VOLWASSENENONDERWIJS

Transcriptie

1 VOLWASSENENONDERWIJS Organisatie: Lineaire opleiding Onderwijsniveau: HOSP Studieduur: 3-jarige opleiding Categorie: Technisch Afdeling: ELEKTRONICA Leerplannummer: vervangt 2003/604L Nummer Inspectie: 05-06/1495/G/G (vervangt 02-03/551/G)

2

3

4

5 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...9 Evaluatie Bibliografie... 10

6 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

7 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: In de eerste plaats wil het vak de cursist praktisch inzicht geven in de meettechniek. Om een strak verband tussen theorie en praktijk tot stand te brengen werd de voorkeur gegeven langdradige en abstracte besprekingen te vervangen door concrete uitwerkingen en voorbeelden. Dit geeft de cursist onmiddellijk voeling met de praktijk. Er worden meetschakelingen behandeld voor elektrische - en niet-elektrische grootheden. Een tweede accent in de cursus concentreert zich op analyse van meer gecompliceerde meettoestellen op een hoger abstractieniveau. Op deze manier kunnen gangbare elektronische principes worden aangebracht uitgaande van een praktische benadering. Voorbeelden hiervan zijn: A/D-conversie, filters, display-aansturing, verzwakkers. Inzicht in deze blokschema's moet ertoe leiden dat soortgelijke oplossingsmethoden kunnen worden toegepast in een andere context zoals in eigen realisaties.

8 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Er wordt geen specifieke beginsituatie gesteld. Verwacht wordt dat de toelatingsvoorwaarden die decretaal bepaald zijn volstaan om het leervak aan te vatten. In de loop van het schooljaar kan een horizontale coördinatie ontstaan met andere vakken. Als verticale coördinatie is het leervak bijzonder nuttig ten behoeve van ontwerpen en op termijn het te realiseren eindwerk.

9 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN Inzicht verwerven in het gebruik van een meettoestel Inzicht verwerven in het ontstaan van systematische meetfouten Inzicht verwerven in de karakteristieke parameters van een wisselspanning Inzicht verwerven in de begrippen gemiddelde- en effectieve waarde van een wisselfunctie Inzicht verwerven in metingen op wisselspanningen Inzicht verwerven in het gebruik, noodzaak van een TRMS-voltmeter Inzicht verwerven in het elektronisch meten van elektrische grootheden Inzicht verwerven in het elektronisch meten van niet-elektrische grootheden Inzicht verwerven in het blokschema van een digitale voltmeter Inzicht verwerven in de opbouw van een digitale verwerkingsketen Inzicht verwerven in de functie van een sample and hold-versterker Inzicht verwerven in de eigenschappen van A/D-omzetters Inzicht verwerven in elektronische implementaties van A/D-omzetters Inzicht verwerven in display-aansturing (statisch en dynamisch) Inzicht verwerven in het nut van een frequentiecompensatie Inzicht verwerven in de frequentieweergavecurve van een versterker Inzicht verwerven in het Bode-diagram Inzicht verwerven in het verband tussen Bode-diagram, Fourieranalyse en signaalweergave Inzicht verwerven in de karakteristieke grootheden van een puls Inzicht verwerven in het blokschema van de oscilloscoop Inzicht verwerven in de werking van een dual trace oscilloscoop Inzicht verwerven in fasemetingen met de oscilloscoop

10 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 elektronische meettoestellen correct opnemen in een schema de aanduiding van het meettoestel berekenen met eigen woorden uitleggen op welke manier meetfouten ontstaan de betekenis van het begrip inwendige weerstand Ri weergeven 2 de definitie van de wisselstroomparameters reproducerende principiële benadering van Fourieranalyse aangeven gemiddelde en effectieve waarde van eenvoudige functies berekenen 3 aanduidingen van een meettoestel bij AC-metingen verklaren TRMS-voltmeters aanwenden indien nodig 4 conversieprincipes uitleggen voor elektrische grootheden doel van een TRMS-DC convertor weergeven conversieprincipes uitleggen voor niet-elektrische grootheden sensoren opnoemen voor meten van specifieke grootheden het basisschema met niet-lineaire weerstanden uitleggen een basisinterface naar digitale niveaus uitleggen (74HC14, 4093) LEERINHOUDEN 1 meetinstrumenten 2 kenmerkende grootheden van een wisselspanning 3 metingen op wisselspanningen 4 elektronische meetprincipes

11 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 5 de opbouw van een digitale verwerkingsketen weergeven de functie van elk onderdeel met eigen woorden uitleggen golfvormen van een sample en hold-versterker tekenen 6 karakteristieke parameters eigen aan A/D-conversie uitleggen transfertkarakteristiek en omzettingstabel van een A/D opstellen 7 elektronische implementatiemogelijkheden opnoemen het blokschema van conversie naar tijd bespreken het blokschema van de tweehellingsomzetter bespreken wiskundig beredeneren hoe de tweehellingsomzetter werkt de voordelen herkennen van de tweehellingsomzetter 8 Onderscheid weergeven tussen common anode - kathode display de principiële werking van een LCD uitleggen Blokschema van statische display-sturing uitleggen flowchart van een geïntegreerde sturing met µp weergeven LEERINHOUDEN 5 digitale meetsystemen 6 A/D-conversie 7 elektronische implementatie van A/D-convertoren 8 display-systemen

12 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 9 enkele gebruikseigenschappen van de oscilloscoop noemen het blokschema van de oscilloscoop principieel uitleggen de verschillende signaalkoppelingen met elkaar vergelijken verschil tussen alternate en chopped grafisch toelichten gebruik van de oscilloscoop in differentiaalmodus uitleggen fasemetingen uitvoeren met een oscilloscoop 10 nut en noodzaak van frequentiecompensatie uitleggen de opbouw van de meetprobe weergeven de uitdrukking van een frequentiegecomp. verzwakker opbouwen de betekenis van een Bode-diagram uitleggen het verband tussen een Bode-diagram en Fourieranalyse uitleggen met gegevens uit Bode eenvoudige berekeningen uitvoeren de karakteristieke grootheden van een puls grafisch weergeven verband tussen stijgtijd en bandbreedte in formulevorm weergeven oefeningen op stijgtijden en bandbreedte oplossen 9 de oscilloscoop 10 AC-analyse

13 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Het is wenselijk om veel oefeningen op te lossen. Op basis hiervan krijgt de cursist voeling met de praktijk. Dit wordt versterkt door gebruik van de diverse meettoestellen in laboratoriumverband. Dit alles leidt er toe dat het geheel zo veel mogelijk met het oog op praktische aanwending wordt behandeld en niet als abstracte materie. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Meetopstellingen die het ontstaan van systematische meetfouten aantonen Documentatie van belangrijke bouwstenen Didactische opstellingen (dynamische display-sturing, AC-analyse) Didactische componenten (A/D-convertor, meetprobe, digitale universeelmeter, oscilloscoop) Gegevensbladen beschikbaar gesteld door de fabrikant Op deze punten is ook horizontale en verticale coördinatie mogelijk met labo elektronica en ontwerpen. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

14 OSP HOKT afdeling: elektronica 10 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) EVALUATIE De evaluatie gebeurt onder de vorm van een schriftelijk examen. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

15 OSP HOKT afdeling: elektronica 11 Jaar: 1 Vak: elektronische metingen (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Cursus elektronische apparaten en metingen (Ing. Van Cauter J. - uitgave Indus) Electronic Test Instruments: Theory and Application (Robert A. Witte Prentice CD-ROM Making measurements with confidence (Keithley De oscilloscoop / Meettechniek van A tot Z (H. Engels) Versterkertechniek. (Cuppens J. Saeys H., Vandenheede H) Tijdschrift Elektuur (diverse nummers) Databladen en betrouwbare internetbronnen (sites van fabrikanten)

16 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 1 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...8 Evaluatie...9 Bibliografie... 10

17 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 1 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd. Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft

18 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 1 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: De cursisten toetsen de leerinhouden aan de praktijk. De opgaven lopen nauw samen met het overeenkomende theorievak dat in hetzelfde leerjaar wordt gegeven. De cursisten maken kennis met de basismeetapparatuur van het labo elektronica en leren deze toestellen correct te gebruiken. Er worden metingen uitgevoerd op weerstandsnetwerken, dioden, zenerdioden en transistoren. De nadruk ligt hier niet alleen op de studie van de componenten zelf, maar ook op de schakelingen met deze componenten. De cursisten leren de werking van de schakelingen door meting te doorgronden. De cursist leert kritisch om te gaan met meetresultaten en er een nuttige voorstelling van te maken. Na elk deel wordt een verslag opgemaakt waarin de eigen meetresultaten geëvalueerd worden.

19 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 1 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Vermits een horizontale coördinatie met het leervak elektronica wordt nagestreefd, zijn er op dit vlak weinig problemen te verwachten. Tijdens de eerste lesweken kunnen de verschillen in voorkennis van de cursisten worden opgevangen door (korte) theoretische intermezzo s en demonstraties.

20 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 1 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De belangstelling voor labo elektronica op niveau hoger onderwijs bij de cursist laten groeien. Bij dit vak wordt er naar gestreefd de cursisten volgende vaardigheden bij te brengen: - Logisch redeneren en structureren. - Probleem oplossend denken. - Kennis van het aanwenden van halfgeleidercomponenten. - Inzicht in enkele elementaire elektronische schakelingen. - Kritisch omgaan met meetresultaten en er een nuttige voorstelling van maken. - Een geordend, inzichtelijk verslag schrijven, waarin de eigen meetresultaten geëvalueerd worden. - Besluiten bij de meetresultaten kunnen verwoorden en linken aan de geziene leerinhouden.

21 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 1 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 de beschikbare toestellen (multimeter, oscilloscoop, functiegenerator, voedingen) met kennis van zaken aanwenden om de meetopdrachten uit te voeren. 2 de stellingen van Thévenin en Norton verwoorden en gebruiken bij het berekenen van netwerken. de equivalente schakeling van een lineair netwerk berekenen en tekenen. de referentiemethodes voor spanningen en stromen (GRS en VRS) toelichten. de statische uitgangskarakteristiek, de statische belastingslijn en het instelpunt van een lineair netwerk berekenen en tekenen. 3 de stroomspanningskarakteristiek van een niet-lineair element opmeten, tekenen en toelichten. de DC-instelling en het AC-gedrag van een component onderzoeken en toelichten. 1 Basismeetapparatuur 2 De netwerktheorema s van Thévenin en Norton. 3 De junctiediode 4 de uitgangsweerstand van een bron bepalen. 4 De uitgangsweerstand van een sinusgenerator. 5 de werking en de praktische toepassing van diode en zenerdiode in begrenzers aan de hand van metingen onderzoeken 5 Begrenzers of knipschakelingen met diodes en zenerdiodes.

22 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 1 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 6 het instelpunt van de transistor bepalen door meting. het instelpunt van de transistor vastleggen door instellen van de basisstroom en de verschuiving van dit instelpunt onder invloed van spreiding en temperatuur nagaan. het instelpunt van de transistor vastleggen door instellen van de basisemittorspanning en de verschuiving van dit instelpunt onder invloed van spreiding en temperatuur nagaan. de schakeling aanpassen, zodat het instelpunt gestabiliseerd wordt door tegenkoppeling. het dynamisch gedrag van de transistor voor kleine signalen onderzoeken. LEERINHOUDEN 6 Instelling en dynamisch gedrag van de bipolaire transistor

23 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 1 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Er wordt nagestreefd de cursisten zo veel mogelijk zelfstandig te laten werken. De leraar treedt op als begeleider en assisteert waar nodig. In de mate van het mogelijke, zullen ICT-toepassingen geïntegreerd aangeboden worden. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Een elementaire laboratoriumuitrusting is noodzakelijk. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

24 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 1 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) EVALUATIE Permanente evaluatie, gebaseerd op aanwezigheidsgraad, activiteitsgraad, verslaggeving, leerattitude en aantal afgewerkte opgaven binnen de gestelde termijn. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

25 OSP HOKT afdeling: elektronica 10 Jaar: 1 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Handboeken Basiselektronica 1, 2, 3, 4, 5; auteurs: Cuppens, Saeys; uitgever: die keure. Handboeken Digitale Technieken 1A en 1B; auteurs: Cuppens, Saeys; uitgever: die keure. Industriële elektronica; auteurs: Devos R., Eerlingen K.; uitgever: de Sikkel. Transistortechniek; auteur: Martens; uitgever: Plantyn. Gegevensbladen van verschillende fabrikanten. Internetsites.

26 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 1 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...7 Evaluatie...8 Bibliografie...9

27 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 1 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

28 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 1 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Het leervak heeft tot doel de lerenden een vaste methodiek bij te brengen om een eigen ontwerp te kunnen realiseren. Dit vormt meteen de basis voor het realiseren van een eindwerk in het laatste leerjaar. De voorgenomen visie impliceert dat de lerenden op termijn zelfstandig probleemoplossend moeten leren denken. Hierbij is het belangrijk dat ze systematisch en op een doordachte, gestructureerde manier problemen kunnen analyseren. Er wordt verwacht dat ze op dit punt een kritische houding kunnen aannemen tegenover documentatiebronnen en voorbeeldoplossingen waarbij ze deze laatste durven bijsturen indien gewenst of noodzakelijk. Om de voorgenomen intenties te kunnen bereiken wordt een leerlinggestuurde visie nagestreefd. De lesgever treedt op als begeleider en assisteert waar nodig. In het begin kan gebruik worden gemaakt van specifiek uitgewerkte opgaven die de lerenden een zeker houvast geven maar naarmate het leerproces vordert wordt steeds meer aan eigen initiatief overgelaten. De cursist leert zelfstandig problemen oplossen.

29 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 1 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Vermits een leerlinggestuurd leerproces wordt nagestreefd is de beginsituatie niet echt relevant. In principe zullen de lerenden de oefeningen in groepjes van 2 personen afwerken. Valt echter een cursist op in de positieve zin op basis van reeds verworven vaardigheden en voorkennis dan kan worden gedifferentieerd. Op die manier kan de persoon in kwestie ingewikkelder opgaven afwerken.

30 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 1 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De belangstelling voor labo ontwerpen op niveau hoger onderwijs bij de cursist laten groeien. De algemene doelstellingen moeten in een ruim kader worden gezien. In principe zijn ze niet echt gebonden aan leerinhouden. Bij dit vak wordt er naar gestreefd de cursisten volgende vaardigheden bij te brengen: - een schakeling op een breadboard implementeren en uittesten - meetapparatuur correct aanwenden - een probleem met een kritische houding benaderen - uit proefopstellingen de nodige conclusies trekken - keuze van componenten afwegen in functie van gestelde eisen en kostprijs - eindoplossingen van een oefening correct weergeven in een meetverslag - een meetverslag gestructureerd opbouwen - documentatiebronnen raadplegen - gegeven schakelingen op een gestructureerde manier analyseren

31 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 1 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 een gegeven schakeling op een breadboard implementeren 1 praktische uitwerking van een laboratoriumopgave een uitwerking op breadboard uittesten correcte apparatuur kiezen in functie van het probleem op een schakeling zinvolle metingen uitvoeren 2 de meetresultaten toetsen aan theoretische concepten 2 analyse van een laboratoriumopgave 3 de meetresultaten correct overnemen op papier uit meetresultaten de juiste conclusies trekken documentatiebronnen raadplegen indien nodig een gestructureerd verslag opbouwen 4 keuze van componenten afwegen in functie van het probleem opstellingen vergelijken in functie van efficiëntie opstellingen vergelijken in functie met het beoogde doel 5 gegeven schakelingen op een gestructureerde manier analyseren 3 verslaggeving van een laboratoriumopgave 4 praktische uitwerking van een laboratoriumopgave 5 analyse van een laboratoriumopgave

32 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 1 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN In het begin verloopt het proces eerder leerkrachtgestuurd. Hierbij is het wenselijk dat voor de eerste oefeningen uitgewerkte opgaven ter beschikking worden gesteld. Naarmate de oefening vordert is de uitwerking van de opgave minder concreet en wordt meer aan het initiatief van de lerenden overgelaten. Naar realisatie van een eindwerk toe in het laatste jaar is het aangewezen om resultaatgericht te werken. Hiertoe kunnen kleine projecten worden opgezet die de cursist ziet groeien. Op die manier ervaart de cursist het succes van zijn doorzettingsvermogen en wordt verwacht dat de betrokkenheid alsook de activiteitsgraad toenemen. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Een elementaire laboratoriumuitrusting die voldoet aan alle wettelijke bepalingen conform veiligheid en wettelijke bepalingen is noodzakelijk. Verder zijn geen andere didactische hulpmiddelen vereist. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

33 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 1 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) EVALUATIE Er is een permanente evaluatie gedurende het schooljaar. Evaluatiepunten zijn onder meer activiteitsgraad, verslaggeving, leerattitude en aantal afgewerkte opgaven binnen de gestelde termijn. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

34 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 1 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE De bibliografie moet binnen de genoemde leereenheid ruim worden geïnterpreteerd. Aangezien de vakken grotendeels leerlinggestuurd zijn, is het onmogelijk door middel van een opsomming een volwaardige bibliografie weer te geven. In de eerste plaats wordt gedacht aan de cursusteksten, met inbegrip van de referenties die worden gebruikt binnen de opleiding. Naarmate de cursist vorderingen maakt, kan hij zelf diverse kanalen aanwenden om passende documentatie te vinden in functie van de ontwerpoefening. Op dit vlak zullen diverse publicaties alsook het internet een belangrijke rol spelen. Het is de bedoeling dat de cursist op deze manier kritisch leert omgaan met verschillende documentatiebronnen en zo een veel bredere kijk ontwikkelt op het geheel van de elektronica.

35 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 1 Vak: netwerken (1 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...7 Evaluatie...8 Bibliografie...8

36 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 1 Vak: netwerken (1 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

37 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 1 Vak: netwerken (1 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: In netwerken worden een aantal basisconcepten uit de netwerktheorie behandeld. Het accent van dit leervak ligt op oefeningen en ontwikkelen van oplossingstechnieken. De aangeleerde technieken vinden hun toepassing in andere leervakken. Er wordt horizontale - en verticale coördinatie nagestreefd zowel qua inhoud als timing. De leerinhouden zijn gelet op het strakke tijdsschema in die mate geselecteerd, dat voldoende ruimte overblijft om oefeningen op te lossen. Het initiatief tot studie van niet behandelde concepten wordt aan de cursist zelf overgelaten.

38 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 1 Vak: netwerken (1 lestijden/week) BEGINSITUATIE Omwille van een gecoördineerde aanpak met het leervak toegepaste wiskunde, dat in hetzelfde leerjaar wordt gegeven, worden qua beginsituatie geen specifieke eisen gesteld. Verwacht wordt dat de toelatingsvoorwaarden die decretaal bepaald zijn volstaan om het leervak aan te vatten. De coördinatie met toegepaste wiskunde moet dan wel op het vlak van timing een nauwe samenloop garanderen in die zin dat nieuwe wiskundige aspecten reeds theoretisch behandeld zijn alvorens ze hun toepassing vinden in netwerken. Te denken valt aan volgende onderwerpen: elementaire algebra gebruik van de rekenmachine de lineaire functie de sinusfunctie oplossen van stelsels rekentechniek met complexe getallen vectoren oplossen van driehoeken

39 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 1 Vak: netwerken (1 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN Inzicht verwerven in de elektrische grootheden weerstand, spanning en stroom Inzicht verwerven in het gebruik van de referentiestelsels GRS en VRS Inzicht verwerven in het gedrag van de netwerkelementen in een gelijkstroomnetwerk Inzicht verwerven in de stelling van Thévenin (bepaling, belang, gebruik) Inzicht verwerven in de wetten van Kirchhoff Inzicht verwerven in het oplossen van gelijkstroomnetwerken (maasstroommethode) Inzicht verwerven in de superpositiestelling (toepassing, gebruik, beperking) Inzicht verwerven in sinor- fasorvoorstelling van een sinusvormige wisselspanning Inzicht verwerven in het begrip complexe impedantie Inzicht verwerven in het oplossen van enkelvoudige wisselstroomketens Inzicht verwerven in de stroom-spanningsrelatie van spoel / condensator

40 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 1 Vak: netwerken (1 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 de elektrische grootheden opnoemen 1 elektrische grootheden 2 de referentiestelsels GRS en VRS correct gebruiken 2 elektrische referentiestelsels 3 de basiswetten rond weerstanden toepassen (Ohm, delers) serie en parallelreductie van weerstanden uitvoeren 4 het Théveninequivalent van een netwerkstructuur bepalen aanvoelen wanneer gebruik van de stelling Thévenin nuttig is 5 enkelvoudige gelijkstroomkringen theoretisch en numeriek oplossen 3 elementaire netwerkverbanden 4 de stelling van Thévenin 5 enkelvoudige stroomkringen 6 samengestelde netwerkstructuren analyseren en oplossen 6 samengestelde stroomkringen 7 de superpositiestelling aanwenden voor het berekenen van stromen aanvoelen wanneer gebruik van de superpositiestelling nuttig is 8 de basisbegrippen van een wisselstroomkring bepalen een wisselstroomnetwerk omzetten in een vectorieel equivalent complexe impedanties berekenen enkelvoudige wisselstroomnetwerken oplossen 9 de (u,i)- relatie van L / C weergeven in formulevorm de (u,i)-relatie van L / C in verband brengen met fasoren de (u,i)-relatie van L / C grafisch weergeven in geval van pulsvormige signalen 7 de superpositiestelling 8 wisselstroomnetwerken 9 Stroom-spanningsrelatie spoel / condensator

41 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 1 Vak: netwerken (1 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Het accent van de gestelde leerdoelen ligt op toepassen. De theorie wordt tot het strikte minimum beperkt. Indien zich in de doelgroep sterke niveauverschillen voordoen is differentiatie aangewezen. Eventueel kunnen voor zwakkere studenten remediëringsopgaven worden meegegeven als huistaak die nadien individueel worden nagekeken om de cursist in het begin een optimale begeleiding mee te geven. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 In principe zijn geen specifieke didactische hulpmiddelen aangewezen. Eventueel kan het gebruik van een computersimulatie de link tussen de abstracte oplossingsmethode van wisselstroomnetwerken met complexe getallen en de reële tijdsfuncties beter zichtbaar maken 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

42 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 1 Vak: netwerken (1 lestijden/week) EVALUATIE - zelfevaluatie / oefeningen: De cursisten maken opdrachten die tijdens de les besproken worden. - schriftelijke examens; deze zijn sanctionerend. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

43 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 1 Vak: netwerken (1 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Basic circuit theory / International Edition (Lawrence P Huelsman) Prentice Hall Elektriciteit (deel 1,2,3) (Wolters Plantijn) (L.claerhout, V.dekelver, F.deschepper, J. libbrecht, I. maesen) Elektriciteit (deel I en deel II) Uitgave Indus VZW Schoonmeersstraat Gent

44 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) INHOUD Visie... 2 Beginsituatie... 4 Algemene doelstellingen... 5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden... 6 Methodologische wenken Evaluatie Bibliografie... 11

45 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

46 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Het vak heeft tot doel de cursisten een gefundeerde basiskennis elektronica mee te geven. Hierbij wordt een evenwicht tussen theoretische kennis en praktische uitwerkingen nagestreefd. Uiteindelijk is het de bedoeling dat behandelde onderwerpen de aanzet geven tot het ontwikkelen van een leerattitude bij de cursist die hem in staat stelt meer algemene problemen te behandelen die buiten de strikte leerinhouden van deze cursus vallen. De veelzijdigheid van de analoge elektronica laat immers niet toe om alle onderwerpen te behandelen binnen het kader van de opleiding. Hiertoe wordt naarmate het leervak vordert in de loop van het schooljaar meer de nadruk gelegd op gestructureerde aanpak die de houding van probleemoplossend denken bij de cursist aanmoedigt. Uiteraard bestaat een horizontale coördinatie met ander leervakken alsook een verticale coördinatie met een gelijknamig leervak in het tweede lesjaar.

47 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) BEGINSITUATIE Er wordt geen specifieke beginsituatie gesteld. Verwacht wordt dat de toelatingsvoorwaarden die decretaal bepaald zijn volstaan om het leervak aan te vatten. In de loop van het schooljaar kan een horizontale coördinatie ontstaan met andere vakken. Omdat begonnen wordt met een theoretisch concept mag aangenomen worden dat de beginsituatie voor elke cursist min of meer dezelfde is. Uiteraard zal naarmate het jaar vordert en niveauverschillen merkbaar worden tussen lerenden met of zonder voorkennis enige differentiatie aangewezen zijn.

48 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN Inzicht verwerven in halfgeleiders Inzicht verwerven in de diode Inzicht verwerven in toepassingen met de diode Inzicht verwerven in gestabiliseerde voedingen Inzicht verwerven in RC-netwerken Inzicht verwerven in de zenerdiode Inzicht verwerven in toepassingen met de zenerdiode Inzicht verwerven in bipolaire transistoren Inzicht verwerven in unipolaire transistoren

49 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 de opbouw van een atoom uitleggen de energietoestanden van een elektron weergeven de elektronenverdeling van de elementen Si en Ge tekenen de opbouw van het rooster van Si en Ge verklaren stroomgeleidingsprincipe in intrinsieke halfgeleiders uitleggen nut van dopering uitleggen weergeven op welke manier N-Si en P-Si ontstaat 2 de lagenopbouw van de diode met aansluitelektrodes identificeren schema tekenen om diode in doorlaatrichting te polariseren schema tekenen om diode in sper te polariseren 3 karakteristieke parameters op de diodegrafiek bepalen algebraïsche benaderingsmodellen afleiden uit de karakteristiek temperatuursinvloed op het instelpunt met eigen woorden verklaren 1 Halfgeleidermaterialen 2 De diode als circuitelement 3 De diodekarakteristiek 4 grafische en analytisch het instelpunt van een diode bepalen 4 Instelpuntsbepaling

50 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 5 diodebegrenzers indelen volgens plaats van de begrenzing van een gegeven shuntbegrenzer de golfvormen tekenen van een gegeven shuntbegrenzer de transfertkarakteristiek tekenen met gegeven golfvormen de schakeling ontwerpen van een gegeven transfertkarakteristiek de schakeling ontwerpen 6 het blokschema van een gestabiliseerde voeding weergeven de functie van elk blok met eigen woorden kort omschrijven de verschillende schakelingen met eigen woorden uitleggen de verschillende schakelingen kunnen tekenen met golfvormen het verband tussen rimpel en Fourieranalyse globaal beschrijven de datasheets van spanningsregelaars interpreteren hulpschakelingen met spanningsregelaars ontwerpen een volledige voeding realiseren (hor. coord. met ontwerpen) 7 het gedrag van een RC-netwerk grafisch weergeven het concept tot de afleiding van de algemene formule weergeven uit de algemene formule van RC bijzondere gevallen afleiden oefeningen op RC-netwerken oplossen LEERINHOUDEN 5 Begrenzerschakelingen 6 Gestabiliseerde voedingen 7 RC-netwerken

51 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 8 de zenerdiode afleiden uit de gewone diode karakteristieke parameters van de zener met eigen woorden uitleggen het verschil tussen statische en dynamische karakteristieken weergeven het principe van spanningsstabilisatie grafisch uitleggen een benaderingsmodel voor de zener opstellen de zener aanwenden in begrenzerschakelingen de zener aanwenden als spanningsreferentie 8 zenerdiodes

52 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 9 algemeenheden van de bipolaire transistor reproduceren 9 de bipolaire transistor als component de transistorvergelijkingen afleiden uit de lagenstructuur op basis van de vergelijkingen praktische parameters afleiden verklaren waarom temperatuur een belangrijke parameter wordt de spreiding op h FE met een rekenvoorbeeld aantonen de lekstromen van een transistor aanduiden op een figuur 10 analytisch het instelpunt van een transistor bepalen 10 instelpuntsbepaling van een bipolaire transistor instelpunten van ingewikkelder schakelingen berekenen 11 de karakteristieken in GES schetsen 11 transistorkarakteristieken 12 verklaren waarom een transistor kan versterken basisconfiguraties van een transistorversterker weergeven een schema splitsen in AC- en DC-schema 13 de verschillende soorten veldeffectransistoren opnoemen opbouw van een JFET weergeven opbouw van een MOSFET weergeven theoretische polarisatieschema's voor de FET opbouwen 12 transistorversterkers 13 de unipolaire transistor

53 OSP HOKT afdeling: elektronica 10 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Er wordt een evenwicht nagestreefd tussen theorie en praktijk. Uitgangspunt is dat de theoretische concepten onmiddellijk praktische betekenis hebben. Het is wenselijk veel rekenvoorbeelden en oefeningen in de cursus op te nemen. In het begin verlopen deze leerkrachtgestuurd, maar naarmate het kennisniveau van de lerenden toeneemt kunnen de lerenden de oefeningen meer zelfstandig proberen op te lossen. Dit draagt bij tot het ontwikkelen van de juiste attitude om gericht problemen te leren oplossen en heeft eveneens een gunstig effect op het zelfvertrouwen van de cursist. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 enkele didactische componenten (diode, zenerdiode, weerstand, condensator, transistor) transparanten ter vervanging van ingewikkelde figuren op het bord 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

54 OSP HOKT afdeling: elektronica 11 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) EVALUATIE De evaluatie gebeurt onder de vorm van een schriftelijk examen. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

55 OSP HOKT afdeling: elektronica 12 Jaar: 1 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Transistortechniek Deel I (Ir. H.T. Martens) Uitgeverij Academia Press 1992 versterker en impulstechniek (a.j. dirksen) Uitgeverij de muiderkring 1988 Halfgeleider bouwstenen (Cuppens J. Saeys H.) Uitgeverij die keure 1987 Analoge Techniek: versterkerschakelingen met transistoren 1A (Cuppens J. Saeys H.) Uitgeverij die keure 1991 Lineaire spanningsregelaars (H. Meyer) de muiderkring Pulse, Digital and Switching Waveforms (Millman and Taub) The Art Of Electronics University of Cambridge 1994 Internetreferenties (Paul Horowitz Harvard university)

56 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 1 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken Pedagogisch-didactische wenken Didactische hulpmiddelen Evaluatie Bibliografie... 12

57 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 2 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

58 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 3 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: De leergang toegepaste wiskunde moet vooral als directe ondersteuning voor de technische vakken worden gezien. Wiskundige oplossingsmethoden en basistechnieken worden aangeleerd zodat bij toepassing in andere vakken het accent kan worden gelegd binnen het vakgebied en de zuiver wiskundige aspecten reeds verworven zijn. Op dit vlak is dan ook coördinatie qua timing en leerinhouden noodzakelijk. In een ruimere context kan de leereenheid worden gezien als hulpmiddel om het analytisch en kritisch redeneringsvermogen van de lerenden aan te scherpen. Ervaring leert dat op deze manier aspecten uit de andere vakken met meer diepgang worden verworven en de assertiviteit van de lerende inzake ontwerpoefeningen behoorlijk toeneemt.

59 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 4 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Verwacht wordt dat de toelatingsvoorwaarden die decretaal bepaald zijn volstaan om het leervak aan te vatten. Dit impliceert dat verworven basisrekenregels uit de elementaire algebra die als vertrekpunt van de cursus worden aangenomen gekend zijn. Elk hoofdstuk van deze leergang vertrekt vanuit dit basisniveau. Dit wordt kort opgefrist met de bedoeling naar de cursist toe een duidelijk beeld te schetsen van de vereiste basiskennis. Het inhalen en bijwerken in geval van een ontoereikende kennis wordt aan het initiatief van de cursist overgelaten. Vanzelfsprekend is overleg met de lesgever in geval van problemen mogelijk teneinde eventuele tekorten zo snel mogelijk weg te werken. Differentiële opgaven anderzijds stellen meer gevorderde cursisten in staat om op hun niveau ingewikkelder opgaven te behandelen.

60 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 5 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN Inzicht verwerven in bewerkingen met getallen Inzicht verwerven in de lineaire functie Inzicht verwerven in het oplossen van lineaire vergelijkingen Inzicht verwerven in het oplossen van lineaire stelsels Inzicht verwerven in de kwadratische functie Inzicht verwerven in complexe getallen Inzicht verwerven in logaritmische en exponentiële functies Inzicht verwerven in goniometrische getallen Inzicht verwerven in goniometrische basisbetrekkingen inzicht verwerven in het oplossen van driehoeken Inzicht verwerven in sinusoidale wisselfuncties Inzicht verwerven in afgeleiden Inzicht verwerven in integralen

61 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 6 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/jaar) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 elementaire bewerkingen met getallen uitvoeren de volgorde van de bewerkingen correct hanteren 2 het functievoorschrift interpreteren de nulpunten van een functie bepalen de functie grafisch voorstellen 3 formules omvormen naar een gevraagde onbekende eerstegraadsvergelijkingen opstellen eerstegraadsvergelijkingen oplossen lineaire vergelijkingen aanwenden om een elektrisch of elektronisch probleem op te lossen 4 lineaire stelsels door combinatie oplossen lineaire stelsels door substitutie oplossen determinanten berekenen lineaire stelsels met de regel van Cramer oplossen lineaire stelsels aanwenden om een elektrisch of elektronisch probleem op te lossen. 5 de grafiek van de kwadratische functie tekenen vierkantsvergelijkingen oplossen vierkantsvergelijkingen aanwenden om een elektrisch of elektronisch probleem op te lossen LEERINHOUDEN 1 bewerkingen met getallen 2 lineaire functies 3 lineaire vergelijkingen 4 lineaire stelsels 5 de kwadratische functie

62 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 7 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/jaar) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 6 complexe getallen definiëren complexe getallen in de juiste context toepassen complexe getallen meetkundige voorstellen uit de cartesische vorm de goniometrische vorm berekenen uit de goniometrische vorm de cartesische vorm berekenen de formule van De Moivre toepassen complexe getallen aanwenden om een elektrisch of elektronisch probleem op te lossen 7 logaritmische en exponentiële functies definiëren logaritmische en exponentiële grafisch voorstellen logaritmische en exponentiële functies analyseren rekenen met logaritmische en exponentiële functies logaritmische en exponentiële vergelijkingen oplossen logaritmische en exponentiële functies aanwenden om een elektrisch of elektronisch probleem op te lossen 6 complexe getallen LEERINHOUDEN 7 exponentiële en logaritmische functies

63 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 8 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/jaar) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 8 een goniometrisch getal definiëren een hoek uitdrukken in radialen en in graden de goniometrische cirkel tekenen goniometrische verhoudingen op de cirkel aanduiden 9 de stelling van Pythagoras met woorden formuleren de rechthoekige driehoek in verband brengen met de goniometrische cirkel afgeleide formules hanteren rechthoekige driehoeken oplossen willekeurige driehoeken oplossen driehoeken aanwenden om een elektrisch of elektronisch probleem op te lossen. 10 de som- en verschilformules correct toepassen de verdubbelingsformules correct toepassen de formules van Simpson correct toepassen de halveringsformules correct toepassen de t-formules correct toepassen de juiste formules hanteren in functie van het probleem 11 karakteristieke parameters van een sinusfunctie interpreteren met gegeven parameters de sinusfunctie tekenen uit een gegeven sinusfunctie de parameters afleiden LEERINHOUDEN 8 goniometrische getallen 9 oplossen van driehoeken 10 goniometrische basisbetrekkingen 11 sinusoidale wisselfuncties

64 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 9 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/jaar) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 12 het begrip afgeleide definiëren de meetkundige betekenis van afgeleiden op basis van het begrip limiet uitleggen van elementaire functies de afgeleide berekenen de fysieke betekenis herkennen in probleemstellingen voorbeelden van toepassingen noemen afgeleiden aanwenden om een elektrisch of elektronisch probleem op te lossen. 13 het begrip integraal definiëren de meetkundige betekenis van een integraal uitleggen het begrip primitieve functie uitleggen onbepaalde integralen berekenen bepaalde integralen berekenen integralen aanwenden om een elektrisch of elektronisch probleem op te lossen. 12 afgeleiden 13 integralen

65 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 10 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/jaar) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Het is noodzakelijk de beginsituatie correct in te schatten. Er wordt een leerkrachtgestuurde houding nagestreefd. Op basis van eerste vaststellingen kan worden bepaald in welke mate het leerproces moet worden opgebouwd. Op basis van oefeningen kan tijdens het jaar een duidelijk beeld ontstaan van het belevingsniveau van de lerenden. In functie hiervan kan het aspiratieniveau van de leerinhouden worden afgestemd op het gemiddelde van de doelgroep. Lerenden die boven dit gemiddelde uitsteken krijgen differentiële opgaven af te werken die nauw in verband staan met elektronica. Op die manier worden deze extra gestimuleerd. Wie onder het gemiddelde niveau zit wordt nauwlettender gevolgd en aangespoord om een extra inspanning te leveren. Om inzicht in bepaalde leerinhouden te bewerkstelligen wordt de rekenmachine soms geweerd. Dit verplicht de cursist om na te denken. In de beginfase is het relevant dat ze over een niet-programmeerbaar toestel beschikken. Pas in een veel latere fase kan binnen het vakgebied van de elektronica op de juiste manier binnen de juiste context ICT worden geïntegreerd. Dit wordt aan de lesgevers in kwestie overgelaten. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Een degelijk uitgerust klaslokaal dat aan de normale eisen voldoet volstaat. Voor bepaalde inhouden is het wenselijk over een overheadprojector te kunnen beschikken. Alle studenten beschikken over het vereiste materiaal dat bij aanvang van de eerste lessen wordt medegedeeld. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

66 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 11 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/jaar) EVALUATIE - zelfevaluatie / oefeningen: De cursisten maken opdrachten die tijdens de les besproken worden. - schriftelijke examens; deze zijn sanctionerend. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

67 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: elektronica 12 Jaar: 1 Vak: toegepaste wiskunde (2 lestijden/jaar) BIBLIOGRAFIE boeken uit de reeks E.Jennekens-G. Deen, uitgeverij De Sikkel/Antwerpen

68 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...9 Evaluatie Bibliografie... 10

69 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

70 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Digitale technieken wordt binnen de opleiding gesitueerd in het tweede leerjaar. Globaal is de leereenheid onder te verdelen in twee gedeelten. Het eerste deel behandelt de combinatorische logica. Het is de bedoeling dat de cursisten in staat zijn om eenvoudige combinatorische problemen te analyseren en om te zetten in een praktische schakeling met poorten. Het tweede deel behandelt de sequentiële logica en vormt op termijn met het eerste deel een logisch geheel. Vooreerst worden de geheugenelementen behandeld. Onmiddellijke toepassingen worden aangebracht door klassieke basisschakelingen zoals registers, asynchrone tellers te analyseren zodat de cursisten snel wennen aan de geheugenfunctie in digitale systemen. Vervolgens richt de cursus zich tot het ontwerp van synchrone systemen. Op die manier ervaren cursisten de samenwerking tussen combinatorische en sequentiële logica als een geheel en komt de eenheid van de cursus tot uiting. Ook wordt kort geraakt aan technologische aspecten van digitale bouwstenen en softwarematige implementatie. Wat deze laatste betreft kan een horizontale coördinatie worden opgebouwd met labo elektronica. Uiteindelijk is het de bedoeling dat de cursist zelfstandig combinatorische en sequentiële subsystemen kan combineren tot een logisch geheel om meer geavanceerde problemen op te lossen.

71 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE De beginsituatie is voor een vak als digitale technieken zeker niet eenvoudig. Bepaalde leden van de doelgroep met een technische achtergrond (TSO) zijn reeds in het secundair onderwijs met het vak digitale elektronica in aanraking gekomen. Anderen met een meer algemene opleiding (ASO) ervaren dit vak als nieuw. Na een paar lessen zullen deze niveauverschillen spontaan verdwijnen omdat de ervaring leert dat cursisten met een ASO opleiding dit vrij snel kunnen verwerken. Om die reden wordt het eerste hoofdstuk dat handelt over de logische poorten grotendeels aan het initiatief van de cursist zelf over gelaten.

72 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN Inzicht verwerven in logische veranderlijken, binaire operatoren Inzicht verwerven in logische verbanden tussen binaire veranderlijken Inzicht verwerven in waarheidstabel, elektrische equivalent en Booleaanse vergelijking van logische poorten (OR, AND, NOT, NOR, NAND, EXOR, NEXOR) Inzicht verwerven in de begrippen positieve -, negatieve - en gemengde logica Inzicht verwerven in gestructureerde analysetechnieken / ontwerptechnieken Inzicht verwerven in de basiswetten van de Booleaanse Algebra Inzicht verwerven in het vereenvoudigen van logische functies door uitwerking Inzicht verwerven in implementatietechnieken met 1 type poort Inzicht verwerven in opbouw en gebruik van het Karnaugh-diagram Inzicht verwerven in het oplossen van combinatorische vraagstukken Inzicht verwerven in flipflops Inzicht verwerven in statische bufferregisters Inzicht verwerven in schuifregisters Inzicht verwerven in digitale geheugens Inzicht verwerven in asynchrone tellers Inzicht verwerven in synchrone tellers Inzicht verwerven in sequentiegeneratoren Inzicht verwerven in meervoudige tellers (finite state machine) Inzicht verwerven in technologische aspecten van digitale IC's Inzicht verwerven in anti-denderschakelingen

73 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 poortdefinities met woorden formuleren 1 logische poorten logische verbanden tussen binaire grootheden voorstellen een waarheidstabel opbouwen verbanden leggen tussen poorten, vergelijking en schema 2 op basis van spanningsgebieden de soort logica aangeven 2 positieve, negatieve en gemengde logica 3 het nut van een ruismarge toelichten met een voorbeeld 3 logische niveaus en de spanningsas 4 van een gegeven schema de waarheidstabel opstellen 4 analyse van logische schakelingen van een gegeven schema de logische vergelijking afleiden 5 van een gegeven waarheidstabel de DNV opstellen 5 ontwerp van logische schakelingen 6 basiswetten van de Booleaanse algebra met schakelaars toelichten vereenvoudigingstheorema's toepassen op logische vergelijkingen logische vergelijkingen herschrijven in een andere gedaante 7 eenvoudige vormen herwerken tot NAND en NOR implementaties 6 Booleaanse algebra 7 implementatie met 1 type poort 8 de opbouw en achtergrond van het Karnaughdiagram uitleggen 8 het Karnaughdiagram met het Karnaughdiagram functies vereenvoudigen (6 vars) 9 eenvoudige combinatorische vraagstukken oplossen 9 combinatorische vraagstukken

74 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 10 het verschil tussen combinatorische en sequentiële logica uitleggen naamgevingsconventies (hoog, laag actief) correct interpreteren een elementaire RS-geheugenfunctie met poorten opbouwen nut en betekenis van de karakteriserende tabellen uitleggen van elk geheugenelement de kenmerkende tabellen reproduceren flipflops indelen met betrekking tot de kloksturing oefeningen op sequentiediagrammen oplossen 11 de functie van een bufferregister met eigen woorden uitleggen van een bufferregister het schema tekenen van een bufferregister de volledige werking verklaren 12 van een schuifregister het schema tekenen van een schuifregister de volledige werking verklaren registertypen PiPo, PiSo, SiPo, SiSo principieel voorstellen uit het basisschema een alternatieve registertype afleiden toepassingen noemen van registers 13 belangrijkste digitale geheugens opnoemen bouw en werking van de belangrijkste geheugens uitleggen LEERINHOUDEN 10 flipflops 11 statische registers 12 dynamische registers 13 digitale geheugens

75 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 14 het basisschema van een asynchrone teller tekenen van een asynchrone teller het bijbehorend sequentiediagram tekenen voor een binaire opteller of afteller bijbehorend schema ontwerpen met een hulpschakeling een omkeerbare teller realiseren werking van een asynchrone teller met resetsturing verklaren 15 het basisschema van een synchrone teller weergeven een gegeven telsequentie vertalen in Karnaughkaarten excitatiefuncties voor de ingangen van de synchrone teller opstellen het ontwerp verifiëren het volledige schema van de ontworpen teller tekenen 16 het blokschema van een multimodeteller weergeven van een meervoudige teller het toestandendiagram tekenen de meervoudige teller volledig ontwerpen het ontwerp verifiëren 14 asynchrone tellers 15 enkelvoudige synchrone tellers 16 meervoudige synchrone tellers (finit state machine) 17 technologische aspecten van digitale IC s kort toelichten 17 technologische aspecten digitale I.C s 18 de functie van een antidenderschakeling toelichten de werking van antidenderschakelingen uitleggen 18 antidenderschakelingen

76 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Een degelijk resultaat wordt bereikt indien de activiteitsgraad van de lerenden hoog is. Het is dan ook wenselijk om veel oefeningen in de cursus te voorzien. Het accent ligt op praktische uitwerkingen en probleemoplossend denken. Afhankelijk van het type oefening kunnen de uitwerkingen leerlinggestuurd of leerkrachtgestuurd worden afgewerkt. Ook kan sterke differentiatie zich opdringen indien de beginsituatie van de doelgroep te grote verschillen vertoont. Dit moet telkens opnieuw in functie van de doelgroep worden geëvalueerd. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 enkele digitale I.C.'s transparanten computersimulaties didactische opstellingen 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

77 OSP HOKT afdeling: elektronica 10 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) EVALUATIE De evaluatie gebeurt onder de vorm van een schriftelijk examen. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

78 OSP HOKT afdeling: elektronica 11 Jaar: 2 Vak: digitale elektronica (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE leerboek Digitale Technieken deel 1A (Cuppens J., Saeys H.) uitgave die keure leerboek Digitale Technieken deel 1B (Cuppens J., Saeys H.) uitgave die keure cursus Digitale Technieken (Ir. Ronse W.) uitgave Indus Basiskennis Digitale Technieken (Schoonhoven) uitgave Academic Service Databladen en betrouwbare internetbronnen (sites van fabrikanten) CD ROM Digitale Schakelingenbibliotheek (Segment / Elektuur)

79 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 2 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...8 Evaluatie...9 Bibliografie... 10

80 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 2 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

81 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 2 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Het leervak is een vervolg op het gelijknamige vak dat in het eerste leerjaar wordt gegeven. Globale doelstelling is dat de lerenden reeds verworven praktische vaardigheden verder kunnen ontwikkelen. Leerinhouden situeren zich zowel binnen de analoge als digitale elektronica en worden bepaald in functie van reeds verworven kennis. Bij de analoge oefeningen staat de operationele versterker centraal. De opgaven worden in nauw overleg met de theorie uitgezocht zodat de lerenden de theoretische kennis onmiddellijk aan de praktijk kunnen toetsen. Enkele opgaven met meer diepgang maken differentiatie mogelijk indien noodzakelijk. Bij de digitale oefeningen is de invalshoek breder omdat het leervak digitale technieken volledig in het zelfde leerjaar wordt behandeld. De cursisten zijn binnen de opleiding nog niet met digitale elektronica in aanraking gekomen. De opgaven betreffen zowel poortverbanden, flipflops alsook MSI-componenten. Dit laatste maakt opnieuw differentiatie mogelijk. Verwacht wordt dat de student na het beëindigen van dit leervak een grondige praktijkervaring heeft verworven.

82 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 2 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Vermits een horizontale coördinatie met de leervakken toegepaste elektronica en digitale technieken wordt nagestreefd zijn er op dit vlak geen problemen te verwachten. Rekening houdend met deze overwegingen mag aangenomen worden dat de beginsituatie voor alle lerenden nagenoeg dezelfde is. Differentiatie kan worden toegepast indien noodzakelijk.

83 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 2 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN Inzicht verwerven in de eigenschappen van de operationele versterker Inzicht verwerven in elementaire complexere lineaire verbanden met de opamp Inzicht verwerven in het gedrag als comparator en Schmitt-trigger van een opamp Inzicht verwerven in het gedrag als integrator en differentiator van de opamp Inzicht verwerven in het AC-gedrag van de operationele versterker Inzicht verwerven in datagegevens van digitale I.C.'s Inzicht verwerven in realisatie van elementaire combinatorische schakelingen Inzicht verwerven in realisatie van elementaire sequentiële schakelingen Inzicht verwerven in realisatie van synchrone generatoren Inzicht verwerven in softwarematige implementatie (GAL) Inzicht verwerven in bepaalde MSI-componenten

84 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 2 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 elementaire datagegevens van een opamp opzoeken een opamp kiezen op basis van vooropgestelde criteria van een opamp de offset wegregelen 2 basisversterkerschakelingen met de opamp realiseren invloed van slew rate proefondervindelijk vaststellen het gedrag van de opamp als inverterende versterker aantonen het gedrag van de opamp als niet-inverterende versterker aantonen het gedrag van de opamp als spanningsvolger aantonen het gedrag als sommator proefondervindelijk vaststellen ingewikkelder lineaire verbanden realiseren met de opamp 3 het gedrag als comparator proefondervindelijk vaststellen het gedrag van de Schmitt-trigger proefondervindelijk vaststellen 1 de operationele versterker als component 2 versterkerschakelingen met de operationele versterker 3 de operationele versterker in open lus 4 het gedrag van de integrator proefondervindelijk vaststellen 4 de operationele versterker als integrator 5 het gedrag van de differentiator proefondervindelijk vaststellen 5 de operationele versterker als differentiator

85 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 2 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 6 het nut van frequentiecompensatie uitleggen een versterker met vooropgestelde bandbreedte dimensioneren op het Bode-diagram de gesloten kringwinstcurve tekenen het -3dB punt bepalen van een gecompenseerde versterker 7 datagegevens van digitale bouwstenen raadplegen van een digitaal I.C. de logische spanningsgebieden bepalen verschillen tussen de families TTL en CMOS opzoeken specifieke parameters opzoeken in een databoek 8 een digitaal I.C. correct op een breadboard aansluiten een combinatorische schakeling op breadboard implementeren een combinatorische schakeling op breadboard beproeven geheugenelementen (flipflops) op breadboard beproeven 9 een MSI-component op breadboard correct aansluiten een MSI-component op breadboard beproeven 10 een schakeling softwarematig beschrijven een schakeling implementeren in GAL LEERINHOUDEN 6 AC-gedrag van de operationele versterker 7 eigenschappen van digitale I.C. s 8 praktische realisatie van digitale schakelingen 9 MSI-componenten 10 softwarematige implementatie van schakelingen

86 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 2 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Er wordt nagestreefd de lerenden zo veel mogelijk zelfstandig te laten werken. De leraar treedt op als begeleider en assisteert waar nodig. De oefeningen worden in principe afgewerkt in groepjes van 2 personen. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Een elementaire laboratoriumuitrusting die voldoet aan alle wettelijke bepalingen conform veiligheid en wettelijke bepalingen is noodzakelijk. Met betrekking tot softwarematige implementatie van functies in GAL is het noodzakelijk over enkele PC's en een universele programmer te kunnen beschikken. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

87 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 2 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) EVALUATIE Er is een permanente evaluatie gedurende het schooljaar. Evaluatiepunten zijn onder meer aanwezigheidsgraad, activiteitsgraad, verslaggeving, stiptheid, leerattitude en aantal afgewerkte opgaven binnen de gestelde termijn. Verwachtingen en richtlijnen worden op dit vlak duidelijk gemaakt bij aanvang van het eerste labo. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

88 OSP HOKT afdeling: elektronica 10 Jaar: 2 Vak: labo elektronica (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Operationele versterkers in de lineaire IC-elektronica (Cuppens en Saeys) Operationele Versterkers (H. Meyer) de muiderkring leerboek Digitale Technieken deel 1A (Cuppens J., Saeys H.) uitgave die keure leerboek Digitale Technieken deel 1B (Cuppens J., Saeys H.) uitgave die keure cursus Digitale Technieken (Ir. Ronse W.) uitgave Indus Basiskennis Digitale Technieken (Schoonhoven) uitgave Academic Service Artikels uit tijdschrift Elektuur CD ROM s Elektuur Publicaties op het internet Datasheets van fabrikanten

89 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 2 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...7 Evaluatie...8 Bibliografie...9

90 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 2 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

91 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 2 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Het leervak is een logisch vervolg op het gelijknamige vak in het eerste leerjaar. De voorgenomen visie waarbij de lerenden zelfstandig probleemoplossend moeten leren denken blijft gehandhaafd. Uiteindelijk ligt dit vak in rechte lijn met de realisatie van het eindwerk in het laatste leerjaar. Hiertoe is het belangrijk dat de lerenden systematisch en op een doordachte, gestructureerde manier problemen kunnen analyseren. Er wordt verwacht dat ze op dit punt een kritische houding kunnen aannemen tegenover documentatiebronnen en voorbeeldoplossingen waarbij ze deze laatste durven bijsturen indien gewenst of noodzakelijk Concreet worden een aantal ontwerpoefeningen aan de lerenden voorgelegd. Het betreft elementaire bouwblokken die een welomschreven elektronische functie bewerkstelligen. Er wordt nagestreefd dat de opgaven een hoge didactische waarde hebben en vanuit diverse invalshoeken kunnen worden benaderd zodat verschillende oplossingen tot het verwachte resultaat kunnen leiden. Teneinde te bereiken dat de cursist zijn eigen leerproces beoordeelt kunnen na een evaluatie gevonden oplossingen tussen de verschillende groepen worden vergeleken.

92 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 2 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Vermits het leervak een logisch vervolg is op het gelijknamige vak in het eerste leerjaar mag worden aangenomen dat de beginsituatie voor iedereen dezelfde is. Omdat verder een leerlinggestuurd leerproces wordt nagestreefd is de beginsituatie niet echt relevant. In principe zullen de lerenden de oefeningen in groepjes van 2 personen afwerken. Valt echter een cursist op in de positieve zin op basis van reeds verworven vaardigheden en voorkennis dan laat dit vak bijzonder veel ruimte voor differentiatie. Op die manier kan de persoon in kwestie ingewikkelder opgaven afwerken.

93 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 2 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De algemene doelstellingen moeten in een ruim kader worden gezien. In principe zijn ze niet echt gebonden aan leerinhouden. een probleem met een kritische houding benaderen een probleem vanuit elektronisch standpunt doorzien uit proefopstellingen de nodige conclusies trekken keuze van oplossingen afwegen in functie van diverse factoren eindoplossingen van een oefening correct weergeven in een meetverslag documentatiebronnen raadplegen resultaatgericht werken

94 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 2 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 gevonden oplossingen voor een probleem op papier uitwerken meest aangewezen componenten kiezen in functie van het probleem datagegevens van deze componenten correct interpreteren pro en contra argumenten voor de gevonden oplossing formuleren meerdere oplossingen tegenover elkaar afwegen meerdere documentatiebronnen raadplegen indien nodig 2 gevonden oplossingen met simulatie beproeven gevonden oplossingen op breadboard uittesten de meetresultaten toetsen aan theoretische analyse uit meetresultaten de juiste conclusies trekken gevonden oplossingen bijsturen in functie van de meetresultaten 1 theoretische analyse van een laboratoriumopgave 2 praktische uitwerking van een laboratoriumopgave 3 bevindingen correct weergeven in een degelijk verslag 3 verslaggeving van een laboratoriumopgave

95 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 2 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Het leerproces verloopt vanaf het begin zo veel mogelijk leerlinggestuurd. Hierbij is het wenselijk dat voor de eerste oefeningen aanknopingspunten worden gehanteerd die in verband staan met basisschema s uit de theorie. Naarmate het leerproces vordert kan dit worden afgebouwd zodat de lerenden zelf op zoek moeten gaan naar in documentatiebronnen of eigen creatieve ideeën naar voor schuiven. Op die manier ervaart de cursist het succes van zijn doorzettingsvermogen en wordt verwacht dat de betrokkenheid alsook de activiteitsgraad toenemen. Indien een opgave is afgewerkt wordt de nodige feedback voorzien. Op basis van andere implementaties kan de cursist zijn gevonden oplossing evalueren in functie van efficiëntie en degelijkheid. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Een elementaire laboratoriumuitrusting die voldoet aan alle wettelijke bepalingen conform veiligheid en wettelijke bepalingen is noodzakelijk. Verder zijn geen andere didactische hulpmiddelen vereist. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

96 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 2 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) EVALUATIE Er is een permanente evaluatie gedurende het schooljaar. Evaluatiepunten zijn onder meer aanwezigheidsgraad, activiteitsgraad, verslaggeving, stiptheid, leerattitude en aantal afgewerkte opgaven binnen de gestelde termijn. Verwachtingen en richtlijnen worden op dit vlak duidelijk gemaakt bij aanvang van het eerste labo. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

97 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 2 Vak: labo ontwerpen (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE De bibliografie moet binnen de genoemde leereenheid ruim worden geïnterpreteerd. Aangezien de vakken grotendeels leerlinggestuurd zijn, is het onmogelijk door middel van een opsomming een volwaardige bibliografie weer te geven. In de eerste plaats wordt gedacht aan de cursusteksten, met inbegrip van de referenties die worden gebruikt binnen de opleiding. Naarmate de cursist vorderingen maakt, kan hij zelf diverse kanalen aanwenden om passende documentatie te vinden in functie van de ontwerpoefening. Op dit vlak zullen diverse publicaties alsook het internet een belangrijke rol spelen. Het is de bedoeling dat de cursist op deze manier kritisch leert omgaan met verschillende documentatiebronnen en zo een veel bredere kijk ontwikkelt op het geheel van de elektronica.

98 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...9 Evaluatie Bibliografie... 11

99 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd. Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt

100 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: De cursisten maken kennis met de halfgeleiderschakelaars (SCR, TRIAC, GTO) en bestuderen de eigenschappen ervan. Bovendien leren ze dat de halfgeleidercomponenten die in de aanverwante vakken bestudeerd werden, ook als schakelaar kunnen worden aangewend. Zo raken de cursisten vertrouwd met de filosofie van de vermogenselektronica. Na de studie van de schakelelementen zelf, wordt er een overzicht geschetst van de elektronische energie-omzetters. Door het werkingsprincipe van deze schakelingen te bestuderen, krijgen de cursisten een bredere kijk op het toepassingsgebied van de schakelelementen.

101 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) BEGINSITUATIE Voor het vak schakelelementen volstaat de voorkennis verworven in het eerste jaar.

102 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De belangstelling voor schakelelementen op niveau hoger onderwijs bij de cursist laten groeien. Bij dit vak wordt er naar gestreefd de cursisten volgende vaardigheden bij te brengen: - Logisch redeneren en structureren. - Probleem oplossend denken. - Inzicht in de filosofie van de vermogenselektronica. - De werking en de eigenschappen van de elektronische schakelelementen kennen. - Het toepassingsgebied van de elektronische energie-omzetters kunnen schetsen. - Het werkingsprincipe van de belangrijkste elektronische energie-omzetters kennen.

103 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 aangeven dat de gebruikte halfgeleiders in energie-omzetters vooral de functie van schakelaar uitoefenen. de verschillende types van elektronische energie-omzetters opsommen en kort toelichten. 2 de belangrijkste specificaties van de vermogendiode definiëren. aangeven om welke reden vermogendioden in serie of parallel geschakeld worden. de problemen die zich voordoen bij de serie- of parallelschakeling van vermogendioden toelichten en aangeven hoe deze problemen kunnen worden opgelost. 3 aangeven hoe de bipolaire transistor als schakelaar kan gebruikt worden. de werkgebieden van de transistorschakelaar bespreken. aangeven hoe de vermogenmosfet als schakelaar kan aangewend worden. het nullastpunt en het kortsluitpunt aanduiden op de karakteristieken. uitleggen wat een IGBT is. de schakeleigenschappen van de IGBT toelichten. LEERINHOUDEN 1 Halfgeleiderschakelaars in energie-omzetters 2 Vermogendioden Gegevensblad Serie- en parallelschakeling 3 Transistorschakelaars Bipolaire transistor Vermogenmosfet IGBT

104 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 4 de werking van een vierlagendiode verklaren. uit de opbouw van de eenrichtingsthyristor het vervangingsschema met transistoren afleiden. de werking en het verloop van de karakteristieken van de eenrichtingsthyristor verklaren. aangeven wanneer de kans bestaat dat de thyristor ongewenst ontsteekt. uitleggen hoe de eenrichtingsthyristor kan gedoofd worden. uit de opbouw van de TRIAC het vervangingsschema met eenrichtingsthyristoren afleiden. de werkingskwadranten van de TRIAC toelichten. de werking van de GTO toelichten. 5 verwoorden wat een mutator is. het toepassingsgebied van de mutatoren schetsen. de werking verklaren van de verschillende types mutatoren. het spanningsverloop van een volledig gestuurde driefasenbrug kunnen afleiden bij verschillende ontsteekhoeken. het onderscheid tussen gelijkrichterbedrijf en wisselrichterbedrijf kunnen aangeven. 6 verwoorden wat een wisselstroominsteller is. het toepassingsgebied van de wisselstroominstellers schetsen. de werking van de wisselstroominstellers toelichten. het onderscheid aangeven tussen periodesturing en faseaansnijding. 4 Thyristoren Shockleydiode Eenrichtingsthyristor DIAC en TRIAC GTO 5 Mutatoren E1-mutator B2-mutator B6-mutator 6 Wisselstroominstellers Faseaansnijding Periodesturing LEERINHOUDEN

105 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 7 verwoorden wat een hakker is. het toepassingsgebied van de hakkers schetsen. de werking van de hakker verklaren. het onderscheid verklaren tussen pulsbreedtesturing en pulsfrequentiesturing. 8 verwoorden wat een SMPS is. de werking verklaren van de buck convertor en de boost convertor. 7 Hakkers Werkingsprincipe Soorten sturingen 8 Geschakelde voedingen Buck convertor Boost convertor LEERINHOUDEN 9 verwoorden wat een invertor is. het toepassingsgebied van de invertoren schetsen. het werkingsprincipe van de parallelinvertor, de bruginvertor en de driefaseninvertor verklaren. 9 Invertoren Parallelinvertor Bruginvertor Driefaseninvertor

106 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN De leerstof wordt voornamelijk overgebracht via doceren en onderwijsleergesprek. In de mate van het mogelijke, zullen ICT-toepassingen geïntegreerd aangeboden worden. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Bord, overheadprojector. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

107 OSP HOKT afdeling: elektronica 10 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) EVALUATIE Schriftelijke examens ; deze zijn sanctionerend. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

108 OSP HOKT afdeling: elektronica 11 Jaar: 2 Vak: schakelelementen (1 lestijd/week) BIBLIOGRAFIE Elektronische vermogencontrole ; door J.Pollefliet ; Nevelland. Industriële elektronica ; auteurs: Devos R., Eerlingen K. ; uitgever: de Sikkel. Vermogenselektronica ; door J.Pollefliet ; die keure. Internetsites.

109 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) INHOUD Visie... 2 Beginsituatie... 4 Algemene doelstellingen... 5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden... 6 Methodologische wenken... 9 Evaluatie Bibliografie... 11

110 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

111 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Het is de bedoeling om de cursist in het leervak enkele basisaspecten van telecommunicatie bij te brengen. Hierbij moet worden opgemerkt dat de telecommunicatiesector continu in beweging is. Een vast gegeven is bijvoorbeeld de opmars van digitale communicatie met het verdringen van klassieke analoge communicatietechnieken tot gevolg. Daarnaast wordt aangestipt dat het niet de bedoeling is om op een zeer beperkte tijd cursisten een diepgaande kennis in telecommunicatie mee te geven. Gezien het uitgestrekte karakter van deze materie en ingewikkelde wiskundige aspecten die er soms mee verbonden zijn is dit ook niet mogelijk. Er worden leerinhouden geselecteerd teneinde bij de lerenden de instapdrempel tot deze materie te verkleinen en interesse op te wekken voor deze concepten. Het is de bedoeling om bij de cursisten het resultaat te bereiken dat ze zich verder op eigen initiatief in de materie verdiepen binnen de eigen interessesfeer. Globaal situeren de leerinhouden zich binnen volgende onderwerpen: klassieke analoge communicatie datacommunicatie digitale telecommunicatienetwerken transmissiemedia antennes Rekening houdend met de snelle ontwikkelingen die zich afspelen in de telecomsector zal door de jaren heen steeds meer aandacht worden geschonken aan digitale communicatie en de klassieke analoge concepten worden afgebouwd.

112 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Omdat het leervak gegeven wordt in het tweede leerjaar mag aangenomen worden dat de beginsituatie voor alle lerenden dezelfde is. Vooral de ontwikkelde basiskennis wiskunde uit het eerste leerjaar is fundamenteel om het leervak aan te vatten. Een beperkte voorkennis van de leerinhouden op secundair niveau biedt niet onmiddellijk voordeel naar de cursist toe omdat meestal de concepten in kwestie slechts oppervlakkig en beschrijvend worden behandeld. Rekening houdend met dit laatste is differentiatie niet onmiddellijk noodzakelijk.

113 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN Inzicht verwerven in selectieve communicatiesystemen en modulatietechnieken Inzicht verwerven in afgestemde RLC-kringen Inzicht verwerven in amplitudemodulatie Inzicht verwerven in frequentiemodulatie Inzicht verwerven in blokschema s van ontvangers Inzicht verwerven in enkele aspecten van datacommunicatie Inzicht verwerven in de structuur van moderne digitale telecommunicatienetwerken Inzicht verwerven in de gebruikte terminologie van digitale telecommunicatienetwerken Inzicht verwerven in transmissielijnen Inzicht verwerven in glasvezel Inzicht verwerven in elektrische - en magnetische velden, de elektromagnetische golf Inzicht verwerven in voornaamste kenmerken van antennes

114 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 nadelen van directe communicatie opnoemen het principe van modulatie en detectie blokschematisch uitleggen op basis van een sinusfunctie de mogelijkheden tot modulatie geven 2 een afgestemde RLC-kring analyseren een afgestemde RLC-kring ontwerpen 3 de definitie van een AM-signaal reproduceren golfvormen van een AM-signaal tekenen op schaal het frequentiespectrum van een AM-signaal tekenen oefeningen op AM-modulatie oplossen het principe van het niet-lineaire element verklaren bouw en werking van de diodemodulator volledig uitleggen bouw en werking van een AM-detector volledig uitleggen 4 de definitie van een FM-signaal reproduceren de golfvormen van een FM-signaal schetsen het spectrum van een FM signaal bepalen a.h.v. Besselcoëfficiënten het principe van FM-detectie met PLL met eigen woorden uitleggen LEERINHOUDEN 1 selectieve communicatiesystemen, modulatietechnieken 2 afgestemde kringen 3 amplitudemodulatie 4 frequentiemodulatie

115 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 5 het blokschema van een superheterodyne-ontvanger tekenen de globale werking van een superheterodyne uitleggen terminologie eigen aan deze ontvangers correct aanwenden 6 digitale coderingsvormen bespreken (ASK, FSK, PSK, QAM, Trellis) de noodzaak van zelfklokkende codes uitleggen verschil tussen simplex, half duplex en duplexverbindingen uitleggen het verschil tussen synchroon en asynchroon weergeven 7 met eigen woorden het begrip protocol omschrijven de essentiële onderdelen van een protocol opnoemen in een gegeven protocol de structuur herkennen uitleggen op welke manier fouten kunnen worden afgehandeld LEERINHOUDEN 5 ontvangers (AM, FM) 6 digitale gegevensoverdracht 7 communicatieprotocollen

116 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 8 de structuur van een digitaal communicatienetwerk tekenen terminologie eigen aan digitale netwerken verklaren de opbouw van het toegangsnetwerk verklaren de opbouw van de kern (transmissienetwerk) verklaren bepaalde blokken binnen deze netwerken bespreken 9 met eigen woorden omschrijven wat een transmissielijn is voorbeelden noemen van transmissiemedia specifieke parameters eigen aan transmissielijnen verklaren het belang van aangepaste lijnen voor de praktijk toelichten oefeningen op transmissielijnen oplossen 10 glasvezels indelen in functie van constructie de werking van glasvezel uitleggen 11 het begrip elektromagnetische golf met eigen woorden uitleggen polarisatie van elektromagnetische golven uitleggen golven indelen met betrekking tot frequentie, reflectie en absorptie 12 met eigen woorden omschrijven wat een antenne is met gegeven frequentie een halvegolfdipoolantenne tekenen kenmerkende parameters van een antenne interpreteren LEERINHOUDEN 8 digitale communicatienetwerken 9 transmissiemedia 10 glasvezel 11 elektromagnetische golven 12 antennes

117 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Indien mogelijk moeten abstracte besprekingen geconcretiseerd worden met voorbeelden en oefeningen. Dit om te vermijden dat een cursist de leerinhouden als zeer abstract ervaart en elk contact met het praktische nut ervan mist. Bij behandeling van ingewikkelde concepten kan ook computersimulatie aangewezen zijn. Het initiatief hiertoe kan uitgaan van de lesgever; praktische uitwerkingen kunnen gebeuren door de cursist zelf om de activiteitsgraad en de betrokkenheid bij de leerinhouden te verhogen. Om dit doel te bereiken kunnen de cursisten gebruik maken van zogeheten "student editions" die gratis van het internet kunnen worden gehaald. Ook een rekenblad is op dit vlak onmiddellijk resultaatgericht. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 transparanten gebruik van computersimulatie (modulatie, detectie, frequentiespectra) gebruik van rekenblad (afgestemde kringen, frequentiespectrum FM, transmissiemedia) didactische toestellen (spectrum-analyser, functiegenerator (AM, FM, FSK)) didactische opstellingen 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

118 OSP HOKT afdeling: elektronica 10 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) EVALUATIE De evaluatie gebeurt door middel van een schriftelijk examen. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

119 OSP HOKT afdeling: elektronica 11 Jaar: 2 Vak: telecommunicatie (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Electronic Communication Systems (a complete course) William Schweber (Prentice Hall) Telecommunicatie 1 & 2 (J.M.M. Stieger) Uitgave Nijgh & Van Ditmar / Rijswijk, The Netherlands Computers, datacommunicatie en netwerken (hoofdlijnen en praktijk) drs R.L. Matthijsen, J.H.J.M. Truyens (Academic Service) Telecommunication Networks A & B Uitgave Universiteit Gent (Piet Demeester - Mario Pickavet) Fundamentals.of.Telecommunications (2nd Edition) (Freeman, Roger L.) leerboek Transmissielijnen (Ir. Ronse W.) Uitgave Indus VZW Schoonmeersstraat Gent leerboek Elektromagnetische golven en antennes (Ir. Ronse W.) Uitgave Indus VZW Schoonmeersstraat Gent Artikels uit tijdschrift Elektuur Betrouwbare Internetsites

120 OSP HOKT afdeling: elektronica 1 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...9 Evaluatie Bibliografie... 11

121 OSP HOKT afdeling: elektronica 2 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd. Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt

122 OSP HOKT afdeling: elektronica 3 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Na de studie van de OPAMP zelf, leren de cursisten de werking van diverse schakelingen met deze rekenversterker te doorgronden. De cursisten bestuderen de OPAMP: - in versterkerschakelingen - als integrator en differentiator - als comparator, schakelaar en Schmitttrigger - als oscillator In dit vak worden ook een aantal toepassingsvoorbeelden met diepgang geanalyseerd. Zo leert de cursist de bestudeerde elektronische componenten in een ruimere context te plaatsen. Het is de bedoeling het inzicht van de cursisten in elektronische schakelingen te verdiepen. Er wordt gepoogd de inventiviteit en creativiteit van de cursisten aan te wakkeren. De studie van bruikbare, eenvoudige schakelingen kan hen aanzetten eigen realisaties te verbeteren of aan te passen. De klassikale analyses dienen als voorbeeld voor de cursist om het schema van het eigen eindwerk te analyseren, te synthetiseren en mondeling toe te lichten.

123 OSP HOKT afdeling: elektronica 4 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) BEGINSITUATIE Voor het vak toegepaste elektronica volstaat de voorkennis verworven in het eerste jaar.

124 OSP HOKT afdeling: elektronica 5 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De belangstelling voor toegepaste elektronica op niveau hoger onderwijs bij de cursist laten groeien. Bij dit vak wordt er naar gestreefd de cursisten volgende vaardigheden bij te brengen: - Logisch redeneren en structureren. - Probleem oplossend denken. - Elementaire kennis in het aanwenden van halfgeleidercomponenten. - Kennis van de werking en de eigenschappen van de ideale OPAMP en van de werkelijke OPAMP. - Inzicht in de belangrijkste schakelingen met de OPAMP. - Het toepassingsgebied verder ontdekken van de elektronische componenten die bestudeerd werden. - De elektronische componenten die bestudeerd werden in een ruimer kader zien. - Door de studie van enkele toepassingsvoorbeelden, creatief met elektronische componenten omgaan, om eigen realisaties te verbeteren of aan te passen.

125 OSP HOKT afdeling: elektronica 6 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 de werking en eigenschappen van de ideale OPAMP toelichten. verwoorden wat het Millereffect inhoudt en aan de hand daarvan, verklaren wat virtuele aarding is. de link leggen met de inwendige transistorschakeling. de belangrijkste specificaties van de werkelijke OPAMP definiëren en opzoeken in de databladen. 2 in een gegeven schakeling nagaan of de OPAMP tegengekoppeld is. van elke lineaire basisschakeling de geslotenlusversterking bepalen. oefeningen op de versterkerschakelingen met OPAMP oplossen. weten dat de invloed van de werkelijke parameters (zoals openlusversterking en ingangsimpedantie) niet steeds verwaarloosbaar is. 3 het basisschema van de integrator tekenen en de uitdrukking voor de uitgangsspanning geven. de schakelingen om de offsetfouten weg te regelen, verklaren. enkele toepassingen van de integrator opsommen. eenvoudige oefeningen op het bepalen van het uitgangssignaal oplossen. LEERINHOUDEN 1 De operationele versterker Symbool Eigenschappen van de ideale OPAMP Virtuele aarding Opbouw van de OPAMP (verschilversterker, tussentrappen, eindtrap) De werkelijke OPAMP Specificaties van de OPAMP (gegevensblad) 2 Lineaire basisschakelingen Het begrip: tegenkoppeling Inverterende versterker Niet-inverterende versterker Sommeerversterker Verschilversterker Stroombron met OPAMP Instrumentatieversterker 3 De integrerende versterker

126 OSP HOKT afdeling: elektronica 7 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 4 het basisschema van de differentiator tekenen en de uitdrukking voor de uitgangsspanning geven. enkele toepassingen van de differentiator opsommen. eenvoudige oefeningen op het bepalen van het uitgangssignaal oplossen. 5 in een gegeven schakeling nagaan of de OPAMP meegekoppeld is. van elke niet-lineaire basisschakeling de transferkarakteristiek bepalen. het verloop van het uitgangssignaal tekenen in functie van de tijd. oefeningen oplossen. de werking van de astabiele multivibrator verklaren en de gegenereerde signalen tekenen. 4 De differentiator LEERINHOUDEN 5 Niet-lineaire basisschakelingen Het begrip: meekoppeling Comparator Schmitttrigger Astabiele multivibrator

127 OSP HOKT afdeling: elektronica 8 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 6 de samenstellende elektronische componenten onderscheiden en hun werking verklaren. inzien dat eenzelfde elektronische component op meerdere plaatsen in een schema kan voorkomen, telkens met een andere functie. de functie van elke elektronische component toelichten, eventueel aan de hand van relevante berekeningen. de functies en de werking van de in de schema s geïmplementeerde IC s toelichten. berekeningen uitvoeren om de werking van deelschakelingen te doorgronden. de door de schakeling uitgevoerde functies formuleren. de door de schakeling uitgevoerde functies ordenen en weergeven in een goed doordacht blokschema. LEERINHOUDEN 6 Toepassingsvoorbeelden Eenvoudige schakelingen met de bestudeerde elektronische componenten

128 OSP HOKT afdeling: elektronica 9 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN De leerstof wordt voornamelijk overgebracht via doceren en onderwijsleergesprek. Er worden concrete numerieke voorbeelden gegeven, zodat de cursisten zelf de werking van een schakeling kunnen ontdekken. Er wordt voldoende tijd besteed aan voorbeelden en oefeningen. In de mate van het mogelijke, zullen ICT-toepassingen geïntegreerd aangeboden worden. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Overheadprojector, bord. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

129 OSP HOKT afdeling: elektronica 10 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) EVALUATIE - zelfevaluatie / oefeningen: De cursisten maken opdrachten die tijdens de les besproken worden. - schriftelijke examens; deze zijn sanctionerend. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

130 OSP HOKT afdeling: elektronica 11 Jaar: 2 Vak: toegepaste elektronica (3 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Demystificatie van de operationele versterker, auteur: Vandebril, uitgever: Analog Devices. Handboeken Basiselektronica 1, 2, 3, 4, 5; auteurs: Cuppens, Saeys; uitgever: die keure. Industriële elektronica; auteurs: Devos R., Eerlingen K.; uitgever: de Sikkel. Internetsites.

131 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 1 Jaar: 3 Vak: labo microcontrollers (3 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...7 Evaluatie...8 Bibliografie...9

132 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 2 Jaar: 3 Vak: labo microcontrollers (3 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd. Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt

133 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 3 Jaar: 3 Vak: labo microcontrollers (3 lestijden/week) verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: In het labo ligt de nadruk op het verwerven van een goed inzicht in de instructieset van de microcontroller en het aanleren van een aantal programmeermethodes. De cursist werkt aan zijn eigen tempo de oefeningen af. De docent geeft opgaven met stijgende moeilijkheidsgraad, naargelang de vorderingen van de cursist. Het spreekt echter voor zich dat de belangrijkste items uit de theorielessen ook in het labo aan bod komen. Bovendien is er ruimte voor de creativiteit en inventiviteit van de cursist. Na elke oefening wordt een verslag gemaakt waarin de werking van het programma toegelicht wordt. De klemtoon wordt gelegd op de analyse van het probleem, het inzicht in het proces, het logisch redeneren daaromtrent, de link naar de theoretische achtergrond; dit alles in het kader van het programmeren van de microcontroller en het aansluiten van zijn periferie.

134 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 4 Jaar: 3 Vak: labo microcontrollers (3 lestijden/week) BEGINSITUATIE Voor het vak labo microcontrollers volstaat de voorkennis verworven in het eerste en het tweede jaar.

135 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 5 Jaar: 3 Vak: labo microcontrollers (3 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De belangstelling voor labo microcontrollers op niveau hoger onderwijs bij de cursist laten groeien. Bij dit vak wordt er naar gestreefd de cursisten volgende vaardigheden bij te brengen: - Logisch redeneren en structureren. - Probleem oplossend denken. - De mogelijkheden van de microcontroller kunnen inschatten. - De instructieset kunnen aanwenden om assemblerprogramma s te schrijven. - Een geordend verslag kunnen schrijven, waarin de structuur van het eigen programma toegelicht wordt en dit programma zelf duidelijk becommentariëren. - Leergierigheid en zelfwerkzaamheid bijbrengen, zodat de cursist door zelfstudie en bijscholing zijn kennis continu zal bijwerken. - Technische documentatie kunnen opzoeken, begrijpen, kritisch benaderen en goed gebruiken bij het aanwenden van een IC.

136 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 6 Jaar: 3 Vak: labo microcontrollers (3 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 de mogelijkheden van de assembler benutten om een programma om te zetten in een voor de microcontroller geschikte file. 2 hun programma testen aan de hand van het microcontrollerevaluatiebord en het bijhorende monitorprogramma. 3 een programma schrijven dat beantwoordt aan de gestelde opdracht. het programma testen en debuggen. het programma van nuttige commentaar voorzien. een geordend verslag schrijven, waarin de structuur van het eigen programma toegelicht wordt. de werking van het programma demonstreren en mondeling toelichten. zelfstandig bruikbare informatie opzoeken door gebruik te maken van alle ter beschikking staande kanalen (derden, boeken, bibliotheek, internet e.d.) LEERINHOUDEN 1 Assembleertaal Editor, assembler en linker Uitdrukkingen in assembler Velden Eerste stappen met de assembler 2 De microcontrollerevaluatiekit Aansluiten en opstarten Het monitorprogramma 3 Opdrachten De leraar geeft naar eigen goeddunken opgaven met stijgende moeilijkheidsgraad. Het spreekt echter voor zich dat de belangrijkste items uit de theorieles ook in het labo aan bod komen en dat er ruimte is voor de inventiviteit en de creativiteit van de cursisten

137 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 7 Jaar: 3 Vak: labo microcontrollers (3 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN De cursisten werken de opdrachten zelfstandig af. De leraar treedt op als begeleider en assisteert waar nodig. In de mate van het mogelijke, zullen ICT-toepassingen geïntegreerd aangeboden worden. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Microcontrollerevaluatiebord Uitbreidingsmodules, zoals hexadecimaal toetsenbord en LCD Personal Computer met internetverbinding (per cursist) 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

138 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 8 Jaar: 3 Vak: labo microcontrollers (3 lestijden/week) EVALUATIE Permanente evaluatie, gebaseerd op aanwezigheidsgraad, activiteitsgraad, verslaggeving, leerattitude en aantal afgewerkte opgaven binnen de gestelde termijn. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

139 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 9 Jaar: 3 Vak: labo microcontrollers (3 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Microcontrollers deel1; ing. P. Steelandt en ing. F. Steenhaut; Hogeschool Gent Microcontrollers deel2; ing. P. Steelandt en ing. F. Steenhaut; Hogeschool Gent Microcontrollers; A.Beuckelaers en W. Van den Wijngaert; die keure Design with microcontrollers; J. Peatman; Mc Graw Hill Internetsites.

140 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 1 Jaar: 3 Vak: microcontrollerrandapparatuur (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...8 Evaluatie...9 Bibliografie... 10

141 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 2 Jaar: 3 Vak: microcontrollerrandapparatuur (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd. Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft

142 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 3 Jaar: 3 Vak: microcontrollerrandapparatuur (2 lestijden/week) gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: De cursisten maken kennis met de randapparatuur (ADC, DAC, extern geheugen, I/Omodules) waarmee de microcontroller kan uitgerust worden. In een eerste fase ligt de nadruk op de studie van deze bouwstenen zelf. In het tweede deel van de cursus, komt de interfacing met de microcontroller aan bod. Zowel de hardwarematige, als de softwarematige interfacing worden bestudeerd en dit aan de hand van schema s en voorbeeldprogramma s.

143 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 4 Jaar: 3 Vak: microcontrollerrandapparatuur (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Voor het vak microcontrollerrandapparatuur volstaat de voorkennis verworven in het eerste en het tweede jaar.

144 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 5 Jaar: 3 Vak: microcontrollerrandapparatuur (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De belangstelling voor microcontrollerrandapparatuur op niveau hoger onderwijs bij de cursist laten groeien. Bij dit vak wordt er naar gestreefd de cursisten volgende vaardigheden bij te brengen: - Logisch redeneren en structureren. - Probleem oplossend denken - Zelfstandig de hardware en het programma van een microcontrollersturing inzichtelijk kunnen bestuderen en begrijpen. - Leergierigheid en zelfwerkzaamheid bijbrengen, zodat de cursist door zelfstudie en bijscholing zijn kennis continu zal bijwerken. - Technische documentatie kunnen opzoeken, begrijpen, kritisch benaderen en goed gebruiken bij het aanwenden van een IC.

145 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 6 Jaar: 3 Vak: microcontrollerrandapparatuur (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 de transferkarakteristiek van een DAC toelichten. uitleggen hoe een DAC met spanningsschakelelementen inwendig functioneert. uitleggen hoe een DAC met stroomschakelelementen inwendig functioneert. 2 de transferkarakteristiek van een ADC toelichten. uitleggen hoe een ADC door integratie inwendig functioneert. uitleggen hoe een ADC met geprogrammeerde opeenvolgende benaderingen inwendig functioneert. uitleggen hoe een simultane ADC inwendig functioneert. uitleggen hoe een sample-and-hold-schakeling werkt. de waarde van de bemonsteringsfrequentie bepalen. 3 aan de hand van de databladen, de implementatie van een parallelle of een seriële DAC verklaren en toelichten. 4 aan de hand van de databladen, de implementatie van een parallelle of een seriële ADC verklaren en toelichten. 5 de interfacing tussen de microcontroller en zijn extern geheugen toelichten. LEERINHOUDEN 1 Digitaal-analoog-omzetters 2 Analoog-digitaal-omzetters 3 IC s voor DAC Parallel Serieel 4 IC s voor ADC Parallel Serieel 5 Gebruik van extern geheugen Extern programmageheugen Extern datageheugen Combinatie programma/datageheugen

146 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 7 Jaar: 3 Vak: microcontrollerrandapparatuur (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 6 de interfacing tussen de microcontroller en zijn digitale input/output toelichten. het programma verklaren voor het aansturen van een LCD vanuit de microcontroller. 6 Digitale input en output LEERINHOUDEN Input: direct, met schuifregister, met multiplexer Input in matrixvorm Output: direct, zevensegmentdisplay Liquid Crystal Display

147 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 8 Jaar: 3 Vak: microcontrollerrandapparatuur (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN De leerstof wordt voornamelijk overgebracht via onderwijsleergesprek. Er worden concrete voorbeelden gegeven aan de hand van schema s en voorbeeldprogramma s, zodat de cursisten zelf het gedrag en de werking van een schakeling kunnen ontdekken onder begeleiding van de docent. In de mate van het mogelijke, zullen ICT-toepassingen geïntegreerd aangeboden worden. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Overheadprojector, bord. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

148 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 9 Jaar: 3 Vak: microcontrollerrandapparatuur (2 lestijden/week) EVALUATIE Schriftelijke examens; deze zijn sanctionerend. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

149 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 10 Jaar: 3 Vak: microcontrollerrandapparatuur (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Handboeken Basiselektronica 1, 2, 3, 4, 5; auteurs: Cuppens, Saeys; uitgever: die keure. Handboeken Digitale technieken 1A en 1B; auteurs: Cuppens, Saeys; uitgever: die keure. Microcontrollers deel1; ing. P. Steelandt en ing. F. Steenhaut; Hogeschool Gent Microcontrollers deel2; ing. P. Steelandt en ing. F. Steenhaut; Hogeschool Gent Microcontrollers; A.Beuckelaers en W. Van den Wijngaert; die keure Design with microcontrollers; J. Peatman; Mc Graw Hill Internetsites.

150 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 1 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...8 Evaluatie...9 Bibliografie... 10

151 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 2 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd. Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft

152 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 3 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Aan de hand van de gedetailleerde studie van één microprocessorfamilie, namelijk de 8051, wordt de cursist wegwijs gemaakt in het domein van de microprocessoren. Deze informatie wordt aangevuld met relevante informatie over andere families en benaderingswijzen om op deze wijze tot een globaal beeld van microprocessoren te komen. De benadering is voldoende op de praktijk gericht opdat de cursisten in staat zouden zijn zelfstandig programmatuur voor de microprocessor te ontwerpen.

153 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 4 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Voor het vak microcontrollers volstaat de voorkennis verworven in het eerste en het tweede jaar.

154 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 5 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De belangstelling voor microcontrollers op niveau hoger onderwijs bij de cursist laten groeien. Bij dit vak wordt er naar gestreefd de cursisten volgende vaardigheden bij te brengen: - Logisch redeneren en structureren. - Probleem oplossend denken. - De architectuur van de microcontroller en de adresseermodes kunnen bespreken. - De instructieset kunnen aanwenden om assemblerprogramma s te verklaren of te schrijven. - Elementaire begrippen over perifere schakelingen en hun gebruik toelichten.

155 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 6 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 het toepassingsgebied van de microcontroller schetsen 1 Algemene inleiding 2 de architectuur van de microcontroller toelichten. het geheugenmodel bespreken en gebruiken. de betekenis van de special function registers omschrijven de CPU-timing toelichten de verschillende adresseermodes opsommen, herkennen en toelichten aan de hand van voorbeelden, met inbegrip van bitadressering. 3 de betekenis uitleggen van elk deel van een instructie. de instructies van de instructieset verklaren en aanwenden bij het ontwerp van programmatuur voor de microcontroller. informatie aanreiken om rekenkundige instructies correct en adequaat te gebruiken. de spronginstructies correct aanwenden om gestructureerd te programmeren. 4 de fysische structuur van de I-O-poorten kennen en toelichten met het oog op het correct inschatten van de interacties met de buitenwereld. 5 het onderscheid tussen een timer en een counter verklaren. de timers in de verschillende modes kunnen gebruiken. de mogelijkheden tot seriële communicatie van de 8051 toelichten. 2 Algemene architectuur van de 8051-familie Overzicht Geheugenindeling met special function registers Adresseermodes 3 Instructieset Transferinstructies Logische instructies Bitbewerkingen Rekenkundige bewerkingen program flow 4 Fysische structuur van poorten 5 Timer-counter sectie en seriële communicatie Structuur Diverse modes

156 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 7 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 6 de mogelijkheden voor interruptgeneratie bij de 8051 kennen. weten hoe een interrupt afgehandeld wordt door de microcontroller. programmatuur met interrupts ontwerpen. 6 Bespreking interruptsysteem Principe Werking 7 de cases toelichten 7 Studie van enkele cases 8 de 8051 en de familie in grote lijnen met elkaar vergelijken. 8 Inleiding familie

157 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 8 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN De leerstof wordt voornamelijk overgebracht via doceren en onderwijsleergesprek, gebruik makend van een cursus en bordschema s. In de mate van het mogelijke, zullen ICT-toepassingen geïntegreerd aangeboden worden. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Cursus Overheadprojector, bord. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

158 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 9 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) EVALUATIE - zelfevaluatie / oefeningen: De cursisten maken opdrachten die tijdens de les besproken worden. - schriftelijke examens; deze zijn sanctionerend. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

159 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 10 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Microcontrollers deel1; ing. P. Steelandt en ing. F. Steenhaut; Hogeschool Gent Microcontrollers; A.Beuckelaers en W. Van den Wijngaert; die keure Design with microcontrollers; J. Peatman; Mc Graw Hill Internetsites.

160 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 1 Jaar: 3 Vak: ontwerpen ( 4 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...7 Evaluatie...8 Bibliografie...9

161 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 2 Jaar: 3 Vak: ontwerpen ( 4 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

162 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 3 Jaar: 3 Vak: ontwerpen ( 4 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Het leervak is een logisch vervolg op het vak labo ontwerpen in het tweede leerjaar en staat integraal in het teken van het eindwerk. De voorgenomen visie waarbij de lerenden zelfstandig probleemoplossend moeten leren denken komt definitief tot uiting bij de realisatie van het eindwerk. Er wordt nagegaan in welke mate de lerenden op een doordachte, gestructureerde manier een eindwerk kunnen realiseren. De lesgever treedt op als begeleider en assisteert waar nodig.

163 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 4 Jaar: 3 Vak: ontwerpen ( 4 lestijden/week) BEGINSITUATIE Vermits het leervak een logisch vervolg is op het vak labo ontwerpen in het tweede leerjaar mag worden aangenomen dat de beginsituatie voor iedereen dezelfde is. Omdat verder een leerlinggestuurd leerproces wordt nagestreefd en de lerenden zelfstandig aan het eindwerk werken is dit niet echt relevant.

164 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 5 Jaar: 3 Vak: ontwerpen ( 4 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN een eindwerk realiseren de bevindingen neerschrijven in de thesis de thesis mondeling verdedigen voor een jury

165 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 6 Jaar: 3 Vak: ontwerpen ( 4 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 een eindwerk realiseren 1 realisatie van een eindwerk 2 een degelijke scriptie uitwerken 2 realisatie van de thesis 3 de scriptie mondeling verdedigen voor een jury 3 verdediging van het eindwerk

166 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 7 Jaar: 3 Vak: ontwerpen ( 4 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Het leerproces verloopt nagenoeg volledig leerlinggestuurd. Rekening houdend met de algemene visie wordt de lerenden de kans geboden op een doordachte en kritische manier een eindwerk te realiseren. Hierbij wordt aandacht geschonken aan het belang van de keuze binnen de interessesfeer van de lerende. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Een elementaire laboratoriumuitrusting die voldoet aan alle wettelijke bepalingen conform veiligheid en wettelijke bepalingen is noodzakelijk. Verder zijn geen andere didactische hulpmiddelen vereist. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

167 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 8 Jaar: 3 Vak: ontwerpen ( 4 lestijden/week) EVALUATIE Er is een permanente evaluatie gedurende het schooljaar. Evaluatiepunten zijn onder meer aanwezigheidsgraad, activiteitsgraad, verslaggeving, stiptheid, leerattitude en aantal afgewerkte opgaven binnen de gestelde termijn. Verwachtingen en richtlijnen worden op dit vlak duidelijk gemaakt bij aanvang van het eerste labo. De evaluatie van het eindwerk zelf, alsook de verdediging staan los van het leervak ontwerpen. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

168 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 9 Jaar: 3 Vak: ontwerpen ( 4 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE De bibliografie moet binnen de genoemde leereenheid ruim worden geïnterpreteerd. Aangezien de vakken grotendeels leerlinggestuurd zijn, is het onmogelijk door middel van een opsomming een volwaardige bibliografie weer te geven. In de eerste plaats wordt gedacht aan de cursusteksten, met inbegrip van de referenties die worden gebruikt binnen de opleiding. Naarmate de cursist vorderingen maakt, kan hij zelf diverse kanalen aanwenden om passende documentatie te vinden in functie van de ontwerpoefening. Op dit vlak zullen diverse publicaties alsook het internet een belangrijke rol spelen. Het is de bedoeling dat de cursist op deze manier kritisch leert omgaan met verschillende documentatiebronnen en zo een veel bredere kijk ontwikkelt op het geheel van de elektronica.

169 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 1 Jaar: 3 Vak: Socio-economische vorming (1 lestijd/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...7 Evaluatie...8 Bibliografie...9

170 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 2 Jaar: 3 Vak: Socio-economische vorming (1 lestijd/week) VISIE Algemeen: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en - componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labooefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

171 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 3 Jaar: 3 Vak: Socio-economische vorming (1 lestijd/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren Specifiek: Gelet op het beroepsprofiel elektronica, waar verschillende malen verwezen wordt naar de noodzaak om kennis te hebben van bedrijfsvoering, dient de cursus erop gericht te zijn de kennis van de bedrijfsvoering bij te brengen. Er wordt gekozen voor een open leerplan : de docent bepaalt zelf welke leerstof actueel en relevant is voor de socio economische vorming van de cursisten.

172 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 4 Jaar: 3 Vak: Socio-economische vorming (1 lestijd/week) BEGINSITUATIE Er is geen specifieke voorkennis vereist.

173 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 5 Jaar: 3 Vak: Socio-economische vorming (1 lestijd/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De cursist verwerft kennis en inzicht in de bedrijfsorganisatie. Hierbij leert hij werkverdeling en werkinstructies binnen korte termijnen te organiseren. Hij leert onvoorziene planningsstoornissen op een juiste manier aan te pakken en in de toekomst te voorzien. Hij leert het belang van ordening in handeling en middelen. Hij staat in voor inventarisopname productenvoorraad en hij maakt bestellingen over aan de aankoopdienst. Hij rapporteert cijfermateriaal aan zijn afdelingsoverste.

174 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 6 Jaar: 3 Vak: Socio-economische vorming (1 lestijd/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 het onderscheid tussen de begrippen en de evolutie van de organisatiemethoden bespreken. LEERINHOUDEN 1 Organisatie van de onderneming 2 inzicht krijgen in de verschillende organisatieconcepten. 2 Bedrijfsstructuren 3 inzicht verwerven in de werking en de administratie van verschillende ondernemingsvormen. 4 inzien dat het welslagen van de organisatie in grote mate afhankelijk is van het ondernemingsplan. 5 aan de hand van een ondernemingsplan een project evalueren en de beste strategie kiezen. 3 Werking en administratie van verschillende ondernemingsvormen 4 Projectorganisatie: ondernemingsplan - projectomschrijving - projectvoorstelling 5 Marktanalyse - marketingplan - organisatie en productieproces - financieel plan

175 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 7 Jaar: 3 Vak: Socio-economische vorming (1 lestijd/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Doceren en onderwijsleergesprek. De leerstof wordt met behulp van bordschema's uitgelegd en verklaard. In de mate van het mogelijke kunnen ICT toepassingen geïntegreerd aangeboden worden. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Bord Overheadprojector 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

176 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 8 Jaar: 3 Vak: Socio-economische vorming (1 lestijd/week) EVALUATIE Zelfevaluatie oefeningen: cursisten maken opdrachten die tijdens de les besproken worden. Schriftelijke examens; deze zijn sanctionerend. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

177 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: microprocessoren 9 Jaar: 3 Vak: Socio-economische vorming (1 lestijd/week) BIBLIOGRAFIE Management en effectieve organisatie, Marc Buelens, Lannoo Tielt 1992 Productie en voorraadbeheer, Marc Lambrecht, Wolters Plantijn

178 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie regeltechniek 1 Jaar: 3 Vak: labo regeltechniek (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...8 Evaluatie...9 Bibliografie... 10

179 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie regeltechniek 2 Jaar: 3 Vak: labo regeltechniek (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

180 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie regeltechniek 3 Jaar: 3 Vak: labo regeltechniek (2 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Deze praktische leereenheid heeft als voornaamste doelstelling de cursist inzicht te verschaffen in wat kan worden bereikt met een regelkring. Bij het beëindigen van de leereenheid moet de afgestudeerde advies kunnen geven bij wijziging van processen, regelstrategieën en regelparameters. Hij moet verantwoorde keuzes kunnen maken wat betreft de regeltechnische toestellen. Hij moet kunnen werken met allerlei fysische grootheden en de daaraan gekoppelde apparatuur. Een dergelijke attitude ontwikkelen is enkel mogelijk door praktische ervaring op te doen in laboratiumverband.

181 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie regeltechniek 4 Jaar: 3 Vak: labo regeltechniek (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Voor het vak labo regeltechniek volstaat de voorkennis verworven in het eerste en het tweede jaar. Om deze leereenheid vlot te laten verlopen met dan in het bijzonder de aanvangsfase kan de docent in samenspraak met de docent van de leergang regeltechniek eerst een korte theoretische basis leggen. Het is daarom aan te raden dat beide leergangen door dezelfde persoon worden onderwezen. Dit maakt dergelijk overleg overbodig en verbetert de horizontale coördinatie tussen beiden.

182 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie regeltechniek 5 Jaar: 3 Vak: labo regeltechniek (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN praktisch inzicht verwerven in de opbouw van eenvoudige regelkringen praktisch inzicht verwerven in het gedrag van regelkringen praktisch inzicht verwerven in de verschillende onderdelen van een regelkring praktisch inzicht verwerven in apparatuur met bijbehorende documentatie praktisch inzicht verwerven in instelmethoden van regelaars praktisch inzicht verwerven in de verschillende fasen van een regelkring (opstartfase, dynamische fase en evenwichtstoestand) praktisch inzicht verwerven in de invloed van storingen op de regelkring praktisch inzicht verwerven in interpretatie van opgenomen parameters praktisch inzicht verwerven in stabiliteit van regelkringen

183 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie regeltechniek 6 Jaar: 3 Vak: labo regeltechniek (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 een proces onderzoeken en bepalen welk proces het is de parameters van het proces bepalen een geschikt testsignaal kiezen meettoestellen correct hanteren, instellen en aflezen de transfertfunctie van het proces bepalen 2 de regelstrategie instellen de waarde van de parameters instellen de correcte werking van de regelaar testen een goed testsignaal kiezen meettoestellen correct hanteren, instellen en aflezen de waarde van de parameters van een regelaar door meting bepalen de transfertfunctie van de regelaar bepalen LEERINHOUDEN 1 processen versterker, integrator, differentiator, eerste-orde-proces, tweedeorde-proces al of niet met dode tijd en/of hysteresis 2 regelaars P, PI, PD, PID

184 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie regeltechniek 7 Jaar: 3 Vak: labo regeltechniek (2 lestijden/week) 3 een regelkring opbouwen het gedrag van de regelkring uitmeten de regelkring instellen volgens diverse instelmethoden de parameters van de regelaar correct instellen het regelgedrag onderzoeken het stoorgedrag onderzoeken de invloed van dode tijd nagaan op de regelkringen de invloed van dode tijd nagaan op de parameters van de regelaars de gegevens correct noteren de gegevens in verslagvorm brengen van een regelkring het blokschema opstellen van een regelkring het processchema opstellen een regelkring opsplitsen in zijn verschillende onderdelen elk onderdeel van de regelkring benoemen de functie van elk onderdeel bepalen alle signalen van de regelkring benoemen alle signalen van de regelkring meten / aflezen een regelkring in de stuurmode of regelmode plaatsen de parameters van de regelkring bepalen de transfertfunctie van een regelkring opstellen de verschillende fysische grootheden en de waarden waarbinnen deze variëren in de regelkring correct interpreteren regelkringen met behulp van computer simuleren 3 praktisch inzicht in regelkringen P geregeld eerste-orde-proces PI geregeld eerste-orde-proces P geregeld tweede-orde-proces PI geregeld tweede-orde-proces PID geregeld tweede-orde-proces regelkringen met dode tijd

185 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie regeltechniek 8 Jaar: 3 Vak: labo regeltechniek (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Afhankelijk van de mogelijkheden van de instelling is het raadzaam naast didactische regelkringen een praktische regelkring te voorzien. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Een goed uitgerust labo is noodzakelijk. Dit veronderstelt enkele praktische opstellingen welke van didactische aard kunnen zijn. Indien mogelijk is een kleine echte regelkring met de verschillende onderdelen als werkelijk aanwezige apparaten wenselijk. Verder zijn ook ter ondersteuning aan te bevelen: digitale multimeter oscilloscoop met geheugen, geschikt om trage signalen op te slaan en af te drukken elektronische simulator computer met bijhorende software voor simulatie van regelkringen + printer computer met bijhorende soft- en hardware om een regelkring te programmeren en te koppelen aan een reële labo-opstelling om alzo de computer in te zetten als regelaar, meetapparaat en andere noodzakelijke functies bibliotheek met handleidingen van allerlei regeltechnische apparaten waaronder als voornaamste documentatie van bedrijven (catalogi of cd-rom) en tijdschriften een computer met internetaansluiting 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

186 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie regeltechniek 9 Jaar: 3 Vak: labo regeltechniek (2 lestijden/week) EVALUATIE Er is een permanente evaluatie gedurende het schooljaar. Evaluatiepunten zijn onder meer aanwezigheidsgraad, activiteitsgraad, verslaggeving, stiptheid, leerattitude. Verwachtingen en richtlijnen worden op dit vlak duidelijk gemaakt bij aanvang van het eerste labo. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

187 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie regeltechniek 10 Jaar: 3 Vak: labo regeltechniek (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Jef Hay Regeltechniek 1 Uitgeverij Die Keure Jan Roelants Regeltechniek 2 Uitgeverij Die Keure Carlo Clerx Fundamenten van de regeltechniek Uitgeverij Plantyn Shaum s Outline Series Feedback and Control Systems Regelen met Fuzzy Logic en PID Uitgeverij Elektuur B.V. Jef Hay, Hugo Dennis, Willy Van den Wijngaert Regeltechniek-Procestechnieken Uitgeverij Die Keure H.T. Martens Regeltechniek Uitgeverij Industriële Hogeschool Gent J. Pollefliet- Elektronische vermogencontrole en aandrijftechniek Uitgeverij Nevelland Mogelijke software: Simulink, Labview,

188 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 1 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...8 Evaluatie...9 Bibliografie... 10

189 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 2 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd. Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt

190 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 3 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Aan de hand van de gedetailleerde studie van één microprocessorfamilie, namelijk de 8051, wordt de cursist wegwijs gemaakt in het domein van de microprocessoren. Deze informatie wordt aangevuld met relevante informatie over andere families en benaderingswijzen om op deze wijze tot een globaal beeld van microprocessoren te komen. De benadering is voldoende op de praktijk gericht opdat de cursisten in staat zouden zijn zelfstandig programmatuur voor de microprocessor te ontwerpen.

191 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 4 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Voor het vak microcontrollers volstaat de voorkennis verworven in het eerste en het tweede jaar.

192 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 5 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De belangstelling voor microcontrollers op niveau hoger onderwijs bij de cursist laten groeien. Bij dit vak wordt er naar gestreefd de cursisten volgende vaardigheden bij te brengen: - Logisch redeneren en structureren. - Probleem oplossend denken. - De architectuur van de microcontroller en de adresseermodes kunnen bespreken. - De instructieset kunnen aanwenden om assemblerprogramma s te verklaren of te schrijven. - Elementaire begrippen over perifere schakelingen en hun gebruik toelichten.

193 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 6 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 het toepassingsgebied van de microcontroller schetsen 1 Algemene inleiding 2 de architectuur van de microcontroller toelichten. het geheugenmodel bespreken en gebruiken. de betekenis van de special function registers omschrijven de CPU-timing toelichten de verschillende adresseermodes opsommen, herkennen en toelichten aan de hand van voorbeelden, met inbegrip van bitadressering. 3 de betekenis uitleggen van elk deel van een instructie. de instructies van de instructieset verklaren en aanwenden bij het ontwerp van programmatuur voor de microcontroller. informatie aanreiken om rekenkundige instructies correct en adequaat te gebruiken. de spronginstructies correct aanwenden om gestructureerd te programmeren. 4 de fysische structuur van de I-O-poorten kennen en toelichten met het oog op het correct inschatten van de interacties met de buitenwereld. 5 het onderscheid tussen een timer en een counter verklaren. de timers in de verschillende modes kunnen gebruiken. de mogelijkheden tot seriële communicatie van de 8051 toelichten. 2 Algemene architectuur van de 8051-familie Overzicht Geheugenindeling met special function registers Adresseermodes 3 Instructieset Transferinstructies Logische instructies Bitbewerkingen Rekenkundige bewerkingen program flow 4 Fysische structuur van poorten 5 Timer-counter sectie en seriële communicatie Structuur Diverse modes

194 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 7 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 6 de mogelijkheden voor interruptgeneratie bij de 8051 kennen. weten hoe een interrupt afgehandeld wordt door de microcontroller. programmatuur met interrupts ontwerpen. 6 Bespreking interruptsysteem Principe Werking 7 de cases toelichten 7 Studie van enkele cases 8 de 8051 en de familie in grote lijnen met elkaar vergelijken. 8 Inleiding familie

195 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 8 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN De leerstof wordt voornamelijk overgebracht via doceren en onderwijsleergesprek, gebruik makend van een cursus en bordschema s. In de mate van het mogelijke, zullen ICT-toepassingen geïntegreerd aangeboden worden. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Cursus Overheadprojector, bord. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

196 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 9 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) EVALUATIE - zelfevaluatie / oefeningen: De cursisten maken opdrachten die tijdens de les besproken worden. - schriftelijke examens; deze zijn sanctionerend. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

197 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 10 Jaar: 3 Vak: microcontrollers (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Microcontrollers deel1; ing. P. Steelandt en ing. F. Steenhaut; Hogeschool Gent Microcontrollers; A.Beuckelaers en W. Van den Wijngaert; die keure Design with microcontrollers; J. Peatman; Mc Graw Hill Internetsites.

198 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 1 Jaar: 3 Vak: ontwerpen (4 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...7 Evaluatie...8 Bibliografie...9

199 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 2 Jaar: 3 Vak: ontwerpen (4 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

200 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 3 Jaar: 3 Vak: ontwerpen (4 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Het leervak is een logisch vervolg op het vak labo ontwerpen in het tweede leerjaar en staat integraal in het teken van het eindwerk. De voorgenomen visie waarbij de lerenden zelfstandig probleemoplossend moeten leren denken komt definitief tot uiting bij de realisatie van het eindwerk. Er wordt nagegaan in welke mate de lerenden op een doordachte, gestructureerde manier een eindwerk kunnen realiseren. De lesgever treedt op als begeleider en assisteert waar nodig.

201 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 4 Jaar: 3 Vak: ontwerpen (4 lestijden/week) BEGINSITUATIE Vermits het leervak een logisch vervolg is op het vak labo ontwerpen in het tweede leerjaar mag worden aangenomen dat de beginsituatie voor iedereen dezelfde is. Omdat verder een leerlinggestuurd leerproces wordt nagestreefd en de lerenden zelfstandig aan het eindwerk werken is dit niet echt relevant.

202 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 5 Jaar: 3 Vak: ontwerpen (4 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN een eindwerk realiseren de bevindingen neerschrijven in de thesis de thesis mondeling verdedigen voor een jury

203 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 6 Jaar: 3 Vak: ontwerpen (4 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN SUBVAK 1 LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 een eindwerk realiseren 1 realisatie van een eindwerk 2 een degelijke scriptie uitwerken 2 realisatie van de thesis 3 de scriptie mondeling verdedigen voor een jury 3 verdediging van het eindwerk

204 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 7 Jaar: 3 Vak: ontwerpen (4 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Het leerproces verloopt nagenoeg volledig leerlinggestuurd. Rekening houdend met de algemene visie wordt de lerenden de kans geboden op een doordachte en kritische manier een eindwerk te realiseren. Hierbij wordt aandacht geschonken aan het belang van de keuze binnen de interessesfeer van de lerende. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Een elementaire laboratoriumuitrusting die voldoet aan alle wettelijke bepalingen conform veiligheid en wettelijke bepalingen is noodzakelijk. Verder zijn geen andere didactische hulpmiddelen vereist. 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

205 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 8 Jaar: 3 Vak: ontwerpen (4 lestijden/week) EVALUATIE Er is een permanente evaluatie gedurende het schooljaar. Evaluatiepunten zijn onder meer aanwezigheidsgraad, activiteitsgraad, verslaggeving, stiptheid, leerattitude en aantal afgewerkte opgaven binnen de gestelde termijn. Verwachtingen en richtlijnen worden op dit vlak duidelijk gemaakt bij aanvang van het eerste labo. De evaluatie van het eindwerk zelf, alsook de verdediging staan los van het leervak ontwerpen. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

206 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 9 Jaar: 3 Vak: ontwerpen (4 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE De bibliografie moet binnen de genoemde leereenheid ruim worden geïnterpreteerd. Aangezien de vakken grotendeels leerlinggestuurd zijn, is het onmogelijk door middel van een opsomming een volwaardige bibliografie weer te geven. In de eerste plaats wordt gedacht aan de cursusteksten, met inbegrip van de referenties die worden gebruikt binnen de opleiding. Naarmate de cursist vorderingen maakt, kan hij zelf diverse kanalen aanwenden om passende documentatie te vinden in functie van de ontwerpoefening. Op dit vlak zullen diverse publicaties alsook het internet een belangrijke rol spelen. Het is de bedoeling dat de cursist op deze manier kritisch leert omgaan met verschillende documentatiebronnen en zo een veel bredere kijk ontwikkelt op het geheel van de elektronica.

207 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 1 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...9 Evaluatie Bibliografie... 10

208 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 2 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

209 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 3 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: Binnen de opleiding legt deze leereenheid een stevige basis regeltechniek. Deze is een noodzaak in uiteenlopende industrieën. Het vak wordt dan ook binnen deze context gezien. De afgestudeerde heeft binnen deze sector als belangrijkste taak het onder controle houden van regelkringen. Daarnaast vervult hij de functie van belangrijkste adviesverstrekker voor het onderhouden van regelkringen. Dit houdt een zekere vorm van normbesef en verantwoordelijkheidsgevoel in. Een correcte attitude en open geest zijn dan ook noodzakelijk voor het goed uitoefenen van dit technisch beroep. Een dergelijke attitude kan alleen worden bereikt indien de afgestudeerde over een stevige basiskennis van de regeltechniek beschikt.

210 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 4 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) BEGINSITUATIE Voor het vak regeltechniek volstaat de voorkennis verworven in het eerste en het tweede jaar.

211 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 5 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN inzicht verwerven in regeltechnische begrippen inzicht verwerven in processen inzicht verwerven in regelaars inzicht verwerven in regelstrategieën inzicht verwerven in regelkringen en de onderdelen ervan inzicht verwerven in regeltechnische signalen inzicht verwerven in regeltechnische blokschema s inzicht verwerven in processchema s inzicht verwerven in regeltechnische symbolen inzicht verwerven in transfertfuncties inzicht verwerven in regelmethodes inzicht verwerven in stapresponsies inzicht verwerven in gedrag op sinusregime inzicht verwerven in stabiliteit van regelkringen inzicht verwerven in processchema s en de symbolen inzicht verwerven in aanvullende regelmogelijkheden

212 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 6 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen LEERINHOUDEN 1 basistransfertfuncties reproduceren 1 Basistransfertfuncties Versterker, integrator, differentiator, dode tijd 2 de onderdelen van een regelkring herkennen de onderdelen van een regelkring benoemen 2 De fysische regelkring Automatische regelaar, corrigerend orgaan, proces, meetorgaan. de functie van elk onderdeel bespreken Gewenste waarde, foutsignaal, regelsignaal, proceswaarde en de gemeten proceswaarde, terugkoppelsignaal, storingen. de signalen benoemen Directe keten en terugkoppelketen. Algemene regeltechnische blokschema s opstellen blokschema s vereenvoudigen de hoofdeigenschap toepassen op blokschema s benamingen van de transfertfuncties van de regelkring: H r, H s, H t, H d, H o, H *. Hoofdeigenschap van de regelkring. Stoorgedrag voor en na het proces, regelgedrag, invloed voorinstelling regelaar. Serie- en parallel schakelen van blokken. de verschillende gedragingen bespreken 3 de begrippen meekoppeling en tegenkoppeling uitleggen het verschil tussen regelen en sturen uitleggen zelfregelende en niet-zelfregelende processen uitleggen processen standaardiseren 3 Regeltechnische begrippen Studie van statisch en dynamisch gedrag van één of meer eenvoudige regelkringen met betrekking van formules uit de natuurkunde.

213 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 7 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) 4 de parameters van een proces opnoemen de stapresponsie van een proces opstellen het blokschema van een proces tekenen de transfertfunctie van een proces opstellen de proceskarakteristiek opstellen de procesvergelijking opstellen de tijdsfunctie van de stapresponsie schetsen de stapresponsie van de eenvoudigste processen berekenen uit een stapresponsie de parameters van het proces afleiden 5 het blokschema van de regelaar tekenen de transfertfunctie van de regelaar opstellen de stapresponsie van de regelaar berekenen de stapresponsie van de regelaar tekenen de parameters van de regelaar opnoemen de regelkarakteristiek van de regelaar tekenen uit een stapresponsie de parameterwaarden bepalen het instelpunt bepalen uit proces- en regelkarakteristiek 6 de juiste regelaar kiezen de instelling van de parameters bepalen het blokschema van de regelkring opstellen het blokschema van de regelkring bespreken de invloed van de parameters op de regelkring bespreken 4 Processen Processen zonder dode tijd: nulde-orde, eerste-orde, tweedeorde, derde-orde, integrator, versterker, differentiator. Processen met dode tijd. 5 Regelaars P, PI, PD, PID: blokschema, transfertfunctie, parameters, stapresponsie, regelkarakteristiek. 6 Regelen van processen zonder dode tijd P geregeld eerste-orde-proces, PI geregeld eerste-orde-proces, P geregeld tweede-orde-proces, PI geregeld tweede-orde-proces.

214 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 8 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) 7 de juiste regelaar kiezen de regelaar correct instellen de invloed van de parameters op de regelkring bespreken 8 polaire diagrammen van de basistransfertfuncties tekenen een eerste-orde-proces schetsen een eerste-orde-proces interpreteren en tweede-orde-proces schetsen een tweede-orde-proces interpreteren 9 polaire diagrammen interpreteren in functie van de stabiliteit van de regelkring. 10 processchema s lezen de speciale regelstrategieën herkennen de speciale regelstrategieën combineren 7 Regelen van processen met dode tijd Regelkring met integrator en dode tijd in de directe keten. 8 Studie op sinusregime Sinusresponsie van de basistransfertfuncties, eerste-orde-proces, tweede-orde-proces. Polaire diagrammen. 9 Stabiliteit Polair diagram van de open kring en de regelkring, de M 1,3 -cirkel, stabiliteitscriteria. 10 Processchema Processchema en symbolen. Cascaderegelen (master-slave), verhoudingsregelen, dubbel-bereik-regelen, aan-uit-regelen.

215 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 9 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN De verschillende leerinhouden kunnen dieper uitgewerkt worden naargelang de interesse van de cursisten zolang de tijd het toelaat. De leerstof kan zeer uitgebreid gedoceerd worden aan de hand van talrijke praktische regelkringen (b.v. uit de industrie). Niets staat de docent in de weg deze leerinhouden te verwerken tot één groot geheel gebaseerd op slechts één uitgebreide industriële toepassing. Ook kan als uitbreiding een initiatie over fuzzy regeltechniek meegegeven worden. Indien de instelling over een labo regeltechniek beschikt, is het aan te bevelen de leergang regeltechniek vanuit dit labo te doceren. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Computer: softwarematige simulatie van regelkringen Elektronische simulatie Overheadprojector 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

216 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 10 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) EVALUATIE De evaluatie gebeurt door middel van een schriftelijk examen. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

217 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 11 Jaar: 3 Vak: regeltechniek (2 lestijden/week) BIBLIOGRAFIE Jef Hay Regeltechniek 1 Uitgeverij Die Keure Jan Roelants Regeltechniek 2 Uitgeverij Die Keure Carlo Clerx Fundamenten van de regeltechniek Uitgeverij Plantyn Shaum s Outline Series Feedback and Control Systems Regelen met Fuzzy Logic en PID Uitgeverij Elektuur B.V. Jef Hay, Hugo Dennis, Willy Van den Wijngaert Regeltechniek-Procestechnieken Uitgeverij Die Keure H.T. Martens Regeltechniek Uitgeverij Industriële Hogeschool Gent J. Pollefliet- Elektronische vermogencontrole en aandrijftechniek Uitgeverij Nevelland

218 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 1 Jaar: 3 Vak: Socio economische vorming (1 lestijd/jaar) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...7 Evaluatie...8 Bibliografie...9

219 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 2 Jaar: 3 Vak: Socio economische vorming (1 lestijd/jaar) VISIE Algemeen: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en - componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labooefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd.

220 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 3 Jaar: 3 Vak: Socio economische vorming (1 lestijd/jaar) Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren Specifiek: Gelet op het beroepsprofiel elektronica, waar verschillende malen verwezen wordt naar de noodzaak om kennis te hebben van bedrijfsvoering, dient de cursus erop gericht te zijn de kennis van de bedrijfsvoering bij te brengen. Er wordt gekozen voor een open leerplan : de docent bepaalt zelf welke leerstof actueel en relevant is voor de socio economische vorming van de cursisten.

221 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 4 Jaar: 3 Vak: Socio economische vorming (1 lestijd/jaar) BEGINSITUATIE Er is geen specifieke voorkennis vereist.

222 OSP HOKT afdeling: elektronica - optie: regeltechniek 5 Jaar: 3 Vak: Socio economische vorming (1 lestijd/jaar) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De cursist verwerft kennis en inzicht in de bedrijfsorganisatie. Hierbij leert hij werkverdeling en werkinstructies binnen korte termijnen te organiseren. Hij leert onvoorziene planningsstoornissen op een juiste manier aan te pakken en in de toekomst te voorzien. Hij leert het belang van ordening in handeling en middelen. Hij staat in voor inventarisopname productenvoorraad en hij maakt bestellingen over aan de aankoopdienst. Hij rapporteert cijfermateriaal aan zijn afdelingsoverste.

223 OSP HOKT afdeling: elektronica optie: regeltechniek 6 Jaar: 3 Vak: Socio economische vorming (1 lestijd/jaar) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 het onderscheid tussen de begrippen en de evolutie van de organisatiemethoden bespreken. LEERINHOUDEN 1 Organisatie van de onderneming 2 inzicht krijgen in de verschillende organisatieconcepten. 2 Bedrijfsstructuren 3 inzicht verwerven in de werking en de administratie van verschillende ondernemingsvormen. 4 inzien dat het welslagen van de organisatie in grote mate afhankelijk is van het ondernemingsplan. 5 aan de hand van een ondernemingsplan een project evalueren en de beste strategie kiezen. 3 Werking en administratie van verschillende ondernemingsvormen 4 Projectorganisatie: ondernemingsplan - projectomschrijving - projectvoorstelling 5 Marktanalyse - marketingplan - organisatie en productieproces - financieel plan

224 OSP HOKT afdeling: elektronica optie: regeltechniek 7 Jaar: 3 Vak: Socio economische vorming (1 lestijd/jaar) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Doceren en onderwijsleergesprek. De leerstof wordt met behulp van bordschema's uitgelegd en verklaard. In de mate van het mogelijke kunnen ICT toepassingen geïntegreerd aangeboden worden. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Bord Overheadprojector 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

225 OSP HOKT afdeling: elektronica optie: regeltechniek 8 Jaar: 3 Vak: Socio economische vorming (1 lestijd/jaar) EVALUATIE Zelfevaluatie oefeningen: cursisten maken opdrachten die tijdens de les besproken worden. Schriftelijke examens; deze zijn sanctionerend. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

226 OSP HOKT afdeling: elektronica optie: regeltechniek 9 Jaar: 3 Vak: Socio economische vorming (1 lestijd/jaar) BIBLIOGRAFIE Management en effectieve organisatie, Marc Buelens, Lannoo Tielt 1992 Productie en voorraadbeheer, Marc Lambrecht, Wolters Plantijn

227 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 1 Jaar: 3 Vak: Pneumatica en hydraulica (1 lestijd/week) INHOUD Visie...2 Beginsituatie...4 Algemene doelstellingen...5 Leerplandoelstellingen / leerinhouden...6 Methodologische wenken...8 Evaluatie...9 Bibliografie... 10

228 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 2 Jaar: 3 Vak: Pneumatica en hydraulica (1 lestijd/week) VISIE Algemene visie: In deze polyvalente opleiding komen diverse domeinen van de elektronica aan bod. Aan de hand van theoretische uiteenzettingen en praktische oefeningen in aangepaste laboratoria, zal de cursist een goede basiskennis verwerven om aan de slag te kunnen gaan in deze snel evoluerende sector. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige technische, technologische en praktische kennis die de gegradueerde in staat stelt om complexe installaties en technieken te begrijpen en toe te passen. Het is de bedoeling de nodige vorming en attitude (leergierigheid en zelfwerkzaamheid) bij te brengen zodat de gegradueerde door zelfstudie en/of bijscholing zijn kennis continu kan bijwerken. Gelet op de snelle evoluties van het vakgebied en de verregaande specialisatie die van de hedendaagse elektronici verwacht wordt, zal ook aandacht besteed worden aan leren "leren" als basis voor permanente vorming en specialisatie. De gegradueerde moet zich flexibel en creatief kunnen opstellen. Hij bezit sociale en communicatieve vaardigheden, verantwoordelijkheidsgevoel, kwaliteits- en economisch bewustzijn, kortom een "brede kijk" op de zaken. In het eerste jaar wordt vooral de basiskennis gegeven. De cursist maakt kennis met de diverse discrete componenten, maar ook met de "integrated circuits". Deze kennis wordt echter niet uitsluitend theoretisch uitgediept. Naast de technologie die achter de diverse componenten steekt, bestudeert de cursist ook de elektronische meettechniek, zodat in het labo de theoretische kennis aan de praktijk kan worden getoetst. In het tweede jaar worden aan de beginselen van de analoge elektronica ook de basisprincipes en -componenten van de digitale techniek toegevoegd zodat de cursist een grondige kennis van de elektronica verwerft. Deze kennis kan hij dan toepassen en vervolmaken in de vakken toegepaste elektronica, schakelelementen en bij zijn realisaties in het labo ontwerpen. In het vak telecommunicatie worden de nodige begrippen uit de telecommunicatie aangereikt. In het labo krijgt de cursist ruim de tijd om zelfstandig een aantal schakelingen op te bouwen en uit te testen in een volledig uitgerust laboratorium. Hierbij wordt verwacht dat de cursist verslagen kan maken die kort en efficiënt zijn. In het derde jaar kan de cursist kiezen tussen de optie regeltechniek en de optie microprocessoren. Het derde jaar regeltechniek richt zich naar cursisten die belangstelling hebben voor automatiseringstechnieken en meer wensen te weten over procesregelkringen. Aan het einde van het academiejaar kan de cursist zelfstandig een proces bestuderen, een aangepast regelsysteem kiezen en dit optimaal instellen. De afgestudeerde kan een bestaande regeltechnische installatie aan gewijzigde voorwaarden of doelstellingen aanpassen. Hierdoor kan de afgestudeerde aan de slag als regeltechnicus in alle takken van de industrie. De basiscursus regeltechniek, aangevuld met de labo-oefeningen, zorgt ervoor dat de cursist de nodige kennis verwerft op het gebied van de automatisering. De diverse regelsystemen en soorten regelaars komen uitgebreid aan bod. In het labo wordt gewerkt met simulators en met industriële regelkringen. Ook de hedendaagse pneumatische en hydraulische systemen en transmissies worden bestudeerd. Het derde jaar microprocessoren richt zich naar cursisten die geboeid zijn door digitale elektronica en meer wensen te weten over microcontrollers en hun toepassingen. De opleiding beoogt het bijbrengen van de nodige kennis die de cursist in staat stelt van een microprocessorsturing zowel het programma als de hardware inzichtelijk te bestuderen en te begrijpen. Naast de hardware en instructieset van de microcontroller, wordt ook aandacht besteed aan interfacing. Inventiviteit en creativiteit zijn belangrijk bij het schrijven van een microprocessorprogramma. De opleiding beoogt het ontwikkelen van deze attitudes bij de cursist te bevorderen. Verder is het ook belangrijk dat de cursist in een bondig en efficiënt

229 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 3 Jaar: 3 Vak: Pneumatica en hydraulica (1 lestijd/week) verslag zijn zelfgeschreven programma kan verklaren en de redenering die hij daarbij heeft gevolgd, gestructureerd kan weergeven. De afgestudeerde kan aan de slag als medewerker van een studiebureau voor microprocessorgestuurde automatisering van de meest uiteenlopende machines en processen. Een belangrijk element in de opleiding is het eindwerk. Bij de realisatie en verdediging van hun eindwerk krijgen de cursisten de kans om de opgedane kennis toe te passen en hun vaardigheden en attitudes te demonstreren. Specifieke visie: De cursisten verwerven een totaalbeeld omtrent pneumatische en hydraulische systemen, als ondersteunende technologieën van de automatisering. Ook de implementatie van deze systemen in een industriële omgeving wordt belicht. De basis wat betreft hydraulica en pneumatica wordt opgefrist aan de hand van parameters, symboliek en algoritmen, waarbij een link wordt gelegd met meer geavanceerde aspecten zoals bijvoorbeeld combinatorische schakelingen. Er wordt ook een duidelijk verband gelegd met PLC.

230 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 4 Jaar: 3 Vak: Pneumatica en hydraulica (1 lestijd/week) BEGINSITUATIE Voor het vak pneumatica en hydraulica volstaat de voorkennis verworven in het eerste en het tweede jaar.

231 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 5 Jaar: 3 Vak: Pneumatica en hydraulica (1 lestijd/week) ALGEMENE DOELSTELLINGEN De belangstelling voor pneumatica en hydraulica op niveau hoger onderwijs bij de cursist laten groeien. Na het volgen van dit vak hebben de cursisten inzicht in algemene zaken van pneumatische en hydraulische aard. De cursisten leren onderdelen zoals bijvoorbeeld cilinders, leidingen, weerstanden, stromingsregimes, berekenen. Het opstellen van eerder eenvoudige (elektro-)pneumatische en (elektro-)hydraulische schema s en het interpreteren en begrijpen van dergelijke schema s moet uiteindelijk tot de vaardigheden van de cursisten behoren. Tijdvolgorde-schema s begrijpen en zelf opstellen moet ook tot de vaardigheden behoren evenals het opsporen van dubbelzinnige en/of contradictorische signalisatie. Een hoofdstuk over PLC moet er voor zorgen dat de cursisten begrijpen wat een PLC is, wat hij kan bewerkstelligen en hoe hij in een proces wordt ingepast. Deze inzichten worden daar waar mogelijk verbonden met praktische zaken van in de industriële omgeving. De besproken pneumatische en hydraulische technieken worden hier en daar ingebed in een ruimere context, zoals bijvoorbeeld in het leggen van links met Karnaughkaarten, waarheidstabellen,schakelalgebra, zodat de cursisten de opgedane kennis kunnen toepassen en integreren in hun (toekomstige) werkomgeving.

232 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 6 Jaar: 3 Vak: Pneumatica en hydraulica (1 lestijd/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN / LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 1 symbolen herkennen die vaak voorkomen in dergelijke installaties in beperkte mate schema s begrijpen,interpreteren en bedieningswijzen afleiden chronologische aspecten afleiden in eenvoudige toepassingen de logische opbouw van een schema doorzien 2 inzien wat de voor- en nadelen van dergelijke installaties zijn en berekeningen maken om de grootte van bepaalde olieparameters te bepalen LEERINHOUDEN 1 Symbolen voor hydraulische en pneumatische installaties Onderwerp en toepassingsgebied Algemeen basissymbolen en functiesymbolen Omzetting van energie Stuur- en regelapparaten Energietransport en conditionering Bedieningsmechanismen Hulpapparaten Gecombineerde apparaten: enkele voorbeelden 2 Enkele technische algemeenheden bij hydraulische installatie s Werkingsprincipe van een hydraulische aandrijving Voor- en nadelen van een hydraulische aandrijving Hydraulische olie-parameters Technische gegevens en symboliek

233 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 7 Jaar: 3 Vak: Pneumatica en hydraulica (1 lestijd/week) LEERPLANDOELSTELLINGEN De cursisten kunnen 3 optredende krachten, benodigde vermogens berekenen, het verband leggen tussen de te verrichten actie en de pomp een leidingdiameter berekenen in functie van debiet en vice versa Reynoldsgetal berekenen en plaatsen binnen een praktische context kleppen berekenen sterkteberekeningen doorvoeren waaruit de wanddikte van de leiding wordt afgeleid en vice versa: toegestane drukken bepalen aan de hand van de treksterke van het betreffende materiaal en de leidingdimensionering 4 verschillende wiskundige voorstellingswijzen vormen die het verband leggen tussen ingangen (vb. kleppen) en uitgangen (vb.cilinders) verbanden leggen tussen de toegepaste wiskundige logica en de technische aspecten van installaties chronologische aspecten afleiden uit schakelschema s en deze grafisch voorstellen 5 in eenvoudige bewoordingen omschrijven wat een PLC is de erin voorkomende onderdelen opsommen het verband leggen tussen de mogelijkheden van een PLC en de praktische noden van een geautomatiseerde of te automatiseren elektropneumatische of elektrohydraulische installatie LEERINHOUDEN 3 Berekenen van installaties Verband tussen vermogen en kracht Soorten krachten Leidingen Reynoldsgetal Kleppen Oefeningen 4 combinatorische schakelingen Logische elementen Combinatorische schakelingen Regels van de schakelalgebra Karnaughdiagram Waarheidstabel Volgordeschakelingen 5 PLC sturingen Schematische voorstelling Bespreking van enkele PLC componenten Bespreking van enkele programmeermethodes

234 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 8 Jaar: 3 Vak: Pneumatica en hydraulica (1 lestijd/week) METHODOLOGISCHE WENKEN PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Het is aangewezen dat tweerichtingscommunicatie tussen cursisten en leraar veelvuldig aan de orde is (onderwijsleergesprek). In de mate van het mogelijke, zullen ICT-toepassingen geïntegreerd aangeboden worden. DIDACTISCHE HULPMIDDELEN 1 Bord, overheadprojector 1 Inzake veiligheid is de volgende wetgeving van toepassing: - Codex - ARAB - AREI - Vlarem. Deze wetgeving bevat de technische voorschriften die in acht moeten genomen worden m.b.t.: - de uitrusting en inrichting van de lokalen; - de aankoop en het gebruik van toestellen, materiaal en materieel. Zij schrijven voor dat: - duidelijke Nederlandstalige handleidingen en een technisch dossier aanwezig moeten zijn; - alle gebruikers de werkinstructies en onderhoudsvoorschriften dienen te kennen en correct kunnen toepassen; - de collectieve veiligheidsvoorschriften nooit mogen gemanipuleerd worden; - de persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig moeten zijn en gedragen worden, daar waar de wetgeving het vereist.

235 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 9 Jaar: 3 Vak: Pneumatica en hydraulica (1 lestijd/week) EVALUATIE - zelfevaluatie / oefeningen: De cursisten maken opdrachten die tijdens de les besproken worden. - schriftelijke examens; deze zijn sanctionerend. Er wordt rekening gehouden met het examenreglement van het centrum.

236 OSP HOKT afdeling: elektronica; optie: regeltechniek 10 Jaar: 3 Vak: Pneumatica en hydraulica (1 lestijd/week) BIBLIOGRAFIE Mechanica der fluïda (deel 1: gassen; deel 2: vloeistoffen); auteur: Roger Van Melle; uitgeverij: Indus Technische thermodynamica (deel 1: ideale gassen; deel 2: reële gassen; deel 3: formularium); auteur: Roger Van Melle; uitgeverij: Indus Formularium voor wiskunde, fysica en chemie; auteur: Pergoot; uitgeverij: de garve in Brugge Physics For Scientists And Engineers With Modern Physics 5 Th Ed.; auteur: Serway Beichner; uitgever: Saunders College Publishing ISBN Programmeerbare logische sturingen - PLC, auteur: Mariën, uitgever: die keure. Internetsites