WE DON T NEED NO EDUCATION

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WE DON T NEED NO EDUCATION"

Transcriptie

1 KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN OPLEIDING COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN WE DON T NEED NO EDUCATION Onderzoek naar de muzikale kennis van rockers Promotor : Prof. Dr. G. DE MEYER Verslaggever : Prof. Dr. D. GELDERS VERHANDELING aangeboden tot het verkrijgen van de graad van Licentiaat in de Communicatiewetenschappen door Anton FANNES academiejaar

2 Inhoud Lijst van tabellen 1 Lijst van figuren 2 Voorwoord 3 START ME UP Inleiding 4 1. Doelstellingen 4 2. Rechtvaardiging van het rockonderzoek 5 3. Vraagstelling en hypothesen 7 SONG TWO Onderzoek 9 1. Kritiek op voorgaand onderzoek Kwalitatief onderzoek bij Green Kwantitatief onderzoek in Vlaanderen en Vlaams-Brabant Jolien De Boodt Filip Libin Een andere kijk Begrenzing Leeftijd Rock Instrumentatie Plaats van opleiding Sneeuwbalsteekproef Keuze van de beginpunten Mathias Moors Stef Rawoe Yves Peeters Verloop van de sneeuwbal De tak Moors De tak Rawoe De tak Peeters De interviews 28

3 COME TOGETHER Literatuur vs. interviews Indeling De commerciële of industriematige muzikant De originele of creatieve muzikant Twee verschillende rassen Rock in het onderwijs? Muziekonderwijs in Vlaanderen Het officiële muziekonderwijs Het onofficiële muziekonderwijs De vergelijking Muziekeducatieonderzoek Filosofisch kader Formeel vs. informeel leren Notatie Luisteren en repertoirekeuze Kijken Hoe een rocker leert Effectiviteit van het leren Motivatie Volwassenen Ouders of familie Leraars Ouders en leraars Leeftijdsgenoten Andere factoren Beginleeftijd en jaren ervaring Persoonlijkheid Gedreven, ongedisciplineerd, autodidact Besluit Songwriting 84 ARE YOU EXPERIENCED? - Eigen ervaringen Organisatie JMA De Notenboom Problemen met de filosofie 90

4 3. Bevindingen voor elektrische gitaar Muzikaal begrip Instrumentale techniek JMA tegenover onderzoek Aanbevelingen 95 THE FINAL COUNTDOWN Besluit We don t need no education Another brick in the wall 99 Referenties 101 Exit music Bijlage 105 Bijlage 1. Interview met Philip Bruffaerts 105 Bijlage 2. Interview met Kurt Lelièvre 111 Bijlage 3. Interview met Jeroen Jullet 120 Bijlage 4. Interview met Michael Liekens 124 Bijlage 5. Interview met Daan Vounckx 129 Bijlage 6. Interview met Frederik Meeuwis 134 Bijlage 7. Interview met Jade Van Ussel 138 Bijlage 8. Interview met Stef Caers 142 Bijlage 9. Interview met Enzo Cloetens 148

5 Lijst van tabellen Tabel 1. Leeftijd steekproef De Boodt 12 Tabel 2. Amateur/professioneel continuüm 30 Tabel 3. Beginleeftijd, beginleeftijd lessen, jaren ervaring en status 78 Tabel 4. Gemiddelde beginleeftijd voor professionele en niet-professionele muzikanten 78 1

6 Lijst van figuren Figuur 1. Samenstelling van het totaal geconsumeerde pakket naar populaire en hoogculturele onderdelen en geboorteperiode, Nederlandse bevolking van 16 jaar en ouder, 1983 en Figuur 2. History of jazz 13 Figuur 3. Sneeuwbalsteekproef 22 Figuur 4. Bereik Reminisce 25 Figuur 5. Aantal leerlingen aan het Deeltijds Kunst Onderwijs (DKO) tussen (in absolute cijfers) 41 Figuur 6. Relatieve participatie Vlaams-Brabant 42 Figuur 7. Profiel van muziekcentra 44 Figuur 8. Profiel van alternatieve muziekscholen 44 Figuur 9. Profiel van Deeltijds Kunstonderwijs 45 Figuur 10. Notenschrift voor Kurt Lelièvre 54 Figuur 11. Guitar Pro editor 57 Figuur 12. Interactie van menselijke variabelen binnen een muzikale context 73 2

7 Voorwoord Contacten: Mathias, Stef, Yves Correctie: Mam Richting: professor De Meyer Humor: Rebekka Informatie: Gillis, Luc, Vincent Schema: Pieter Steun: een hoop vrienden Vriendelijkheid: Daan, Enzo, Frederik, Jade, Jeroen, Kurt, Michael, Philip, Stef X: iedereen die ik vergeet Less is more 3

8 START ME UP - Inleiding Een schrijver schrijft mooiere boeken als hij een uitgebreide woordenschat gebruikt. Een schilder kan beter de werkelijkheid weergeven naarmate zijn techniek beter is. Een cineast kan betere films maken als hij iets kent van beeldcompositie. Maar hoe zit het met de rockmuzikant en zijn theoretische kennis en zijn technisch kunnen? Het is geweten dat Picasso of Mondriaan hun penseel behendig konden gebruiken maar toch kozen voor het abstracte lijnenwerk waar schijnbaar niet zoveel techniek voor nodig is. Mocht deze gedachtegang door te trekken zijn, dan kan men verwachten dat rockmuzikanten eveneens instrumentaal technisch en muzikaal theoretisch onderbouwd zijn maar kiezen voor less is more: strofe, refrein en misschien een brug. Majeur of mineur. Dit onderzoek peilt naar de kennis en het kunnen van de Vlaams-Brabantse rockmuzikant. Wat kunnen zij, waar en hoe hebben zij muziek leren spelen en zijn zij tevreden met hun prestaties. Zoeken zij zich te perfectioneren in de muziek en kan het muziekonderwijs hen daarbij helpen? 1. Doelstellingen Het onderzoek naar het leerproces van een rockmuzikant wordt in vijf delen besproken. Het eerste deel omvat de relevantie van het onderzoek en formuleert enkele hypotheses over rockmuzikanten. In het tweede deel wordt een overzicht van gelijkaardig onderzoek gegeven en daarin wordt dit onderzoek gepositioneerd. Door een andere werkmethode te gebruiken, kan deze thesis ander onderzoek aanvullen. De piste bestaat uit een kwalitatieve steekproef, gebaseerd op interviews en op een functionele begrenzing van de onderzoeksgroep. Deel drie, het grootste deel van dit onderzoek, bestudeert hoe in Vlaanderen en in Vlaams- Brabant de muziekscholen zijn georganiseerd. Naast de droge cijfers worden de muzikanten aan het woord gelaten. Meningen van de negen muzikanten die van begin februari tot midden april 2007 werden geïnterviewd worden vergeleken met Vlaams en internationaal onderzoek. We proberen te achterhalen wie of wat bijdraagt aan het succes van de rockmuzikanten. In het onderdeel Are you experienced? wijd ik uit over de werking van een alternatieve muziekschool in Vlaams-Brabant, namelijk het jeugdmuziekatelier De Notenboom in Tildonk. We vragen ons meer specifiek af hoe lessen elektrische gitaar onderwezen worden. 4

9 Tot slot wordt in het laatste deel een overzicht gegeven van de factoren die het leerproces van de rockmuzikanten beïnvloeden. De werking en het nut van muziekscholen wordt bekeken vanuit de ogen van de rockers. Daardoor kunnen we aanbevelingen doen voor toekomstige rockcursussen. 2. Rechtvaardiging van het rockonderzoek De rock- en popmuziek wordt door musicologen en muzieksociologen vrijwel steeds minachtend benaderd. Adorno was de voortrekker van deze kritische benadering en benadrukt het eenvoudige, voorspelbare karakter van deze muziek. Hij zegt dat deze muziek de mensen dom houdt door bijvoorbeeld steeds dezelfde structuren te hanteren (DeNora, 2003, p 23). Ongetwijfeld zit er hier een deel waarheid in. De gemiddelde rocksong steekt op vlak van structuur, melodie en harmonie minder gecompliceerd in elkaar dan een klassiek werk. Toch lijkt het onverantwoord om hiervoor alle populaire muziek te weren uit het officiële muziekonderwijs. Vandaar dat uit verschillende hoeken kritieken worden geformuleerd op Adorno. Zo beschrijft Tia DeNora in After Adorno Rethinking music sociology (p. 23) de eenzijdige benadering van Adorno: de kritische denker heeft nooit populaire muziek bestudeerd en baseerde zijn theorie op een rits vooroordelen. Eveneens in het voorwoord van How popular musicians learn (Green, 2001) nuanceert Robert Fripp de stelling van Adorno. Hij geeft toe dat er inderdaad afstompende massacultuur is, waarvan de schlager het typisch voorbeeld is maar merkt op dat populaire cultuur toch iets anders kan zijn. In deze cultuurvorm gaat een zanger proberen te zingen in de taal van zijn publiek zodat de massa zeer direct bereikt kan worden. Pop- en rockmuziek is volgens Fripp dus muziek voor de gewone mens en neemt afstand van de hoge cultuur, die enkel voor de elite bedoeld is. Naast de theoretische weerlegging van Adorno s kritiek, valt de empirische realiteit niet te negeren. Pop- en rockmuziek maakt deel uit van de muziekgeschiedenis. Als we aannemen dat de rockmuziek in 1954, bij het debuut van Elvis Presley doorbrak (De Meyer & Trappeniers, 2003, p. 268), dan zijn we nu toch al meer dan een halve eeuw verder. Deze muziek is niet monotoon gebleven maar evolueert snel (Stuyck, 2003, p. 31). Rock is ook belangrijk omdat het zoveel mensen aanspreekt en dus een massamedium is. Als voorbeeld hiervan kan een muziekfestival zoals Rock Werchter, dat over vier dagen 5

10 ongeveer mensen lokt (Redactie telecomwereld, 2004, z.p.), een grote publieke invloed hebben. Tot slot valt nog de belangrijke opmerking te maken dat populaire muziek telkens gezien wordt als tegenhanger van hoge cultuurmuziek. Volgens Peterson en Simkus (De Haan, Knulst & Van Eijck, 2002, p. 154) is de tweedeling tussen klassieke muziek en rockmuziek een fout en gaan steeds meer mensen die twee werelden vermengen tot één geheel. Volgens hun notie van culturele omnivoor blijkt dat consumptie van lage cultuur niet uitsluitend bestemd is voor de lage klassen en ook omgekeerd dat hogere klassen niet uitsluitend hoge culturele muziek beluisteren. Dit is een recente trend want jonge mensen luisteren vaker dan ouderen naar zowel lage als hoge cultuur. De babyboomers luisteren zowel naar de muziek die hun ouders beluisterden als de muziek uit hun jonge jaren. Uit figuur 1 kunnen we zien dat de populaire muziek de bovenhand neemt op vlak van consumptie althans in Nederland. Figuur 1. Samenstelling van het totaal geconsumeerde pakket naar populaire en hoogculturele onderdelen en geboorteperiode, Nederlandse bevolking van 16 jaar en ouder, 1983 en Bron: De Haan, Knulst & Van Eijck, 2002, p. 161 Het heeft dus geen zin genres esthetisch te gaan vergelijken want elk genre heeft zijn eigen karakteristieken, zijn eigen functie, zijn eigen publiek en zijn eigen geschiedenis. Langs de andere kant is het onmogelijk de genres helemaal los van elkaar te zien. Zo zijn de bouwstenen van elk muziekgenre hetzelfde. Het gebruik van barokke akkoordprogressies 6

11 komt veelvuldig al dan niet bewust voor in rocksongs. Middleton (1990, pp ) wijst op de bachcantate die als basis stond voor Procul Harum s wereldhit A whiter shade of pale. Dezelfde formule wordt toegepast in Percy Sledge s When a man loves a woman. Sommige critici noemen enkel Bach hoge cultuur en de populaire hits niet. Uiteindelijk gaat het in beide gevallen gewoon over muziek. 3. Vraagstelling en hypothesen In ons onderzoek worden hypotheses geformuleerd die berusten op de literatuur. Zo wordt er verondersteld dat rockmuzikanten minder les krijgen dan klassiek geschoolde muzikanten. De eigen weg zoeken en origineel zijn, wordt in het rockmilieu hoger in het vaandel gedragen dan in het klassieke milieu waar vooral op bestaande partituren van klassieke componisten wordt gewerkt. Toch moeten rockmuzikanten evengoed naar informatie speuren om hun instrument te beheersen. Een tweede hypothese veronderstelt dat hoe hoger de muzikant op de trap van de professionaliteit zit, hoe meer muziekkennis en techniek hij heeft. Toch lijkt aan de oppervlakte van een rocksong weinig moeilijks te zitten, zowel qua taalgebruik als qua melodie, harmonie of structuur. Zo is herhaling, zowel van tekst in het refrein, als van melodieën, harmonieën en structuren schering en inslag (Middleton, 1990, p. 290). Het is moeilijk om deze muzikale stijlfiguur als complex te zien. We kunnen ons dan afvragen of uitgebreide muzikale kennis wel echt vereist is om een geslaagd rockmuzikant te zijn. De Meyer & Trappeniers (2003, p. 14) wijzen wel op de factor geluk in het doorbreken binnen het populaire muziekveld. Naast enkele lucky stars, wordt verondersteld dat de meeste rockmuzikanten hardwerkende mensen zijn met een aardige dosis muzikale achtergrond. De derde hypothese betreft de beginleeftijd waarop de muzikant zijn of haar lessen aanvat. Logisch lijkt dat hoe vroeger men begint met muzikaal onderricht, hoe hoger men op de professionele ladder eindigt. Natuurlijk hangt niet alles af van de scholing. Afkomst, talent, motivatie, geluk zijn maar enkele factoren die ook een sterke invloed hebben op de muzikale toekomst. Een laatste hypothese heeft te maken met de aard van het instrument dat men bespeelt. Verwacht wordt dat zangers en zangeressen minder geschoold zijn dan andere muzikanten omdat er schijnbaar minder techniek voor nodig is en omdat vele van nature uit kunnen 7

12 zingen. Toch wordt er verondersteld dat zangers en zangeressen die een scholing krijgen een rijkere stijl ontwikkelen dan ongeschoolden. 8

13 SONG TWO - Onderzoek Vooraleer te beginnen aan de onderzoeksmethoden is het belangrijk even stil te staan bij voorgaande onderzoeken. Lucy Green schreef in How popular musicians learn (2001), uitgebreid neer hoe rockmuzikanten hun instrument en het rockgenre aanleren. Dichter bij huis maakten zowel Jolien De Boodt als Filip Libin in 2006 een thesis over hoe geschoold respectievelijk Vlaamse en Vlaams-Brabantse muzikanten zijn. Men kan zich dan ook afvragen waarom nog zo een onderzoek nodig is. We bespreken eerst waar vorige onderzoeken te kort kwamen en dan mijn visie in hoofdstuk 2. Opmerking [*1]: is het niet beter om als titel 'onderzoek' te nemen met een onderdeel over uw onderzoeksmethoden? 1. Bedenkingen bij voorgaand onderzoek 1.1. Kwalitatief onderzoek bij Green Lucy Green is waarschijnlijk de onderzoeker die het nauwkeurigste de leermethoden van populaire muzikanten onderzocht. Aan de hand van kwalitatieve interviews bij muzikanten uit Londen tussen 15 en 50 jaar onderzocht ze welke materie de muzikanten krijgen onderwezen, hoe techniek en kennis worden vergaard, hoe populaire muziek aangeleerd wordt, welke gedragingen en waarden de muzikanten hebben, hoe populaire muzikanten leren uit het traditionele onderwijs en hoe ze leren uit de nieuwe onderwijsvormen. Uit haar resultaten kunnen voornamelijk conclusies getrokken worden voor de situatie in het Engeland en minder voor die in Vlaanderen. De Engelse bevolking én het educatiebeleid verschillen wezenlijk. Green (2001, p.2) spreekt over een dalend aantal leerlingen binnen het muziekonderwijs. In Vlaanderen zien we bijna een explosie van muzikanten binnen de onderwijssystemen (Poppunt, 2006). Op vlak van het educatiebeleid in Engeland zijn er voor het muziekonderwijs twee doelen, namelijk performing and composing en listening and appraising (Lanckmans & Preckler, 2003, pp ). Hieruit blijkt dat het Engelse muziekonderwijs wel nadruk legt op bijvoorbeeld composing, terwijl aan het Vlaamse Deeltijds Kunstonderwijs (DKO) daar geen of weinig aandacht voor is. Naast het verschil tussen het Britse en het Vlaamse muziekonderwijs zijn er nog andere bedenkingen bij Greens onderzoek. Green selecteert haar respondenten op een weinig wetenschappelijke wijze. Ofwel verwittigt ze collega s en vrienden dat ze bezig is met het onderzoek, of hangt ze een briefje op in de muziekschool waar ze lesgeeft met de vraag of er 9

14 mensen geïnteresseerd zijn of ze interviewt haar leerlingen. De enige beperking is dat de respondenten elkaar niet kennen (Green, 2001, pp ). Mensen laten kiezen of ze wel of niet willen participeren aan een interview kan een vertekening veroorzaken. Ook doordat ze via de muziekschool haar data verzamelt, komt ze waarschijnlijk voornamelijk met geschoolde populaire muzikanten in contact. Vermits respondenten vooraf wisten dat het onderzoek de leermethoden van muzikanten betrof, ontstaat het vermoeden dat de best geschoolden eerder zullen reageren dan minder geschoolde muzikanten. Op deze manier is er weinig kans dat een muzikant geselecteerd wordt die op onconventionele wijze te werk is gegaan en die in alternatieve milieus zijn ding probeert te doen. In mijn onderzoek probeer ik via een sneeuwbalsteekproef deze problemen te omzeilen (zie 4.). Op een tweede vlak maakt Green sluitende conclusies moeilijk doordat ze een evolutie probeert te zien van eerder formeel naar informeel leren bij haar respondenten. Haar jongste muzikant is 15 jaar en de oudste is 50 jaar. Op een steekproef van 14 muzikanten is het echter moeilijk om conclusies te trekken over een leeftijdsverschil van 35 jaar. Het is namelijk mogelijk dat haar oudste muzikant bijvoorbeeld niet representatief is voor zijn leeftijdscategorie. Uiteindelijk vindt Green geen grote verschillen op vlak van leermethoden bij de rockers van verschillende leeftijd. Om deze fout te vermijden wordt in ons onderzoek de leeftijd begrensd (cfr. hoofdstuk 3.1.). Tenslotte maakt de Londense onderzoeker geen onderscheid wat de instrumenten betreft. Er zijn negen gitaristen, zeven drummers, slechts één leadvocal en twee backing vocals in haar steekproef. Het is echter mogelijk dat muzikanten anders te werk gaan naargelang hun instrument. In het onderzoek van Green gebruikt de professionele zangeres Nanette wel degelijk een afwijkende methode om haar zang aan te leren. Bij haar was namelijk dyslectie vastgesteld. Zij moest met haar gehoor werken en had mindere theoretische onderbouw (p. 40). Men kan zich afvragen of enkel professionele vocalisten zich kunnen permitteren om geen noten te kunnen lezen. Hierover kan Green geen besluiten trekken. 10

15 1.2. Kwantitatief onderzoek in Vlaanderen Jolien De Boodt In ons onderzoek komen deels dezelfde vragen aan bod die De Boodt (2006) onderzocht in haar studie over het profiel van de Vlaamse popmuzikant. Ons en haar onderzoek zijn perfect complementair omdat de Gentse vorser een kwantitatieve methode gebruikt. Toch kunnen hier en daar vraagtekens geplaatst worden bij de methodes die De Boodt gebruikt. De studie kampt met problemen waar elke internetenquête mee te maken heeft. Het medium internet schiet op verschillende vlakken te kort, zoals een hoge non-respons of een groot deel van de muzikantenbevolking dat buiten de steekproef valt. De Dillman s Total Design Methode (TDM) tracht de hoge non-respons te verhelpen via een aantrekkelijke vormgeving, een vriendelijke aanspreking en een follow-up om de respondenten te motiveren de vragenlijst in te vullen (Billiet & Waege, 2003, p. 310). Ook heeft De Boodt via incentives de respondenten proberen te overtuigen haar enquête in te vullen. Mede dankzij deze inspanningen kwam het totaal aantal responsen op Dit is ongeveer 41% van de steekproef (De Boodt, 2006, z.p.). Deze cijfers zijn volgens Billiet & Waege (2003, pp ) eerder laag, vermits hij spreekt over een non-respons tussen de 30 en 50%. Hij wijst in verband met de non-respons op het niet toevallige karakter van de weigeraars. Deze mensen behoren vaak tot dezelfde groep. Het is dus mogelijk dat er een vertekening ontstaat in het onderzoek van De Boodt. Dat maar een deel van de muzikantenbevolking geselecteerd is in de steekproef komt doordat de respondentenlijst berust op de database van Poppunt en op een aantal managementbureaus. De Boodt (2006, pp ) beseft weliswaar dat de database van Poppunt problemen kan veroorzaken omdat ze enkel bedoeld is voor de actieve muzikant. Twee opmerkingen ivm met het gebruik van deze database: eerste opmerking is dat de adressenlijst bestaat uit een groot aantal Vlaamse artiesten, waaronder ook rappers en dj s. Mijns inziens vallen deze artiesten niet onder het bestek van haar studie. Volgens Green (2001, p. 10) gaan deze muzikanten anders te werk om muzikaal te leren. Deze artiesten werken voornamelijk met op vinyl gedrukte samples. Daardoor kunnen ze de muziek hooguit bewerken met effecten of mixen met andere platen. Of de muzikale vaardigheden daardoor minder zijn is voer voor een ander onderzoek. Een tweede kritiek op het gebruik van de database van Poppunt is dat er zeker en vast een vertekening zal zijn van de niet-professionele artiesten. De missie van Poppunt (2007, z.p.) 11

16 luidt: Poppunt werkt aan het maximaliseren van kansen voor beginnende en semiprofessionele muzikanten en DJ s uit pop, rock, dance en aanverwante muziekgenres. Dit betekent dus dat er hoogstwaarschijnlijk onder die beginnende muzikanten amper oudere nietprofessionelen te vinden zullen zijn. Dit toont volgende grafiek duidelijk aan (zie tabel 1). In deze tabel zien we dat het percentage amateurs begint te zakken vanaf het 25 ste levensjaar. Er is echter geen reden om te denken het percentage amateurs zo drastisch daalt in de oudere leeftijdscategorieën. Interesse voor muziek en het spelen op instrumenten is van alle leeftijden. Wat oudere artiesten niet meer doen, is zich inschrijven op websites omdat zij zich geen illusies meer maken wat betreft het sterrendom (Green, 2001, p.54) en enkel muziek spelen voor hun eigen plezier. Poppunt is dus een medium voor jonge artiesten. Tabel 1. Leeftijd steekproef De Boodt Amateur* Semi-prof* Professioneel* Vlaming ,0 3,4 3,4 5, ,0 23,3 36,2 10, ,8 49,5 36,2 15, ,7 17,5 22,4 19, ,0 5,1 0,0 16, ,4 1,2 0,9 13, ,0 0,0 0,9 12, ,0 0,0 0,0 7,2 % 100,0 100,0 100,0 100,0 (N) Bron: De Boodt, 2006, p eigen bewerking Daarenboven kan een artiest zich op de database van de vzw Poppunt op volstrekt vrije basis inschrijven. Bij de professionele muzikanten gebeurde de aanspreking onrechtstreeks, namelijk via de managementbureaus. Dit bracht met zich mee het onduidelijk was hoeveel professionelen nu uiteindelijk werden ondervraagd. Volgens de onderzoekster ligt het aantal dat gereageerd heeft tussen 100 en 300 personen. Verder plaatst de Gentse onderzoeker de genres jazz en blues onder één categorie. Hoewel dit vaak onder één noemer wordt geplaatst zijn deze genres zeker verschillend. De oorsprong van beide speelstijlen heeft wel dezelfde basis, zoals de History of jazz door Mary Lou Williams aantoont (zie fig. 2). Aan de basis van de jazzstamboom vinden we de roots en de spirituals terug, die ontstaan uit de droevige mood van de zwarte bevolking op de katoenplantages. Toch komt er op een bepaald moment een duidelijke splitsing tussen de twee 12

17 genres. Er komt een fusie tussen blues en ragtime die jazz wordt genoemd. Ragtime betekent letterlijk ongelijke maat. Deze kenmerkt de jazz. Herkenbaar zijn het gesyncopeerd spelen en de beats op de 2de en de 4de tel. De bluesmuziek bleef meer de 12-matenstuctuur, het strakke ritme met nadruk op de eerste en de derde tel en zijn drie akkoorden (I-IV-V) (Fordman, 1993, p.13). Figuur 2. History of jazz Bron: De blues slaat een tweede kloof wanneer een deel muzikanten in het begin van de jaren 50 verhuizen van de mississippidelta naar Chicago, waar de Chicagoblues ontstaat (Byron, ). Deze bluesvorm wordt gekenmerkt door luide vervormde elektrische gitaren. De bekendste vertolker is Muddy Waters, die een enorme invloed had op de Rolling Stones. 13

18 Uit deze korte geschiedenis blijkt dat jazz en blues wel een gemeenschappelijke voorhistorie hebben maar toch voor een andere weg hebben gekozen. Jazz is zeer vrije muziek, zowel in ritme als in melodie. Gealtereerde akkoorden zijn schering en inslag (Levine, 1995), wat voor ingewikkelde muziek zorgt. Blues is daarentegen meer gefocust op herhaling en een ritmische trance. In ons onderzoek is dit onderscheid wel degelijk van belang. Zo kunnen we verondertsellen dat een rockmuzikant normaal gezien kennis heeft van het repertoire van de Rolling Stones omdat dit een van de grootste rockbands ooit is. Onrechtstreeks kennen ze dus de Chicago blues. In contact komen met jazztoonladders en -ritmes lijkt op het eerste zicht minder gemakkelijk omdat deze niet manifest in rockmuziek voorkomen. Doordat De Boodt naar jazz óf bluesmuziek vraagt, ziet ze over het hoofd dat elke serieuze rockmuzikant blues moet kennen maar daarom geen jazz. Toch kan De Boodt via haar kwantitatieve bevraging heel wat muzikanten ondervragen. Vervolgens kan ze met de resultaten extrapolaties maken naar de volledige muzikantenbevolking. Hoe muzikanten hun 'vak' leren en wat hun mening is over hun opleiding, wordt verder door ons onderzocht Filip Libin Naast het zeer brede werk van De Boodt maakt in 2006 een andere student, Filip Libin, een thesis aan de Vrije Universiteit Brussel over de muziekeducatie van jonge popartiesten in Vlaams-Brabant. Hoewel onze thesis en de zijne inhoudelijk schijnen overeen te komen, zijn er toch enkele wezenlijke verschillen. Ten eerste spreekt hij niet over professionele muzikanten, zijn focus ligt op de amateur popmuzikanten (Libin, 2006, p. 29). Ten tweede werkt Libin, net zoals De Boodt, met een kwantitatieve vraagstelling en worden ook hier de gegevens verzameld via de databank van Poppunt, maar wel aangevuld met de gegevens van Kunst-stukjes, de verzamelsite van jong Vlaams-Brabants talent. Zijn onderzoek verliep via een vragenlijst die werd rondgestuurd op het internet. Zijn antwoordpercentage bedroeg slechts 18%, wat tegenover het onderzoek van De Boodt vrij laag lijkt. Libin (2006, p.31) geeft zelf aan dat het lage percentage best te wijten kan zijn aan het gebrek aan herhalingsmail. Toch beweert Libin ( ) dat zelfs 10% al een goed percentage zou zijn. Desalniettemin moeten we in het achterhoofd houden dat als er conclusies getrokken worden, deze slechts op 1/5 van de muzikanten in de databank 14

19 betrekking hebben. Vandaar dat Libin ook weinig significante resultaten bekomt en zich dus behoudend moet opstellen tegenover de verbanden die hij vond. 2. Een andere kijk Ons onderzoek probeert de problemen in vorig onderzoek te omzeilen door het te laten evolueren via een sneeuwbalsteekproef. In Vlaanderen zijn verschillende kwantitatieve onderzoeken terug te vinden. De onderzoekers berekenen hoeveel Vlamingen aan kunsteducatie en -participatie deelnemen of wat de muzikanten van de initiatieven vinden. Bij hun methodes wordt iedereen op een hoop gegooid waardoor de onderzoeker statistisch significante resultaten kan vinden. De mening van de meerderheid wint. Diegenen die een afwijkende mening hebben tegenover de mainstream worden als onbelangrijk beschouwd. Het is echter belangrijk deze muzikanten ook een gezicht te geven. Vandaar dat mensen uit onze steekproef worden onderworpen aan een kwalitatief interview. Daarin kan er dieper worden ingegaan op de attitudes die muzikanten hebben over hun opleiding(en). Meer dan in kwantitatief onderzoek kan bekeken worden wat rockmuzikanten hebben aan hun opleiding of uit hun zelfstudie. Hierdoor krijgen wij hopelijk een even diepgaand beeld van de muzikanten in Vlaams-Brabant als de Engelse Green in How popular musicians learn krijgt. Met onze methode gaat echter meer toeval gepaard vermits wij niet weten wie onze respondenten gaan selecteren (cfr. hoofdstuk 1.1.). Toch kan niet zomaar iedere muzikant geselecteerd worden. Vandaar dat er een begrenzing wordt ingevoerd. 3. Begrenzing 3.1. Leeftijd In ons onderzoek wordt een leeftijdsbegrenzing ingesteld van minimum 16 jaar en dit omwille van twee redenen. Ten eerste krijg ik via mijn ervaringen in het jeugdmuziekatelier (JMA) te Tildonk zicht op de leerervaringen van kinderen van 11 tot 17 jaar. Niet enkel hoe de leerlingen in de klas leren, kom ik zo te weten, maar regelmatig vraag ik tijdens de lessen wat en hoe ze thuis studeren. Hoewel men de representativiteit van de gegevens van het JMA in Tildonk kan betwijfelen, kunnen er toch enkele tendensen gezien worden van jonge populaire 15

20 muzikanten en hun waarden en attituden tegenover het lesgeven. In Are you experienced? wordt over dit muziekatelier verder uitgeweid. Ten tweede wordt er een minimumleeftijd ingesteld omdat de leeftijd waarop de meeste rockmuzikanten voor het eerst in een groep spelen ten laatste 16 jaar is. Dit blijkt althans uit twee onderzoeken. Bij Green (2001, p. 79) is er slechts één persoon die later in een band begint te spelen omdat hij vrij laat was begonnen met het aanleren van een instrument. In Vlaanderen vindt Libin (2006, p. 51) dat 40% van zijn respondenten al vóór 16 jaar in een muziekgroep speelden. De leeftijd wordt geplafonneerd op 30 jaar. Dit is vooral uit pragmatische overwegingen, omdat het aantal gevolgde opleidingen, inclusief workshops, hoog kan oplopen. Dit zijn namelijk korte cursussen die je op eender welke leeftijd kan volgen. Door deze limiet te stellen, wordt er wel vanuit gegaan dat een muzikant nooit stopt met leren en steeds op zoek blijft gaan naar nieuwe informatie. Ook theoretisch valt er iets voor te zeggen. In je twintiger jaren wordt het namelijk duidelijk welke kant je gaat opgaan met je leven en zou het duidelijk moeten worden of je een (semi-)professionele carrière aankan. Dit zou zich normaal moeten vertalen in een rits van zeven kenmerken die door Hutchison en Feist zijn bepaald (De Boodt, 2006, z.p.). Deze zijn: inkomen uit muzikale bezigheden, muzikale ambities, de tijd die de muzikant aan muziek besteedt, de status van het muziekgenre dat de artiest bespeelt, de hoeveelheid ervaring en welke artistieke benadering de muzikant heeft. Tot slot spreken de onderzoekers over muzikale opleiding als laatste kenmerk voor professionalisme. Door de steekproef qua leeftijd ten hoogste te laten variëren over 14 jaar wordt het geheel overzichtelijk. Nieuwe muziekopleidingen steken namelijk tegen een snel tempo de kop op en het deeltijds kunstonderwijs kende grondige veranderingen in 1996 en recenter in Indien er geen leeftijdsbeperking zou zijn, dan is het mogelijk dat een deel van de respondenten een bepaalde opleiding niet heeft gevolgd omdat die gewoon nog niet bestond. Vergelijking binnen de groep muzikanten wordt dus gemakkelijker op deze manier. Vergelijking tussen generaties, wat Green in How popular musicians learn (2001) wel probeert, zal in ons onderzoek bijgevolg niet mogelijk zijn. Daarenboven is op een kwalitatieve steekproef van negen personen veralgemening moeilijk als de leeftijdsverschillen ook nog eens groot zijn. Bij generatieverschillen moet men nog eens rekening gaan houden met socio-economische en culturele situaties. Tot slot is deze indeling ideaal om een vergelijking te maken met het onderzoek van Filip Libin. Zijn kwantitatieve steekproef was gericht naar muzikanten van 15 tot 30 jaar. 16

» Oefening. Een voorbeeld van een idee: Ik ben soms graag alleen

» Oefening. Een voorbeeld van een idee: Ik ben soms graag alleen Als eerste moet je goed weten waarover je song gaat. Dit lijkt overduidelijk, maar dat is het niet altijd. Probeer in één woord vast te leggen waarover je song gaat. Het is uiteraard bepalend voor de tekst

Nadere informatie

Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op]

Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op] Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op] +31613021720 Info@muziekschoolmontauban.nl www.muziekschoolmontauban.nl Over Muziekschool Montauban Muziekschool Montauban staat voor de bereikbaarheid van muziekles voor

Nadere informatie

Afstudeerrichting Scheppende Muziek specialisatie Muziekproductie. Voornaam en Naam : Leeftijd:. Woonachtig te (gemeente of stad):.

Afstudeerrichting Scheppende Muziek specialisatie Muziekproductie. Voornaam en Naam : Leeftijd:. Woonachtig te (gemeente of stad):. Informatieformulier bij het digitaal portfolio en het motivatiegesprek Vul onderstaande tabel in voor alle songs die je indient. Vul ook de vragenlijst in vanaf pagina 3. Maak 1 pdf file met daarin alle

Nadere informatie

Voorjaar 2016 Plug In Music

Voorjaar 2016 Plug In Music Voorjaar 2016 Plug In Music Plug In Plug In Music : Dit is het aanbod van alle muziekcursussen van JC De Klinker. Plug In richt zich tot jongeren van 12 tot 30 jaar. De cursussen gaan door in Jc De Klinker.

Nadere informatie

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten BELANGRIJK: Gegeven antwoorden worden strikt vertrouwelijk en naamloos verwerkt. Deelname aan de enquête is anoniem. Wil je echter kenbaar maken waar

Nadere informatie

Geen dag zonder gitaar zaterdag, 31 januari 2015 12:25

Geen dag zonder gitaar zaterdag, 31 januari 2015 12:25 Talenten op Aruba. Ze zijn overal te vinden. Zij storten zich in het leven, of het nu sport, kunst, uitgaan, lezen, muziek of juist de donkere kant van de samenleving is. Het is aan hen. Voor diegene die

Nadere informatie

Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Zoltan Kodaly Wijnegem / Schilde / Zoersel Schooljaar 2007-2008 AMC/LP volwassenen M3 Leraar.

Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Zoltan Kodaly Wijnegem / Schilde / Zoersel Schooljaar 2007-2008 AMC/LP volwassenen M3 Leraar. Gemeentelijke Academie voor Muziek en Woord Zoltan Kodaly Wijnegem / Schilde / Zoersel Schooljaar 2007-2008 AMC/LP volwassenen M3 Leraar Portfolio Naam:... Onderwerp:... Eindwerk AMC 3 TOELICHTING Omschrijving

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Socio-demografische gegevens

Jongeren en Gezondheid 2014 : Socio-demografische gegevens Resultaten HBSC 14 Socio-demografische gegevens Jongeren en Gezondheid 14 : Socio-demografische gegevens Steekproef De steekproef van de studie Jongeren en Gezondheid 14 bestaat uit 9.566 leerlingen van

Nadere informatie

Voorjaar 2015 Plug In Music

Voorjaar 2015 Plug In Music Voorjaar 2015 Plug In Music Plug In Plug In Music : dit is het aanbod van alle muziekcursussen van JC De Klinker. Plug In richt zich tot jongeren van 12 tot 30 jaar. De cursussen gaan door in Jc De Klinker.

Nadere informatie

De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen vanaf donderdag 7 november wekelijks om 21.05 op VIER

De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen vanaf donderdag 7 november wekelijks om 21.05 op VIER De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen vanaf donderdag 7 november wekelijks om 21.05 op VIER Vanaf donderdag 7 november gaat Lisa Smolders samen met Frank Vander linden en Sarah Bettens op zoek naar

Nadere informatie

Muzikale Verbeelding

Muzikale Verbeelding Muzikale Verbeelding 1 INLEIDING DOOR MARCO C. DE BRUIN Marco C. de Bruin is een componist die schrijft in een frisse mix van pop en jazz met een vleugje hedendaags. Zijn muziek is uitgevoerd door o.a.

Nadere informatie

vastleggen: van grafisch naar traditioneel

vastleggen: van grafisch naar traditioneel 1 Hoe werk je met grafische notatie in de onderbouw en hoe kom je tot traditionele notatie? Een uitleg met praktijkvoorbeelden van eenvoudig naar complex. Vastleggen: van grafisch naar traditioneel Hans

Nadere informatie

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena.

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma www.cultuurpuntaltena.nl Informatie voor van het basisonderwijs Gemeente Woudrichem 019500_BIBLIOTHEEK_ALTENA_brochure_CPA_MuziekWijzer_Altena_A5.indd 16-17

Nadere informatie

Module 3g. Liedbegeleidingen met band in a box.

Module 3g. Liedbegeleidingen met band in a box. Module 3g Liedbegeleidingen met band in a box. Studielast: 7 uur Doel: kunnen maken van liedbegeleiding aan de hand van een zogenaamde begeleidingsautomaat, op basis van melodie met akkoordschema. De begeleiding

Nadere informatie

The voice of Holland workshops

The voice of Holland workshops Presenteert The voice of Holland workshops Wie zijn wij? Babette Labeij is de bekendste zangcoach van Nederland. Zij is als zangcoach te zien bij televisieprogramma s als The voice of Holland en The Voice

Nadere informatie

Seizoen 2012-2013. Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl

Seizoen 2012-2013. Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl Seizoen 2012-2013 Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl Liefde voor muziek De Zeister Muziekschool is hèt trefpunt voor muziek in Zeist. Iedereen die iets met muziek wil doen - van spelen tot luisteren,

Nadere informatie

ZINGEN BRAINSTORM MET DE KLAS BELANGRIJK BIJ DE KEUZE VAN EEN LIED

ZINGEN BRAINSTORM MET DE KLAS BELANGRIJK BIJ DE KEUZE VAN EEN LIED ZINGEN Zang mag niet ontbreken in de BZTband XXL! Daarom zijn we op zoek naar een klas die graag samen zingt. Zing je al vaak met je klas, dan kun je meteen aan de slag. Zo niet, dan heb je hopelijk iets

Nadere informatie

Onderzoeksvraag Uitkomst

Onderzoeksvraag Uitkomst Hoe doe je onderzoek? Hoewel er veel leuke boeken zijn geschreven over het doen van onderzoek (zie voor een lijstje de pdf op deze site) leer je onderzoeken niet uit een boekje! Als je onderzoek wilt doen

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties Jongeren en Gezondheid 14: Seksualiteit en Relaties Inleiding Tijdens hun puberjaren, ondergaan jongens en meisjes diepgaande biologische, cognitieve, emotionele en sociale veranderingen. Deze periode

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. 1 Inleiding pg.5. 2 Identiteit & Imago pg.7. 3 Ervaar het merk pg.9. 4 Kernwaarde & Merkpropositie pg.11

Inhoud. Voorwoord. 1 Inleiding pg.5. 2 Identiteit & Imago pg.7. 3 Ervaar het merk pg.9. 4 Kernwaarde & Merkpropositie pg.11 Voorwoord Voor u ligt het Merkdocument van Nick Pilmeyer. Nick Pilmeyer is een sing/song writer die gebrand wilt worden. Dit document zorgt voor duidelijkheid in het proces om een goede branding te maken

Nadere informatie

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Maatschappelijke waardering door de ogen van de TTALIS leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Bevindingen uit de Teaching And Learning International Survey (TALIS) 2013 IN FOCUS Faculteit

Nadere informatie

De didactische analyse van partituren: Rococo-Concerto voor klarinet en piano Jurriaan Andriessen (1973) Eerste deel

De didactische analyse van partituren: Rococo-Concerto voor klarinet en piano Jurriaan Andriessen (1973) Eerste deel De didactische analyse van partituren: Rococo-Concerto voor klarinet en piano Jurriaan Andriessen (1973) Eerste deel A. Basisschema voor de analyse van de partituur 1. Macroscopisch A. Componist 1. Historische

Nadere informatie

Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten,

Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten, presenteert Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten, wil Poppunt samen met steden en gemeenten, jeugdhuizen en -verenigingen, scholen, clubs, concertzalen,

Nadere informatie

Academie voor Popcultuur. Selectie en Toelating 2005-2006 Muziek

Academie voor Popcultuur. Selectie en Toelating 2005-2006 Muziek Academie voor Popcultuur Selectie en Toelating 2005-2006 Muziek Inhoudsopgave 1 Algemeen...1 1.1 De procedure op hoofdlijnen...1 1.2 Toelatingsexamens...1 2 Profiel...2 2.1 Het profiel van de student(e)...2

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten,

Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten, presenteert Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten, wil Poppunt samen met steden en gemeenten, jeugdhuizen en -verenigingen, scholen, clubs, concertzalen,

Nadere informatie

De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen Aflevering 5 Donderdag 5 december om 21.05

De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen Aflevering 5 Donderdag 5 december om 21.05 De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen Aflevering 5 Donderdag 5 december om 21.05 In de aflevering van donderdag 5 december spelen de overgebleven zes singer-songwriters voor het eerst in zaal El Dorado

Nadere informatie

De vrouwen hebben dan ook een grotere kans op werkloosheid (0,39) dan de mannen uit de onderzoekspopulatie (0,29).

De vrouwen hebben dan ook een grotere kans op werkloosheid (0,39) dan de mannen uit de onderzoekspopulatie (0,29). In het kader van het onderzoek kreeg de RVA de vraag om op basis van de door het VFSIPH opgestelde lijst van Rijksregisternummers na te gaan welke personen op 30 juni 1997 als werkloze ingeschreven waren.

Nadere informatie

SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN?

SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN? SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN? Lessen uit scholenonderzoek in Vlaanderen Jessy Siongers Universiteit Gent Vrije Universiteit Brussel Steunpunt Cultuur & Jeugdonderzoeksplatform

Nadere informatie

Nieuw seizoen, nieuwe cursussen!

Nieuw seizoen, nieuwe cursussen! RiQQ CURSUSSEN 2013-2014 Nieuw seizoen, nieuwe cursussen! Genoeg uitgerust in de vakantie en weer zin om lekker bezig te zijn met zingen toneelspelen of tekenen? Schrijf je nu in voor een cursus van Cultuurbedrijf

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs

Lesvoorbereiding Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs Lesvoorbereiding Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs Naam Stijn Convents Cluster Muzikale opvoeding - Godsdienst Groep 17 Academiejaar Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs Kattenberg

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

les 1 The sunshine doel

les 1 The sunshine doel 44 Moet je doen muziek groep 7 les 1 zingen luisteren spelen vastleggen bewegen The sunshine De les begint met het zingen van een zomers lied over activiteiten in de zon. Daarna beelden de leerlingen met

Nadere informatie

Radio: Still going strong? Radio: Still going strong?

Radio: Still going strong? Radio: Still going strong? Ieder jaar weer worden er voor het Continu Luisteronderzoek ongeveer 17. personen geworven, een mooie landelijke representatieve steekproef. Ruim tweederde van deze personen wordt telefonisch een korte

Nadere informatie

Wetenschap in het Paleis. Rapport

Wetenschap in het Paleis. Rapport Wetenschap in het Paleis Rapport 2008 1 Inleiding Van 25 juli tot 7 september was het Koninklijk Paleis geopend voor het publiek. Bezoekers konden onder het thema Wetenschap in het Paleis twee tentoonstellingen

Nadere informatie

s t u d i e Jongeren en media Jongeren en media OIVO, januari 2009

s t u d i e Jongeren en media Jongeren en media OIVO, januari 2009 Jongeren en media Jongeren en media s t u d i e OIVO, januari 2009 Agenda 1. Doelstellingen 2. Methodologie 3. Percentage media-uitrusting (thuis, persoonlijk, op school) 4. Programma s beluisteren, bekijken

Nadere informatie

OUDERTEVREDENHEID SCHOLENGEMEENSCHAP EENSCHAP DE KRAAL SCHOOLJAAR 2007-2008

OUDERTEVREDENHEID SCHOLENGEMEENSCHAP EENSCHAP DE KRAAL SCHOOLJAAR 2007-2008 Scholengemeenschap DE KRAAL nr. Kleuteronderwijs en lager onderwijs nr. 120766 vzw Katholiek Onderwijs De Kraal /RPR Leuven 436.607.391 Van Bladelstraat 25 3020 Herent www.kraal.be OUDERTEVREDENHEID SCHOLENGEMEENSCHAP

Nadere informatie

Uitgeverij Schoolsupport www.schoolsupport.nl

Uitgeverij Schoolsupport www.schoolsupport.nl info Dit ben ik! schooljaar klas voornaam:........ naam:........... geboortedatum:.... gsm: e-mailadres:....... mijn juf/meester: In geval van nood bellen naar: naam:.... telefoon:.. Thuis voornaam:..

Nadere informatie

Test: carrière-ankers

Test: carrière-ankers Test: carrière-ankers Wat is de reden dat je werkt? Wat motiveert je in je werk? Welke elementen moeten je werk bevatten om het je echt naar de zin te maken zodat je met plezier en productief kunt functioneren?

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2013

FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2013 FACTSHEET MAART 2014 FACTSHEET CONTINU ONDERZOEK ROOKGEWOONTEN 2013 KERNPUNTEN Een kwart (25%) van de Nederlandse bevolking vanaf 15 jaar rookt in 2013: 19% rookt dagelijks en 6% niet dagelijks. Het percentage

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Hoofdstuk 7. 1. Introductie video

Hoofdstuk 7. 1. Introductie video Hoofdstuk 7 1. Introductie video 2.Techniek vinger 4/ pinky! De pink is een best moeilijke vinger om noten/ tonen mee te spelen maar met frequent en structureel oefenen zal het snel makkelijker worden.

Nadere informatie

-----------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------- Maite de Wit Maite Cathérine studeerde Kunst & Economie aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Na haar afstuderen in 2010 vertrok zij naar Wenen om daar de klassieke muziekwereld te ontdekken, waar

Nadere informatie

Motivatie: presteren? Of toch maar leren?

Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Arjan van Dam Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Een van de lastigste opgaven van managers is werken met medewerkers die niet gemotiveerd zijn. Op zoek naar de oorzaken van het gebrek aan motivatie,

Nadere informatie

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Inleiding Om onderzoek te doen naar rituelen is het in eerste plaats belangrijk om te definiëren wat een ritueel is.

Nadere informatie

Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen

Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen Onderzoek uitgevoerd voor de vzw: Association pour la Promotion de la Francophonie en Flandre September 2009 Dedicated Research

Nadere informatie

Leren leren : geschiedenis

Leren leren : geschiedenis Leren leren : geschiedenis A. In klas 1) actief meewerken Als je actief meewerkt in de klas, spaar je thuis heel wat tijd uit! = nadenken over vragen, proberen te antwoorden, vragen stellen over onderdelen

Nadere informatie

WELKOM IN MUSART Welkom in Musart (voorheen gekend als Muziekhumaniora Kindsheid Jesu Hasselt) - een muziekopleiding die zich richt op jonge talentrijke musici in klassieke muziek, jazz en pop - die is

Nadere informatie

Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 2012-2013

Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 2012-2013 Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 212-21 In academiejaar 212-21 namen 5 mantelzorgers en 5 studenten 1 ste bachelor verpleegkunde (Howest, Brugge) deel aan het project Mantelluisten.

Nadere informatie

Jongeren en vrijetijdsbesteding

Jongeren en vrijetijdsbesteding s t u d i e Jongeren en vrijetijdsbesteding Jongeren en vrijetijdsbesteding OIVO, juli 2007 Agenda 1. Doelstellingen 2. Methodologie 3. De vrijetijdsbestedingen 1. Verschillen volgens leeftijd, sociale

Nadere informatie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie De Global Entrepreneurship Monitor (GEM) is een jaarlijks onderzoek dat een beeld geeft van de ondernemingsgraad van een land. GEM

Nadere informatie

Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een verslag over.

Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een verslag over. Naam: Klas: Nr: Datum: Vak: Nederlands Leerkracht: Taalverwerving Opdracht 1 Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

20/04/2013: Kwalitatief vs. Kwantitatief

20/04/2013: Kwalitatief vs. Kwantitatief 20/04/2013: Kwalitatief vs. Kwantitatief Wat is exact het verschil tussen kwalitatief en kwantitatief marktonderzoek in termen van onderzoek (wat doe je) in termen van resultaat (wat kan je er mee) in

Nadere informatie

Wat was de prijs/maand om deze accommodatie te huren? 326 Hoe was de prijs/kwaliteit verhouding voor deze accommodatie?

Wat was de prijs/maand om deze accommodatie te huren? 326 Hoe was de prijs/kwaliteit verhouding voor deze accommodatie? VRAAG ANTWOORD Gewoon een nummer voor de administratie van de bevraging 55 Heb je een taaltest moeten afleggen voor je mocht starten met studeren aan de universiteit die je gekozen hebt? Nee Hoe zag de

Nadere informatie

WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN

WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN WORKSHOP ONDERZOEKSMETHODEN INHOUD Kwantitatieve onderzoeksmethoden Algemene kenmerken Enquête Experiment Kwalitatieve onderzoeksmethoden Algemene kenmerken Observatie Interview Kwaliteit van het onderzoek

Nadere informatie

WORKSHOPS. Muziekworkshops en voorstellingen voor PO en VO

WORKSHOPS. Muziekworkshops en voorstellingen voor PO en VO Muziekworkshops en voorstellingen voor PO en VO Naast gewone muzieklessen verzorgt Music scool verschillende workshops en voorstellingen voor zowel het basis- als het voortgezet onderwijs. De verschillende

Nadere informatie

1. Train je gehoor. 4 Step Boost - Ebook DanceComposer.com

1. Train je gehoor. 4 Step Boost - Ebook DanceComposer.com 4 step BOOST 1. Train je gehoor Luisteren naar muziek doen we allemaal. Op de dansvloer, vanaf de ipod, of tijdens het eten. Als je zelf muziek maakt, is een belangrijke vraag: Waar luister je naar, en

Nadere informatie

3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl

3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl 3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl Jo Voets, orthopedagoog, gedragstherapeut en pedagogisch directeur van het Centrum Bethanië (Genk), is al jarenlang een groot

Nadere informatie

De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen.

De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen. De symfonie Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen. Welke van deze symfonieën spreekt je het meest aan en waarom? Welke van deze symfonieën spreekt je het minst

Nadere informatie

Tendensen in bedrijfsopleidingen. 19 Maart 2009 Business Faculty Brussel

Tendensen in bedrijfsopleidingen. 19 Maart 2009 Business Faculty Brussel Tendensen in bedrijfsopleidingen 19 Maart 2009 Business Faculty Brussel Inhoud Inleiding: wie zijn wij? Onderzoeksmethodologie & Definities Top 4 Vaststellingen in bedrijfsopleidingen Top 4 Tendensen in

Nadere informatie

Resultaten Open Dag 2013 Colofon

Resultaten Open Dag 2013 Colofon Resultaten Open Dag Colofon Uitgegeven door: Uitgevoerd door: Contactpersonen: Datum: Status: Koninklijk Conservatorium Bureau Kwaliteitszorg Janneke Ravenhorst en Frederique Luijten 21-mrt-13 concept

Nadere informatie

Rhedelijk Cultureel. Leerplan. September 2015

Rhedelijk Cultureel. Leerplan. September 2015 Rhedelijk Cultureel Leerplan September 2015 1 Inhoudsopgave 1. Ter inleiding 3 2. Missie en visie 4 2.1 Missie 2.2 Visie 2.3 Doelstellingen 2.4 Werkwijze 3. Uitgangspunten en kwaliteitsbeleid 5 3.1 Uitgangspunten

Nadere informatie

12-14 juni 2015. festival. www.tegekkekerk.nl. Paaskerk, Amstelveen. (te) GEKKE KERK

12-14 juni 2015. festival. www.tegekkekerk.nl. Paaskerk, Amstelveen. (te) GEKKE KERK Mathilde Santing Band (te) GEKKE KERK festival Bertolf Optredens Karsu, Mathilde Santing Band, Bertolf & Royal Parks, Jeroen Zijlstra Karsu Royal Parks Workshops Kleur je Kalm, Schrijven met Tjitske Jansen,

Nadere informatie

2 stages 8 bands and a DJ

2 stages 8 bands and a DJ Programma : In the Attic, Live Music festival Plaats : café/rest. Marktzicht, Heino Tijd : 19H00-01H00 Entree : GRATIS IN THE ATTIC Matthijs Pouw, 2 stages 8 bands and a DJ Al sinds mijn zesde ben ik bezig

Nadere informatie

Verslag leerorkest studieochtend. Zingen tijdens de instrumentale groepsles

Verslag leerorkest studieochtend. Zingen tijdens de instrumentale groepsles Verslag leerorkest studieochtend Zingen tijdens de instrumentale groepsles 6 maart 2012 Muziekcentrum Zuidoost 7 maart 2012 Muziekschool Amsterdam Noord 9 maart 2012 Muziekschool Amsterdam Docent: Otto

Nadere informatie

mediamededeling donderdag 9 juli 2015 mediacontact: Alain Mazijn alain@plusproducties.be +32 495 10 4000 fotowerk KULTFUNK

mediamededeling donderdag 9 juli 2015 mediacontact: Alain Mazijn alain@plusproducties.be +32 495 10 4000 fotowerk KULTFUNK mediamededeling donderdag 9 juli 2015 mediacontact: Alain Mazijn alain@plusproducties.be +32 495 10 4000 fotowerk KULTFUNK de KleinKunstRockband staat als een huis. Het mooiste Nederlandstalig muzikaal

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Onze PC produceert een CD Doelgroep vanaf 6 jaar

Onze PC produceert een CD Doelgroep vanaf 6 jaar Onze PC produceert een CD Doelgroep vanaf 6 jaar Ass echte sterren maken wij onze eigen muzikale superproduktie en branden ze op een CD. We maken met deze workshop aan de deelnemers duidelijk dat ze net

Nadere informatie

Studieaanbod in de eerste graad B-stroom. Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs

Studieaanbod in de eerste graad B-stroom. Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs Studieaanbod in de eerste graad B-stroom Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs juli 2015 Inhoud Inhoud... 2 1 Inleiding... 4 2 Situering... 5 3 Leerlingenaantallen

Nadere informatie

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau.

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. 4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes 4.2.1. Algemeen In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. Instellingsniveau (vragenlijst coördinator) provincie,

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (1 ste deel)

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (1 ste deel) «Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (1 ste deel) Eerste deel Evolueert de werkloosheidsduur naargelang de leeftijd van de werkloze? Hoe groot is de kans

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2009

Digitale (r)evolutie in België anno 2009 ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 9 februari Digitale (r)evolutie in België anno 9 De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 71% van de huishoudens in

Nadere informatie

Wishful Music. Education. Powered by. Meer in je mars met muziek

Wishful Music. Education. Powered by. Meer in je mars met muziek Wishful Music Education Meer in je mars met muziek Powered by Stichting Wishful Singing November 2014 SAM ENVATTING Wishful Singing wil een impuls geven aan beter klassikaal muziekonderwijs op basisscholen.

Nadere informatie

Partnerkeuze bij allochtone jongeren

Partnerkeuze bij allochtone jongeren Partnerkeuze bij allochtone jongeren Inleiding In april 2005 lanceerde de Koning Boudewijnstichting een projectoproep tot voorstellen om de thematiek huwelijk en migratie te onderzoeken. Het projectvoorstel

Nadere informatie

s t u d i e Jongeren en internet Jongeren en internet OIVO, januari 2010

s t u d i e Jongeren en internet Jongeren en internet OIVO, januari 2010 s t u d i e Jongeren en internet Jongeren en internet OIVO, januari 2010 Agenda 1. Doelstellingen 2. Methodologie 3. Jongeren en internet 4. Conclusies 5. Aanbevelingen 2 Doelstellingen Het doel van deze

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie Algemeen De studie Jongeren en Gezondheid maakt deel uit van de internationale studie Health Behaviour in School-Aged Children (HBSC), uitgevoerd onder toezicht van

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. Academische Bachelor en Master drama

Academiejaar 2014/2015. Academische Bachelor en Master drama Academiejaar 2014/2015 Academische Bachelor en Master Drama drama Academische Bachelor en Master Drama DRAMA Kiezen voor de opleiding Drama aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen is geen alledaagse

Nadere informatie

Samen leren samen spelen Met elkaar en van elkaar leren

Samen leren samen spelen Met elkaar en van elkaar leren Samen leren samen spelen Met elkaar en van elkaar leren Muziekonderwijs een noot zaak en een noodzaak Overweging: Muziekonderwijs op basisschool muziekscholen Noodzaak tot verandering Nieuwe vormen van

Nadere informatie

Onderzoek Module 10.3 Het empirisch onderzoek ontwerpen. Master Innovation & Leadership in Education

Onderzoek Module 10.3 Het empirisch onderzoek ontwerpen. Master Innovation & Leadership in Education Onderzoek Module 10.3 Het empirisch onderzoek ontwerpen Master Innovation & Leadership in Education Leerdoelen Aan het eind van deze lesdag heb je: Kennis van de dataverzamelingsmethodes vragenlijstonderzoek,

Nadere informatie

De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt

De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt Kusttoerisme West-Vlaanderen Werkt 3, 28 De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt Foto: Evelien Christiaens Rik De Keyser bestuurder-directeur en hoofd afdeling toerisme, WES Evelien Christiaens

Nadere informatie

Lesprogramma beginners:

Lesprogramma beginners: Lesprogramma beginners: Toestand: De leerlingen kunnen geen draailier spelen of hebben een summiere voorkennis uit stages of door zelfstudie. Kennis van notenleer is geen vereiste, het maakt de opleiding

Nadere informatie

Een woordje uitleg over de keuzemodules

Een woordje uitleg over de keuzemodules Een woordje uitleg over de keuzemodules MODULE W1 Garageband Woensdag 14u00 16u00 Les om de twee weken start op woensdag 3 februari 2016 Let op: plan je andere lessen (instrument/samenspel) niet tijdens

Nadere informatie

Een goede muziekles bestaat meestal uit drie onderdelen uit de domeinen:

Een goede muziekles bestaat meestal uit drie onderdelen uit de domeinen: Een goede muziekles bestaat meestal uit drie onderdelen uit de domeinen: Zingen Muziek maken Luisteren naar muziek Bewegen op muziek Muziek vastleggen Spreken over muziek Voorbeeld: Domein stap 1. Zingen

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek november 2013 -- Bart Neuvel Music

Klanttevredenheidsonderzoek november 2013 -- Bart Neuvel Music Klanttevredenheidsonderzoek november 2013 -- Bart Neuvel Music Bart Neuvel Music heeft 3 onderdelen: Live Music, Education and More. Dit verslag gaat over het tweede onderdeel, Education. Of in helder

Nadere informatie

Ivar Key Oosterloo. Over muziek, The Voice of Holland en Deventer

Ivar Key Oosterloo. Over muziek, The Voice of Holland en Deventer Ivar Key Oosterloo Over muziek, The Voice of Holland en Deventer Hij is dit najaar een van de favorieten voor de titel Voice of Holland 2012. Hij schrijft zijn eigen muziek en treedt al jaren op met zijn

Nadere informatie

5. Discussie. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens

5. Discussie. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens 5. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens Relevante conclusies voor het beleid zijn pas mogelijk als de basisgegevens waaruit de samengestelde indicator berekend werd voldoende recent zijn. In deze

Nadere informatie

RESEARCH, HARALD WARMELINK, RITUELEN

RESEARCH, HARALD WARMELINK, RITUELEN RESEARCH, HARALD WARMELINK, RITUELEN Alexander Veliev GAR1B V1.0 Research wordt gedaan in verschillende vormen, kwalitatief onderzoek of kwantitatief onderzoek zijn de twee hoofd soorten. Ik heb een kwalitatief

Nadere informatie

1399, - Alles om in optimale omstandigheden keyboard-onderricht te geven. Zonder storing van de buitenwereld en met absolute focus op...de muziek!

1399, - Alles om in optimale omstandigheden keyboard-onderricht te geven. Zonder storing van de buitenwereld en met absolute focus op...de muziek! Bij Jamhub geloven we in de kracht van muziek om via samenwerking sterkere gemeenschappen te bouwen. Wij zijn dan ook trots om een rol te kunnen spelen in het succes van bands, scholen, leerkrachten, repetitiecentra

Nadere informatie

Al spelend leren: onderzoek naar de educatieve (meer)waarde van computergames in de klas Project Ben de Bever

Al spelend leren: onderzoek naar de educatieve (meer)waarde van computergames in de klas Project Ben de Bever Al spelend leren: onderzoek naar de educatieve (meer)waarde van computergames in de klas Project Ben de Bever 2010-2011 Een onderzoek van: Universiteit Gent Katarina Panic Prof. Dr. Verolien Cauberghe

Nadere informatie

HARD2GET IS!NU ECHT EEN TEAM

HARD2GET IS!NU ECHT EEN TEAM HARD2GET IS!NU ECHT EEN TEAM Wanneer Stan Smeets eenmaal aan de praat is, dan valt hij nog maar lastig af te remmen. Deze druistige jongeman loopt over van de energie. Niet voor niets dat de frontman van

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF ORGEL EN KEYBOARDCLUB GELDERLAND

NIEUWSBRIEF ORGEL EN KEYBOARDCLUB GELDERLAND NIEUWSBRIEF ORGEL EN KEYBOARDCLUB GELDERLAND Colofon Voorzitter Hans de Jager De Kilder 67 6983 HK Doesburg Tel. 0313-420647 j.jager49@chello.nl Secretaris Kees Koning Hoofdstraat 60 6974AX Leuvenheim

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs

Lesvoorbereiding Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs Lesvoorbereiding Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs Naam Stijn Convents Cluster Muzikale Opvoeding - Godsdienst Groep 17 Academiejaar Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs Kattenberg

Nadere informatie

WORKSHOP. NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP. NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad

Nadere informatie

SEPTEMBER Activiteit Wanneer Voor Wie Waar Kosten Aanmelding/contactpersoon

SEPTEMBER Activiteit Wanneer Voor Wie Waar Kosten Aanmelding/contactpersoon Activiteiten kalender na-schoolse activiteiten Periode september-december 2014 De activiteiten zijn voor alle kinderen woonachtig in. Veel activiteiten zijn met opgave, dit kun je doen bij de contactpersoon

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3. 1. Introductie video. 2.Noten in muziek

HOOFDSTUK 3. 1. Introductie video. 2.Noten in muziek HOOFDSTUK 3 1. Introductie video 2.Noten in muziek Muziek bestaat uit tonen. Een toon is een een geluid wat een bepaalde (klank) hoogte heeft. We hebben lage tonen en hoge tonen. In de westerse muziek,

Nadere informatie