Voedingsgedrag van jongeren

Transcriptie

1 Olaf Moens & Loes Neven HBSC studiedag 30 november 2012

2 Voedingsgedrag van jongeren

3

4 Om evenwichtig te eten heb je nood aan: bewustzijn van het eigen gedrag basiskennis over evenwichtige voeding normen en waarden ten aanzien van een gezonde levensstijl/eetgewoonten willen gezond eten, willen je gewoonten veranderen beschikbaarheid (aanbod) van een evenwichtige voedingskeuze vaardigheden om een evenwichtige voeding samen te stellen en te bereiden, Assertiviteit om sociale druk tegen te gaan, volharding sociale steun van familie, vrienden, collega s,...

5 Determinanten voedingsgedrag Individu Cognitieve factoren (kennis, vaardigheden) Sociale invloeden (sociale modellen, tradities, cultuur, sociale druk/steun) Motivatie (gemak, prijs, behoefte, emotie, ethische overwegingen ) Omgeving Fysieke context (beschikbaarheid, externe prikkels, variatie) Sociale context (thuis, school, vrije tijd, media) Nood aan interventiemix

6 Voorbeeld: Voedingsgedrag van jongeren Ontwikkelingsstadium (11 18 jaar): - Ontwikkelen eigen identiteit - Experimenteren met eten: snacken, maaltijden overslaan - Invloed ouders daalt, invloed leeftijdgenoten stijgt Zelden bewust met voeding bezig

7 Motieven voor keuzegedrag NIET gezondheid WEL Er goed uitzien, niet dik worden Plezier hebben, samen met vrienden Bevrediging van behoeften op korte termijn: lekkere smaak, honger stillen Gewoonte, gemak Verveling, (negatieve) emoties Prijs, kwaliteit

8 Aanbevelingen voor acties Interventiemix (zie gezondheidsbeleid) Consequentie meteen inzichtelijk maken Stimuleren in plaats van dicteren Bottom-up aanpak Gezonde keuze gemakkelijk maken

9 Een voedingsbeleid op school

10 Gezondheidsbevordering op school Doel? Hoe? Een omgeving creëren waarin individuen in staat worden gesteld meer controle te krijgen over hun gezondheid en deze te verbeteren 4 pijlers + 4 niveaus

11 4 pijlers van het gezondheidsbeleid 1.Educatief luik: bewustmaking, kennis, vaardigheden (technisch en sociaal), attitudes 2.Structureel luik: structurele maatregelen, evenwichtig en gevarieerd aanbod 3.Regulerend luik: beleid, regelgeving 4.Begeleiding/zorg (bv. lln met diabetes, voedselallergie, )

12 4 niveaus in gezondheidsbeleid 1. Individu: specifieke doelgroepen en lln met bijzondere behoeften 2. Klas: voedingseducatie leren over gezonde voeding 3. School: schoolgezondheidsbeleid voorbeeldfunctie 4. Omgeving: netwerking en participatie thuis, vrije tijd, externe partners

13

14 Gezonde voeding op school: waarom? Educatieve en opvoedkundige opdracht Aanleren van kennis, vaardigheden en attitudes m.b.t. evenwichtig en gezond eten Voorbeeldfunctie van de school: steeds evenwichtige keuze beschikbaar Relatie onderwijs gezondheid: gezonde kinderen halen betere studieresultaten en hogere scholingsgraad garandeert een betere gezondheid Gezondheidskloof verkleinen

15 Door: Beschikbaarheid van een gezond AANBOD EDUCATIE: Jongeren zijn gemotiveerd en hebben de nodige kennis Stimulerende AFSPRAKEN Dranken en tussendoortjes op school: doel - Bij kinderen de gewoontevorming installeren mbt water als dorstlesser en fruit als tussendoortje. - Jongeren vinden het belangrijk om te kiezen voor gezonde dranken en tussendoortjes op school.

16 Kieskeurig: methodiek voor voeding op school

17 Kieskeurig : Gezond eten op school, brochure i.o.v. KBS Kieskeurig, campagne van de Vl. Overheid i.s.m. VIGeZ en met steun van de Vlor : Overkoepelende naam methodieken en materialen voeding op school.

18 Inbouwen in gezondheidsbeleid VISIE Gezonde school = algemene methodiek STRATEGIE/WERKWIJZE Fitte School = Thematische kadermethodiek PROGRAMMA Kieskeurig = beleidsinstrumenten, educatieve materialen, projecten, ACTIE

19 Voedingsbeleid: Leerling-klas-omgeving- beleid beleid omgeving klas leerling Stimuleren/ontraden van bv. dranken en tussendoortjes; Prijsbeleid Refter, voedingsaanbod op school, ruimere omgeving, infrastructuur, waterfonteintjes, Educatie in de klas (attitudes, kennis, vaardigheden), afspraken, voorbeeldfunctie leerkracht Begeleiding en zorg voor individuele lln en risicogroepen

20 Kieskeurig: Leerling-klas-omgeving- beleid beleid omgeving klas leerling Brochure dranken en tussendoortjes Brochure Gezond eten op school Analyse-instrument dranken en tussendoortjes Checklist schoolmaaltijden Affiches Kieskeurig Dossier actieve voedingsdriehoek voor leraren Winkeloefeningen

21 Het aanbod op school onder de loep

22 Omgevingsfactoren voedingsaanbod Beschikbaarheid - portiegrootte Variatie Bekendheid Smaak/uitzicht Externe prikkels Sociale invloeden Prijsbeleid Labelling van voorkeurproducten Aanbod in de nabije omgeving van de school, bv. winkels Infrastructuur: waterfonteintjes, koelkast, enz.

23 Schoolmaaltijden Schoolvisie op catering, aanbod, promotie Draagvlak team, deskundigheid Productie Evenwichtig voedingsaanbod De eetzaal Culinaire pedagogiek Ouders Partners

24 Gezond eten op school: inhoud Aanbevelingen Praktische tips Organisatie Checklists Aanbod binnen een bredere schoolwerking

25 Schoolmaaltijden: Visie en draagvlak Gedragen door het schoolteam Gekend door team, leerlingen, schoolpersoneel, ouders maar ook door schoolkok, catering en leverancier Afgestemd op opvoedingsproject Kent wensen en meningen en houdt er rekening mee Ingebed in breder voedingsbeleid Werkgroep Opleiding Partners

26 Eetzaal Schoolmaaltijden: Wat schaft de pot? Sfeervol, aangenaam: tafelversiering, wanddecoratie Voldoende ruimte Voldoende (maal)-tijd Vlot verloop, geen lawaaihinder Stimulansen om te proeven Aanbod Bij warme maaltijd:! Porties Frequentie! Soep & rauwkost Bruin brood

27 Gezond eten op school Wat schaft de pot? Bediening Kleine of grote portie Saus apart Groenten en aardappelen kan je bijvragen Voorkeur wordt in de kijker/vooraan geplaatst Extra s neem je zelf! Productie Gezonde bereidingswijzen Voldoende keuzemogelijkheden HACCP-normen Op maat Smakelijk!

28 Kieskeurig S.O. KLAS

29 Kieskeurig: materialen Brochure dranken en tussendoortjes op school Online analyse-instrument Affiches Folder voor ouders Didactisch dossier actieve voedingsdriehoek Winkeloefeningen SO Vormingsaanbod

30 Dranken en tussendoortjes op school Aanbevelingen Doel: keuzebewustzijn en keuzebekwaamheid stimuleren Beschikbaarheid: via welke kanalen en op welke momenten zijn D&T beschikbaar? Portiegrootte: hoe groot is de verpakking?

31 Aanbevelingen Gebaseerd op beschikbaarheid Welke momenten (BaO + SO) Welke kanalen (SO) Rekening houdend met portiegrootte Rekening houdend met leerlingen met bijzondere behoeften

32

33

34 Omgevingsfactoren in aanbevelingen Beschikbaarheid - portiegrootte Variatie Bekendheid Smaak/uitzicht Externe prikkels Sociale invloeden Prijsbeleid Labelling van voorkeurproducten Infrastructuur Omgeving

35 Beschikbaarheid BaO! Aanbodfrequentie

36 Beschikbaarheid SO! Keuzebekaamheid! Kanalen

37 Portiegroottes! = BaO en SO

38 Portiegroottes!

39 Variatie

40 I. Aanbod Variatie Aanbevelingen KK tusendoortjes invoegen

41 Beschikbaarheid - portiegrootte variatie: samenvatting Beschikbaarheid 4 categorieën obv aanbodfrequentie Basisschool Voorkeur: dagelijks aanbod Met mate: niet dagelijks bv. 3 x per week Zelden:uitzonderlijk, bij speciale gelegenheden Te mijden: niet geschikt voor kinderen Secundaire school Ruim beschikbaar Minder ruim beschikbaar Liever niet Nooit beschikbaar (te mijden aanbod) Kanalen - toegang Portiegrootte Water: 33 cl Andere dranken: max. 25 cl Tussendoortjes: kcal Water: 50 cl Andere dranken: max. 33 cl Tussendoortjes: 150 kcal Kieskeurig S.O. KLAS

42 Omgevingsfactoren in aanbod Beschikbaarheid - portiegrootte Variatie Bekendheid Smaak/uitzicht Externe prikkels Sociale invloeden Prijsbeleid Labelling van voorkeur producten Infrastructuur Omgeving

43 Verhouding Productplaatsing Prijsbeleid Gekende producten Sociale norm

44 Hoe de gezonde keuze promoten? Voorkeurproducten zijn ruimer en beter beschikbaar In de kijker zetten (vooraan, op ooghoogte, affiches ) Een prijsbeleid voeren: Voorkeurkeuze is goedkoper Portiegrootte water > andere dranken (zelfde prijs of goedkoper) Voorbeeldfunctie! Laten proeven

45 Afspraken Verbieden of niet? Frisdranken Bepaalde tussendoortjes Drinken in de klas (water) Afspraken Beter stimuleren dan verbieden Eenduidig en transparant: opgenomen in schoolreglement Leerlingen én ouders betrekken

46 Analyse huidig aanbod Beschikbaar via (VIGeZ) Doel: Huidig aanbod, educatie en afspraken over dranken en tussendoortjes in kaart brengen Advies op maat Doorverwijzing naar partners (CLB, pedagogische begeleiding)

47 Aan de slag in de klas

48 Leerinhouden voedingseducatie Kennis gezonde voeding verhogen Bewustwording van eigen voedingsgedrag Technische vaardigheden aanleren Sociale vaardigheden aanleren en attitudevorming Aandacht voor context: socio-culturele functie, anders eten, link met milieu, duurzaamheid

49 Kieskeurig werkvormen 1. Kennis via actieve voedingsdriehoek 2. Bewustmaking: 2.1 via gezondheidstest (individu) 2.2 analyse van het aanbod (fysieke context) 3. Technische vaardigheden: winkeloefening 4. Sociale vaardigheden: omgaan met reclame en media, sociale invloeden Zie > kieskeurig

50 1. De actieve voedingsdriehoek praktisch gebruiken Om een dagvoeding samen te stellen Om maaltijden samen te stellen Om een bestaand menu aan te passen en te vervolledigen Om tussendoortjes te kiezen Om dranken te kiezen Om voedingsfouten te ontdekken en te verbeteren

51 2a. Gezondheidstest Doel: bewustmaking van eigen voedingsgedrag Via Korte tests: fruit, vocht, online of afdrukken Uitgebreide test: mijn actieve voedingsdriehoek Interactieve tests (vanaf 8 jaar)

52 Voorbeeld: fruittest

53 2b. Analyse van het aanbod Doel: bewustmaking van fysieke omgeving/ aanbod Op papier Aanbod en afspraken (door lln of lkr) Digitaal via analyse-instrument Kieskeurig op Aanbod

54 3. Winkeloefening Doel: keuzevaardigheden aanleren Module etiketten lezen voor leerlingen van het S.O. Info op het etiket Focus op dranken en tussendoortjes 2 lesuren (+ voorkennis actieve voedingsdriehoek)

55 Beschikbare materialen Handleiding Module etiketten lezen PPT voor in de klas Lege verpakkingen van D & T Aanbod op school gebruiken Leerlingen brengen zelf verpakking(en) mee Lesgever brengt verpakkingen mee Post-its en stift Afbeelding actieve voedingsdriehoek Werkbladen voor de leerlingen Blauw = beschikbaar via

56 Kieskeurig is een campagne van de Vlaamse overheid, in samenwerking met het Vlaams Instituut voor gezondheidspromotie vzw (VIG) en ondersteund door de Vlaamse Onderwijsraad (VLOR).

57 Wat lekker is wordt bepaald door de media en de vrienden. Vraag dus niet aan de school om verandering te brengen in het eetgedrag van kinderen en jongeren.

58 In onze obesogene samenleving dient de school haar voorbeeldfunctie te vertalen in het creëren van een snoep- en frisdrankvrije omgeving.

59 De school moet ouders aansporen om thuis evenwichtige voeding aan te bieden; is het niet vanuit gezondheidsbeleid, dan vanuit gelijke onderwijskansen (GOK).

60