kunstenaar. Het kan best gebeuren dat je in de toekomst bij toeval een vergelijkbaar kunstwerk met de naam van de kunstenaar tegen komt. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 105

106 48 Jan Arien Deodatus, de Catharina kerk te Roden in uitbundige oranje kleuren De kunstenaar Jan (Arien) Deodatus is in 1914 geboren op de familie boerderij De Zulthe te Roden. Zijn vader Roelof Deodatus, ontplooide vele activiteiten, zo was hij naast landbouwer, vele jaren wethouder van de gemeente Roden. Hij stichte op zijn land een herstellingsoord voor zieke kinderen. Het gebouw is later vele jaren bewoond door mevrouw Margaretha Drooglever Fortuin- Leenmans, beter bekend als de dichter Vasalis. Jan Deodatus ging zijn eigen weg en wilde kunstenaar worden. Hij was leerling van de Academie Minerva te Groningen en het Instituut voor Kunstnijverheid te Amsterdam. Hij werd kunstschilder en schilderde, tekende en aquarellerde, landschappen, stillevens en portretten, maar hij was vooral graficus en maakte etsen, litho s en houtgravures. Na een tijdje in Amsterdam te hebben gewoont, vertrok hij naar Terschelling, waar hij zijn verdere leven woonde en werkte. Hij trouwde in 1946 met Helena Jannemarie Veersema. Uit dit huwelijk werden vijf kinderen geboren. Jan Deodatus bleef het eiland Terschelling tot zijn dood in 1986 trouw, maar zijn vrouw en kinderen vertrokken na verloop van tijd naar het vaste land. De Boekenboer in Formerum heeft samen met Jan Deodatus in de historische vereniging gezeten en kan nog herinneringen ophalen over deze kunstenaar. Dit geldt ook voor een galeriehouder in Midsland. Helena Veersema is later in Roden gaan wonen. Daar heeft ze verkooptentoonstellingen georganiseerd van werk van haar overleden man. Hieruit blijkt dat Jan Deodatus veel werk heeft gemaakt in Roden en omgeving. Het gaat hier meestal om tekeningen en aquarellen. J.A. Deodatus Catharina Kerk te Roden, aquarel Terug in Roden De hier boven afgebeelde aquarel van de Catharina kerk te Roden is zoals de signatuur aangeeft in 1945 gemaakt. Het is bekend dat Jan Deodatus de laatste oorlogsmaanden heeft doorgebracht in Roden. Hoewel de juiste datum niet op de aquarel staat aangegeven, kun je er vanuit gaan dat deze gemaakt is na de bevrijding van de Tweede Wereldoorlog. De Catharina kerk is geschilderd van de achterzijde, van de kant van de Havezathe Mensinge. Het is een blij en kleurig schilderij met uitbundige oranje kleuren. Dat kan duiden op de bevrijding. De kerk is opgenomen in een hemelse wolk. De bomen rondom de kerk in een vroegzomerse tooi voltooien het geheel. De eigenaar van het schilderij, van origine afkomstig uit Roden, woonachtig in Leeuwarden, had het schilderij op een verkooptentoonsteling gekocht. Van hem kocht ik het schilderij. Naderhand is het schilderij verkocht aan de gemeente Noordenveld. Het schilderij heeft nu een prachtige plaats in het gemeentehuis van Noordenveld te Roden gekregen. Een stukje locale geschiedenis. 106 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

107 49 Twee etsen van geringe kwaliteit In het dorpje Den Hoorn op Texel staat een schitterend karakteristiek kerkje, dat al op grote afstand in het landschap is te zien. Om het kerkje in stand te houden organiseert het kerkbestuur regelmatig rommelmarkten. Tijdens ons verblijf op Texel werd deze activiteit georganiseerd. Alle reden om daar een kijkje te nemen. Het was een prachtige dag en nabij de verkooplocatie hadden de bewoners van een bungalow hun overtollige spulletje in hun tuin ter verkoop uitgestald. Even een kijkje nemen en een praatje maken. Op mijn vraag hebt u ook schilderijen of etsen te koop, antwoordde de man. Ik heb nog twee etsen, maar die zijn van geringe kwaliteit, bovendien weet ik niet wie de maker is. Vervolgens haalde hij uit zijn woning de twee etsen, voorzien van een duidelijke signatuur van Ed Jeska. Zijn vraagprijs was overeenkomstig zijn eigen kwalificatie van geringe kwaliteit. Het is dan gemakkelijk kopen. Ed Jeska, pseudoniem van Jan Staats Kiewiet Hollands landschap, ets. Ed Jeska, pseudoniem van Jan Staats Kiewiet Knotwilgen in Hollands landschap, ets. Ed Jeska, pseudoniem van Jan Staats Kiewiet, , was schilder en tekenaar. Hij werkte met olieverf en pastel en maakte voornamelijk landschappen in een naturalistisch, expressionistisch en soms abstracte stijl. Hij woonde en werkte voornamelijk in Den Haag. Hij was autodidact. Hij werkte als directeur aan de Academie voor Beeldende Kunsten Psychopolis in Den Haag. Een verzamelaar van werk van Jeska, was bijzonder content met zijn nieuwe aanwinsten. De moraal, zeg nooit van je eigen handel, dat het van geringe kwaliteit is. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 107

108 50 Anna Gasteiger, was begeesterd door bloemen Anna Gasteiger was een Duitse kunstenaar, die woonde en werkte in de omgeving van München. Ze is bekend geworden door haar uitbundige schilderijen van bloemstillevens. Wie Anna Gasteiger op internet intoetst krijgt een ware bloemenzee te zien. Hoe is het mogelijk dat een kunstenaar na meer dan een halve eeuw nog volop in de belangstelling staat met voor namelijk bloemstillevens. Het is een betoverend spel van kleuren, helder en levendig met een losse toets geschilderd. In een zaak in Sneek werd mijn aandacht getrokken door een kunstwerk met een donkere lijst en met een sterk vervuild glas. Het kunstwerk was voorzien van een op dat moment onleesbare signatuur. Bestudering met de loep, gaf aan dat het geen aquarel was, maar een originele prent. Thuis de prent uit de lijst gehaald, waar het volgende tevoorschijn kwam: Het gaat om een originele litho print no. 17 uit serie 314, met als titel Tulpen van A. Gasteiger. De litho is gemaakt in Zwitserland. Vervolgens haar naam ingetoetst op google met het bovenvermelde resultaat. Het geeft een plezierig gevoel, om een stuk kwaliteit te hebben onderkend. Anna Gasteiger Bloemstilleven, litho. Een verzamelaar uit Stedum Gr. reageerde op mijn marktplaats advertentie. Hij kwam nog laat op de avond de prent ophalen. Hij was zichtbaar blij met deze aanvulling voor zijn verzameling. Zowel zijn ouders, als ook zijn schoonouders hadden een prent van Anna Gasteiger in huis hangen. Dit was echter puur toeval, maar de belangstelling was gewekt. Het was voor hem het begin van een omvangrijke verzameling prenten van Anna Gasteiger. Later heb ik nog twee werken van Anna Gasteiger aan deze verzamelaar verkocht. 108 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

109 Anna Gasteiger Bloemstilleven, litho. Anna Gasteiger Bloemstilleven, litho. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 109

110 51 De vogelfiguren van Pieter Groeneveldt Begin januari 2012 was er in Noord Nederland sprake van water overlast. Veel neerslag in combinatie met een Noord Westen wind, waarbij er geen water geloosd kon worden op de Waddenzee, zorgde voor veel problemen. Gelukkig was het waterbergingsgebied van de Eelder- en de Peizermade nagenoeg gereed om het overtollige water op te vangen. Dit leverde in het gebied achter Roderwolde prachtige beelden op. Reden om er met Efrem Tesfay Weldemichael, op uit te trekken om een en ander te bekijken. Namens Vluchtelingenwerk Noordenveld, mogen Marjan Hoekstra en ik Tesfay,een statushouder uit Eritrea, als huisbegeleider wegwijs maken in Nederland. Samen met anderen zijn wij bezig om zijn vrouw en kinderen in het kader van de gezinshereniging naar Nederland te halen. Het is een fascinerend gezicht om dit hele gebied tot aan het Leekstermeer onder water te zien staan. Ook bij paviljoen Cnossen, nabij het Leekstermeer was het een en al water. Voor Tesfay, uit het droge Afrika was dit heel bijzonder. Na afloop van onze water excursie besloten wij om nog even een rondje langs enkele Kringloopwinkels te maken. Pieter Groeneveldt Vogelfiguren, keramiek. Kringloopwinkel In een van de Kringloopwinkels kocht Tesfay een nagenoeg nieuwe rugzak. Bij het afrekenen werd mijn aandacht getrokken door een zestal kleinere schaaltjes en een grotere schaal. Op mijn vraag wat zijn dit voor schaaltjes, vertelde de verkoper dat deze vanmorgen waren binnen gekomen. Ik moest niet wachten tot morgen, want dan zijn ze zeker verkocht, vertelde ze. Toen ik de schaaltjes beter bestudeerde bleken de vogelfiguren allemaal verschillend te zijn, geheel uniek en van een merkteken voorzien. Reden om de schaaltjes te kopen. Een van de aanwezige klanten begon gelijk zijn kennis over keramiek ten beste te geven. Omdat ik zonder Tesfay niet in deze Kringloop winkel was gekomen zei ik tegen hem de winst van deze bordjes gaan wij bestemmen voor de gezinshereniging. Verkoop via marktplaats Als het je niet lukt, om de herkomst en de waarde van in dit geval een keramisch kunstwerk te achter halen, dan kun je een verkoop advertenties op marktplaats zetten, met het verzoek of er mensen zijn, die informatie kunnen en willen geven over een dergelijk kunstwerk. Jenny kreeg na plaatsing het dringende verzoek van een biedster, dat ik haar direct moest terug bellen. Er kwamen er meerdere telefoontjes en mailtjes. Reden 110 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

111 om te veronderstellen, dat het om zeer bijzondere schalen ging. Al gauw kwam ik achter de naam van de kunstenaar: Pieter Groeneveldt. De zelfde dag kreeg ik twee sympathieke telefoontjes. De ene was van een vertegenwoordiger van het Historisch Museum te Voorschoten. Hij vertelde dat ze weinig geld hadden om aankopen te doen. De andere was een verzamelaar uit Zuid -Holland, die naar later bleek een grote kunstverzameling van het werk van Pieter Groeneveldt te hebben. Pieter Groeneveldt De keramist Pieter Groeneveldt ( ) behoort tot één van de belangrijkste Nederlandse 20e-eeuwse keramisten. Zijn fabriek stond in Voorschoten en zijn carrière beslaat een lange periode: van begin jaren 20 tot eind jaren 70 van de vorige eeuw. Hij liet zich inspireren door keramiek uit China en Japan en werd beïnvloed door de belangrijkste kunststromingen van voor en na de oorlog. Ondanks al die verschillende invloeden zijn de producten van zijn hand zeer herkenbaar. Eén van de speerpunten van de collectie van het Historisch Museum Voorschoten is het werk van Pieter Groeneveldt. In de huidige collectie van het Historisch Museum Voorschoten is veel werk te zien van Pieter Groeneveldt. Er is een werkplaats nagebouwd, compleet met ontwerp- en werktekeningen en een nog originele door Groeneveldt gebruikte oven. Verkoop van het keramisch werk van Pieter Groeneveldt De verzamelaar uit Zuid- Holland, die het keramisch werk van Pieter Groeneveldt wilde kopen was erg eerlijk. Hij vertelde dat zijn verzameling van het werk van Pieter Groeneveldt omvangrijk was, maar dat deze vogelfiguren nog ontbraken. Hij had erg veel belang om de schaaltjes te kopen. Zoals een goede verzamelaar behoort te doen begon hij met een laag bod van euro 100,00. Mijn vraagprijs was euro 600,00 en zijn bod uiteindelijk euro 300,00. Zoals het veelal gaat wordt het verschil samen gedeeld en werd de handel afgerond op een prijs van euro 450,00. Op mijn opmerking dat opbrengst niet voor mijzelf was, wilde hij van de hoed en rand weten. Ik heb hem vertelt over de gezinshereniging van Tesfay, waarop hij zei dan betaal ik euro 500,00. De volgende morgen bleek hij euro 600,00 te hebben over gemaakt. Hij mailde: in de overtuiging dat het geld goed terecht komt, heb ik zojuist toch 600 euro overgeboekt. Ik zeg je eerlijk, als Groeneveldt kenner, dat dit naar mijn mening zo n 300 euro te veel is voor de schaaltjes, maar door het doel wat jij er achter hebt zitten, betaal ik graag het dubbele. Ik hoop van harte dat het gezin weer bij elkaar kan komen. Al deze dingen maken het leven bijzonder interessant: van een tochtje naar het waterbergingsgebied Roderwolde, naar een kringloopwinkel, via de keramist Pieter Groeneveldt naar een verzamelaar uit Delft en een mogelijke gezinshereniging vanuit Eritrea/ Soedan. Hoe verder Op woensdag 4 april 2012 kwamen de vrouw van Efrem Tesfay Weldemichael, Tsghereda Tekie Gonets, met hun vijf kinderen: Asefaw, Tsega, Tblets, Nardos en Senait naar Nederland. Na enkele dagen moesten zij zich melden in het Azc Ter Apel. Via een goed verlopen procedure zijn ze ondergebracht in het Azc Delfzijl. Door een perfecte medewerking van de gemeente Noordenveld en Woonborg kregen ze al vrij snel een passende woning toegewezen aan het Hoppad 38 te Roden. Vluchtelingenwerk Noordenveld kon op donderdag 12 juli 2012 het gezin vanuit het Azc Delfzijl naar Roden halen. De dagen er na is er onder stralende weersomstandigheden verhuisd naar hun nieuwe woning. Op zondag 8 juli 2012 werd tijdens een prachtige kerkdienst in De Open Hof te Roden het gezin Tesfay onder applaus welkom geheten, binnen deze geloofsgemeenschap. De twee oudste kinderen gaan voor scholing naar Groningen en de drie kleinsten naar een basis school in Roden. Het zijn blije kinderen, die hun weg in Nederland zullen vinden. Tesfay heeft aangetoond dat hij zich kan en wil aanpassen. Samen zal het zeker goed gaan. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 111

112 52 Piet Flint, een van de schilders van De Deventer Drie Piet Flint, bleef zijn hele leven in Deventer wonen en werken. Hij behoorde met Hein Balsink en Bernard Gerritsen tot De Deventer Drie, die in de 20 e eeuw naam maakten als kunstschilder. In het boek Deventer en zijn geschilders, van H.J. van Baalen worden deze kunstenaars uitvoerig beschreven. Piet Flint was als jongen altijd bezig, hij leefde intens en keek naar struiken, bloemen, lucht en huizen. Hij kwam op jonge leeftijd te werken bij een huisschilder. Daarnaast bezocht hij de avondschool, waar hij les kreeg van de artistieke leraar Bartus Korteling, die hem de beginselen van de schilderkunst bijbracht. Zijn creativiteit werd al snel duidelijk, zodat hij de bijzondere opdrachten moest uitvoeren, zoals glas in lood ramen, decoraties, lakwerk en specifieke ontwerpen. Hij was een buitenmens, die veel in de natuur schilderde. Hij schilderde bloemen, stillevens en landschappen met de Sallandse boerderijen, maar ook het IJssel landschap. Hij was een gevoelige kunstenaar. Zijn werken zijn harmonisch in een sfeer van pastorale rust. Zo heeft hij na zijn pensioennering nog vele jaren mogen schilderen. De Culturele Raad van Deventer eerde hem in 1975 op zijn tachtigste verjaardag met een grote overzichtstentoonstelling. Dit kleurige, blije schilderij van Piet Flint heb ik gekocht in een antiekzaak in Drenthe, waar ik af en toe kwam, maar zelden iets kon kopen. Het schilderij nu op een prettige wijze gekocht en eveneens op een prettige wijze weer verkocht. De koper uit Deventer was al lang op zoek naar een schilderij van Piet Flint. Hij heeft het schilderij gekocht voor zijn zus, die hij het als verjaardagscadeau wilde geven. Dit is wel een bijzonder fraai cadeau, om aan iemand, die je lief hebt te schenken. Piet Flint, Bloemstilleven, olieverf. 112 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

113 53 Willy Schoonhoven van Beurden en zijn leerling Ali Alssema Van een vriendin kreeg ik de tip, dat in een kringloopwinkel een prachtig schilderij hing, die ik wellicht zou willen kopen. Een dergelijk tip stel ik altijd bijzonder op prijs. Het bleek om een schilderij te gaan van Willy van Schoonhoven van Beurden. Het schilderij was in een perfecte conditie, goed ingelijst en duidelijk gesigneerd. Bij een landschap is het van belang, dat de locatie waar het schilderij gemaakt is, staat vermeld. Op dit schilderij stond duidelijk aangegeven dat het om een landschap in de omgeving van Gasteren Dr. ging. In dezelfde winkel hing ook een schilderij van Ali Alssema te koop. De naam van Willy Schoonhoven van Beurden had ik niet paraat, maar Ali Alssema wel. De schilderijen hoorden bij elkaar, want ze waren door dezelfde lijstenmaker perfect ingelijst. Beide schilderijen heb ik met veel genoegen gekocht. Willy van Schoonhoven van Beurden Korenlandschap bij Gasteren, gemengde techniek. Alexander Franciscus Willem Emile (Willy) van Schoonhoven van Beurden, Roermond Zuidlaren, woonde en werkte in Roermond, Amsterdam, Laren, Anloo en Zuidlaren. Hij was een schilder van luministische landschappen, bloemen, figuren stadsgezichten. Hij kreeg een tekenopleiding in Amsterdam. Zijn luminisme werd vermoedelijk beïnvloed door Jan Toorop, van wie hij in zijn Amsterdamse jaren schilderlessen kreeg. Van 1908 tot 1925 woonde en werkte de schilder in Laren. Daar schilderde hij landschappen, boerderijen en boerenfiguren. In 1925 keerde hij weer terug naar de hoofdstad, waar hij naast het vrije schilderen les gaf aan het Amsterdams Lyceum. In 1947 ging hij in Drenthe wonen, eerst in Emmen en vervolgens in Anloo en Zuidlaren. Hij trouwde met zijn leerling Ali Alssema. Een van de weinig overgebleven landbouwers uit Gasteren belde, dat hij het schilderij wilde zien en eventueel kopen. Omdat ik het schilderij zelf erg mooi vond was mijn reactie, dat is prima, maar over mijn genoemde prijs kan niet worden onderhandeld. Het is graag of niet. Hij kwam met zijn vrouw om het schilderij te bekijken. Hij hield zoals een goed onderhandelaar hoort te doen, de boot af. Maar zijn vrouw was direct laaiend G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 113

114 enthousiast. Zij was geboren en opgegroeid in Gasteren. Zij herkende de percelen van vroeger uit de vijftiger jaren van de vorige eeuw. Zij noemde de namen van de toenmalige eigenaren en gebruikers van de percelen. Een feest van herkenning. Op mijn vraag vind je het schilderij mooi zei ze: prachtig. Mijn reactie dan gaat het door! Goed zei ze, trok haar portefeuille en betaalde het schilderij. Het ging de man veel te snel, maar ze vertrokken opgetogen met het schilderij van Gasteren. Ali Alssema Bloemstilleven, aquarel. Ali Alssema Bloemstilleven, aquarel. 114 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

115 Albertje (Ali) Alssema, Eelde Zuidlaren, woonde en werkte in Amersfoort, Schipborg en Zuidlaren. Willy van Schoonhoven van Beurden was haar leermeester, met wie ze later trouwde. Haar inspiratie vond ze in de natuur. Ze schilderde en tekende landschappen, bloemen en portretten. Ze was lid van het Drents Schildergenootschap. De naam Alssema komt nu nog voor. Zijn er relaties met de kunstenaar Ali Alssema? Deze vraag voorgelegd aan een lid van deze familie. De belangstelling wordt dan gewekt. Er wordt een afspraak gemaakt om het schilderij te bekijken en vervolgens wordt de koop gesloten. De koper heeft het schilderij voorzien van een nieuwe lijst en het hangt nu prominent in zijn woonkamer. De belangstelling, binnen de familie is gewekt, wie was Ali Alssema, die op latere leeftijd met een veel oudere kunstenaar trouwde. Toen er een passend cadeau werd gezocht voor een mantelzorger binnen de familie, viel de aandacht op het hierboven afgebeelde bloemstilleven van Ali Alssema. Nadat het schilderij enige tijd op proef in de woonkamer had gehangen, moest het er blijven. Zo kwam ook dit schilderij na jaren terug binnen de familie Alssema. Een tijdje later kwam ik in Oldekerk nog een schilderij van Willy van Schoonhoven van Beurden tegen. Het schilderij was goed gesigneerd en aanwijsbaar gesitueerd in Schipborg. De gemeente Aa en Hunze had, desgevraagd geen belangstelling voor het korenlandschap bij Schipborg. Daarna heb ik het schilderij aangeboden aan de Historische Vereniging Anloo. Een wat ouder bestuurslid van deze vereniging belde terug, dat hij zelf wel belangstelling had voor het schilderij. Hij bleek later goed op de hoogte te zijn van de prijzen van deze kunstenaar in de kunsthandel. Mijn eerste reactie was, had ik maar iets meer gevraagd. Zijn zoon kwam het schilderij ophalen om het naar zijn vader in Anloo te brengen. Hij kon de aankoop van zijn vader erg waarderen. Op mijn opmerking: misschien komt het schilderij in de toekomst nog een keertje naar jou toe zei hij: Hopelijk duurt dat nog heel lang. Willy van Schoonhoven van Beurden Korenlandschap bij Schipborg, gemengde techniek. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 115

116 54 Klaas Zwaan, botterschilder te Spakenburg De beheerder van een kringloopwinkel in het zuiden van Drenthe, was een heldere en plezierige man. Op mijn vraag hebt u nog meer schilderijen te koop zei hij kom maar mee dan kijken wij in de opslag. Een etsje en een aquarel met een botter hadden mijn belangstelling. Zeg maar wat je er voor geven wilt, ik zet mijn vraagprijs in de palm van mijn hand, zei de verkoper. Ik ben terughoudend om geld te bieden, zonder een vraagprijs. Sommige eigenaren van schilderijen hebben geen idee wat de werkelijke waarde van een schilderij is, zodat ieder bod te weinig is. Dat geeft geen goed gevoel. Daarom is mijn werkwijze eerst geld vragen, dan zeg ik ja of nee, om in een enkel geval een bod uit te brengen. De man had mij op dit punt te pakken, maar waardeerde mijn standpunt. Het bedrag, geschreven op zijn hand was acceptabel en de koop ging door. De waarde van de ets bleek bij nadere bestudering nihil, maar de aquarel met de botter was duidelijk gesigneerd met K. Zwaan. Dit leidde op internet naar Klaas Zwaan, de botterschilder van Spakenburg. De collectie van Museum Spakenburg telt talloze schilderijen van de kunstschilder Klaas Zwaan. Niet zo verwonderlijk, want het was Klaas Zwaan die ongeveer een halve eeuw geleden het toenmalige college van burgemeester en wethouders ervan overtuigde dat het belangrijk was om schilderijen van verdwenen plekjes uit Bunschoten, Spakenburg en Eemdijk tentoon te stellen. Het was de opmaat tot de vorming van de museumcollectie en daarmee de oprichting van Museum Spakenburg. Klaas Zwaan ( ) werd vooral bekend om zijn schilderijen van botters, dorpsgezichten en stillevens. Vele tientallen schilderijen, aquarellen en tekeningen zijn door hem in de loop van een halve eeuw gemaakt. Vooral van zijn geboorteplaats Bunschoten, Spakenburg, maar ook van andere plaatsen. Hij was een begrip op het gebied van schilderijen met visserijtaferelen. Vervolgens heb ik contact gezocht met Museum Spakenburg, die de aquarel van mij heeft gekocht. Hier hun reactie: De aquarel is in goede staat aangekomen. Fijn dat we op deze manier zaken konden doen en een mooi werk aan de collectie hebben kunnen toevoegen. Mijn dank daarvoor. Klaas Zwaan Botter van Bunschoten, aquarel. 116 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

117 55 De Plasmolense School De bosrijke omgeving van Plasmolen, nabij Mook in Noord-Limburg trok rond 1900 de eerste kunstenaars aan. Gedurende de eerste helft van de eeuw schilderden tientallen de omgeving en de bevolking. Voor velen was het verblijf in Plasmolen van korte duur, anderen raakten voorgoed geboeid. Sinds 1912 woonde de schilder Gerard Cox, met zijn gezin in Mook. In het najaar trok hij met zijn nieuwe werk per woonwagen Limburg in om te gaan verkopen. Cox heeft de omgeving vastgelegd in talloze pastellen: de heide, de armelijke boerderijtjes, hout sprokkelende vrouwen, de vennen en bossen. Een trefpunt voor smokkelaars, stropers, houthakkers en een enkele boer was van oudsher de herberg aan de grote plas. Ook de schilders kwamen er en soms werd geëxposeerd in het houten huis dat Gerard Cox in de tuin van het hotel neerzette. Er waren veel contacten met vakbroeders in de regio zoals Dorus Arts uit Groesbeek en Theophile de Bock en vele anderen. Van een Plasmolense School is in feite geen sprake, elke kunstenaar schilderde naar zijn aard, met eigen technieken, volgens eigen opvattingen. De natuur speelt een grote rol in het werk van de meesten en geeft een beeld van wat verloren ging, door de oorlog en de vooruitgang en het toerisme. Deze pastel kocht ik in de omgeving van Schagen en heb ik via marktplaats aangeboden. Een man uit Nijmegen kwam op zondagmorgen met de auto uit Nijmegen, om zijn nieuwste aanwinst van Plasmolense School op te halen. Altijd aardig om te horen hoe een verzamelaar van kunst met zijn passie bezig is. Dit was wel een heel bijzonder iemand. Gerard Cox, Omgeving Plasmolen, pastel. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 117

118 Peter Cox Later kocht ik deze olieverf, een sfeervol en dichterlijk landschap, olieverf op doek, gesigneerd Peter Cox. Peter Cox Landschap, olieverf. Peter Cox, Mook , Katwijk aan Zee, was de zoon van kunstschilder Gerard Cox sr. Peter Cox kreeg zijn opleiding aan de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving Den Bosch. Hij schilderde ook buiten Nederland en maakte verscheidene studiereizen maar vooral Frankrijk trok hem erg aan. Hier woonde hij dan ook enkele maanden per jaar. Er is sprake van een kunstenaars familie Cox. Het kwalitatief zeer fraaie schilderij heeft naderhand een goede bestemming gevonden. 118 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

119 Huub Cox In een antiekzaak in Koekange kwam ik deze pastel tegen, onlosmakelijk geschilderd in de sfeer van de Plasmolense School. De signatuur was duidelijk geen G. Cox en ook geen P. Cox, maar een H. Cox, die ik niet kende. Dit schilderij heb ik gekocht samen met nog een ander schilderij, waarvan van de waarde later nihil bleek te zijn. Het aardige was dat bij deze koop ook een drietal boeken zaten. Standaard werken van Monumentenzorg over de monumenten in een drietal gemeenten in het Oostergogebied, in het noorden van Friesland. Prachtige boeken uit de jaren 80 met een keur aan zwart-wit foto s over de historische en de monumentale gebouwen in dit gebied. Deze boeken heb ik verkocht voor onze jaarlijkse boekenmarkt te Roden. Via marktplaats reageerde iemand op mijn oproep over het schilderij van H. Cox: Het schilderij is van Huub Cox, zoon van Gerard Cox sr. Hij is helaas geen gevierd schilder, was ober van beroep. Zijn broer, Peter Cox, is een beter schilder.veel succes met de verkoop. Het schilderij verkocht aan weer een andere verzamelaar van schilderijen van de Plasmolense School. Dit bleek een gezellige man te zijn, die op een prettige wijze kon vertellen over zijn schilderijenverzameling. Hij kon ook prachtige verhalen vertellen over Huub Cox, het zwarte schaap uit de familie Cox, die inderdaad ober van beroep was en tevens een goede innemer. Hij vertelde: ik koop dit schilderij niet omdat ik het mooi vind, maar meer om het bijzondere verhaal over Huub Cox, die hoe dan ook bij deze schildersfamilie hoort, maar niet vermeld wordt in de kunstenaars boeken. Huub Cox Omgeving Plasmolen, pastel. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 119

120 Jack Summer, de achter kleinzoon van Gerard Cox sr. De schilderijen verkoop op internet via marktplaats is een speciale handel en je komt de meest vreemde figuren tegen, die volop met hun passie bezig zijn. Zoals blijkt uit het onderstaande mailverkeer met Jack Summer, alias Geert Cox: Hallo mijnheer Booij: Ik zou graag een afspraak maken voor het afhalen van het schilderij, ik heb maandag of dinsdag tijd om het af te halen, ik moet met het openbaar vervoer vanuit Den Bosch komen dus voor mij de beste tijd ligt ergens tussen uur en uur. Komt dit voor u goed uit? daar ik de mail pas op donderdagavond laat las en zag dat ik overboden was heb ik nog een keer geboden, dat ben ik bereid er voor te betalen. Zou u me kunnen laten weten of het genoemde tijdstip u uitkomt en mij het afhaaladres door kunnen geven? Met vriendelijke groet, Jack Summer Hallo mijnheer Booij, De overschrijving ligt bij de bank, ik ben een aantal schilderijen van Gerard Cox sr. aan het kopen voor mijn kinderen, het is namelijk mijn overgrootvader. Een van zijn zoons heet ook G. Cox en maakte ook pastelschilderijen, ze zijn vaak moeilijk te onderscheiden van die van Cox sr. en duiken meestal in België op. Peter Cox en Huub Cox waren broers van mijn opa. Mijn vader heeft een aantal schilderijen van Peter Cox en van G. Cox jr. dus daar ben ik niet zo naar op zoek. Het schilderij heb ik verzonden naar Geert Cox, zodat hij de reis vanaf Den Bosch niet behoefde te maken. De pastel van Gerard Cox sr is gemaakt in het begin van de vorige eeuw heb ik gekocht in Wolvega. Het schilderij komt weer terug in de familie Cox, maar dan wel enkele generatie later. Gerard Cox sr. was duidelijk een broodschilder, die vaak het zelfde motief schilderde, vanuit een andere positie. Gerard Cox, Omgeving Plasmolen, pastel. 120 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

121 56 Kunst algemeen Wat maakt het verzamelen van schilderijen, kunstboeken en monografieën van kunstschilders nu zo interessant? Mijn interesse gaat uit naar de schilderkunst, globaal genomen vanaf 1850 tot heden. De ontwikkeling van de kunst speelt zich af in het licht van de geschiedenis en de economische ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen vindt je terug in het verhaal over de kunstenaar. Het verzamelen van kunst, kan samengaan met hebzucht, macht, vervalsingen, eerlijke en oneerlijke kunsthandel. Collecties, vormen een aanzet voor een op te richten museum. De aspecten van oorlog en vrede, financiële crises en tijden van grote welvaart zijn van invloed op de schilderkunst. Al deze ontwikkelingen zijn in kunstboeken beschreven. Hier onder worden enkele verzamelaars beschreven, die de aanzet hebben gegeven tot het stichting van een museum. Het zijn die musea, waar wij met enige regelmaat komen. Het Scheringa Museum voor Magisch Realisme Dirk Scheringa ( van de DSB Bank) en zijn vrouw Baukje, kwamen begin jaren 90 van de vorige eeuw, in contact met Loek Brons, kunsthandelaar uit Amsterdam. Loek Brons was van origine handelaar in textiel. Hij ontdekte of herontdekte kunstenaars zoals Carel Willink, Jan Mankes en Moesman. De schilderijen van deze kunstenaars werden wat de prijs betreft van een extra nul voorzien ,00 werd ,00. Op zondagmorgen kwam een groepje kunstliefhebbers bij elkaar in huize Brons. Dit heeft voor Scheringa geresulteerd in de aankoop van een grote collectie Willinks bestaande uit 31 schilderijen, 100 tekeningen en veel werken van andere kunstenaars. Hiervoor was ruimte nodig. In 1997 werd onder de naam Frisia Museum in Spanbroek (NH) het museum van Scheringa geopend. Vanaf dat moment werden de zaken professioneel aangepakt, met deskundig museumpersoneel en veel vrijwilligers. Ook de aankopen werden met kracht ter hand genomen, zodat de collectie in 2009 uit meer dan 1300 kunstwerken bestond. Het gaat om werken van Raoul Henckes, Dick Ket, Jan Mankes, Jan van Tongeren, Charley Toorop en nog vele internationale kunstenaars. Geld was geen probleem, zo kocht Scheringa op de Tefaf in Maastricht een beeldje van Duane Hanson voor ,00. Een van zijn laatste aankopen was een schilderij uit Amerika voor zes miljoen euro. Het museum in Spanbroek werd te klein, reden voor Scheringa om aan Herman Zeistra van DOK architecten opdracht te geven in Opmeer, het nieuwe Scheringa Museum voor Realisme te laten bouwen, groter dan het van Gogh Museum in Amsterdam. Geld nog steeds geen probleem. Er werd even aan de boom met de vele BV s geschud om alles te kunnen betalen. Zo ging het ook met de voetbal club AZ te Alkmaar. Het einde van het Scheringa imperium Het vervolg is bekend. Eind 2009 wordt het faillissement uitgesproken over het Scheringa Imperium. De bouw van het nieuwe museum in Opmeer wordt stopgezet. De ABN AMRO haalt in oktober 2009 alle kunstwerken, welke ze in onderpand hadden, weg uit het museum en bij Scheringa thuis. Een nieuwe kunst mythe is geboren. Wat is nu de werkelijke waarde van de collectie? Over de Scheringa collectie zijn inmiddels al een aantal boeken geschreven. Begin 2010 reden wij langs het nieuwe museum in Opmeer. Het gebouw vertoonde een desolate indruk. Het gemeentehuis van Opmeer, dat in de buurt staat, valt bij dit grote gebouw in het niet. De Nederlandse banken en de overheid betalen miljarden om de gedupeerden enigszins te compenseren. Veel slachtoffers van de DSB Bank blijven nog jaren in de financiële problemen zitten. Dirk Scheringa s reactie: wij zijn kapot gemaakt. Hij heeft zijn speeltje niet kunnen afmaken. De toezichthouders blijven op hun post en Scheringa is met enige regelmaat te zien bij allerlei gelegenheden, G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 121

122 waaronder goede doelenactie. Er is niets nieuws onder de zon. Het volgende bericht verscheen in de pers: Zakenman Hans Melchers heeft een groot deel van de kunstcollectie die was bestemd voor het Scheringa Museum gekocht. Het is de bedoeling dat de kunst binnen twee jaar in een nieuw museum in de Achterhoek is te zien voor het publiek. Dat heeft Melchers bekendgemaakt via zijn woordvoerder. Kasteel Ruurlo is in beeld als locatie voor het museum. Melchers kocht zo n 1000 kunstwerken uit de collectie van ongeveer 1240 magisch realistische werken. Deutsche Bank had een vordering op de boedel van DS Art, waar de kunstcollectie van Dirk Scheringa onder viel. Zowel Deutsche Bank als Melchers wil niks zeggen over de details van de transactie. De kunstcollectie bevat veel magisch realistische kunst van eigen bodem. Het gaat om werken van onder anderen Charley Toorop, Carel Wilink en Wim Schumacher. Vorig jaar was al bekend dat Melchers en de Deutsche Bank in gesprek waren over de aankoop van de Scheringa collectie. Het imperium van bankier Dirk Scheringa viel in 2009 uiteen, waardoor de nieuwbouw van het Scheringa Museum voor Realisme in Opmeer werd stilgelegd. De overige kunstwerken, voornamelijk buitenlandse werken zijn geveild bij Christie. Het Museum Kranenburgh te Bergen en de Bergense school Het Museum Kranenburgh te Bergen, ondergebracht in een schitterend gebouw gelegen in een park, nabij het centrum van Bergen is voor ons een favoriet museum. Het museum is in gebruik genomen in 1993 op iniatief van drie kunstenaars uit Bergen, Karel Colnet, David Kouwenaar en Kees den Tex. Bergen heeft op het gebied van kunstenaars een rijke geschiedenis, men spreekt van de Bergense School. In een van de eerste jaren werd een deel van de collectie Boendermaker tentoongesteld. Piet Boendermaker en de Bergense School Piet Boendermaker, Amsterdam Alkmaar, was kunstverzamelaar en mecenas van de Bergense School. Zijn vader had een vermogen opgebouwd met de handel in onroerend goed in Amsterdam. Piet Boendermaker en zijn gezin kwamen rond 1917 in Bergen wonen. Hij bouwde een zaaltje aan zijn huis, waar hij schilderijen kon exposeren. Hij kocht werk van Leo Gestel, Dirk Filarski, Arnold Colnot, Piet van Wijngaerdt, Germ de Jong, Piet Wiegman, Matthieu Wiegman, Else Berg, Mommie Scharz, Charley Toorop en veel anderen. Sommige kunstenaars kregen een vaste maandelijkse toelage van hem tegen inlevering van één schilderij per maand. De crisis van 1929 slaat toe en het bedrijf van zijn vader komt in de financiële problemen. De collectie had in 1932 een omvang van 2364 schilderijen en een waarde van ruim f ,00. De Bank van Onroerende zaken te Amsterdam heeft beslag laten leggen op de gehele collectie en Piet Boendermaker heeft alle schilderijen moeten overdragen aan de bank. De bank wilde de collectie in zijn geheel verkopen, wat niet lukte. Na de oorlog bleken er nog ca schilderijen aanwezig te zijn. Er waren ca. duizend verdwenen! Na de Tweede Wereld oorlog wilde de bank echt van de schilderijen af, de opbouw van Nederland stond voor de deur. De schilderijen werden bij Ven D in Amsterdam en in Den Haag verkocht voor een paar tientjes. Er was op dat moment geen belangstelling voor de iets donkere schilderijen van de Bergense School. De schilders van de Bergense school weer in de belangstelling In de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw kwamen de schilderijen van de Bergense School weer in de belangstelling. Er kwamen verzamelaars, die de schilderijen van de Bergense School gingen verzamelen. Dit kwam zeker door Adriaan Venema, die een aantal boeken heeft geschreven over de schilders van de Bergense School: De Bergense School, 1976, D.H.W. Filarski en in De Ballingen in Het laatste boek gaat over kunstenaars uit België, die in de eerste Wereld oorlog in Bergen terecht kwamen, zoals Frits van der Berghe, Gustave de Smet en Rik Wouters. 122 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

123 Dit alles was de aanleiding om Het Museum Kranenburgh op te richten. Het museum heeft prachtige expositieruimtes en altijd interessante tentoonstellingen. Zij geeft met regelmaat boeken en catalogi uit bij deze tentoonstellingen. Dit komt zeker ook door de inzet van mevr. Reneé Smithuis, kenner, verzamelaar en schrijver over de kunstenaars van de Bergense School, zoals: D.H.W. Filarski, zwervend schilder van de Bergense School. Museum Boijmans van Beuningen te Rotterdam, Kasteel Het Nijenhuis te Heino en museum de Fundatie te Zwolle. Dirk Hannema, de tragiek van het onfeilbare oog Dirk Hannema, , kwam uit een geslacht van welgestelde Friese kooplieden. Zijn moeder Hermine Elise Jonkvrouwe de Stuers kwam uit een adellijke en kunstzinnige familie. Zijn liefde voor de kunst heeft hij van zijn moeder meegekregen. Op veertiende jarige leeftijd deed hij in een uitdragerij, zijn eerste vondst, een schilderij van J.B. Jongkind. Na zijn studie kunstgeschiedenis, kwam hij in 1920 te werken in het museum Boymans te Rotterdam. In het verwerven van nieuwe aanwinsten, voor het museum was Hannema bijzonder slagvaardig, hij wist als geen ander wat er speelde bij kunsthandels en bij kunstenaars. Hij onderhield contacten met gefortuneerde verzamelaars. Hij ging daar met grote charme te werk. Bij bemiddelde zakenlui kwam hij binnen als de verfijnde kunstkenner in hart en nieren, waarbij hij refereerde aan de gemeenschapszin van de grootindustriëlen en havenbaronnen. (zie artikel van Max Pam in VN van 8 december 1984). In de loop van de jaren weet Hannema de hand te leggen op werk van Redon, van Gogh, Charley Toorop, Isaac Israels, Jan Sluyters, Pyke Koch, de collectie van A.J. Domela Nieuwenhuis, de Koenigs collectie en vele andere collecties en schilderijen. In 1935 werd het nieuwe museum Boymans geopend. Zijn goede contacten met de havenbaronnen D. G. van Beuningen, de Grootvorst aan de Maas (boek Harry van Wijnen) en Willem van der Vorm, kwamen hem bij al deze aankopen goed van pas. Vooral toen hem een wonder schone, vroege Vermeer werd aangeboden: De Emmaüsgangers. Met behulp van al zijn relatie kon dit belangrijke schilderij in 1938 aan de collectie van zijn museum worden toegevoegd. Dirk Hannema staat op het hoogtepunt van zijn carrière. Met zijn aangeboren oog voor kwaliteit, zijn enorme netwerk en zijn directe manier van handelen heeft hij het museum Boymans tot een ongekend succes gemaakt. Oorlog En toen brak de Tweede Wereld Oorlog uit. Rotterdam werd gebombardeerd, maar het museum bleef ongedeerd. Dirk Hannema liet in de oorlog, twee verschillende gezichten zien. Enerzijds is dankzij hem de gehele collectie van het museum, evenals vele collecties van, met name Joodse eigenaren, gespaard gebleven tijdens de oorlog. Het is uniek dat er niets is verkocht, gestolen of geroofd. Joodse onderduikers vonden een plek in het museum. Anderzijds werd hij Gemachtigde van het Museumwezen. Hij ontving hoge Duitse en Nederlandse NSB gasten. Na de oorlog zat hij acht maanden gevangen. In 1947 vindt zijn proces in Rotterdam plaats. Wegens de vele positieve getuigenverklaringen en het lange voorarrest wordt Hannema vrijgesproken van verdere rechtsvervolging. Zijn positie als museumdirecteur is niettemin onhoudbaar geworden. Nog geen jaar later komt vast te staan dat de in 1938 door hem aangekochte en door vele kunstkenners geroemde schilderij Emmaüsgangers niet van Vermeer is, maar in 1937 werd geschilderd door Han van Meegeren. Aanleg en intuïtie bleken niet voldoende, Hannema s oog was niet onfeilbaar. Kasteel Het Nijenhuis te Heino - De stichting Hannema- De Stuers Fundatie Dirk Hannema, was van een succesvol museumdirecteur, een zeer omstreden kunstverzamelaar geworden. Van 1947 af storte Hannema zich geheel op zijn eigen verzameling die, mede door de inbreng van de collectie van zijn ouders, reeds omvangrijk G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 123

124 was. Hij vond een plek op kasteel Het Nijenhuis bij Heino. Hij richt de stichting Hannema-de Stuers Fundatie op als eerbetoon aan zijn ouders en met als belangrijkste doelstelling het in stand houden van de door hem bijeengebrachte verzameling. De vele gebleven contacten met verzamelaars en kunsthandelaren stellen Hannema in staat zijn collectie aanzienlijk uit te breiden met aankopen, schenkingen en legaten. De veelzijdige verzameling getuigt van Hannema s brede belangstelling en smaak. De museale bestemming wordt in stand gehouden door de provincie Overijssel. Dirk Hannema is ongehuwd gebleven. Museum de Fundatie te Zwolle en kasteel Het Nijenhuis te Heino werken samen. Zo kunnen wij genieten van de duizenden kunstvoorwerpen, waaronder veel schilderijen van hoge kwaliteit, die deze tragische verzamelaar ons heeft nagelaten. Het Kröller Müller Museum op De Hoge Veluwe De Haagse kunstkenner H. P. Bremmer , had een bijzondere positie in de Nederlandse kunstwereld, als leraar, criticus, uitgever, verzamelaar, handelaar en expert. Hij speelde een belangrijke rol in de imago verbetering van moderne kunstenaars als Van Gogh, Mondriaan, van der Leck, en Charley Toorop. Hij gaf kunstgeschiedenis aan veelal rijke dames met een adellijke achtergrond. Een van zijn leerlingen was Helene Kröler- Müller , de echtgenote van Anton Kröller , havenbaron uit Rotterdam. Deze contacten zullen verstrekkende gevolgen hebben voor de kunst in Nederland. Hildelies Balk heeft deze ontwikkeling uitvoerig beschreven in haar boek H.P. Bremmer, de Kunstpaus. Omstreeks 1905 begon Helene Kröller-Müller, samen met Bremmer kunst te verzamelen. Geld was geen enkel probleem. De zaken in de Rottedamse haven gingen prima. Tijdens de reisjes naar Parijs werd er voor duizenden guldens aan kunst gekocht, zo mogelijk schilderijen van Van Gogh, die toen al erg in trek kwamen. De internationale economische crisis na de beurskrach van 1929 had voor het echtpaar Kröller-Müller ernstige gevolgen. De kunstverzameling, was uit voorzorg al eerder in een stichting ondergebracht. H.P. Bremmer werd in een kort briefje bedankt voor alle verleende diensten. Toen het gevaar van een gedwongen verkoop begon te dreigen, zochten Anton en Helene Kröller-Müller, gesteund door Sam van Deventer, contact met de regering. Na langdurig overleg werd een regeling getroffen die voor alle partijen zeer voordelig kan worden genoemd. Het kunst- en grondbezit van het echtpaar bleef intact, zijzelf kregen de zekerheid van een uiterst comfortabele levensavond, het ideaal van een museum werd alsnog verwezenlijkt, en de Nederlandse staat verwierf voor een relatief geringe investering een geheel aan natuur- en cultuurgoederen van onschatbare waarde. Het landgoed met het Slot Sint Hubertus en het kunstbezit van de Kröller-Müllers bleven op deze manier voor de samenleving behouden. In 1935 werd het landgoed verkocht aan de Stichting Het Nationale Park de Hoge Veluwe. In 1937 werd de kunstcollectie door de Stichting Kröller-Müller overgedragen aan het Rijk, op voorwaarde dat deze bijeen zou blijven in een speciaal daarvoor gebouwd museum. Op 1 juli 1938 werd het overgangsmuseum naar het ontwerp van Henry van de Velde geopend. Omstreeks 1917 heeft Helene Kröller-Müller de Berlage Boerderij De Schipborg, nabij Anloo laten bouwen, voor haar zoon Toon, die boer wilde worden. Dit avontuur heeft niet lang geduurd, want Toon is niet lang boer gebleven. Over Helene Kröller-Müller, haar contacten met de architect H.P. Berlage, met Sam van Deventer hun vertrouweling, haar uitgebreide collectie, het Nationale Park de Hoge Veluwe, het Museum, en de verdrietige verhouding met haar kinderen zijn veel boeken geschreven. Wij mochten in april 2010 met al onze kinderen en kleinkind, als geschenk van onze kinderen voor ons 40 jarig huwelijksfeest, genieten van wat Helene Kröller-Müller ons heeft nagelaten. 124 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

125 Singer Museum te Laren en de Larense School Aan de rand van de kunstenaarskolonie Laren bouwde het Amerikaanse echtpaar William en Anna Singer in 1911 villa De Wilde Zwanen. Het echtpaar verzamelde een grote kunstcollectie en William schilderde in zijn atelier een uitgebreid oeuvre van impressionistische landschappen. In 1956 werd de villa uitgebreid met een theater en een museumvleugel die samen de prachtige beeldentuin omsluiten. Het museum toont de Singer-collectie met werken van o.a. Isaac Israels, Anton Mauve, Jacob en Willem Dooijewaard, George Breitner, Gustave De Smet, Ferdinand Hart Nibbrig, Lou Loeber, Else Berg, Jan Sluijters en William Singer zelf. Daarnaast zijn er bijzondere tentoonstellingen over Nederlandse en buitenlandse kunstenaars en kunststromingen uit de periode Vanaf 1880 hebben ongeveer 500 beeldende kunstenaars in Laren, Blaricum en omgeving gewerkt. Men spreekt van kunstschilders uit de Larense school. A.A.M. de Valk heeft deze kunstenaars beschreven in de lexicon Beeldende Kunstenaars Laren - Blaricum. Lien Heyting, heeft het prachtige boek, De wereld in een dorp. Laren en Blaricum geschreven. Wij hebben hier vele overzichtstentoonstelling mogen bewonderen. Kunsthandel Duveen Het begon in Meppel. Rond 1850 woonde in Meppel het joodse echtpaar Joseph Duveen en zijn vrouw Eva. Joseph had een hoefsmederij in Meppel. Zij hadden vier kinderen Joseph Joel 1843 en Henry 1854 en nog twee meisjes. Eva Duveen was een bijzondere vrouw, zij gaf haar kinderen onderwijs en zij hield er een speciale hobby op na. Zij kocht prachtige voorwerpen van het beroemde Delfts aardewerk. Iedere cent, die ze konden missen, belegde ze in Delfts blauw. Ze kocht met passie en werd kenner. Ze stuurde haar jongens er op uit om deze voorwerpen te kopen of de ruilen. In 1866 hoorde ze dat Delfts aardewerk in Engeland veel gevraagd werd en bovenal duur. Zij stuurde haar zoon Joseph naar Engeland, met zoveel mogelijk aardewerk als hij kon dragen. Zij gunde haar zoons een betere toekomst dan hoefsmid in Meppel. Dit alles verliep succesvol. Joseph Duveen trouwde een Engels meisje en begon een antiek en kunsthandel in Londen. Hun oudste zoon ook een Joseph Duveen , had alle eigenschappen van zijn Meppeler grootmoeder Eva meegekregen. Vanaf 1886, hij was toen 17 jaar, reisde hij onafgebroken tussen Europa, waar hij kunst en met name schilderijen inkocht en Amerika waar hij alles weer verkocht. Hij had de simpele ontdekking gedaan: Europa beschikt over veel kunstschatten en Amerika over veel geld. Hij was zowel een gewaardeerd, als ook een omstreden kunsthandelaar. Door zijn monopolie positie stegen de prijzen van schilderijen tot ongekende hoogten. De met name nieuwe rijken mochten bij hem kopen. Een en ander is beschreven in het boek: Duveen, koopman in onsterfelijkheid, door S.N. Behrman. Kunst en kunsthandel heeft altijd te maken met mensen. Hierbij komen zowel positieve als negatieve menselijke emoties en eigenschappen naar boven. De kunstroof in de Tweede Wereld Oorlog is uitvoerig in boeken beschreven. De juridische processen over de gevolgen van deze kunstroof, zoals de Goudstikker collectie worden nu nog gevoerd. Han van Meegeren en Geert Jan Jansen, de Nederlandse meestervervalsers blijven, evenals de vele vervalsingen, die heden ten dage op veilingen te voorschijn komen, tot de verbeelding spreken. Hoe kan schoonheid en menselijk falen zo kort bij elkaar liggen. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 125

126 57 Kijken en beoordelen van schilderijen Als ik ergens binnen kom, is het eerste wat mij opvalt de schilderijen. Ongemerkt kijk je naar de schilderijen, die aan de wand hangen. Bij de reconstructie van de Oudeschanskerweg nabij Oude Schans moest ik een gesprek voeren met een aanwonende landbouwer, die woonde in een grote, voor het Oldambt, zo karakteristieke boerderij. De man moest meewerken, maar wilde geen kant op. Op de stoep bij de voordeur belde ik aan. De deur ging open en de landbouwer, die tevens actief was in de politiek, verwelkomde mij niet bepaald hartelijk. Toen ik de monumentale gang inliep zag ik daar een prachtige olieverf van Erasmus Bernard van Dulmen Krumpelmann hangen. Werkelijk een topstuk. Ik bleef verrast staan en zei vol bewondering: Wat een prachtige van Dulmen. De landbouwer was verbaasd over de snelle herkenning van zijn familiestuk. Het eerste uur werd alleen gesproken over het schilderij en over kunst, de problemen over het werk waren daarna in vijf minuten opgelost. Het schilderijen verzamelen begint ongemerkt. Je koopt een heidelandschapje, maar de kwaliteit blijft je niet boeien. Je verkoopt dat schilderij en koopt een beter schilderij. De hobby is ontstaan. Wat is een goed schilderij. Het is een schilderij, dat jezelf steeds blijft boeien en dat je steeds aantrekkelijker vindt. Met andere woorden, een schilderij dat je niet verveeld. Hier onder wordt ingegaan op een aantal aspecten, die verband houden met het bekijken en beoordelen van schilderijen. Wat is de motivatie om met schilderijen bezig te zijn, wat zijn de belangrijkste beeldaspecten van een schilderij. Waar kijk je naar als je een schilderij wilt kopen. Hoe komt de prijsvorming van een schilderij tot stand. Hoe kom je tot een kunsthistorische documentatie van een schilderij. Schilderijen verzamelen Er zijn voor de meest uiteenlopende zaken verzamelaars: sierraden, oude radio s, etsen, prenten, oldtimers, antieke fietsen, oud boerengerief, olifanten, Chinese gemberpotten, postzegels, veldnamen, kinderwagens, reclame borden, boeken van een bepaalde schrijver, boeken op eerste druk, ex librissen, kunstboeken, klompen enz. enz. Te veel om op te noemen. Bij iedere verzamelaar komen een aantal eigenschappen naar boven, als passie, een vleugje hebzucht, betrokkenheid, motivatie en kennis van het verzamelgebied. Is het verzamelen alleen voorbehouden aan mensen met geld? Dit is in zijn algemeenheid niet het geval. Het is meer een kwestie van prioriteiten stellen. Als je genoegen neemt met een tweede hands auto, een goedkope bank en een eenvoudige vakantie, dan komt er geld vrij voor je verzameling. Zo zijn er prachtige verzamelingen te bewonderen van mensen met een modaal inkomen. Wat is de aanzet en de motivatie om op een betrokken wijze met schilderijen bezig te zijn? Het genieten van de schilderkunst doormiddel van het kijken, waarnemen, het herkennen, het kopen, het verkopen en het verzamelen van schilderijen. Het documenteren, het verzamelen van gegevens en het schrijven over schilderijen en de kunstenaars maakt onderdeel uit van deze hobby. Je weet nooit precies, wanneer een hobby begint. De belangstelling voor de schilderkunst is voor een deel ontstaan door mijn interesse voor de Drentse historie. Daar kom je kunstenaars tegen. In Drenthe hebben veel kunstenaars gewoond en er wonen nu nog veel kunstenaars. In de Nieuwe Drentsche volksalmanak van 1916 schreef J.G.C. Vegter een bijzonder goed gedocumenteerd artikel over: Drenthe het land van kunstschilders. 126 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

127 De beeldaspecten van een kunstwerk Kleur en licht: De Duitse kunstschilder Emil Nolde, , dichte het volgende over kleur: Geel kan geluk weergeven en ook verdriet Er bestaat vuurrood, bloedrood en rozenrood Er bestaat zilverblauw, hemelsblauw en onweersblauw Iedere kleur draagt haar ziel in zich Die mij blij maakt, of afstoot of inspireert Het is voor de kunstenaar van belang om het licht of het spel van het licht vast te leggen, als invulling van de ruimte, als sfeerbepaling, maar ook als een brok emotie. Hierbij spelen de lichtbron, de richting van het licht, de lichtintensiteit, het licht - donker contrast en de schaduwwerking een rol. In een schilderij kan er sprake zijn van morgenlicht, schaduwlicht, avondlicht, grijslicht, maar ook van het uitbundige licht van de zomer. Zowel de kleur, als ook het licht zijn de dragers van de emotie, van de verbeelding, van de zeggingskracht van een schilderij. Het kleurgebruik kan realistisch, impressief, expressief of symbolisch zijn. De kleurtonen kunnen zijn, pastelkleuren, verzonken kleuren, vergrijsde kleuren, monochrome kleuren ( één kleur), polychroom (veelkleurig) of verzadigde kleuren. De kleurcontrasten geven structuur aan een schilderij, zoals lichtdonker, koude en warme kleuren, complementair, kwaliteit en of kwantiteit kleurgebruik, kleuren in simultaan en of successief contrast. Het kleurperspectief (het atmosferische perspectief), de diepte werking door middel van kleur, waarbij warme kleuren naar ons toekomen en koude kleuren (zoals de blauwen) van ons af gaan. Lichtere tinten naar achteren toe brengt diepte in een schilderij. De vorm, de afmetingen, de hoogte breedte verhouding, alsmede de textuur (de ruwheid van het oppervlak) en de structuur (de indeling) zijn mede bepalend voor de verschijningsvorm van een schilderij. Schilderijen beoordelen Bij aankoop van een schilderij komen de volgende aspecten aan de orde: Wat is de kwaliteit van het werk? Wat is de eerste indruk? Doet het schilderij je iets? Is het schilderij gemaakt door een beroepskunstenaar? Door ervaring is dit laatste meestal goed te zien. Het schilderij moet kwaliteit uitstralen. Wat is de techniek, olieverf op paneel, olieverf op doek, aquarel, pastel, ets, tekening of een kopie. Om te ontdekken of het kunstwerk echt is of een kopie, maak ik gebruik van een loupe. Giclees zijn bijna niet van echt te onderscheiden. Een vervalsing ziet er vaak te mooi uit. Dit fenomeen is echter moeilijk te onderkennen. Wat is het motief van het schilderij: landschap, stilleven, dorpsgezicht, realistisch of modern. Is het motief goed geschilderd. Is het schilderij gesigneerd? Dit is een belangrijk facet bij de beoordeling van een schilderij. Nog belangrijker is of de signatuur goed leesbaar is. Kunstenaars zetten vaak de signatuur in hun eigen losse toets (handschrift). Dit betekent dat de signatuur veelal onduidelijk of zelfs niet te lezen is. Om ter plaatse te bekijken of een schilderij gemaakt is door een beroeps kunstenaar, kun je gebruik van de: Quick-Lexicon Nederlandse Beeldende kunstenaars door H. Visser, uitgeverij Servo Deze lexicon ligt permanent in mijn auto. Het geeft aan wanneer de kunstenaar leefde en of hij of zij vermeld staat in de Pieter A. Scheen of andere kunstenaarsboeken. Het is moeilijk om een kwalitatief goed schilderij, aangeboden voor een acceptabele prijs, maar met een onduidelijke signatuur niet te kopen. Dit vraagt later veel huiswerk, maar als het lukt om de signatuur te herkennen en het is een goede kunstenaar, geeft dat veel voldoening. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 127

128 Wat is de fysieke kwaliteit van het schilderij? Is het doek gaaf of zitten er beschadigingen aan. De achterkant van een schilderij laat dit facet duidelijk zien. Het eerste wat ik doe bij de beoordeling van een schilderij is, om de achterkant goed te bekijken. De achterkant is de spiegel van het schilderij. Hier kun je inschatten hoe oud een schilderij is, of de aangegeven leeftijd/jaartal in overeenstemming is met de oudheid kenmerken van het doek. De kunstenaar heeft soms op de achterzijde aangegeven, waar het schilderij gemaakt is. Er kunnen stikkers op de achterkant zitten met gegevens over veilingen, namen van kunsthandels, plaats en data. Dit geeft vaak interessante informatie. Wat is de kwaliteit van de lijst? Dit laatste is voor mij niet belangrijk. Sommige schilderijen zijn voorzien van de meest verschrikkelijke lijsten. Haal de lijst er af en het schilderij heeft al aan kwaliteit gewonnen. Prijsvorming van een schilderij Wat bepaald de waarde van een kunstwerk? In dit geval een schilderij. De opmerking wat een gek er voor geeft gaat niet op. Wel is de waarde van een schilderij sterk afhankelijk van trends en mode verschijnselen. Bracht een bloemstilleven van J.J. Doeser enkele jaren geleden nog enkele duizenden euro s op, nu is er bijna geen kunsthandel, die schilderijen van deze kunstenaar inkoopt. Het is vaak het verhaal, de mythe die de prijs van een schilderij omhoog stuwt. Toen Dirk Scheringa van de voormalige DSB bank zich vanaf 1990 op de kunstmarkt stortte, voornamelijk met de aankoop van schilderijen van Carel Willink, Jan Mankes en Jan van Tongeren schoot de prijs van de schilderijen van deze kunstenaars omhoog. Door hernieuwde belangstelling voor de begin jaren van de Groninger Ploegschilders, mede door uitgifte van monografieën en kunstboeken over deze kunstenaars is de prijs van de Ploeg schilderijen sterk gestegen. Hieronder een aantal aspecten, die de waarde van een kunstwerk mede bepalen: De reputatie van de kunstenaar. Is de kunstenaar een vooraanstaand lid van de Haagse School of de Groninger Ploeg, de Bergense School of de Larense School. De conditie van het schilderij: is zowel het doek als ook de lijst helemaal perfect en gaaf. Als de lijst en het doek zijn beschadigd zijn, moet er restauratie plaatsvinden. Wanneer het schilderij vuil is of door rook aangetast, dan moet het worden schoongemaakt. Deze restauratie en herstel kosten drukken de prijs. De plaats van het schilderij in het genre van de kunstenaar. De kracht van de compositie en de voorstelling. De topografie, de plaats waar het schilderij is gemaakt. Is de afbeelding (kerk, boerderij, stad, haven of landschap herkenbaarheid. Het formaat, de hoogte breedte verhouding. De herkomst, de levensloop van het schilderij, literatuur over de kunstenaar, gegevens op internet. De drager van het schilderij, doek, paneel, schilder karton, marouflé of papier. Kleurrijk of donker, helder en blond De opbrengsten van schilderijen van de kunstenaar op veilingen en de vraagprijzen in de kunsthandel. Het is ook een kwestie van vraag en aanbod, van goede of slechte economische tijden. De verkoop van schilderijen Het aardige van mijn hobby is, dat de verkochte schilderijen meestal weer op een goede plaats terecht komen. Dat is die plaats, waar de nieuwe eigenaren volop gaan genieten van het betreffende schilderij. Het schilderij is dan veelal schoon gemaakt en van een nieuwe lijst voorzien. Is de handel in schilderij gemakkelijk en valt er veel mee te verdienen? In beide gevallen is het antwoord nee. Ook is hier van toepassing, dat iedere hobby geld kost. Het is nodig om af en toe een pareltje te ontdekken bij de aankopen. Dit om de kosten te dekken. Niet alle gekochte schilderijen worden verkocht en komen uiteindelijk terecht in de Dorcaswinkel voor goede doelen in Hoogeveen of gaan met Anja Dijkstra-Booij en haar vriendinnen naar de rommelmarkt in Eelde. Je moet af en toe opruimen, anders groeit je huis dicht met schilderijen. De verkoop van schilderijen vraagt creativiteit, doorzettingsvermogen en relaties. 128 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

129 Schilderijen kun je verkopen via marktplaats. Een betere methode om schilderijen te verkopen is, om zelf een potentiële koper te zoeken. Dit kunnen zijn de bewoners van een geschilderde woning of boerderij, een voor een bepaalde gemeente aantrekkelijk schilderij, een historische vereniging, een museum, die al schilderijen heeft van een bepaalde kunstenaar, iemand uit de familie/nazaten van een kunstenaar, een kunsthandel etc. etc. Na de aankoop ga je het schilderij bestuderen. Zijn alle gegevens duidelijk, zoals de naam van de kunstenaar, de locatie etc. dan ga je kijken voor wie zou dit een aantrekkelijk schilderij kunnen zijn om te kopen. Vervolgens maak je een goede foto s en omschrijving van het schilderij, om deze per mail naar de potentiele koper te sturen. Dit met de mededeling dat het schilderij te koop is en de vraag of er belangstelling voor is. Het lukt niet altijd, maar op deze wijze heb ik al meerdere schilderijen kunnen verkopen, met altijd bijzonder tevreden klanten. De kunst is om bij de aankoop kwaliteit te ontdekken, een schilderij dat gemaakt is door een beroeps kunstenaar. Het schilderij wordt niet alleen door jou zelf mooi gevonden, maar ook door anderen. Dat is dan voor mij een stukje erkenning, bij een aankoop de juiste keuze gemaakt te hebben. Kunsthistorische documentatie Een schilderij, dat bij de eerste indruk als goed wordt ervaren, blijft je later altijd boeien. Een schilderij, dat niet direct aanspreekt, valt later tegen. De eerste indruk is een fractie van seconden! Na aankoop heb je thuis een aantal mogelijkheden, om informatie over het schilderij en de kunstenaar te verzamelen: De Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars , de Pieter A. Scheen in twee delen De P.M.J. Jacobs, Beeldend Nederland biografisch handboek in twee delen Digitaal abonnement op deze Jacobs. De Jacobs AKKU 2002, met de huidige kunstenaars. De Valk Lexicon kunstenaars Laren - Blaricum. Op Google: Onder vermelding van kunstenaar (niet kunstschilder). Zo mogelijk met de gangbare voornaam van de kunstenaar: b.v. kunstenaar Willy van Schoonhoven van Beurden. Is de voornaam niet bekend dan met de achternaam, of eventueel met voorletters. De kunstenaar intoetsen op marktplaats of e-bay. Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie in den Haag: kortweg RKD. Op google intoetsen RKD. Dan ga je naar Data bases en onder RKD Artists & toetst je de kunstenaar in. Altijd op achternaam b.v. bij Jan van Loon, toetst je in op Loon. Bij Wim Vaarzon Morel toetst je in op Morel. Mailen naar de RKD.Je stuurt een duidelijke foto van het kunstwerk en de signatuur naar het RKD, met het verzoek om informatie over het schilderij en de kunstenaar. Je geeft de afmetingen van het kunstwerk aan, de techniek en verdere bijzonderheden (wat staat b.v. achter op het schilderij: stikker kunsthandel etc.). Sinds kort vraagt de RKD hier een vergoeding voor van ca. euro 100,00 per uur. Sites van kunsthandels en galeries: Kunsthandel Simones en Buunk Ede, Kunstgalerie Arnold Gasselternijveen, Kunsthandel Art du Nord Winsum, Mark Smit, Kunsthandel Ommen en vele anderen. Documentatie uit eigen archief, zoals monografieën over kunstenaars, knipsels uit kranten, kunsttijdschriften, catalogi van tentoonstellingen. Kunstenaars boeken aanvragen bij de Openbare Bibliotheek. Kunstenaars sites. Dit kan een site zijn van de kunstenaar zelf, maar ook van zijn nabestaanden, galeriehouders, bewonderaars en verzamelaars. Er zijn hele generatie kunstenaars, zoals de familie Vaarzon Morel, waarbij het kunstenaarschap overgaat van vader op zoon. Het werk van de voorouders wordt meegenomen op de site, zoals bij de kunstenaars familie van Vlaardingen te Maartensdijk. G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 129

130 Monografieën over kunstschilders De eigenaar van een schilderij, wil graag iets meer weten over de achtergronden van de kunstenaar, wat is zijn ontwikkeling, wat voor schilderijen heeft hij of zij gemaakt. Bij verzamelaars gaat het om de vraag zijn er nog meer schilderijen van de kunstenaar te koop en waar. Dit alles kan de aanleiding vormen voor een schilderijen expositie van werken van een kunstenaar, met een uitgebreide catalogus. Voor sommige schrijvers is dit de eerste aanzet tot het schrijven van een monografie over een kunstenaar. Meestal hebben de schrijvers een opleiding in de kunstgeschiedenis gevolgd. Waanders Uitgevers te Zwolle geven prachtige kunstboeken uit, evenals uitgeverij Thoth te Bussum en nog vele anderen. Mijn belangstelling gaat uit naar monografieën over kunstschilders. Het mooiste is om een schilderij te verkopen met een bijbehorende monografie van de kunstenaar. Er is een bedrijfje in Antwerpen, België, die alle restanten kunstboeken opkoopt bij musea, kunsthandels, boekhandel en uitgeverijen. Via marktplaats worden deze boeken mondjesmaat verkocht om de prijs hoog te houden. Als je een boek perse wilt hebben, dan koop je toch wel. Hieronder een overzicht van een aantal kunstboeken: Roel H. Smit- Muller schreef de volgende kunstboeken: Stien Eelsing Staphorst verbeeld Edlef Romeny leven en werk Paul Bodifée, schilder van stad en land J. P. Nagelhout, medicus, mecenas, collectioneur Renée Smithuis, kenner en verzamelaar van de Bergense School schreef: Germ de Jong op Ameland Van zaaien tot maaien D.H.W. Filarski Het verhaal van een verzamelaar Figuratief expressionisme Roel Sanders, kenner van de Drentse schilders schreef: Schilders in Drenthe Schilders van Zweeloo Schildersdorpen in Drenthe Drentse kerken in de beeldende kunst Adriaan Venema, een controversieel figuur, die prachtige kunstboeken schreef: De Bergense School Kunsthandel in Nederland De Ploeg Nederlandse schilders in Parijs Verleden tijd memoires Adriaan Venema, kunsthandelaar, schrijver en journalist was een bijzonder figuur binnen de Nederlandse kunstwereld. Hij heeft een aantal prachtige monografieën geschreven, die nu nog steeds gewild zijn. Hij was een controversieel figuur, die vaak met mensen in de conflict kwam. Hij werd in verband gebracht met het verkopen van valse Appels. In oktober 1993 beëindigde hij zijn memoires en zijn leven met de woorden Het zij zo. Lien Heyting, altijd goed gedocumenteerd, schreef: De rechten van de erven Goustikker De wereld in een dorp. Laren en Blaricum De verdwaalde collectie, de schilder Kazimir Malevitsj en de strijd om zijn erfenis 130 S C H I L D E R I J E N V E R H A L E N

131 Soms kom je verassende boeken tegen, zoals het boek over Malevitsj , die anno 2010 volop in de schijnwerpers stond met tentoonstellingen in de Hermitage te Amsterdam en het Haags Gemeente Museum. Het is slechts een greep uit de kunstboeken. Jan Jaap Heij en Mieke van de Wal schrijven boeken over Drentse kunstenaars. Thom Mecuur schrijft boeken over de Friese kunstenaars in zijn Museum Belvédère te Heerenveen, o.a. over Tinus van Doorn. Francis van Dijk over de Ploeg, o.a. over Jannes de Vries. Sander Kooistra e.a. schrijven over Valse kunst, hoe de kunstkoper wordt bedrogen. Saam Nijstad schrijft boeken over zijn kunsthandel. Henk van Os schrijft over de Ploeg en over de Bergense School. Kunsthandel Simones en Buunk, een keur aan kunst uit Ede geeft prachtige catalogi en kunstboeken uit, die voor een redelijk vergoeding zijn te krijgen. Zij delen belangrijke informatie met liefhebbers van schilderijen. Het is een stroom van prachtige kunstboeken en monografieën. Het is een kunst om je te beperken. Remmelt Booij, Roden G E N I E T E N V A N D E S C H I L D E R K U N S T 131

132 Colofon Tekst en afbeeldingen Remmelt Booij, Roden Vormgeving Erik Heythekker, Grafiplan, Geeuwenbrug Druk en afwerking Koninklijke Van Gorcum, Assen 132