Economische ontwikkelingen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Economische ontwikkelingen"

Transcriptie

1 In het eerste kwartaal vlakte de groei van wereldeconomie iets af. De Amerikaanse economie vertraagde aanzienlijk onder invloed van de afkoelende huizenmarkt. De groei in het eurogebied daalde licht, maar bleef boven zijn trendmatige niveau. In het lopende jaar trekken de Europese en Amerikaanse groei naar verwachting weer iets aan. De afkoeling van de Amerikaanse huizenmarkt, de hoge risicotolerantie op de financiële markten en de aanhoudende betalingsbalansonevenwichtigheden blijven de belangrijkste neerwaartse risico s voor de wereldeconomie. De hoge Nederlandse economische groei wordt breed gedragen, waarbij de spanningen op de arbeidsmarkt toenemen. De Nederlandse inflatie is opgelopen tot de gemiddelde inflatie in het eurogebied. Groei industriële landen loopt uiteen Na een robuuste groei in is de economische groei in de geïndustrialiseerde landen in het eerste kwartaal van 7 afgezwakt (grafiek ). In de Verenigde Staten (vs) daalde de groei tot onder de trendmatige groei, die door de oeso op,7% wordt geschat. De groei in het eurogebied vlakte in het eerste kwartaal af tot 3,%, maar bleef daarmee boven het trendmatige niveau van ongeveer %. Mede door een krachtige impuls van de export kon de Japanse economie het eind bereikte groeitempo vasthouden. De export profiteerde van de dalende wisselkoers van de yen en de aanhoudend sterke groei in China (,% in het eerste kwartaal). China is inmiddels een even belangrijke handelspartner voor Japan geworden als de vs. In de loop van het jaar zal de economische groei in de vs en het eurogebied weer oplopen, maar lager uitkomen dan in, volgens het gemiddelde van de voorspellingen van commerciële banken en onderzoeksinstituten. Voor de vs wordt uitgegaan van een groeivertraging van 3,3% tot ongeveer,%, tegen een verwachte daling voor het eurogebied van,7% naar ongeveer,5%. De groeiverwachting voor Japan voor het lopende jaar is door de recente positieve ontwikkelingen opwaarts bijgesteld tot,%, hetzelfde niveau als in. Ook de voorlopende indicator van de oeso suggereert een vertraging van de economische groei in de geïndustrialiseerde landen, terwijl voor China de vooruitzichten goed blijven. Deze verwachtingen staan vooral aan neerwaartse risico s bloot, samenhangend met ontwikkelingen op de financiële markten, betalingsbalansonevenwichtigheden en de Amerikaanse huizenmarkt. De afgelopen jaren zijn de risicopremies op obligatiemarkten gedaald, terwijl de aandelenkoersen de zeer Grafiek Economische groei en grootste handelspartners Japan Procentuele mutaties ten opzichte van het vorige overeenkomstige kwartaal en aandelen in procenten Economische groei Grootste handelspartners Japan Verenigde Staten Eurogebied Japan China Verenigde Staten Toelichting: Aandelen zijn berekend als de som van de export en import van Japan met een land, in procenten van de som van totale export en totale import van Japan. Er is gebruik gemaakt van twaalfmaandssommen. Bron: Thomson Financial. DNB / Kwartaalbericht juni 7 7

2 hoge niveaus van begin dit jaar evenaarden. In februari daalden de aandelenkoersen wereldwijd, naar aanleiding van een aangekondigde verscherping van toezichtmaatregelen op de aandelenbeurs van Sjanghai en faillissementen onder Amerikaanse hypotheekbanken, om vervolgens in korte tijd volledig te herstellen (grafiek ). De tijdelijk toegenomen volatiliteit van de aandelenkoersen illustreert het risico van een daling van de huidige, relatief hoge risicotolerantie onder financiële marktpartijen. Plotselinge prijsaanpassingen op financiële markten, bijvoorbeeld door een daling van de huidige hoge winstgevendheid van bedrijven tot normale niveaus, kunnen negatieve vermogenseffecten hebben op de consumptie en de investeringen onder druk zetten. Een ander risico is een schoksgewijze aanpassing van de betalingsbalansonevenwichtigheden tussen de vs enerzijds, en de Aziatische en olieproducerende landen anderzijds. Het Amerikaanse lopende rekening tekort daalde in het vierde kwartaal van, maar bleef op een hoog niveau (5,% bbp). Het Amerikaanse handelstekort, dat eind eveneens was gedaald, nam begin 7 toe van usd 59 miljard in januari tot usd miljard in maart. Dit werd veroorzaakt door een stijging van de import, waarbij de invloed van de hogere olieprijs op de prijs van oliegerelateerde importgoederen een belangrijke rol speelde. Ondanks de koersdaling van de Amerikaanse dollar tot historisch lage niveaus bleef de exportgroei gematigd, doordat koersaanpassingen met vertraging doorwerken in de ontwikkeling van handelsstromen. Daarbij is de dollar vooral gedaald ten opzichte van de euro en de valuta van andere Europese Grafiek Beurskoersen Januari = ; weekultimo s vs Eurogebied Japan Bron: Thomson Financial. Grafiek 3 Bijdragen aan bbp Verenigde Staten Procentpunten en procentuele mutaties Particuliere consumptie ii Particuliere investeringen in woningen iii Overige particuliere investeringen Overheidsbestedingen Toelichting: seizoenvrij op jaarbasis. Bron: Bureau of Economic Analysis. landen, waar de consumptiegroei relatief laag is. De dollar is niet of nauwelijks gedaald ten opzichte van de valuta van landen waarmee het Amerikaanse handelstekort het grootst is. Amerikaanse groei daalt iv De Amerikaanse groei daalde in het eerste kwartaal sterk, tot,% (geannualiseerd). Deze daling hangt gedeeltelijk samen met de afkoeling van de huizenmarkt vanaf 5. Die afkoeling heeft vooralsnog vooral een directe invloed op de economische groei door lagere woninginvesteringen. Het aantal opgeleverde nieuwe woningen is met meer dan 5% gedaald vanaf een historisch hoogtepunt in maart, terwijl de woninginvesteringen voor het vierde kwartaal op rij een negatieve bijdrage aan de bbp-groei leverden (grafiek 3). Het risico bestaat dat door vermogenseffecten ook de particuliere consumptie wordt beïnvloed. De consumptiegroei bleef in het eerste kwartaal hoog (,% geannualiseerd), en hield de Amerikaanse groei overeind. De overige particuliere investeringen leverden slechts een bescheiden bijdrage aan de groei in het eerste kwartaal, ondanks de hoge bedrijfswinsten en goede financie- Voorraadvorming Netto export i 7 BBP DNB / Kwartaalbericht juni 7

3 ringscondities. De Amerikaanse economie kreeg ook minder steun van de overheidsconsumptie, terwijl de bijdrage van de uitvoer en voorraadvorming sterk negatief was. Het blijft onzeker of het dieptepunt op de huizenmarkt al is bereikt. Positieve signalen zijn de minder sterke daling van het aantal in aanbouw genomen woningen en het aantal verleende bouwvergunningen in het eerste kwartaal. Daar staat tegenover dat het aantal in aanbouw genomen woningen lager ligt dan het aantal opgeleverde woningen en dat de voorraad te koop staande woningen nog steeds hoog is. Ook zijn de afgelopen maanden een aantal problemen op de subprime hypotheekmarkt, die bestaat uit huizenbezitters met een lage kredietwaardigheid, duidelijk geworden (zie het artikel De gevolgen van de hypotheekcrisis in de vs voor de financiële stabiliteit ). Het aandeel van deze hypotheken is de afgelopen jaren sterk gegroeid tegen de achtergrond van explosieve huizenprijsstijgingen en lage hypotheekrentes (grafiek ), waarbij hypotheekverstrekkers hun kredietvoorwaarden versoepelden en risicovolle hypotheekvormen aanboden. De afkoeling van de huizenmarkt heeft geleid tot oplopende betalingsachter-standen en gedwongen verkopen. In reactie hierop hebben veel banken hun kredietvoorwaarden recent aangescherpt, wat de vraag naar huizen drukt en waardoor het verzilveren van overwaarde voor huizenbezitters moeilijker is. Overwaardeverzilvering is één van de financieringsbronnen voor de Amerikaanse consumptie, die de afgelopen jaren sneller groeide dan het beschikbare inkomen. De afkoeling van de huizenmarkt hoeft niet direct tot een daling van de consumptie te leiden, omdat het vermogen van huishoudens de afgelopen jaren sterk is toegenomen door de stijgende huizenprijzen en beurskoersen. In is de overwaardeverzilvering echter teruggelopen, net als de vermogenswinst op bestaande woningen. Huishoudens gebruiken dus in toenemende mate andere vermogenscomponenten voor de financiering van hun spaartekort, zoals aandelen- en beleggingsfondsen. De sterke loongroei en de stijgende aandelenkoersen hadden begin dit jaar een positieve invloed op het Amerikaanse consumentenvertrouwen, dat na maart echter licht daalde onder invloed van de volatiliteit op de aandelenmarkten en de hoge benzineprijs door krappe raffinagecapaciteit. Grafiek Subprime hypotheken en overwaardeverzilvering Verenigde Staten Subprime hypotheken Procenten Overwaardeverzilvering, spaarquote en vermogenswinst Procenten beschikbaar inkomen Betalingsachterstanden (procenten van uitstaande subprime hypotheken) Volume subprime hypotheken (procenten van totaal), Besparingen Overwaardeverzilvering Vermogenswinst bestaande woningen Toelichting: Cijfers rechter grafiek vierkwartaalsgemiddelden. Bron: Federal Reserve bank of St. Louis () en Wheathon () en Mortgage Bankers association, imf (Survey vol 35, no.5) en Federal Reserve, Flow of funds accounts. DNB / Kwartaalbericht juni 7 9

4 De Federal Reserve heeft de beleidsrente sinds juli constant gehouden op 5,5%. Mede als gevolg van de oplopende olieprijs liep de inflatie, gemeten aan de consumentenprijsindex, op van,% (op jaarbasis) in januari tot,% in april. De kerninflatie, de prijsstijging exclusief energie en voedselprijzen, daalde in dezelfde periode van,7% tot,% (op jaarbasis). De inflatierisico s lijken hiermee iets af te nemen, maar zijn nog niet verdwenen. Naast de ontwikkeling van de olieprijs en de depreciatie van de dollar, kan de krapte op de arbeidsmarkt door stijgende loonkosten voor inflatoire druk zorgen. Eurogebied schakelt terug De economie van het eurogebied groeide in het eerste kwartaal met,% ten opzichte van het laatste kwartaal van (grafiek 5), dat is vier keer zo hoog als de Amerikaanse groei volgens dezelfde maatstaf. In geografisch opzicht is de groei in het eurogebied breed gespreid. Tussen en 5 was Spanje goed voor ongeveer /3e van de totale groei in het eurogebied, gedreven door een sterke binnenlandse vraag tegen een achtergrond van stijgende huizenprijzen. In is de groei in andere landen stevig aangetrokken, en ook in het eerste kwartaal van 7 leverde de rest van het eurogebied een grotere bijdrage aan de economische groei. De investeringen en voorraadvorming leverden een positieve bijdrage aan de groei, terwijl de consumptie en netto export een negatieve bijdrage leverden. De investeringsgroei versnelde onder invloed van de verder oplopende bezettingsgraad. Daarbij bevindt het producentenvertrouwen zich boven zijn langjarig gemiddelde. Gemeten van kwartaal op kwartaal is bijdrage van de uitvoer vertekend doordat in Duitsland transacties uit het derde kwartaal zijn geboekt in het laatste kwartaal van. Ten opzichte van het eerste kwartaal van groeide de uitvoer met,3%, net zoveel als de invoer, ondanks de appreciatie van de euro. Een verklaring is dat exportprijzen met vertraging doorwerken in exportvolumes. Daarbij steeg de wisselkoers ten opzichte van belangrijkste handelspartners en gecorrigeerd voor de ontwikkeling van de loonkosten (de reële effectieve wisselkoers), aanmerkelijk minder door de gematigde loongroei in het eurogebied de afgelopen jaren. De Duitse btw-verhoging per januari drukte de gemiddelde consumptiegroei in het eurogebied in het eerste kwartaal, doordat Duitse consumenten een deel van hun (grote) uitgaven al in deden. Cijfers voor Duitse detailhandels- en autoverkopen suggereren dat Grafiek 5 Bijdragen aan bbp eurogebied en wisselkoers euro Bijdragen aan bbp eurogebied Procentpunten en procentuele mutaties, Wisselkoers euro Eerste kwartaal 999 = 3,75 3,5 5, ,5 - -, Particuliere consumptie Investeringen Overheidsconsumptie Voorraadvorming Netto export BBP (k.o.k.) BBP (j.o.j.), Nominaal t.o.v. dollar Nominaal effectief Reëel op basis van loonkosten v 7 Toelichting: bijdragen seizoenvrij. Bron: Eurostat en Thomson Financial. DNB / Kwartaalbericht juni 7

5 dit effect slechts tijdelijk is. De Duitse consumptiegroei bleef de afgelopen jaren achter bij eerdere conjunctuurcycli, waardoor het één van de landen was waar de binnenlandse vraag een relatief kleine bijdrage leverde aan het economische herstel. De afgelopen maanden is het Duitse consumentenvertrouwen sterk gestegen. In het eurogebied als geheel is het consumentenvertrouwen toegenomen vanaf midden 5, onder invloed van de gestaag dalende werkloosheid (grafiek ). De vooruitzichten voor de ontwikkeling van de particuliere consumptie in het eurogebied zijn derhalve positief. De hicp-inflatie steeg in het eerste kwartaal met, procent punt tot,9 %, en bleef op dat niveau in april en mei. De prijsopdrijvende effecten van de stijgende olieprijs werden geneutraliseerd door de appreciërende euro, en de onderliggende inflatie (zonder de bijdrage van energie en onbewerkt voedsel) was gelijk aan de totale inflatie. In de komende maanden kan de inflatie door gunstige basiseffecten tijdelijk nog verder terugvallen. In stegen de loonkosten per eenheid product met slechts,%, door de gunstige combinatie van oplopende productiviteitsgroei en loonmatiging, maar op termijn is de toenemende krapte op de arbeidsmarkt een risico voor de prijsontwikkeling. In 7 verhoogde de Raad van Bestuur van de ecb Grafiek Vertrouwensindicatoren eurogebied Procenten beroepsbevolking 9,,5, 7,5 7,, Werkloosheid Consumentenvertrouwevertrouwen Producenten- (genormaliseerd)seerd), (genormali- Toelichting: Het producentenvertrouwen is gebaseerd op de maandelijkse enquête gehouden onder inkoopmanagers (pmi). Consumentenvertrouwen is afkomstig van de Europese Commissie. Normalisatie producentenvertrouwen vanaf 997 en consumentenvertrouwen vanaf 95. Bron: Thomson Financial en ntc Research tweemaal met 5 procentpunt het belangrijkste rentetarief, de basisherfinancieringsrente, tot % in juni. Het beleid van de ecb is nog steeds aan de accommoderende zijde, gelet op de gunstige financieringscondities, de snelle groei van de kredietverlening en de overvloedige liquiditeit in het eurogebied. De geldhoeveelheid groeide de afgelopen maanden met % of meer, en ook de zakelijke kredietverlening bleef hoog. Nederland: gematigde loonontwikkeling bij hoogconjunctuur In het eerste kwartaal is de Nederlandse economie gegroeid met,% ten opzichte van het voorgaande kwartaal (tabel ). Op kwartaalbasis ligt de groei nu al bijna twee jaar min of meer stabiel rond dit niveau, dat hoger is dan de potentiële groei die door het Centraal Plan Bureau is geschat. De vorig jaar bereikte hoogconjunctuur zet hiermee door (zie artikel De Nederlandse economie in 7-9 ). De dnb-conjunctuurindicator, die een inschatting geeft van de stand van de conjunctuur op basis van diverse economische variabelen, wijst eveneens op een zeer positieve economische ontwikkeling. Net als in Duitsland steunde het economische herstel in Nederland de afgelopen jaren vooral op de export, die vorig jaar met 7,% toenam. In de eerste maanden van dit jaar vlakte de groei van de uitvoer iets af, doordat de zachte winter de uitvoer van gas drukte. De wederuitvoer groeide met,3% op jaarbasis, meer dan drie keer zo snel als de binnenlands geproduceerde uitvoer. De ontwikkeling van de invoer bleef in het eerste kwartaal achter bij de uitvoer, waardoor de bijdrage van de netto export aan de groei positief was. De consumptiegroei was de afgelopen maanden gematigd, doordat het warme weer zorgde voor een lager energieverbruik. Tegelijkertijd namen de uitgaven aan duurzame consumptiegoederen echter sterk toe en bleef het consumentenvertrouwen zeer hoog. De consumptie lijkt hiermee toch aan te trekken, na in de afgelopen drie jaar slechts half zo veel te zijn gegroeid als in dezelfde fase in de vorige cyclus. In het eerste kwartaal werd de belangrijkste bijdrage aan de economische groei geleverd door de particuliere investeringen, die net als in sterk groeiden. Ondanks dit gunstige investeringsklimaat is de kredietverlening van banken aan bedrijven met een groei van 7,% in het eerste kwartaal wederom minder sterk toegenomen dan in voorgaande vier kwartalen. Dit kan worden verklaard doordat het verschil tussen de korte DNB / Kwartaalbericht juni 7

6 Tabel Bestedingen Nederland Procentuele mutaties respectievelijk procentpunten i ii iii iv i ii iii iv i Procentuele mutaties ten opzichte van direct voorafgaande periode Bbp Particuliere consumptie Particuliere investeringen Overheidsbestedingen Uitvoer Invoer,5,7 3,7,7 5,5 5,,9 -, (,) 7,, (,) 7, 7,9 -,,7 -,7-3, -,,, 3,3,9 3,7 3,9,7,9,,5,,5,7, -3,,,,, -, (,5) 3,,5 (,9) 3,,,9,7 3,,,,,7 3,9,,,, -,,,,,,,5,,,,5 Bijdragen aan bbp-groei; procentpunten 3 Particuliere consumptie Particuliere investeringen Overheidsbestedingen Voorraadvorming Netto export,3, -,3,7 -, (,),, (,) -,, - -,5,5,5 -,,,5,3, -,3, -,5,,9 -,3 -,3 (,3),5,7 () -,,5,,5, -,5,,,7,3, -,3 -,, -,3, Exclusief voorraadvorming. De getallen tussen haakjes zijn gecorrigeerd voor veranderingen in het zorgstelsel. 3 Door statistische verschillen tellen de bijdragen niet op tot de bbp-groei. Bron: cbs. en lange rente kleiner is geworden, waardoor de groei van de korte kredietverlening is afgevlakt. De groei van de kredietverlening met een lange looptijd was in het eerste kwartaal 9,3%. Ook de productie van de verwerkende industrie, die de afgelopen jaren achterbleef bij die in het eurogebied (grafiek 7), nam sterk toe. In eerdere perioden van economisch herstel was de industriële productie juist een aanjager van de groei. De machinebouw- en transportmiddelenindustrie profiteerden van de sterke toename van de investeringen in machines en installaties in (%). Ook de productie in de meeste andere bedrijfstakken groeide, met uitzondering van de dalende productie van aardgas in de tweede helft van. De groei van de productie lijkt voorlopig niet ten einde. Het producentenvertrouwen blijft zeer positief, en zowel de binnen- als buitenlandse orderpositie ligt op een hoog niveau. Met de onstuimige groei begint de productiecapaciteit te knellen. Het aantal ondernemers dat zich belemmerd voelt door een te geringe productiecapaciteit is sterk toegenomen, hoewel de bezettingsgraad laag blijft in vergelijking met de vorige hoogconjunctuur (grafiek ). Ook het aantal ondernemers dat een tekort aan personeel noemt als belangrijkste pro- Grafiek 7 Industriële productie Index derde kwartaal 3= Nederland, verwerkende industrie Eurogebied, verwerkende industrie Nederland, Industriële productie exclusief bouwnijverheid Toelichting: Driemaandsvoortschrijdende gemiddelden. Bron: cbs en Thomson Financial. DNB / Kwartaalbericht juni 7

7 Grafiek Bezettingsgraad, werkloosheid en productiebelemmeringen Nederland Procenten en procenten beroepsbevolking Bezettingsgraad en productiebelemmering Werkloosheid en productiebelemmering king bovendien afgezwakt en het aandeel van ouderen in de beroepsbevolking toegenomen, waarvoor de vraag en het aanbod op de arbeidsmarkt niet goed op elkaar aansluiten. Tijdens de vorige twee fasen van hoogconjunctuur leverden hogere arbeidskosten de belangrijkste bijdrage aan de inflatie. In de conjuncturele neergang die volgde, werden de lonen sterk gematigd waardoor de arbeidskosten de afgelopen drie jaar geen, of zelfs een negatieve bijdrage aan de inflatie hebben geleverd. De oplopende spanningen op de arbeidsmarkt hebben deze cyclus nog niet geleid tot forse loonstijgingen. In het eerste kwartaal van 7 stegen de contractlonen (exclusief bijzondere beloningen) met,%, een lichte daling ten opzichte van de gemiddelde stijging van,% in. De loonkosten, die in werden gedrukt door lagere werkgeverspremies voor arbeidsongeschiktheid en prepensioen, liepen wel op van,% in naar,5% in het eerste kwartaal van 7. Contractlonen reageren doorgaans met een vertraging van á jaar op spanningen in de arbeidsmarkt, doordat cao s vaak voor een looptijd van meer dan een jaar worden afgesloten. Dit jaar wordt de loonontwikkeling nog gedrukt door cao s die zijn afgesloten in 5, toen de economische vooruitzichten nog onzeker waren. Het grootste deel van deze cao s zal echter in de twee- Productiebelemmering door gebrek aan capaciteit Bezettingsgraad, Productiebelemmering door personeelstekort Werkloosheid, Bron: cbs en eigen berekeningen. ductiebelemmering is toegenomen, terwijl de werkloosheid verder is gedaald. De vacaturegraad ligt op een vergelijkbaar niveau als in de jaren 999-, toen de arbeidsmarkt zeer krap was. Toenemende druk op de arbeidsmarkt Vanaf de tweede helft van 5 is de beroepsbevolking met ongeveer 9. mensen meer uitgebreid dan de bevolking tussen de 5 en jaar is toegenomen. Dit additionele arbeidsaanbod is voor een belangrijk deel te danken aan de hogere participatie van ouderen (grafiek 9). De afgelopen jaren is de netto arbeidsparticipatie van 55 t/m -jarigen vrijwel continu toegenomen, terwijl de participatie van de 5 tot 5-jarigen een cyclisch patroon volgde. De stijging van de participatie is echter niet voldoende om de toegenomen vraag naar arbeid op te vangen: de werkzame beroepsbevolking is vanaf de tweede helft van 5 bijna twee keer zo veel gestegen als de beroepsbevolking. Bij een continuering van de sterke vraag naar arbeid zal de druk op de arbeidsmarkt verder toenemen, aangezien het potentiële arbeidsaanbod kleiner is dan in de jaren negentig. In het begin van de huidige cyclus lag de werkloosheid procentpunt lager, en de arbeidsparticipatie procentpunt hoger dan in de vorige cyclus. Door de vergrijzing is de groei van de beroepsgeschikte bevol- DNB / Kwartaalbericht juni 7 3

8 Grafiek 9 Bevolking en beroepsbevolking Nederland Bevolking en beroepsbevolking, 5- jaar Cumulatieve verandering in duizenden ten opzichte opzichte van januari Netto participatiegraad Procenten Bevolking Beroepsbevolking Werkzame beroepsbevolking 5-5 jaar 55- jaar, Toelichting: De cijfers zijn berekend uit voor seizoen gecorrigeerde driemaandsgemiddelden. Netto participatiegraad: werkzame beroepsbevolking in procenten bevolking. Bron: cbs. Grafiek Inflatieverschil Nederland en het eurogebied (hicp) Procentuele bijdragen aan hicp-inflatie; maandcijfers é é é Energie Industriële producten, exclusief energie Voedsel Diensten Totaal inflatieverschil Inflatie Nederland Inflatie eurogebied Toelichting: De uitsplitsing van mei 7 was op afsluitdatum nog niet bekend. Bron: Eurostat. DNB / Kwartaalbericht juni 7

9 de helft van dit jaar aflopen. In recent afgesloten cao s zijn forse loonstijgingen overeengekomen. De contractloonstijging zal daardoor vanaf naar verwachting de loonkosten opdrijven, en daarmee opwaartse druk op de inflatie geven. Gezien de spanningen op de arbeidsmarkt en de gematigde contractloonstijging bestaat het risico op incidentele loonstijgingen dit jaar al. Inflatie loopt op tot eurogebied gemiddelde In het eerste kwartaal van 7 is de Nederlandse inflatie op gelopen tot,%. Volgens de Europese definitie (hicp-inflatie) zijn de prijzen in het eerste kwartaal met,5% gestegen, waarbij de Nederlandse inflatie is opgelopen van het laagste inflatieniveau in het eurogebied in januari (,%) naar een inflatieniveau boven het gemiddelde in mei (%). Sinds september 3 lag de Nederlandse inflatie onder het gemiddelde van het eurogebied, terwijl de jaren daarvoor de Nederlandse inflatie veel hoger was (grafiek ). De invloed van de prijzenoorlog in de supermarkten is af te lezen aan de neerwaartse druk van voedselprijzen in en 5. De vertraging waarmee de lonen reageerden op de economische neergang is zichtbaar in de langdurig prijsopdrijvende bijdrage van de dienstensector, waarvoor arbeid een belangrijke kostenpost is. DNB / Kwartaalbericht juni 7 5

Persbericht. Economie groeit 0,9 procent in eerste kwartaal Centraal Bureau voor de Statistiek. Kwartaal-op-kwartaalgroei aangetrokken

Persbericht. Economie groeit 0,9 procent in eerste kwartaal Centraal Bureau voor de Statistiek. Kwartaal-op-kwartaalgroei aangetrokken Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB04-103 1 juli 2004 9.30 uur Economie groeit 0,9 procent in eerste kwartaal 2004 De Nederlandse economie is in het eerste kwartaal van 2004 met 0,9 procent

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen

Economische ontwikkelingen Economische ontwikkelingen In het vierde kwartaal ontwikkelde de wereldeconomie zich gunstig. In de VS zwakte de groei niet verder af en in het eurogebied en Japan was de groei zelfs onverwacht krachtig.

Nadere informatie

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009.

Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Persconferentie: De Nederlandse conjunctuur in 2008, d.d. 13 februari 2009. Sheet 1: Opening Het CBS publiceert vandaag het eerste cijfer van de economische groei over het vierde kwartaal en de voorlopige

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economische groei derde kwartaal 2008 vertraagt tot 1,8 procent

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economische groei derde kwartaal 2008 vertraagt tot 1,8 procent Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-077 14 november 2008 9.30 uur Economische groei derde kwartaal 2008 vertraagt tot 1,8 procent Bijna een halvering in vergelijking met eerste halfjaar

Nadere informatie

Economische visie op 2015

Economische visie op 2015 //5 Economische visie op 5 Nieuwjaarsbijeenkomst VNO-NCW regio Zwolle Björn Giesbergen januari 5 Inhoud Visie op 5 Europa: toekomstige koploper of eeuwige achterblijver? (conjunctuur/financiële markten)

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Onderdeel Economische groei Inflatie Producentenvertrouwen Consumptie Omzet detailhandel Consumentenvertrouwen Hypotheken Hypotheek- en kapitaalmarktrente

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 BIJLAGE II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit in 1 naar verwachting met 1¼%. Voor komend jaar wordt een groei van 1¾% voorzien. De toename van

Nadere informatie

UIT groei en conjunctuur

UIT groei en conjunctuur Economische groei. Economische groei drukken we uit in de procentuele groei van het BBP op jaarbasis. De groei van het BBP heeft twee oorzaken. Het BBP kan groeien omdat de prijzen van producten stijgen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009 Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-038 15 mei 2009 9.30 uur Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009 Grootste krimp na de Tweede Wereldoorlog Export en investeringen vallen

Nadere informatie

Persbericht. Economie verder gekrompen. Centraal Bureau voor de Statistiek. Uitvoer blijft groeien. Minder investeringen

Persbericht. Economie verder gekrompen. Centraal Bureau voor de Statistiek. Uitvoer blijft groeien. Minder investeringen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-011 14 februari 2013 9.30 uur Economie verder gekrompen Economie krimpt in vierde kwartaal 0,2 procent t.o.v. kwartaal eerder Ten opzichte van een jaar

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen

Economische ontwikkelingen Economische ontwikkelingen De neerwaartse risico s voor de economische groei zijn groter dan gebruikelijk, mede door de turbulente financiële markten De Europese economie groeide evenals de Nederlandse

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie 0,7 procent gekrompen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie 0,7 procent gekrompen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-009 15 februari 2012 9.30 uur Economie 0,7 procent gekrompen In vierde kwartaal 0,7 procent krimp t.o.v. een jaar eerder Consumptie 1,8 procent lager

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

CBS: economie krimpt door lager gasverbruik

CBS: economie krimpt door lager gasverbruik Persbericht PB14-032 15 mei 2014 9.30 uur CBS: economie krimpt door lager gasverbruik - Sterke afname binnenlands verbruik en export van aardgas door milde winter - Mede hierdoor economische krimp van

Nadere informatie

Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei

Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei Persbericht PB14-050 14 augustus 2014 09.30 uur Flashraming CBS: export zorgt voor economische groei - Economie groeit volgens de flashraming met 0,5 procent ten opzichte van eerste kwartaal 2014 - Volgens

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen

Economische ontwikkelingen De mondiale inflatie is in het tweede kwartaal verder opgelopen. De hogere prijzen van voedsel, olie en andere grondstoffen vormen een negatieve externe schok die samenvalt met de groeivertraging in de

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank. Kwartaalbericht december 2006

De Nederlandsche Bank. Kwartaalbericht december 2006 06 De Nederlandsche Bank Kwartaalbericht december 2006 Centrale bank en prudentieel toezichthouder financiële instellingen 2006 De Nederlandsche Bank nv Oplage: 2.850 Iedere openbaarmaking en verveelvoudiging

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Visie op 2010 Hoop op herstel

Visie op 2010 Hoop op herstel Visie op 21 Hoop op herstel Dr. A.E. (Annelies) Hogenbirk 15 december 29 Rabobank Economisch Onderzoek Agenda Terugblik op de recessie Mondiale economische ontwikkelingen Groene loten Waar zit de groei?

Nadere informatie

Economie groeit met 0,1 procent, 46 duizend banen minder

Economie groeit met 0,1 procent, 46 duizend banen minder Persbericht PB13-070 14 november 2013 09.30 uur Economie groeit met 0,1 procent, 46 duizend banen minder - Economie groeit in derde kwartaal met 0,1 procent ten opzichte van tweede kwartaal - 46 duizend

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen 3e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis en de in het spoor daarvan vertragende wereldconjunctuur leiden ertoe dat de economische groei scherp terugvalt, tot ¼%

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen

Economische ontwikkelingen De recessie is nog niet ten einde, maar een lichte verbetering is zichtbaar. In het tweede kwartaal kwam vrijwel wereldwijd een einde aan het ongekende tempo van de teruggang. Dit blijkt vooral uit het

Nadere informatie

Kentering op de Europese woningmarkten

Kentering op de Europese woningmarkten Na een hausse die twaalf jaar duurde, is nu in de meeste Europese landen waaronder Nederland een afvlakking van de huizenprijsstijging te zien. In enkele landen dalen de prijzen zelfs. Een belangrijke

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Het waren weekjes weer wel: 38 en 39

Het waren weekjes weer wel: 38 en 39 aug. okt. dec. feb. april juni aug. aug. okt. dec. feb. april juni aug. aug. okt. dec. feb. april juni aug. Het waren weekjes weer wel: 38 en 39. De nieuwe macrocijfers.5..5. -.5 -. -.5 -. -.5 % -.6 -.6.

Nadere informatie

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO- ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot 20 mei 2005 beschikbare informatie hebben medewerkers van het Eurosysteem projecties

Nadere informatie

Koufront vanuit het westen

Koufront vanuit het westen Koufront vanuit het westen De Nederlandse economie heeft twee zeer mooie jaren achter de rug. In 8 zal de BBP-groei door de verslechterde externe omgeving gedurende het jaar fors terugvallen. Voor 9 verwachten

Nadere informatie

De macro-economische vooruitzichten voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan

De macro-economische vooruitzichten voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan Economie en onderneming De macro-economische vooruitzichten 2006-2012 voor de wereldeconomie: evenwichtige groei in Europa, terugval in de Verenigde Staten en Japan Meyermans, E. & Van Brusselen, P. (2006).

Nadere informatie

Persbericht. Economie groeit in 2000 met 3,9% Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Economie groeit in 2000 met 3,9% Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB01-035 15 februari 2001 9.30 uur Economie groeit in 2000 met 3,9% De Nederlandse economie heeft ook in 2000 een goed jaar doorgemaakt. De volumegroei van

Nadere informatie

Nederland in het eurogebied

Nederland in het eurogebied Nederland in het eurogebied De wereldeconomie heeft in de afgelopen maanden te maken gekregen met een lichte vertraging van de groei. In veel landen, waaronder de Verenigde Staten (VS) en Japan, kwamen

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. Februari 2001: De Conjunctuur in Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. Februari 2001: De Conjunctuur in Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB01-041 22 februari 2001 10.30 uur Februari 2001: De Conjunctuur in 2000 Economische groei in 2000: 3,9% Ook in 2000 heeft de Nederlandse economie

Nadere informatie

Voorspelkracht conjunctuurindicatoren voor bbp-groei in het eurogebied

Voorspelkracht conjunctuurindicatoren voor bbp-groei in het eurogebied Voorspelkracht conjunctuurindicatoren voor bbp-groei in het eurogebied Centrale bankiers maken veelvuldig gebruik van conjunctuurindicatoren omdat deze tijdige informatie geven over de ontwikkeling van

Nadere informatie

CPB Notitie. Economierapportage september De wereldeconomie

CPB Notitie. Economierapportage september De wereldeconomie CPB Notitie Nummer : 2002/69 Datum : 17 september 2002 Aan : De Minister van Economische Zaken Economierapportage september 2002 1 De economische groei in de industrielanden zal door de onrust op de financiële

Nadere informatie

Persbericht. Economische groei derde kwartaal 3,3 % Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Economische groei derde kwartaal 3,3 % Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-014 25 januari 2001 9.30 uur Economische groei derde kwartaal 3,3 % De volumegroei van het bruto binnenlands product (BBP) in het derde kwartaal van

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal januari 2017 t/m 31 maart Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal januari 2017 t/m 31 maart Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2017-1 januari 2017 t/m 31 maart 2017 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is gestegen van 105,7% naar 110,5%; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie 1,1 procent gekrompen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie 1,1 procent gekrompen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-032 15 mei 2012 9.30 uur Economie 1,1 procent gekrompen In eerste kwartaal 1,1 procent krimp t.o.v. een jaar eerder Investeringen 4,2 procent lager Consumptie

Nadere informatie

Nederland in het eurogebied

Nederland in het eurogebied Nederland in het eurogebied Wereldwijd zet de economische opleving door. De gedurende de zomer sterk gestegen olieprijs en de aanhoudend zwakker wordende dollar zetten de kracht van het verdere herstel

Nadere informatie

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED

DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED DOOR MEDEWERKERS VAN HET EUROSYSTEEM SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot 20 mei 2008 beschikbare informatie hebben medewerkers van het Eurosysteem projecties

Nadere informatie

Door staf van het Eurosysteem samengestelde macro-economische projecties voor het eurogebied

Door staf van het Eurosysteem samengestelde macro-economische projecties voor het eurogebied Door staf van het Eurosysteem samengestelde macro-economische projecties voor het eurogebied Op basis van de tot 17 mei 2004 beschikbare informatie hebben stafleden van het Eurosysteem projecties opgesteld

Nadere informatie

Economie groeit met 0,7 procent

Economie groeit met 0,7 procent Persbericht PB14 010 14 februari 08.30 uur Economie groeit met 0,7 procent Economie groeit in vierde kwartaal met 0,7 procent ten opzichte van het derde kwartaal 8 duizend banen minder dan in het derde

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Inleiding Lorette Ford De economische ontwikkeling van een land kan door middel van drie belangrijke economische indicatoren

Nadere informatie

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse gezinnen bereikten vlak voor de crisis een naoorlogs dieptepunt. Na de crisis moeten huishoudens fors

Nadere informatie

Geen Europese verkoudheid door niezend Amerika

Geen Europese verkoudheid door niezend Amerika De samenhang van conjunctuurcycli in de Verenigde Staten (VS) en het eurogebied en Nederland suggereert dat een groeivertraging in de VS van invloed is op de economische groei in het eurogebied en Nederland.

Nadere informatie

De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016

De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016 Instituut voor de nationale rekeningen PERSCOMMUNIQUÉ 28-4-2016 Links: Publicatie NBB.Stat Algemene informatie De economische groei bedraagt 0,2 % in het eerste kwartaal van 2016 Over het hele jaar 2015

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. Maart Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. Maart Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB00-072 30 maart 2000 10.30 uur Maart 2000 Algemeen: stabiel gunstig beeld Het beeld van de Nederlandse conjunctuur is in de laatste maand niet veel

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Vooruitzichten 6-7 Economisch Bureau Nederland december Nederlandse economie: groei houdt aan De Nederlandse economie groeide in met ongeveer % - tweemaal zoveel als in 4.

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht BBP-groei krijgt bredere basis Economisch Bureau Nederland 22 april 215 Aandeel flexibele arbeidscontracten groeit 1% 8% 6% 4% 2% % 3 4 5 6 7 8 9 1 11 12 13 14 Werknemer vast

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Groei boven 2% Economisch Bureau Nederland 2 juni 2015 Groei versnelt tot meer dan 2% in 2015 en 2016 De Nederlandse economie heeft de laatste twee kwartalen een behoorlijke

Nadere informatie

ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN 2003

ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN 2003 Brussel, 10 maart 2003 Federaal Planbureau /03/HJB/bd/2027_n ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN 2003 Veelbelovend herstel wereldeconomie in eerste helft van 2002 werd niet bevestigd in het tweede halfjaar In het

Nadere informatie

Economische outlook Nederlandse regio s 2 e kwartaal 2011

Economische outlook Nederlandse regio s 2 e kwartaal 2011 Economische outlook Nederlandse regio s 2 e kwartaal 2011 Verwachtingen in West-Nederland positiefst De productie van industriële bedrijven in Nederland groeide in april 2011 met 0,8% nauwelijks ten opzichte

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

Technische aannames betreffende de rente, de wisselkoersen, de grondstoffenprijzen en het begrotingsbeleid

Technische aannames betreffende de rente, de wisselkoersen, de grondstoffenprijzen en het begrotingsbeleid Kader DOOR MEDEWERKERS VAN DE SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot en met 22 februari 2013 beschikbare informatie hebben medewerkers van de projecties samengesteld

Nadere informatie

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Module 8 havo 5 Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Economische conjunctuur hoogconjunctuur Reëel binnenlands product groeit procentueel sterker dan gemiddeld. laagconjunctuur Reëel binnenlands product groeit

Nadere informatie

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Directeur Particulieren en Private Banking 5 februari 15 Welkom Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Voorstellen Tim Legierse Hoofd Nationaal Onderzoek 3 Visie

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda Inleiding. 2 Globaal beeld arbeidsmarkt 2006

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda Inleiding. 2 Globaal beeld arbeidsmarkt 2006 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2006 Herstel economie zet fors door Aantal banen neemt toe Werkloosheidsdaling Breda minder groot Daling jeugdwerkloosheid stagneert Aantal bijstandsgerechtigden daalt

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Economische ontwikkelingen

Economische ontwikkelingen De kracht van het mondiale herstel is afgenomen. In het tweede kwartaal was de groei in de VS fors lager dan in het eerste kwartaal en indicatoren wijzen op een verdere daling. Of de VS in een tweede recessie

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Arbeidsmarkt in vogelvlucht

Arbeidsmarkt in vogelvlucht Arbeidsmarkt in vogelvlucht In het eerste kwartaal van 2011 is het aantal banen van werknemers, in vergelijking met het vierde kwartaal van 2010, licht gedaald. Dit is het eerste kwartaal met banenkrimp

Nadere informatie

Kwartaalbericht Woningmarkt

Kwartaalbericht Woningmarkt Markt voor bestaande woningen Woningprijzen dalen verder De prijzen voor bestaande koopwoningen zijn in het derde kwartaal van 211 voor het vierde achtereenvolgende kwartaal gedaald. Op basis van de index

Nadere informatie

Nederland in het eurogebied

Nederland in het eurogebied Nederland in het eurogebied In het derde kwartaal is volgens voorlopige cijfers een einde gekomen aan de Nederlandse recessie. Na drie kwartalen van een krimpend bruto binnenlands product, groeide de economie

Nadere informatie

Licht op energie (2013 - november)

Licht op energie (2013 - november) PMI index Licht op energie (2013 - november) Macro-economische ontwikkelingen De indicator van Markit voor economische bedrijvigheid in de Eurozone ligt sinds enkele maanden net boven de 50 punten. In

Nadere informatie

De economische groei bedraagt 0,5 % in het eerste kwartaal van 2017

De economische groei bedraagt 0,5 % in het eerste kwartaal van 2017 Instituut voor de nationale rekeningen PERSCOMMUNIQUÉ 28-4-2017 Links: Publicatie NBB.Stat Algemene informatie De economische groei bedraagt 0,5 % in het eerste kwartaal van 2017 Over het hele jaar 2016

Nadere informatie

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09 HAAGSE MONITOR ECONOMISCHE RECESSIE 7 Deze monitor geeft zowel prognoses als gerealiseerde cijfers weer. Het vaststellen van gerealiseerde cijfers kost tijd, maar worden, zodra deze bekend zijn, in de

Nadere informatie

Grafiek 1 Verslechtering concurrentiepositie Nederlandse industrie in termen van loonkosten per eenheid produkt (procentuele mutaties)

Grafiek 1 Verslechtering concurrentiepositie Nederlandse industrie in termen van loonkosten per eenheid produkt (procentuele mutaties) Feiten sociaal-economische situatie I Concurrentiepositie ten opzichte van eurogebied Sinds 997 is sprake van een gestage verslechtering van de Nederlandse concurrentiepositie, die in de ramingen van het

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Vooral minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Vooral minder banen in industrie en zakelijke dienstverlening Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB02-252 10 december 2002 9.30 uur Werkgelegenheid groeit in de zorg en daalt in het bedrijfsleven In het derde kwartaal van 2002 is het aantal banen van

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. September Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. September Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB00-221 28 september 2000 10.30 uur September 2000 Algemeen: tendens onveranderd Over het algemeen laten de indicatoren van de Nederlandse conjunctuur

Nadere informatie

Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België

Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België Maart 212 1 1 - -1-1 -2-2 -3-3 22 23 24 2 26 27 28 29 21 211 212 Seizoengezuiverde en afgevlakte reeks Seizoengezuiverde brutoreeks De conjunctuurbarometer

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM Data & Research 2 april 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding: beschrijving van de gebruikte betaalbaarheidsindicatoren en grafieken...

Nadere informatie

Persbericht. Economische groei in de eerste negen maanden 4,1% Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Economische groei in de eerste negen maanden 4,1% Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-265 23 november 2000 9.30 uur Economische groei in de eerste negen maanden 4,1% De volumegroei van het bruto binnenlands product (BBP) komt in het derde

Nadere informatie

Persbericht. Huishoudens verliezen koopkracht in Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Huishoudens verliezen koopkracht in Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB04-112 15 juli 2004 9.30 uur Huishoudens verliezen koopkracht in 2003 In 2003 is het reëel beschikbaar inkomen van huishoudens voor het eerst in tien jaar

Nadere informatie

Nederlandse economie in zicht

Nederlandse economie in zicht Nederlandse economie in zicht Economie maakt inhaalslag Economisch Bureau Nederland 1 september 215 Nederlandse economie is bezig met een inhaalslag De Nederlandse economie doet het goed en groeit harder

Nadere informatie

Welkom bij Visie op Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek

Welkom bij Visie op Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Welkom bij Visie op 216 Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Visie op 216 Stabiele groeivooruitzichten omgeven door onzekere wereldeconomie Tim Legierse 28 januari 216 Agenda Wereldeconomie Nederland Achterhoek

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Conjunctuurbericht. Januari 2001. Centraal Bureau voor de Statistiek

Conjunctuurbericht. Januari 2001. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Conjunctuurbericht PB01-015 25 januari 2001 10.30 uur Januari 2001 Algemeen: conjunctuur over de top Aan het begin van het nieuwe jaar geven meerdere economische indicatoren

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Communiqué. Verloop van de Belgische uitvoermarkten

Communiqué. Verloop van de Belgische uitvoermarkten INSTITUT DES COMPTES NATIONAUX INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN BUREAU FÉDÉRAL DU PLAN FEDERAAL PLANBUREAU Communiqué 20.06.2003 Economische Begroting 2004 Overeenkomstig de wet van 21 december 1994

Nadere informatie

Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België

Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België Conjunctuurbarometer van de Nationale Bank van België Oktober 212 1 1 - -1-1 -2-2 -3-3 22 23 24 2 26 27 28 29 21 211 212 Seizoengezuiverde en afgevlakte reeks Seizoengezuiverde brutoreeks De conjunctuurbarometer

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2016 t/m 31 december Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2016 t/m 31 december Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2016-1 oktober 2016 t/m 31 december 2016 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is gestegen van 98,8% naar 105,7%; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Eurozone. Trage hervatting van de groei

Eurozone. Trage hervatting van de groei Trage hervatting van de groei Te midden van de onrust rond de Europese schuldencrisis werd de economische groei in de eurozone in het eerste kwartaal van voorzichtig hervat. Voor de komende kwartalen verwachten

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Projecties betreffende het internationale klimaat. Projecties voor de reële bbp-groei

Projecties betreffende het internationale klimaat. Projecties voor de reële bbp-groei Kader DOOR MEDEWERKERS VAN DE SAMENGESTELDE MACRO-ECONOMISCHE PROJECTIES VOOR HET EUROGEBIED Op basis van de tot 23 augustus 2013 beschikbare informatie, hebben medewerkers van de projecties samengesteld

Nadere informatie

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006

AEGON Equity Fund. vierde kwartaal 2006 Profiel Het AEGON Equity Fund is een besloten fonds voor gemene rekening, waarin verzekeringsrelaties van AEGON kunnen participeren. Het AEGON Equity Fund belegt wereldwijd in aandelen met de nadruk op

Nadere informatie

De kredietcrisis en de reële economie

De kredietcrisis en de reële economie De kredietcrisis wordt gekenmerkt door uitzonderlijke problemen in de wereldwijde bancaire sector. Hierdoor zullen banken terughoudender zijn in het verstrekken van kredieten. Moderne economieën zijn sterk

Nadere informatie

Nederland. Stilstand, maar geen achteruitgang

Nederland. Stilstand, maar geen achteruitgang Stilstand, maar geen achteruitgang Nederland ontkomt niet aan de wereldwijde economische neergang. Deze heeft ervoor gezorgd dat de economische groei in ons land in het tweede kwartaal van tot een halt

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

Visie op de Nederlandse economie in 2014

Visie op de Nederlandse economie in 2014 Visie op de Nederlandse economie in 2014 De economie lijkt in de tweede helft van 2013 de bodem te hebben bereikt. Het is sinds 2008 niet de eerste keer dat dit gebeurt. Na het aanvankelijke herstel gedurende

Nadere informatie

Consumentenprijsindex In de persmededeling van 5 augustus 2003 heeft het CBS gemeld dat de uitkomsten over de periode juni 2002 tot en met juni 2003

Consumentenprijsindex In de persmededeling van 5 augustus 2003 heeft het CBS gemeld dat de uitkomsten over de periode juni 2002 tot en met juni 2003 Consumentenprijsindex In de persmededeling van augustus heeft het CBS gemeld dat de uitkomsten over de periode juni tot en met juni niet correct zijn. Dientengevolge zijn de CPI-cijfers in deze publicatie

Nadere informatie