OCTOPUS 12 X 50 / nummer 8. Interview met Richard Lucas

Transcriptie

1 Richard Lucas in zijn divestore: Al meer dan 30 jaar de grootste keus & de beste deals. Dan moet je bij Richard zijn, had men mij in de winkel van Lucas gezegd. Hij weet daar alles van, omdat hij al veel langer in die wereld zit. Per mail had ik gezegd: Graag zou ik in relatie tot 'duikuitrusting' een gesprek met jullie hebben over de belangrijkste ontwikkelingen met betrekking tot de duikuitrusting in de achterliggende 50 jaar. Hierbij zijn comfort, gemak en veiligheid wat mij betreft de hoofdpunten. Passend beeldmateriaal daarbij lijkt me onmisbaar. Ik beschik noch over die kennis, noch over die beelden. Met de koffie steekt Richard Lucas direct van wal. Of ik ook bekend ben met de geschiedenis van het duiken? In welk jaar kwam de eerste vrije uitrusting ter beschikking? Wist ik wat de CMAS (Confédération Mondial des Activités Subaquatiques / vertaling: Wereldwijd Verbond van Onderwater Activiteiten / 1959) deed en dat het Verbond ideëel was en geen economisch doel diende. Dit in tegenstelling tot PADI (Professional Association of Diving Instructors)? Terwijl keek ik naar een duikpak met duikershelm, dat vlakbij stond opgesteld. Die uitrusting was in elk geval uit de tijd dat duiken nog onvrij was. En Cousteau had toch met goedvinden van de Duitse bezetter gewerkt aan de ontwikkeling van de aqua-lung (1943)? Even had ik het gevoel met een mondeling examen bezig te zijn, maar zette dat onmiddellijk weer van mij af. Ik zou het met Richard hebben over de ontwikkelingen in de uitrusting van de scuba diver. In het boekje van het 25-jarig jubileum had ik foto s gezien van duikers met een uitrusting, die er op belangrijke punten anders uitzag dan nu. Dat had me mede op het idee gebracht om hieraan in 12 x 50 Octopus aandacht te besteden. 1

2 Als tiener, hij was nog geen zestien, stond Richard met zijn vader aan de rand van het zwembad te Almelo, terwijl eronder op de bodem figuren zichtbaar waren. Toen ze bovenkwamen en een van hen de duikbril afzette, bleek dat een bekende te zijn. Vanaf dat moment was hij in de ban van het duiken. Slechts een paar weken later stond hij daar weer, dit keer met zijn eigen duikuitrusting. Zijn vader had die voor hem meegebracht uit Amsterdam, waar vlakbij zijn werk een in duikartikelen gespecialiseerde winkel was. Zijn vader nam niet lang daarna ook regelmatig voor anderen van de duikvereniging mee. Later werd het meest gangbare, groter ingekocht en in de garage opgeslagen. Er werd een koffieapparaat neergezet en zo werden clubleden klanten, die daar hun spullen kwamen halen. Uiteindelijk heeft dit geresulteerd in het bedrijf zoals het nu is. Maar Lucas Divestore staat er dankzij de uitvinding van de aqua-lung in Als die er niet was geweest, hadden we misschien een kaartje kunnen kopen voor een tochtje met een duikboot of de snorkel kunnen opzetten, maar we hadden ons nooit langere tijd met speciale duikuitrusting, vrij onder water kunnen bevinden. De aqua-lung is het geheel van gecomprimeerde lucht, een drukregelaar en een ademautomaat. Het probleem, dat daarbij moest worden opgelost, was de mogelijkheid om vraaggestuurd te kunnen ademen. Ongeacht de druk van het water moet de duiker zonder weerstand kunnen inademen en alleen dan lucht toegevoerd krijgen. Het was de ingenieur Émile Gagnan die in 1943 inzag, dat de in gebruik zijnde gasregulator daarvoor de oplossing kon zijn. Zo werd de Aqualung met de code CG45 in 1946 vrijgegeven. De code houdt in: C=Cousteau, G=Gagnan en 45=1945 het jaar van patent. De aqua-lung stelde de marineduiker instaat om ongemerkt de schepen in havens van de vijand te voorzien van mijnen en daarna veilig terug te keren. Dankzij deze oorlogstoepassing, kunnen wij het duiken nu als een sport beoefenen. Richard vertelt, hoe hij en zijn vader met hun uitrusting steeds voorliepen op de standaard en gebruiksregels voor de uitrusting die de NOB (Nederlandse Onderwatersport Bond) voorschreef. Ze konden in Amsterdam als eersten alle ontwikkelingen van de duikuitrusting volgen. Vernieuwingen werden aanvankelijk steeds als gevaarlijk bestempeld en door hun vereniging afgewezen. De overkoepelende NOB zorgde weliswaar voor een opleidingssysteem, maar was conservatief en daardoor traag in het adequaat reageren op nieuwe ontwikkelingen. In het algemeen betroffen die vernieuwingen het pak, het vest, de fles met ademapparatuur, de loodgordel en meetapparatuur. De regelgeving voor gebruik, was eveneens op die manier opgesplitst. Een fles moest bijvoorbeeld onafhankelijk van het vest kunnen worden afgedaan. Inmiddels zijn veel van die afzonderlijke zaken geïntegreerd. Een vest draagt de fles, heeft geïntegreerd lood en is voorzien van een uitgekiende trimmogelijkheid en tevens van haken en ogen voor de bevestiging van randapparatuur. In het begin van de geschiedenis van het sportduiken werden de duikpakken uit neopreen gesneden en aan elkaar geplakt met rubberlijm. Naaien kon niet, omdat het materiaal uitscheurde. Zo n pak ging niet langer dan een aantal duiken mee. De naden raakten los. Dat kon wel worden gerepareerd, maar desalniettemin hadden deze pakken een beperkte levensduur. Rond 1985 komt er neopreen op de markt met een nylon stof als afwerkingslaag. Deze stof kon wel worden genaaid. De pakken kregen daardoor een veel langere levensduur. Het gladde en glimmende (wanneer het nat was) zwarte uiterlijk van het pak kreeg daarmee een doffere uitstraling, maar kon dankzij de nylon stof in kleuren en motieven worden bedrukt. Daarmee ontstaat 2

3 tegelijkertijd een mode met trends, die gevolgd worden. De vroegste vesten werden met banden om de borst en een tussen de benen door vastgemaakt. Ze waren voorzien van een persluchtflesje, waarmee het vest kon worden gevuld. Dat moest bij eventueel gebruik onder water zeer secuur gebeuren, omdat afblazen van het vest niet zo makkelijk en gecontroleerd ging als nu. Het risico van omhoog schieten in plaats van gecontroleerd opstijgen, was reëel. Later kwam hiervoor een speciale ontluchter op de markt, die op het vest kon worden gemonteerd. Foto s van duikers met zo n uitrusting (zie het interview met Willem Kolvoort) laten ook zien, dat een tweede ademautomaat (de Octopus) nog niet in gebruik is en een console met kompas en drukmeter ontbreekt eveneens. De fles was voorzien van een reserve van 50 bar. Die verminderde luchttoevoer kon deze met een hendel worden geopend. Ca komt een vest met inflator op de markt, die aan de grote persluchtfles is gekoppeld. (De NOB kan beginnen met het bijstellen van hun regels voor gebruik.) De eerste decompressiemeters zijn simpel. De decompressiemeter van het merk SOS, die in Italië is gemaakt (zie afbeelding), is gebaseerd op een vervormbaar rubber zakje met een poreus membraam, dat communiceert met een daaraan gekoppelde ruimte met wijzer. De inhoud van het flesje was bij voorkeur kleiner dan een halve liter, omdat voor dat volume geen keuring was vereist. Ook was het vest voorzien van een inflator die met de mond moest worden bediend. Het op deze manier opblazen, vereiste een speciale techniek, waarbij wisselend de ademautomaat uit de mond werd genomen om het vest op te blazen en de longen weer werden gevuld met de ademautomaat. N.B. Een opgeblazen vest zat niet altijd even lekker om het lijf en de hals. Wanneer door toenemende druk het zakje wordt ingedrukt, geeft de wijzer de decompressiestops aan. Hoe langer en hoe 3

4 dieper de duik, hoe langer en in toenemend aantal stappen, de decompressie tijdens de opstijging. Bij elke drempel-diepte moet zo lang worden gewacht met opstijgen tot de wijzer bij de volgende drempel-diepte staat. De meters van verschillende merken, die volgens hetzelfde principe werkten, liepen in de praktijk tamelijk uiteen. Kortom, de validiteit liet te wensen over. Daarbij hadden duikers een voorkeur voor de meter, die hen de meeste tijd overliet voor de duik! De eerste duikcomputers (o.a. Hans Hass / Zwitserland / ca. 1980, zie afbeelding) ter wereld waren gebaseerd op de zgn. CMOS (Complementary Metal Oxide Semiconductor) technologie. Deze gebruiken zo weinig stroom, dat ze met batterijen kunnen worden gevoed. Het Hass-apparaat is relatief groot, maar geeft alle essentiële informatie over duiktijd, overschrijding van de opstijgsnelheid (10m / minuut), diepte, opstijgtijd, signaal voor maximum diepte en deco-stop in meters en minuten. Duiken die er aan voorafgingen en er op volgende duiken worden nog niet verrekend! Vanaf dat moment neemt de ontwikkeling van de computers een grote vlucht. Afhankelijk van het gebruikte algoritme kunnen ze onderling verschillen in informatie over de tijd en wijze van opstijgen. In het algemeen kan men stellen, dat er in het laatste decennium niet veel en wezenlijk is veranderd aan de duikuitrusting. Datzelfde kan ook gezegd worden over de duiklocaties. Nog steeds zwoegen duikers over dijken, zeulen met hun spullen door het zand en zompen door de modder voordat ze in hun paradijs zijn. Historisch gezien hebben we een lange weg afgelegd om ons een toegang te verschaffen tot een wereld die ons dichtbij de schepping brengt. Daar kunnen we sinds kort (1946) vrij als een vis en zolang er perslucht is en de decometer ons toestaat, in stilte genieten. De decometer van Hans Hass: een hand vol. 4

5 Richard met zijn vader, die Wel eens wat voor anderen meenam uit Amsterdam. 5