Risico s, risicobeleving en crisiscommunicatie bij asbestincidenten

Transcriptie

1 Risico s, risicobeleving en crisiscommunicatie bij asbestincidenten Rik van de Weerdt Arts M&G, profiel MMK Toxicoloog & GAGS GGD en Overijssel en Gelderland

2 Verloren vertrouwen

3 Cie Jansen Conclusies: 1.Maatregelen disproportioneel 2.Crisisorganisatie onvoldoende gefunctioneerd 3.Reactie op onrust onvoldoende 4.Geen communicatie over asbestsanering 5.Op doelgroepen afgestemde communicatie ontbrak

4 De asbesthysterie Augustus 2012: Asbestincidenten in Groningen, Twenterand, Wageningen, Stadskanaal en Noordoostpolder Media sturend in hysterie : er is in Groningen en Wageningen niet ontruimd i.t.t. berichten in media Twenterand - Noodbevel loco-burgemeester: "Omdat asbest zeer gevaarlijk kan zijn voor de volksgezondheid, is besloten om de panden binnen het waarschijnlijke verspreidingsgebied zo spoedig mogelijk te ontruimen en van binnen en buiten te laten onderzoeken op asbest".

5 Incidenten waarom gaat het mis? Incidenten zijn sterke beeldvormers van vertrouwen van burgers in de overheid, dus politiek gevoelig Politiek en media: mediacratie en dramademocratie (incidenten hebben economische waarde) Verticale overheid: top-down sturend, terwijl de burger wil participeren d.m.v. dialoog, discussie of debat (horizontaal)

6 Asbest en perceptie Waarom zoveel onrust over asbest?

7 DETERMINANTEN VAN RISICOPERCEPTIE (OUTRAGE FACTOREN) RISICOPERCEPTIE GROTER onvrijwilligheid onbeheersbaarheid persoonlijke nadelen controle bij individu catastrofale potentie levensbedreigende effecten technologische oorsprong onzekerheid over risico s onbekendheid/onzichtbaarheid gebrek aan vertrouwen infobron RISICOPERCEPTIE KLEINER vrijwilligheid veronderstelde beheersbaarheid persoonlijke voordelen controle bij anderen geen catastrofale potentie minder bedreigende effecten natuurlijke oorsprong consensus over risico s vertrouwdheid met activiteit vertrouwen infobron

8 Uitdrukken van een risico Wetenschappers/expert: in taal en procedures van de wetenschap zelf Algemene bevolking/leek: nadruk op bredere, kwalitatieve aspecten Risico = Kans x Effect Toxiciteit van een stof Bepalen blootstelling Schatten waarschijnlijkheid van gezondheidseffecten Risico < 1 : 10-6 Risico = Effect + Outrage Outrage factoren Risico is geen getal maar een emotie

9 Kanaleneiland vs Voorstenkamp Topic Kanaleneiland Voorstenkamp Periode Juli 2012 September 2012 Aantal woningen 175 (flats) 81 (eengezinswoningen) Asbesttype Amosiet Amosiet Max. concentratie lucht 4500 Veq/m³ (<MTR) Veq/m³ (>MTR) Bron Vrijkomen bij renovatie Structureel aanwezig Blootstellingsduur Dagen tot weken Vele jaren (max. 32 jaar) Eerste actie Ontruiming 175 woningen Ontruiming 1 woning Gezondheid Actoren Fysiek Geen 1 mesothelioom Psychisch Stress/angst Zorgen WBV, gemeente, asbestbureau, TNO, crisisdiensten, (GGD) WBV, GGD, asbestbureau, gemeente

10 Voorstenkamp in de pers

11 Kritische succesfactoren 1. Nadruk op gezondheid: GGD adviseert WBV en gemeente over gezondheid (en niet het asbestbureau) Focus op gezondheid/perceptie en niet op meten van blootstelling Geen acuut gevaar, dus niet ontruimen (want dat is zeer stressvol) Wel: U moet tijdelijk uit huis vanwege sanering Individuele zorggesprekken (incl. spreekuren)

12 Kritische succesfactoren 2. Communicatie: Snel en transparant (vertel wat je niet weet) Risico is geen getal maar een emotie Compassie met angsten en zorgen WBV erkent dat het asbestprobleem is onderkent GGD communiceert over gezondheid, ondanks dat de WBV regievoerder is Biedt handelingsperspectieven (tijdelijke huisvesting elders als keuze)

13 Communicatie met bewoners Veel individuele gesprekken met GGD Informatieavond (GGD en WBV) WBV: Veel aandacht voor zorgen en praktische problemen Er zijn fouten gemaakt Financiële compensatie slachtoffers GGD: Uitleg risico s Geen medisch onderzoek mogelijk Aanbod spreekuur gespecialiseerd arts

14 Kritische succesfactoren 3. Organisatie WBV is regiehouder, maar GGD adviseert; gemeente is ondersteunend voor GGD Horizontale overheid (minder centrale rol) Korte lijnen met WBV en gemeente Asbestbureau levert alleen meetresultaten GGD opschaling (GROP) Contacten met landelijke Expertgroep Nazorg/ Expertgroep asbest

15 Wat beter kan GGD moet bij WBV rol in crisiscommunicatie bevechten Relatie met pers (contacten onderhouden met media in de koude fase ) Positionering GGD t.a.v. asbestbureau GGD moet onafhankelijke rol benadrukken ( vertrouwen in de boodschapper ) Kennis over de gezondheidrisico svan asbest en amosiet in het bijzonder >> GGD Richtlijn Rol GGD in NEN asbestregelingen: GGD adviseert over ingrijpende maatregelen, zoals ontruiming

16 Risicotabel Indicatie van het gezondheidsrisico van asbest (Hegger, GGD Rotterdam-Rijnmond 2012) Hoeveel asbest weinig VR weinig VR matig MTR matig MTR Veel 100*MTR Veel 100*MTR zeer veel 1000*MTR zeer veel 1000*MTR Hoe lang inademen 1 jaar levenslang 1 jaar levenslang 1 jaar levenslang 1 jaar Extra kans op kanker 1 per 100 miljoen 1 per miljoen 1 per miljoen 1 per tienduizend 1 per tienduizend 1 per honderd 1 per duizend Te verwachten aantal mensen dat kanker krijgt door asbest in een groep van mensen mensen mensen mensen miljoen 16 miljoen mensen mensen levenslang 1 per tien

17 Globale termijn voor het nemen van INGRIJPENDE maatregelen (indicatieve berekening) Luchtconcentratie (vezels/m 3 )* Chrysotiel Amfibool (amosiet of crocidoliet) Bron: GGD-Richtlijn Gezondheidsrisico asbest CONCEPT Aantal maal MTR-waarde Termijn** maanden maanden maanden maanden maand week dagen dagen > > > 180 < 1 dag Deze tabel moet uitsluitend in samenhang met de toelichting in de GGD-Richtlijn asbest in woningen en publieke gebouwen worden gebruikt. * N.B.: Blootstelling aan asbest moet zoveel als redelijkerwijs mogelijk worden voorkomen. Deze concentraties zijn niet bedoeld als toegestane blootstellingsniveaus voor een bepaalde periode. Deze tabel is uitsluitend bedoeld om te bepalen hoeveel tijd beschikbaar is voor het nemen van ingrijpende maatregelen. ** NIET-INGRIJPENDEmaatregelen om de blootstelling te beperken moeten altijd zo snel mogelijk worden genomen.

18 V/m 3 amfibool Veq/m 3 Simulatiemetingen

19 Vragen?