Visie Open Gemeente. Gemeente Lelystad

Transcriptie

1 Visie Open Gemeente Gemeente Lelystad Lelystad, Joël Koeckhoven, februari 2014

2 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 Inleiding... 3 Waarom een open overheid?... 4 Open overheid: hype of trend?... 4 Wat is open data?... 5 Waarom open data?... 5 Beleidsprocessen openbaar... 6 Stand van zaken open data... 7 Openheid versus privacy... 8 Relatie met andere ontwikkelingen... 8 Kaders... 9 Risico s... 9 Prioriteitstelling Referenties... 12

3 Samenvatting Deze visie beschrijft hoe de gemeente Lelystad om wil gaan met het thema open overheid en legt uit waarom het belangrijk is aan die open overheid te werken. Meer openheid is een brede, langjarige en mondiale beweging. Deze ontwikkeling heeft invloed op de rol en werkwijze van de overheid en raakt juridische afspraken en informatiekundige uitgangspunten. Een open overheid kan bijdragen aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken, is een kernwaarde van de democratische rechtsstaat, komt tegemoet aan de veranderende samenleving en heeft economische waarde. Een open overheid bevorderen betekent dus: meer transparantie over overheidsactiviteiten en een overheid die openstaat voor initiatieven uit de samenleving, verantwoording aflegt en vernieuwende technologie inzet. De gemeente Lelystad onderschrijft volledig het belang van openheid. De gemeente kiest er daarom voor om overal waar dat mogelijk is de samenleving dezelfde informatiepositie te verschaffen als de gemeente zelf. Daarvoor moet de burger niet alleen de beschikking krijgen over grote hoeveelheden ruwe data, maar hij moet ook kunnen zien hoe besluitvorming verloopt en welke documenten er in de verschillende fasen ter tafel liggen. Inleiding Vanuit de raad, de rekenkamer en de samenleving zijn vragen gesteld over de ambities die de gemeente Lelystad heeft op het gebied van de open overheid en, specifieker, open data. Dit document gaat in op de gestelde vragen. Hoewel de visie zelf nieuw is, is er op dit terrein toch al veel gedaan. Lelystad gaat de inspanning, om voor iedereen zo open mogelijk te zijn, nog vergroten, omdat daarmee diverse doelen verwezenlijkt kunnen worden. De belangrijkste zijn: het vergroten van het vertrouwen van de burger in de overheid, het bevorderen van innovatie, het faciliteren van participatie door de burger, het vergroten van zelfredzaamheid en het verhogen van interne efficiëntie. De gemeente Lelystad wil een open gemeente zijn. Een middel daartoe is het inzetten van open data. De term open data staat voor het toegankelijk maken van gegevens voor de buitenwereld. Door het delen van gegevens wordt een organisatie opener of, anders gezegd, transparanter. Open data stelt de burger in staat mee te kijken en mee te denken met de gemeente en is daarom een onmisbare voorwaarde voor een open overheid. In dit document wordt beschreven hoe de gemeente Lelystad wil inspelen op de maatschappelijke roep om meer openheid, welke doelen de gemeente zelf wil bereiken en waar we op dit moment staan. Ook worden risico s beschreven en de manier waarop de gemeente daarmee dient om te gaan. Bij dit document is een actieplan gevoegd.

4 Waarom een open overheid? Lelystad wil de participatie door de burger vergroten. De gemeente is ervan overtuigd dat de stad er beter van wordt als de inwoners nauw betrokken zijn bij de beleidsvorming en bij de uitvoering daarvan. De burger zelf wordt er ook beter van als hij in staat is zelf zijn problemen en die van zijn directe omgeving aan te pakken, kortom, als hij binnen reële grenzen zelfredzaam is. Dit zijn uitgangspunten die o.a. zijn beschreven in het overdrachtsdocument voor de nieuwe gemeenteraad. Participatie en zelfredzaamheid van de burger zijn niet alleen nuttig maar ook noodzakelijk, omdat de overheid steeds minder zelf kan doen. Dat komt enerzijds door het krimpen van de budgetten en anderzijds door, op de middellange termijn, de afname van de beroepsbevolking in het algemeen en van het ambtenarenbestand in het bijzonder. De burger kan daarentegen juist steeds beter invloed uitoefenen op zijn eigen situatie en op zijn omgeving, omdat de techniek hem steeds meer mogelijkheden geeft om zich te informeren en te communiceren. Voor de gewenste participatiemaatschappij is een open gemeente een vereiste. De open gemeente faciliteert de participatie van de burger op een aantal manieren: De gemeente stelt data ter beschikking. Dezelfde gegevens waar de gemeente haar beleid op baseert, moeten ook voor de burger inzichtelijk zijn. Volgens de principes van open data moet dit ruwe data zijn, niet geïnterpreteerd door de overheid. Hierdoor ontstaan nieuwe inzichten omdat er op nieuwe manieren tegen de data wordt aangekeken. Hier bestaan veel succesvolle voorbeelden van. De gemeente informeert de burger over plannen en beleidsvoorstellen die in ontwikkeling zijn. Burgers, al dan niet georganiseerd, krijgen nog meer dan nu de mogelijkheid hun standpunt in te brengen. De gemeente informeert de burger over de besluitvormingsprocedure, over de ingebrachte standpunten en over de afwegingen die zijn gemaakt omtrent deze standpunten. De open gemeente ziet het liefst een samenleving die zelf voorstellen doet om problemen op te lossen of kansen te benutten. De gemeente treedt deze voorstellen open tegemoet en is bereid en in staat hiervoor expertise en budgetten ter beschikking te stellen. De gemeente moedigt het ontstaan van initiatieven en innovatie aan door mensen, bedrijven en andere organisaties met elkaar in contact te brengen en door kennis en data te delen, naar het voorbeeld van diverse Smart Cities. De gemeente faciliteert het combineren van open data uit de eigen organisatie met de data van anderen. Open overheid: hype of trend? De roep om meer openheid beperkt zich niet tot de overheid en ook niet tot de landsgrenzen. De toenemende transparantie van bedrijven, overheden en andere organisaties is een langjarige en mondiale trend. Burgers, klanten, aandeelhouders en allerlei andere belanghebbenden eisen dat organisaties steeds meer duidelijk maken wat ze doen en hoe ze dat doen. Vooral het laatste jaar lijkt dit proces in een stroomversnelling te komen. Scholen en ziekenhuizen tonen schoorvoetend hun resultaten in de vorm van CITO-scores en sterftecijfers; bedrijven laten zien hoe hun productieketens eruit zien; pensioenfondsen laten zien waar het geld belegd wordt.

5 De gevolgen van deze openheid blijven niet uit. Het grote publiek ziet de gegevens en heeft er een mening over; organisaties stellen daarop hun koers bij, zie bijvoorbeeld het terugtrekken van PGGM uit Israëlische banken. Overheidsbeleid kan hierdoor doorkruist worden. Dit is niet iets om voor terug te schrikken, wel iets om rekening mee te houden. De geleidelijke maatschappelijke trend is de laatste jaren versterkt door ingrijpende ontwikkelingen op technisch gebied. Door internet en mobiele apparaten kan vrijwel iedereen, vrijwel overal en vrijwel altijd beschikken over grote hoeveelheden data. Van de overheid wordt verlangd data te leveren, want, zo is de redering, de data van de overheid zijn betaald uit publieke middelen. Wat is open data? Open data zijn data (gegevens) die door iedereen gebruikt kunnen en mogen worden. Organisaties die open data publiceren, streven er naar om zo veel mogelijk belemmeringen voor hergebruik van de gegevens weg te nemen. Daarom worden aan open data vaak, maar niet altijd, de volgende eisen gesteld: voor iedereen toegankelijk, zonder (financiële) drempels zonder opgaaf van reden en zonder registratie raadpleegbaar beschikbaar in een open gegevensformaat eenvoudig doorzoekbaar geschikt voor automatische verwerking via software beschreven (inhoud, kwaliteit, nauwkeurigheid, actualiteit, bronhouder) begrijpelijk, dus indien nodig met toelichting herbruikbaar zonder toestemming, d.w.z. met een open licentie brongegevens, dus niet geaggregeerd of geïnterpreteerd Het heeft nauwelijks zin om te discussiëren of iets wel of niet aan alle eisen voor open data voldoet. De essentie van open data is het wegnemen van belemmeringen. Elke belemmering die wordt weggenomen is een stap verder op weg naar een open gemeente. De laatste eis (niet aggregeren) is zelfs verboden voor gegevens die betrekking hebben op personen. Over individuen mag niets gepubliceerd worden, maar gegevens over groepen van personen zijn volgens de wet openbaar en moeten juist gepubliceerd worden als iemand erom vraagt. En deze regel heeft ook weer een uitzondering want over individuele bestuurders mogen wel gegevens getoond worden. Waarom open data? Open data heeft de potentie om bij te dragen aan een groot aantal doelen. In de documentatie en gevoerde gesprekken worden de volgende doelen genoemd (met daarachter de redenering): beoogd doel: vertrouwen van de burger in de overheid integriteit participatie door burgers en bedrijven efficiëntere dienstverlening wordt bereikt door: transparantie transparantie burgers krijgen gelijke informatiepositie burgers kunnen zelf opzoeken wat ze nodig hebben,

6 hogere kwaliteit dienstverlening efficiënter informatie delen intern en met ketenpartners bezuinigingen voorkómen van WOB-verzoeken scheppen van economische meerwaarde bevorderen innovatie verbetering gegevenskwaliteit verbetering kwaliteit beleidsvoorstellen dus ambtenaren hoeven minder vragen te beantwoorden gegevens zijn beschikbaar onafhankelijk van plaats en tijd; opzoeken gaat sneller collega s en andere overheden kunnen zelf opzoeken wat ze nodig hebben; minder brieven, s en telefoongesprekken nodig; informatie wordt automatisch gedeeld met ketenpartners via software de burger kan beter meedenken over mogelijke bezuinigingen en zelf alternatieven bedenken de gemeente publiceert bij voorbaat wat zich voor publicatie leent bedrijven kunnen nieuwe producten en diensten ontwikkelen op basis van de aangeboden data gegevens kunnen worden toegepast in nieuwe situaties, in nieuwe combinaties en met nieuwe technologie, op manieren die de gemeente zelf niet bedacht zou hebben de burger kan melding maken van fouten in de gegevens burgers kunnen suggesties doen om de kwaliteit en uitvoerbaarheid van voorstellen te verbeteren De gemeente Lelystad onderschrijft deze doelen stuk voor stuk en beoogt deze ook zelf. Daarbij moet worden opgemerkt dat een aantal doelen slecht meetbaar is, en ook dat een gedeelte zich nog niet in de praktijk heeft bewezen. Voor de gemeente is efficiëntiewinst voor de eigen organisatie belangrijk, mede omdat daarmee de investering in open data wordt terugverdiend. Beleidsprocessen openbaar De gemeente wil graag transparant zijn over beleidsvoorbereiding en besluitvorming. Dat betekent dat de burger moet kunnen zien welke beleidsstukken in voorbereiding zijn en hoe de besluitvorming verloopt. Op dit punt kan snel winst worden behaald door de collegestukken openbaar te maken. Op dit moment worden alleen, na afloop van de collegevergaderingen, de besluiten gepubliceerd. Daarin wordt verwezen naar stukken die de burger niet kan zien. Collegestukken zijn openbaar volgens de WOB, dus ieder die ze opvraagt kan ze nu al krijgen. Het is beter dergelijke vragen voor te zijn. Lelystad wil ook dat de burger, nog meer dan nu het geval is, kan participeren in de besluitvorming. Daarvoor is het nodig dat er wordt nagedacht over nieuwe vormen van inspraak, waarbij de voordelen van de burgerparticipatie maximaal benut worden en tegelijkertijd de inspanning van de gemeente, om die inspraak adequaat te verwerken in de voorstellen, beperkt wordt. Er zijn hiervoor verschillende scenario s denkbaar. De Rijksoverheid werkt met internetconsultatie. Via internetconsulatie.nl krijgen mensen, bedrijven en instellingen informatie over besluiten die in voorbereiding zijn en kunnen zij suggesties doen om de kwaliteit en uitvoerbaarheid van deze voorstellen te verbeteren. Ook Lelystad werkt soms op deze manier, bijvoorbeeld bij de inrichting van het Stadhuisplein. Een nadeel van internetconsultatie is dat het de gemeente veel inspanning kan kosten om alle reacties serieus in overweging te nemen en te beantwoorden. Om dit nadeel te ondervangen wordt gestart met een alternatief scenario:

7 De gemeente legt een beleidsdocument voor ter inspraak aan de organisaties of bewonersgroepen die belang hebben bij het onderwerp. Dit is nu al de gangbare werkwijze. Hetzelfde document wordt op het internet gepubliceerd, met vermelding van de status van het document, met vermelding van de organisaties aan wie het document ter inspraak is voorgelegd en met de vermelding dat overige belanghebbenden hun reacties kunnen richten aan deze organisaties. De gemeente bespreekt het document met de geïnviteerde organisaties, verwerkt de geleverde inspraak en handelt het verder af (al dan niet via college of raad). Indien het beleidsdocument de raad passeert, heeft iedereen die zich belanghebbende acht, nogmaals de gelegenheid om via zijn volksvertegenwoordiger, of via inspreken in de raad, zijn zienswijze kenbaar te maken. Aangezien belanghebbenden vroegtijdig zijn geïnformeerd heeft het publieke debat kans om meer diepgang te krijgen. De gemeente publiceert nu reeds, en in de nabije toekomst nog meer, grote hoeveelheden basisgegevens, waar de gemeente zelf ook zijn beleid op baseert. Nu de bevolking deze gegevens zelf ook kan inzien, bevindt zij zich meer dan vroeger met de gemeente op een gelijk speelveld. Dit scenario levert de gemeente niet veel extra werk op, want het aantal inspraakmomenten blijft gelijk. Het resultaat is: meer transparantie, beter onderbouwde inbreng van belanghebbenden doordat zij meer tijd en meer gegevens hebben. Kortom, een stap op weg naar de participatiemaatschappij. Stand van zaken open data Lelystad heeft al veel gerealiseerd op het gebied van open data, ook al is de term open data daarbij niet altijd gebruikt. Op de website van de gemeente zijn de laatste jaren steeds meer gegevens beschikbaar gekomen voor de buitenwereld en deze gegevens zijn beter toegankelijk, beter gestructureerd en beter doorzoekbaar geworden. Andere gegevens worden gedeeld via landelijke websites. De gemeente stelt voorts diverse datasets ter beschikking aan landelijke voorzieningen in het kader van verschillende wetten. Voorbeelden zijn ruimtelijke plannen, adres- en gebouwgegevens en openbare bekendmakingen. Via deze landelijke voorzieningen worden de gegevens weer beschikbaar gesteld aan de maatschappij, wat in de praktijk de beste vorm van open data is: landelijk dekkend, alles in hetzelfde, open gegevensformaat, met vaste procedures voor actualisering en kwaliteitsborging. Vergeleken met andere gemeente publiceert Lelystad al veel gegevens, waaronder het grootste deel van de top 20 die BZK aanbeveelt als startpunt voor gemeenten, hoewel niet alles wat wij op dit moment publiceren voldoet aan alle genoemde criteria van open data. Zie onderstaand overzicht: aanwezig aanwezig en behoeft bijstelling niet aanwezig 1. nieuwsfeed website 2. veelgestelde vragen 3. raadsverslagen 4. verslagen B&W 5. vacatures gemeente 6. openingstijden gemeentehuis 7. werk in uitvoering 8. afvalkalender 10. groenvoorzieningen 11. toeristeninformatie 12. monumenten 9. sportvoorzieningen 13. gemeentelijk adresboek 14. kunst in openbare ruimte 16. openingstijden winkels 19. ondergrondse containers 20. glasbakken / plasticbakken

8 15. evenementenkalender 17. stembureaus 18. openbare ruimtes zoals parken In het actieplan wordt voorgesteld deze top 20 te completeren. Beleidsmatig is het streven naar een open gemeente vastgelegd in het Strategisch Informatieplan (STIP), dat recent is vernieuwd. In het STIP staat hierover: De gemeente zal doorontwikkelen naar een Open Overheid van waaruit open en transparant informatie met burgers en bedrijven wordt gedeeld. Voor de toegankelijkheid van informatie geldt Openbaar, tenzij Voor de wijze van beschikbaar stellen van informatie zal gewerkt worden met open standaarden om een betere uitwisselbaarheid tussen diverse partijen (burgers, bedrijven en ketenpartners) te realiseren. Voor verdere ontwikkeling richting de Open Overheid is het noodzakelijk dat ambtenaren en bestuurders een gedeelde visie hebben. Dit visiedocument op zich zal daarvoor niet voldoende zijn. Individuele afdelingen kunnen geconfronteerd worden met kosten en met risico s die zij niet snel kunnen overzien, terwijl de baten elders liggen. In dat geval hebben deze afdelingen geen direct belang bij open data. Er moet daarom aandacht worden besteed aan het communiceren van de voordelen van open data en het, van geval tot geval, nauwgezet afwegen van kosten, baten en risico s. Openheid versus privacy De tendens naar meer openheid valt samen met een toenemende bezorgdheid over privacy en misbruik van persoonsgegevens. Deze bezorgdheid is terecht, want er bestaan goed georganiseerde criminele netwerken die continu bezig zijn om zo veel mogelijk persoonsgegevens bij elkaar te zoeken om deze te gebruiken voor identiteitsfraude en financiële malversaties. De overheid is niet altijd in staat gebleken de veiligheid van de aan haar toevertrouwde persoonsgegevens voldoende te garanderen. De Diginotar-affaire was daarvan een duidelijk voorbeeld. Een minder ernstige variant van privacyschending wordt gevormd door het combineren van persoonsgegevens uit verschillende gegevensbronnen, waardoor allerlei conclusies over een persoon getrokken kunnen worden. Ook dit acht de gemeente ongewenst. Persoonsgegevens dienen alleen gebruikt te worden voor de doelen waarvoor ze verstrekt zijn. De gemeente heeft de laatste jaren de beveiliging van gegevens sterk opgevoerd. Gegevens op het gemeentelijk netwerk mogen van buitenaf alleen onder streng gecontroleerde condities worden geraadpleegd of gewijzigd. Open data kennen daarentegen een compleet ander beveiligingsregime. Ze mogen door iedereen worden geraadpleegd maar ze mogen alleen door de bronbeheerder worden gewijzigd. Dit betekent dat de open data die de gemeente gaat publiceren strikt gescheiden zal worden van de rest van de gemeentelijke ICT-infrastructuur. Relatie met andere ontwikkelingen Het publiceren van open data is één van de vele manieren om gegevens te delen. Het is een zeer efficiënte manier, omdat gepubliceerde data niet alleen aan de buitenwereld ter beschikking staat, maar ook aan collega s en aan overheden met wie wordt samengewerkt (de ketenpartners).

9 Van open data wordt geëist dat deze gestructureerd en beschreven is. Het beschrijven van data wordt metadateren genoemd. Metadateren is echter ook voor de interne informatievoorziening nuttig en nodig. Van veel gegevens die de gemeente momenteel hanteert is de bron, de kwaliteit of de actualiteit onvoldoende duidelijk. Dit vermindert de waarde van de gegevens, geeft risico s als er conclusies aan de gegevens worden verbonden en belast de systemen omdat schijfruimte wordt ingenomen door data waarvan niet zeker is dat ze nog nodig is. Veel apps zijn gebaseerd op open data en de burgers kunnen pas profiteren van deze apps als de gemeente de benodigde data beschikbaar stelt. Een voorbeeld hiervan zijn de ingediende aanvragen voor omgevingsvergunningen, waar apps op gebouwd zijn die zich baseren op door gemeenten openbaar gemaakte data. Gemeenten die niet de vereiste data leveren voor populaire apps worden daar door hun burgers op aangesproken. De Gisviewer presenteert gegevens van de gemeente die al grotendeels voldoen aan de eisen van open data. De Gisviewer toont ook open data die door anderen gepubliceerd wordt. Van oorsprong is de viewer bedoeld om collega s onderling van informatie te voorzien, maar tegenwoordig wordt een gedeelte van de gegevens ook aan de burger getoond. Dit aandeel neemt gestaag toe. Kaders De gemeente mag niet alle gegevens publiceren die binnen de organisatie beschikbaar zijn. De belangrijkste beperking is de privacy, die geregeld is in de Wet Bescherming Persoonsgegevens. Gegevens mogen niet herleidbaar zijn tot één persoon, maar daar ook weer uitzonderingen op, bijvoorbeeld bij bestuurders (salarissen, declaraties, nevenfuncties). Kadastrale gegevens zijn wel herleidbaar tot personen en zijn verplicht openbaar. De meeste gegevens móeten beschikbaar worden gesteld, al dan niet op verzoek. Dit wordt bepaald door de Wet Openbaarheid van Bestuur. Alles is openbaar, tenzij de WOB of een andere wet het tegendeel bepaalt. De belangrijkste redenen om niet te openbaren zijn: veiligheid vertrouwelijkheid persoonsgegevens vertrouwelijkheid bedrijfs- of fabricagegegevens Voor persoonsgegevens geldt: gegevens die openbaar gemaakt worden, mogen op geen enkele manier betrekking hebben op, of herleid kunnen worden tot individuele personen. Risico s Open data kent niet alleen kansen maar ook risico s. In deze paragraaf worden de belangrijkste genoemd, met daarbij de mogelijkheden om deze in te perken. Meer open data kan weliswaar antwoord geven op vragen van burgers, maar de antwoorden kunnen ook weer nieuwe vragen oproepen en dus nieuw werk opleveren voor de ambtenaren. Te ondervangen door: de antwoorden op veelgestelde vragen ook weer te publiceren;

10 de begrijpelijkheid van gegevens en documenten bij voorbaat te verhogen door de lessen die worden geleerd uit de veelgestelde vragen. Gepubliceerde data kan verkeerd geïnterpreteerd worden of er kunnen verkeerde conclusies uit getrokken worden. Te ondervangen door: Een goede toelichting op de gegevens. Er kunnen conclusies worden getrokken uit verkeerde gegevens, want geen enkele gegevensverzameling is 100% perfect. Te ondervangen door: voorafgaand aan publicatie, voor elke aparte gegevensverzameling goed in beeld brengen wat de risico s zijn; zorgen dat er zo min mogelijk fouten in de gegevens zitten; oproepen correcties door te geven. Het doorgeven van correcties zo eenvoudig en laagdrempelig mogelijk maken; vermelden dat er fouten in de gegevens kunnen zitten; vermelden dat de gemeente niet aansprakelijk is voor de gevolgen van onjuistheid van deze gegevens, óf: dit risico accepteren. De gemeente trekt namelijk zelf ook wel eens verkeerde conclusies uit gegevens of conclusies uit verkeerde gegevens en moet dan ook zelf de gevolgen dragen. De te nemen voorzorgsmaatregelen worden van geval tot geval beoordeeld. Dit gebeurt altijd in overleg met de afdeling die de gegevensbron beheert. In alle gevallen moet men in het oog houden dat niet publiceren van openbare data ook een risico is, omdat daarmee de wet wordt overtreden. Prioriteitstelling De gemeente streeft naar maximale openheid en geeft uitvoering aan de opdracht van de raad (motie 5 juli 2011) om op termijn alle openbare gegevens van de gemeente Lelystad daadwerkelijk open toegankelijk te maken. De uitvoering hiervan kost tijd en inspanning, terwijl er risico s worden gelopen omdat de gemeente zich gedeeltelijk op onbekend terrein begeeft. Daarom worden prioriteiten gesteld om te bepalen wele gegevensverzamelingen als eerste aan de beurt zijn voor volledige openbaarmaking. De prioriteit wordt bepaald aan de hand van de volgende criteria: de behoefte van de burger de hoeveelheid werk die bespaard kan worden de kansen voor het (Lelystadse) bedrijfsleven de benodigde investering de risico s De behoefte van de burger De behoefte van burgers en bedrijven kan o.a. worden afgeleid uit de WOB-verzoeken die de laatste jaren zijn binnengekomen. Hieronder zijn de WOB-verzoeken van de laatste twee jaar geordend per onderwerp. De classificatie is enigszins arbitrair, maar specifieker naarmate een onderwerp vaker voorkomt.

11 Besparen van werk Het aantal WOB-verzoeken is een indicatie voor de hoeveelheid werk die de informatieverstrekking op dit moment kost. Onderstaand is de ontwikkeling van het aantal WOB-verzoeken over de laatste twee jaar te zien. WOB-verzoeken per kwartaal De trend is overduidelijk stijgend en dat geldt ook voor de hoeveelheid werk die hiermee gemoeid is. Afgelopen december is een initiatiefwet ingediend die de huidige WOB beoogt te vervangen, waarbij de mogelijkheid tot een dwangsom vervalt. Mogelijk kan hierdoor de stijgende tendens worden afgebogen. Een andere manier om mensen te ontmoedigen die puur om de dwangsom WOBverzoeken indienen, is door te besluiten WOB-verzoeken per niet meer in behandeling te nemen. Meerdere gemeenten zijn Lelystad hierin voorgegaan. Hoewel misbruik van de WOB verminderd kan worden, ligt het niet in de verwachting dat de behoefte aan openbare gegevens op zich afneemt. Actie van de gemeente is geboden om zo veel mogelijk verzoeken vóór te zijn. Kansen voor het bedrijfsleven Het bedrijfsleven kan nieuwe producten of diensten ontwikkelen op basis van open data. Innovatie kan worden bereikt als er nieuwe verbanden in data worden gevonden of de data in nieuwe combinaties wordt toegepast of met nieuwe technologie, zoals apps. Het beste lenen zich hiervoor de grote

12 ruimtelijke en statistische datasets die de gemeente beheert. Deze komen dan ook terug in het actieplan. De waarde van een gegevensverzameling wordt groter naarmate deze betrekking heeft op een groter gebied of een grotere populatie, want er is dan meer draagvlak voor ontwikkeling van producten en diensten. Daarom is het van belang dat overheden hun data zoveel mogelijk op dezelfde manier aanbieden. Open gegevensformaten helpen daarbij, maar ook het aansluiten bij gestandaardiseerde begrippenlijsten en gegevenswoordenboeken. Verder helpt het als de gemeente hierover afstemt met andere overheden en met KING. De benodigde investering Het publiceren van een gegevensverzameling is op zich een kleine moeite, niet meer dan het uploaden van gegevens van ons eigen netwerk naar een open dataportaal. Wat wel veel werk kan zijn, is ervoor zorgen dat de gegevens voldoen aan de eisen van open data. Voor sommige datasets van de gemeente is dat maar een kleine stap, omdat deze al gestructureerd en beschreven zijn, een goede kwaliteit hebben en beschikbaar zijn in een open formaat. Deze gegevens krijgen daarom een hogere prioriteit en komen terug in het actieplan. Andere gegevensverzamelingen komen later aan de beurt. Zoals eerder opgemerkt, komt het voldoen aan de eisen van open data ook de interne informatievoorziening ten goede, en de informatieuitwisseling met ketenpartners. Dit zijn dus investeringen die zichzelf op meerdere fronten kunnen terugverdienen. Referenties Relevante documenten: Gemeente Lelystad, Strategisch informatieplan, december 2013 Gemeenteraad Lelystad, motie Het nieuwe werken doorwerken, 5 juli 2011 Ministerie BZK, Visie Open Overheid, september 2013 Ministerie BZK, Actieplan Open Overheid, september 2013 Raad voor het openbaar bestuur, Gij zult openbaar maken, september 2012 Rekenkamer Lelystad, Verslag kringgesprek ambtelijke organisatie, oktober 2013 Contact gehad met: Gemeente Enschede Metropoolregio Amsterdam Ministerie BZK (projectleider open data) Provincie Groningen Links: