Laat het circus klinken

Transcriptie

1 groep 3-4 Laat het circus klinken Zeist kunst- en cultuurmenu: Cultuurprogramma domein: Culturele instellingen / Amateur- en vrijwilligersorganisaties discipline: Muziek

2 Colofon Dit is een uitgave van: Kunst Centraal Postbus CD Bunnik tel: fax: internet: Ontwikkeling: Hinke Breimer Annemiek Laarhoven Tekeningen: Marijke van Rijnsoever Januari 2007 herzien: juni 2008 Redactie: Elvira van der Kooij Eindredactie: Josee Flaton Vormgeving: BMD, Bunnik Lay-out: Rianne van Es Copyright: Dit materiaal is bedoeld voor gebruik binnen uw school en mag niet vermenigvuldigd of openbaar gemaakt worden voor gebruik daarbuiten zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Kunst Centraal. Laatst gewijzigd: Colofon

3 Inhoudsopgave Inleiding... 5 Over het project en de culturele partner... 6 Les 1 Hooggeëerd publiek!... 8 Les 2 Circusklanken Les 3 Circusstripverhaal Algemene bijlagen: 1. Afbeelding circustent 2. Lied Hooggeëerd publiek 3. Trapezewerkers 4. Stripverhaal Muziekfragmenten 1. Circusmuziek 2. Lied Hooggeëerd publiek ingezongen 3. Lied Hooggeëerd publiek meezingversie 4. Tromroffel 5. Tromroffel met bekkens Bronnen - Liedbundel Eigenwijs, SMV - Cd Comme au Cirque, J. Laporte et son orchestre Inhoudsopgave

4 4

5 Inleiding Cultuurprogramma Dit project maakt deel uit van het Cultuurprogramma, dat Kunst Centraal organiseert om leerlingen te laten kennismaken met hun culturele omgeving. De culturele omgeving is verdeeld in vier domeinen (professionele instellingen, amateur- en vrijwilligersorganisaties, bebouwde omgeving en landschap & natuur). Deze domeinen worden vanuit de verschillende vakdisciplines benaderd: dans, literatuur, muziek, beeldend, drama, audiovisueel en erfgoed, of een combinatie van deze disciplines. Domein Professionele instellingen Discipline Muziek Doelgroep Dit project is geschikt voor de groepen 3-4 uit het primair onderwijs. Doelstelling educatief materiaal Het educatief materiaal dat voor u ligt, is een onderdeel van het project Laar het circus klinken. De lessen in deze handleiding voldoen aan de kerndoelen voor kunstzinnige oriëntatie en de kerndoelen die aansluiten bij jezelf en oriëntatie op de wereld. Bij elke les staan specifieke lesdoelen beschreven die hierbij aansluiten. Organisatie De uitvoeringsdata en -tijden staan vermeld in het rooster van Kunst Centraal. Deze link kunt u op de website vinden. Kwaliteit Wij vragen u nadrukkelijk na afloop van het project uw bevindingen met ons te delen via het waarderingsformulier. Uw reactie/waardering is voor ons stimulerend en richtinggevend bij de kwaliteitsverbetering van onze diensten. Wij wensen u veel plezier bij de uitvoering van dit project. 5 Inleiding

6 Over het project Kinderen uit groep 3 en 4 verkennen vol overgave de wereld om hen heen. Deze wereld wordt vergroot doordat ze leren lezen en schrijven. Ook binnen muziek maken ze kennis met notatie: muziek kan worden opgeschreven en daardoor steeds opnieuw uitgevoerd. Daarnaast zijn de naaste omgeving en de interactie met anderen van grote invloed op het handelen en denken van de kinderen. Het deel uitmaken van een groep en met verschillende kinderen samenwerken wordt gestimuleerd in het samen muziek maken en ontwerpen. Doelstelling De doelstelling van dit project is de leerlingen te laten ontdekken dat je zelf muziek kunt ontwerpen en kunt vastleggen in notatie. Daarnaast maken ze kennis met een musicus uit de eigen (culturele) omgeving. Korte inhoud In het project begeven de leerlingen zich in de wereld van het circus: ze bekijken een tekening van een circustent, luisteren naar circusmuziek en zingen een circuslied (dit thema sluit aan bij les 2 voor groep 4 uit de methode Moet je doen.) Naar aanleiding van de tekst van het lied verzinnen de leerlingen een eigen circusverhaal. Bij dit verhaal bedenken ze passende klanken en geluiden en ze voeren deze uit. Het klankstuk dat ze zo maken, leggen ze vast in een circusstripverhaal: een grafische partituur. De musicus die in de klas komt maakt ter plekke een eigen uitvoering van deze partituur. Een nieuwe compositie is geboren! De musicus laat de leerlingen kennismaken met zijn instrument en zijn muziek. Hij speelt muziek die bij het thema circus past: vrolijke muziek, spannende muziek, verdrietige muziek, mooie muziek Ook speelt de musicus het circuslied en begeleidt hij de leerlingen terwijl zij het lied zingen. Hoogtepunt van het bezoek is het moment dat de musicus zijn uitvoering geeft van de door de leerlingen gemaakte grafische partituur. Tot slot laten de leerlingen hun uitvoering aan de musicus horen, en misschien lukt het om samenspelend met de muzikant de partituur tot klinken te brengen. Het project bestaat uit drie lessen en een workshop in de klas. In dit lesboekje vindt u gegevens en voorbeelden om de leerlingen te begeleiden bij het maken van de grafische partituur. De musicus die de workshop verzorgt komt uit de lokale culturele omgeving: Annet van de Hesseweg komt met haar instrument in de klas. 6 Over het project

7 Over de culturele partner Annet van de Hesseweg is afgestudeerd aan het conservatorium van Utrecht in de richting Saxofoon Klassieke Muziek. Daarna volgde ze de opleidingen Muziek op Schoot en Kinderkoordirectie. Naast haar werkzaamheden bij de Zeister Muziekschool als docent AMV op diverse basisscholen in Zeist werkt ze bij Kunst na Arbeid in Houten en dirigeert ze momenteel twee jeugdkoren in Houten. Tevens verzorgt Annet Muziek op Schootcursussen voor muziekvereniging De Harmonie in Barneveld. Tot slot speelt ze graag in diverse orkesten en toert Annet met het Viriya Saxofoonkwartet langs basisscholen om daar muzikale kindervoorstellingen te geven. Zeister Muziekschool Wie en Waar De Zeister Muziekschool is het centrum voor muziek in het hart van Zeist. Samen met Bibliotheek Zeist zijn we gehuisvest in De Klinker aan de Markt. In ons centraal gelegen pand bieden we een samenhangend en compleet aanbod van lessen, cursussen, workshops en evenementen. Tevens geven wij lessen, cursussen en workshops in scholen en wijkcentra, en werken wij structureel samen met andere aanbieders van cultuur en educatie. Want de Zeister Muziekschool wil iedereen in Zeist en omgeving de gelegenheid geven zijn of haar muzikaliteit te ervaren en te ontwikkelen. Ongeacht leeftijd, achtergrond, financiële of andere mogelijkheden of beperkingen. Wat Lessen, cursussen, workshops, masterclasses, voorspeelavonden, presentaties en concerten: zeven dagen per week, van s morgens vroeg tot s avonds laat organiseren wij muzikale activiteiten. Het aanbod loopt uiteen van oriëntatiecursussen voor alle leeftijden, individuele en groepslessen tot de cursus Voorbereiding Vakopleiding en alles wat je daartussenin kunt bedenken. We bieden alle instrumenten van het klassieke orkest. Samen muzikaal plezier maken staat centraal. Er zijn meer dan twintig ensembles en (vocale) groepen! En er komen elk jaar nieuwe bij. De Zeister Muziekschool is daarnaast ook een popschool. Het samenspelen in een band (met optredens!) is geïntegreerd in het onderwijsconcept. 7 Over de culturele partner

8 Lessenoverzicht Les Korte inhoud van de les Ter voorbereiding Nodig Les 1: Hooggeëerd publiek De leerlingen luisteren naar circusmuziek, zingen het lied Hooggeëerd publiek en bedenken zelf een circusverhaaltje. Zing het lied Hooggeëerd publiek - lied Hooggeëerd publiek(bijlage 1) - muziekfragment 1, 2 en 3 (van de website van Kunst Centraal: lesmateriaal Laat het circus klinken) Les 2: Circusklanken De leerlingen experimenteren met (body)klanken en zetten hun circusverhaal in klanken om. - het zelfverzonnen circusverhaaltje uit de vorige les - muziekfragment 4 en 5 - tekening van trapezewerkers (bijlage 3) Extra: een telefoon / laptop of ander apparaat met opnamemogelijkheid Les 3: Circusstripverhaal De leerlingen maken tekeningen/grafische weergave van hun circus verhaal. - papier en potloden - het zelfverzonnen circusverhaal uit les 1 - stripverhaal (bijlage 4) Extra: telefoon / laptop of ander apparaat met opnamemogelijkheid 8 Lessenoverzicht

9 Lessen vóór het bezoek aan de culturele omgeving 9 x

10 Les 1 klaslokaal Hooggeëerd publiek! Doel: De leerlingen luisteren naar circusmuziek. De leerlingen zingen het lied Hooggeëerd publiek. De leerlingen bedenken zelf een circusverhaaltje. Duur: 40 minuten Nodig: lied Hooggeëerd Publiek (bijlage 2) muziekfragment 1, 2 en 3 Afbeeldingen: de tekening van de circustent (bijlage 1) Voorbereiding: De leerkracht kan het lied Hooggeëerd Publiek zingen. Inleiding Opdracht 1 Vertel dat u laatst door het dorp liep en vrolijke muziek hoorde. Het klonk ongeveer zo (Laat muziekfragment 1 - Circusmuziek - horen.) Wie herkent deze muziek? Waar denk je aan als je deze muziek hoort? Vertel dat u op zoek ging naar waar de muziek vandaan kwam. Na een tijdje lopen kwam u erachter wat er aan de hand was. (U laat de afbeelding zien en vraagt de leerlingen wat ze zien - een circustent.) Er volgt een gesprekje over de tent. Wat denk je dat er in die tent gebeurt? 10 Kern - Zingen van het lied Hooggeëerd publiek Opdracht 2 U zingt het lied Hooggeëerd publiek (of laat muziekfragment 2 horen). Stel, nadat u het lied gezongen hebt, een aantal vragen: - Door wie wordt het lied gezongen? (circusdirecteur) - Wat doet de olifant? Zing daarna het lied nog een aantal keer en stel steeds luistervragen, bijvoorbeeld: - Waar wordt de beer verliefd op? - Hoe lang is de ratelslang? - Wat doet de kleine chimpansee? Het lied bestaat uit vier coupletten en een refrein. Start met het aanleren van het refrein. Doe dit bijvoorbeeld door middel van het zogenaamde weggeefspel : - Vraag, voordat u het refrein voorzingt: Uit hoeveel regels bestaat het refrein? (vier regels) - De volgende keer dat het refrein gezongen wordt, zingen de leerlingen de derde regel, u zingt de rest. - Daarna zingen de leerlingen ook de eerste regel, u zingt de rest. - Idem met de vierde regel. - Ten slotte zingen de leerlingen het refrein helemaal. Het aanleren van het couplet kan op eenzelfde manier plaatsvinden: de leerlingen zingen de tweede regel, daarna de vierde. Vervolgens de derde regel en ten slotte het gehele couplet. Les 1 Hooggeëerd publiek

11 Opdracht 3 - Wat gebeurt er nog meer in het circus? Vertel dat je in de tekst van het lied hoort dat er allerlei dingen gebeuren in het circus. Vraag de leerlingen: Kunnen jullie bedenken wat er nog meer gebeurt in het circus? Daag hen uit ongebruikelijke en grappige zaken te verzinnen, zoals: - De trapezewerkers doen gevaarlijke kunsten, ze zwaaien heen en weer, hoger en hoger. Het is erg spannend wat er nu gaat gebeuren... maar ze vallen uit de trapeze! Het publiek roept verschrikt: Oooooo! Maar gelukkig is er een vangnet waarin de trapezewerkers met een zachte plof neerkomen. Het publiek slaakt een zucht van verlichting. - De clown glijdt uit en het publiek lacht hard. - De leeuw heeft vandaag geen zin om kunstjes te doen en valt in slaap. De leeuwentemmer wordt boos en stampt op de grond. Daarna slaat hij keihard met zijn zweep op de grond naast de oren van de leeuw, in de hoop dat het dier wakker wordt. Het publiek roept: Aaahhh, zielig! Laat de leeuw toch lekker slapen! Samen met de leerlingen bedenkt u zo een eigen circusverhaaltje, dat u noteert. Ook zorgt u ervoor dat er een duidelijk begin en einde aan zit. (Bijvoorbeeld: De klok slaat acht uur, het circus gaat beginnen. Dan volgt een anekdote en de reactie van het publiek daarop, en ten slotte is er een duidelijke afsluiting.) Opmerking: Bovenstaande opdracht kan ook in groepjes worden uitgevoerd; ieder groepje verzint een eigen circusverhaaltje. Kies zelf welke vorm het beste bij de groep past: de klassikale of de groepsvorm. Slot Opdracht 4 - Hooggeëerd publiek Zing nogmaals het lied en maak gebruik van de meezingversie (muziekfragment 3). 11 Les 1 Hooggeëerd publiek

12 Les 2 klaslokaal Circusklanken Doel: De leerlingen experimenteren met (body)klanken. De leerlingen kunnen hun circusverhaal in klanken omzetten. Duur: 35 minuten Nodig: het zelfverzonnen circusverhaaltje uit de vorige les muziekfragment 4 en 5 Extra: een telefoon / laptop of ander apparaat met opnamemogelijkheid Afbeeldingen: tekening van trapezewerkers (bijlage 3) Inleiding Opdracht 1 - Een roffel Luister met de leerlingen naar muziekfragment 4 en 5. Vraag hun: Wat hoor je? (Een roffel op een trom.) Wie weet wat dat betekent in het circus? (Er gaat iets spannends gebeuren.) Kun je dat geluid zelf ook maken, zonder dat je een trommel hebt? (Bijvoorbeeld door met de wijsvingers op tafel te trommelen.) Kan het ook nog op een andere manier? (Bijvoorbeeld met je voeten op de grond, of door je tong heen en weer te laten gaan tegen je mondhoeken, of steeds sneller takketakketakketakketakke te zeggen of patatpatatpatat, of ) Kun je het ook van zacht naar hard en weer naar zacht? Probeer het allemaal uit. Opmerking: Spreek van tevoren een duidelijk start- en stopteken af! Opdracht 2 - De trapeze Laat de afbeelding zien van de trapezewerkers. Vraag de leerlingen te vertellen wat ze hier zien. De trapezewerkers zwaaien heen en weer. Wat voor geluid zou je daarbij kunnen maken? (Bijvoorbeeld door met je stem omhoog en weer omlaag te glijden, of te fluiten, of ) Probeer opnieuw verschillende mogelijkheden uit. Kern 12 Opdracht 3 - Circusklanken De leerkracht leest het zelfverzonnen circusverhaaltje uit les 1 voor en vertelt de leerlingen dat er bij dit verhaaltje ook klanken kunnen worden bedacht. Gezamenlijk wordt bedacht bij welke stukjes tekst klanken passen. Bijvoorbeeld: De circustent zit vol en er klinkt geroezemoes. Hoe kun je dit laten horen? (Alle kinderen roezemoezen of zeggen rabarber rabarber rabarber.) Dan slaat de kerkklok acht uur. Hoe kun je dit laten horen? (Een paar kinderen zeggen ding dong ding dong ding dong ding dong.) Opdracht 4 Het gehele circusverhaal wordt zo tot klinken gebracht. De leerkracht leest voor, de kinderen laten op het afgesproken moment hun klanken horen. Les 2 Circusklanken

13 Maak hiervan eventueel een opname en beluister het geheel. Bespreek met de kinderen: - Reageerde iedereen op tijd? - Was het op tijd ook weer stil? - Pasten de bedachte geluiden goed? - Kan het nog beter? Hoe dan? Opmerking: Deze opdracht kan ook groepsgewijs worden uitgevoerd. Ieder groepje kan het hele verhaaltje doen, maar het verhaaltje kan ook worden verdeeld over de groepjes. Kies zelf welke vorm het best bij de groep past. Slot Opdracht 5 - Zingen en verhaal Zing het circuslied en maak daarbij gebruik van de begeleidingsversie (fragment 3). Voer het circusverhaal nog eens uit en zing ten slotte het liedje nog een keer. 13 Les 2 Circusklanken

14 Les 3 klaslokaal Circusstripverhaal Doel: De leerlingen maken tekeningen/grafische weergave van hun circusverhaal. Duur: 45 minuten Nodig: papier en potloden het zelfverzonnen circusverhaal uit les 1 eventueel telefoon / laptop of ander apparaat met opnamemogelijkheid Afbeeldingen: stripverhaal (bijlage 4) Inleiding Opdracht 1 - Acht uur het circus begint! De leerkracht laat het stripverhaaltje zien (bijlage 4) en vraagt de leerlingen of ze het stripje begrijpen. Wat denk je dat er bedoeld wordt? (Plaatje 1: er klinkt geroezemoes in de tent, plaatje 2: het is acht uur, plaatje 3: stilte, plaatje 4: een roffel klinkt.) Opdracht 2 De strip wordt uitgevoerd: spreek af wie welke geluiden maakt. Spreek ook af wie de dirigent is. De dirigent wijst aan de onderkant van de plaatjes mee; na elk plaatje is er stilte. Kern Opdracht 3 - Een eigen circusstrip Het eigen circusverhaal uit les 1 wordt voorgelezen. Er wordt in herinnering geroepen wie ook alweer wanneer welke geluiden maakte. Dan wordt de klas verdeeld in tweetallen. Elk tweetal krijgt een aantal lege blaadjes mee, met de opdracht om van een stukje van het verhaal een aantal stripplaatjes te maken. Wijs de kinderen erop dat de tekeningen duidelijk en groot moeten zijn, zodat iedereen begrijpt wat er wordt bedoeld en het ook goed kan zien. 14 Opdracht 4 - Aan de slag Alle striptekeningen worden bekeken en met elkaar vergeleken. - Kun je goed zien welk geluid ermee wordt bedoeld? - Is de tekening groot genoeg? Voor elk geluid wordt de duidelijkste tekening gekozen. Bevestig het geheel achter elkaar zó op het bord, dat iedereen het kan zien. Slot Opdracht 5 - Circusklanken zonder woorden Het stripverhaal staat of hangt voor iedereen zichtbaar op het bord. Spreek af wie de dirigent is en bespreek kort wie wanneer welk geluid maakt. Maak ook duidelijke afspraken over het begin (stilte), de overgangen van het ene naar het andere plaatje en over het einde (stilte). Dan volgt de uitvoering. Bespreek deze na. - Was iedereen op tijd met zijn of haar geluid? Les 3 Circusstripverhaal

15 - Was het op tijd stil? - Was het spannend om naar te luisteren? - Kan het beter? Hoe dan? Opmerking: Maak zo mogelijk een opname van de uitvoering. Dit werkt enorm motiverend voor de leerlingen. Bovendien kunnen ze zo goed terughoren hoe het geheel klinkt. Vertel de leerlingen dat er binnenkort een muzikant in de klas komt om circusmuziek te laten horen en om muziek te maken bij het stripverhaal van de leerlingen! 15 Les 3 Circusstripverhaal

16 Bijlage 1 Circustent 16

17 Bijlage 2 Hooggeëerd publiek tekst en muziek: Steven Faber en Frans Haverkort 17

18 Bijlage 3 Trapezewerkers 18

19 Bijlage 4 Stripverhaal 19