Landbouwgewassen en Intellectuele Eigendom, een controversiële combinatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Landbouwgewassen en Intellectuele Eigendom, een controversiële combinatie"

Transcriptie

1 83 - Overige onderwerpen Landbouwgewassen en Intellectuele Eigendom, een controversiële combinatie Aan Syngenta is recent een octrooi op een paprikaplant verleend alsook op de werkwijze van productie en resistentie. Dit octrooirecht strekt zich belangrijk verder uit dan tot alleen de plant, namelijk ook op alle zaden, vruchten en planten die dezelfde resistente eigenschappen bezitten. Onrust in de kwekerswereld! Hoe verhoudt het kwekersrecht zich hier tot het octrooirecht? Martin Hemmer en Noedeng Yeh In- en aanleiding Nederland heeft wereldwijd een vooraanstaande positie op het gebied van plantveredeling en -vermeerdering. De negen grootste groentezaadbedrijven ter wereld hebben een vestiging in Nederland. Dit zijn naast Nederlandse veredelaars Amerikaanse, Duitse, Franse, Japanse en Zwitserse firma s. Nederland exporteert een kwart van de mondiale exportwaarde. 1 Recent is een octrooi verleend, aangevraagd door Syngenta, getiteld Insect Resistant Plant. 2 Het octrooi is verleend voor 1 Kocsis, Weda & Van der Noll, SEO onderzoek Concurrentie in de Kiem, Publicatienr EP B1. een paprikaplant met specifieke genetische eigenschappen die voor resistentie tegen witte vlieg zorgen, welke eigenschappen op een bepaalde wijze geïdentificeerd kunnen worden. De plant is ontstaan door een conventionele kruising van gecultiveerde planten met planten van het wilde type dat de resistentie bevat. Met het octrooi is eveneens bescherming verleend voor zaden uit en fruit van genoemde plant en voor een werkwijze tot het produceren van de plantzaden en fruit van de plant. De verlening van het octrooi heeft tot veel ophef geleid. Gesteld wordt dat Syngenta met het octrooi de facto de Intellectuele Eigendomsrechten ten aanzien van alle vruchten, zaden en planten van paprika- en peperplanten die de resistentie tegen de witte vlieg bevatten, krijgt. Tegenstanders 8 september 2014

2 Landbouwgewassen en Intellectuele Eigendom, een controversiële combinatie maken er bezwaar tegen dat middels het octrooi een genetische eigenschap die reeds in de natuur voorkomt, gemonopoliseerd zou worden. Er is dan ook oppositie tegen het octrooi ingesteld bij het Europees Octrooi Bureau (EPO) door en namens 34 partijen, waaronder de Nederlandse organisaties LTO Nederland en Bionext. De zaak kan niet los gezien worden van twee andere essentiële zaken die van grote invloed kunnen zijn op de ruimte die er bestaat om plant(eigenschapp)en te octrooieren. Het gaat daarbij om de zogenaamde Tomaat- en Broccoli-zaken die voor de tweede keer de Grote Kamer van Beroep van het EPO bereiken. 3 In die zaken is de reikwijdte van de uitsluiting van octrooieerbaarheid ten aanzien van werkwijzen van wezenlijk biologische aard aan de orde. Kort gezegd komt het neer op de vraag of een plant verkregen door een proces in plaats van het proces zelf octrooieerbaar kan zijn, als het proces van wezenlijk biologische aard is. De zaken zijn van groot maatschappelijk belang. Dit wordt geïllustreerd door het feit dat mede naar aanleiding van de eerste Tomaat- en Broccoli-zaken over de interpretatie van de term werkwijzen van wezenlijk biologische aard voor de voortbrenging van planten (of dieren) door het Europees Parlement een resolutie is aangenomen. 4 In die resolutie geeft het Europees Parlement (EP) aan achter de beslissingen te staan en verzoekt het EP het Europees Octrooi Bureau om ook conventioneel voortgebrachte producten en alle conventionele kweekmethoden, met inbegrip van smart breeding (gericht kweken) en fok- en kweekmateriaal dat voor conventionele voortbrenging wordt gebruikt, van octrooien uit te sluiten. Daarnaast benadrukt het EP het belang om niet naar de pure bewoording van het octrooi te kijken maar naar de gehele inhoud (de whole content approach). Bij toepassing van die benadering wordt het moeilijker om succesvol tactische (her)formuleringen toe te passen in de claims van een octrooi, die er op neerkomen dat werkwijzen van wezenlijk biologische aard alsnog worden beschermd. Dit artikel beoogt, zonder te veel in technische details te treden, enige duidelijkheid te verschaffen over de complexe juridische problematiek die speelt rond het Syngenta-octrooi en de bescherming van gewassen in het algemeen. Hiertoe zal allereerst een historische schets gegeven worden van de bescherming van plantenrassen en de verschillen tussen kwekersrecht en octrooirecht. Vervolgens zal kort ingegaan worden op de lopende Syngenta-zaak en recente juridische ontwikkelingen. 3 Zaken G2/12 (Tomaat II) en G2/13 (Broccoli II) in vervolg op respectievelijk G1/08 en G2/07. 4 Resolutie van het Europees Parlement van 10 mei 2012 over octrooiering van essentiële biologische processen, P7 TA(2012)0202. Intellectuele Eigendomsrechten in het algemeen Met Intellectuele Eigendomsrechten, zoals het auteursrecht en het octrooirecht, worden intellectuele prestaties beschermd door toekenning van een tijdelijk monopolie. Belangrijke gedachte daarachter is dat dit innovatie en creativiteit stimuleert. De mensheid is daarbij gebaat. Daarentegen wordt ook aangenomen dat te uitgebreide of te lange monopolies juist weer een verstikkend effect kunnen hebben op innovatie. De introductie van Intellectuele Eigendomsrechten wordt daarom historisch gezien vaak omgeven door complexe politieke discussies over de duur van het toe te kennen monopolie en de beschermingsomvang van het betreffende recht. Bij biotechnologische ontwikkeling spelen daarbij nog ethische vraagstukken ten aanzien van de mogelijkheid van het monopoliseren van leven. Een botsing tussen de regimes van het octrooirecht en het kwekersrecht ligt op de loer Ontstaan kwekersrecht Omdat veredelingsprocessen veel tijd en moeite kosten, werd het rechtvaardig geacht om de resultaten van die kwekersarbeid te beschermen middels een intellectueel eigendomsrecht: het kwekersrecht. Het octrooirecht leende zich van origine niet goed voor bescherming van de resultaten van veredelingsprocessen. Redenen daarvoor zijn onder andere dat het resultaat van een traditioneel veredelingsproces een door de mens beïnvloed natuurproduct betreft, en dat een natuurproduct zich veelal niet leent voor nauwkeurige beschrijving en zich vaak ook niet identiek laat herhalen. 5 De eerste Nederlandse regeling ter bescherming van kweekresultaten is het Kwekersbesluit uit De huidige bescherming is gebaseerd op internationale verdragen tot bescherming van kweekproducten 6, en in Nederland neergelegd in de Zaaizaad- en plantgoedwet (de ZPW). Sinds 1 februari 2006 is de ZPW 2005 van kracht. Er bestaat ook een communautair kwekersrecht. 7 5 Gielen Ch., Kort begrip van het Intellectuele Eigendomsrecht, Deventer: Kluwer 2011, p Het op 2 december 1961 te Parijs gesloten en later herziene Verdrag tot bescherming van kweekproducten (UPOV), Trb. 1984, 78, laatstelijk ingrijpend gewijzigd in Verordening (EG) nr. 2100/94 van de Raad van 27 juli 1994 inzake het communautaire kwekersrecht, PbEG L 227 van 1 september1994, p. 1. september

3 83 - Overige onderwerpen Voorwerp van bescherming Het kwekersrecht kan conform de ZPW worden verkregen voor plantenrassen 8 van alle tot het plantenrijk behorende gewassen, voor zover het rassen betreft die nieuw, onderscheidbaar, homogeen en bestendig zijn (art. 49 ZPW). Voor nieuwheid is kort gezegd van belang of teeltmateriaal of geoogst materiaal van het ras voor de aanvraagdatum door de kweker of met zijn toestemming is gecommercialiseerd (art. 49, lid 2 ZPW). Onderscheidbaarheid wil zeggen dat het ras zich op het tijdstip van aanvrage duidelijk dient te onderscheiden van elk ander ras waarvan het bestaan op dat tijdstip algemeen bekend is. Een nieuwe genetische structuur is daarbij op zichzelf niet voldoende voor een kwekersrecht. Een genetische eigenschap, bijvoorbeeld de genetische resistentie tegen witte vlieg, kan echter wel de voor kwekersrecht benodigde onderscheidbaarheid opleveren. Dit kan het geval zijn wanneer een veredelaar er in slaagt om de genetische structuur van een plant aan te passen, en een dergelijke verandering leidt tot een morfologische of fysiologische eigenschap die op precieze wijze herkend en beschreven kan worden (al dan niet waar het gaat om fysiologische kenmerken, zoals resistentie, in een laboratorium), aldus Van der Kooij. 9 Is het kwekersrecht eenmaal verkregen dan kan het recht tevens worden ingeroepen tegen afgeleide rassen, zoals kleurmutanten. Bij de bepaling of sprake is van een afgeleid ras kan DNA onderzoek een aanwijzing vormen. 10 Het kwekersrecht zal zich echter niet uitstrekken over alle (komende) rassen die een bepaalde genetische eigenschap bevatten die ook in een door het kwekersrecht beschermd ras bestaat. Het gaat niet om de genetische eigenschappen maar om het ras als zodanig. Inhoud van het recht en uitzonderingen Krachtens art. 57 ZPW heeft de houder van een kwekersrecht op een ras het uitsluitend recht teeltmateriaal van dat ras voort te brengen of verder te vermeerderen, ten behoeve van de vermeerdering te behandelen, in de handel te brengen, uit te voeren, in te voeren, voor een van deze doeleinden in voorraad te hebben alsmede deze handelingen te doen verrichten. 8 De wettelijke definitie van een ras (art. 1 c ZPW) luidt als volgt: plantengroep binnen één botanisch taxon van de laagst bekende rang, welke groep, ongeacht of volledig wordt voldaan aan de voorwaarden die deze wet stelt voor de verlening van een kwekersrecht, kan worden: (i) gedefinieerd aan de hand van de expressie van de eigenschappen die het resultaat is van een bepaald genotype of een combinatie van genotypen, (ii) onderscheiden van elke andere plantengroep op grond van de expressie van ten minste één van die eigenschappen, en (iii) beschouwd als een eenheid, gezien zijn geschiktheid om onveranderd te worden vermeerderd; 9 Kooij P.A.C.E. van der, Introduction to the EC Regulation on Plant variety protection, p Hof s-gravenhage 29 december 2009, IER 2010/52, p. 361 nt. ChG (Danziger/ Astee). Dit uitsluitend recht is niet onbeperkt. Het kwekersrecht kent verschillende onderzoeksvrijstellingen op basis waarvan derden de aan de houder voorbehouden handelingen mogen verrichten. Zo zijn handelingen die uitsluitend worden verricht voor wetenschappelijk onderzoek niet uitsluitend aan de houder van het kwekersrecht voorbehouden (art. 57, lid 3 onder b). Ook bestaat de zogenaamde kwekersvrijstelling (art. 57, lid 3, onder c ZPW): handelingen die worden verricht voor het kweken of het ontdekken en ontwikkelen van nieuwe plantenrassen (zolang dat niet in hoofdzaak gericht is op het kweken van afgeleide rassen). Ook kent het kwekersrecht een beperkt farmer s privilege, het recht van telers om geoogst materiaal binnen hun eigen bedrijf voor vermeerderingsdoeleinden te gebruiken (art. 59 ZPW). Dit privilege is beperkt, omdat het slechts geldt voor graangewassen en aardappels en een billijke vergoeding verschuldigd blijft (van ten minste 60% van de vergoeding voor een licentie). Het kwekersrecht heeft al met al een relatief beperkte beschermingsomvang. Het biedt bescherming aan de voortbrenging van teeltmateriaal van slechts één specifiek ras, en geeft de houder van het recht exclusieve rechten ten aanzien van handelingen met betrekking tot producten die rechtsreeks zijn vervaardigd met gebruikmaking van geoogst materiaal van dat ras. Nieuwe rassen mogen dus vrij gecommercialiseerd worden zonder toestemming van de houder van het kwekersrecht. Octrooirecht en landbouwgewassen Het octrooirecht biedt bescherming aan uitvindingen op het gebied van technologie, voor zover de uitvinding nieuw is, op uitvinderswerkzaamheid berust en toegepast kan worden op het gebied van nijverheid (art. 52 Europees Octrooi Verdrag (EOV) en art. 2 Rijksoctrooiwet (ROW)). De uitvinding waarvoor bescherming wordt gezocht kan bestaan uit een voortbrengsel of een werkwijze. Niet als octrooieerbare uitvinding kan worden beschouwd een ontdekking op zich, of een natuurwetenschappelijke methode (art. 52, lid 2 EOV). Biotechnologierichtlijn Met de opkomst van de biotechnologie vond octrooibescherming ingang voor plantgerelateerde uitvindingen, zowel met betrekking tot werkwijzen als voortbrengselen. In 1998 is de Biotechnologierichtlijn 11 tot stand gekomen. Met deze richtlijn is het octrooirecht ook voor biotechnologische 11 Richtlijn 98/44/EG van het Europese Parlement en de Raad van 6 juli 1998 betreffende rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen. Het Koninkrijk der Nederlanden was tegen deze richtlijn en heeft een vordering tot nietigverklaring daarvan ingediend bij het Europese Hof van Justitie. De klacht werd ongegrond verklaard (HvJ EG 9 oktober 2001, ECR 2001, I-7079). 10 september 2014

4 Landbouwgewassen en Intellectuele Eigendom, een controversiële combinatie uitvindingen Europees geharmoniseerd. Krachtens de Biotechnologierichtlijn zijn vatbaar voor octrooi, uitvindingen die betrekking hebben op planten of dieren, mits de uitvoerbaarheid van die uitvinding zich in technisch opzicht niet beperkt tot één specifiek planten- of dierenras. Vóór de implementatie van de Biotechnologierichtlijn in de ROW kende Nederland deze mogelijkheid niet. Aanvankelijk was Nederland tegen de invoering van deze richtlijn. Nederland diende zelfs een klacht tot nietigverklaring in bij het Europese Hof van Justitie. Een van de belangrijkste bezwaren van de Nederlandse regering was dat sprake zou zijn van een aantasting van volkenrechtelijke beginselen door in strijd daarmee planten octrooieerbaar te stellen. De Nederlandse wens om slechts biotechnologische werkwijzen tot wijziging van planten en dieren vatbaar te doen zijn voor octrooiering en niet de planten en dieren zelf, vond weinig steun bij andere lidstaten. Het Hof verklaarde de klachten ongegrond. 12 De Biotechnologierichtlijn is in de ROW geïmplementeerd. Voor planten heeft Nederland zich nu geconformeerd aan de Novartis II-beslissing van de Grote Kamer van beroep van het EPO uit In artikel 53, sub b EOV zijn planten- en dierenrassen ( voortbrengselen ) of werkwijzen van wezenlijk biologische aard' voor de voortbrenging van planten of dieren uitgezonderd van octrooibescherming. Werkwijzen van wezenlijk biologische aard zijn werkwijzen die geheel bestaan uit natuurlijke verschijnselen zoals kruisingen en selecties, de klassieke veredelingstechnieken. 14 Octrooirechtelijke bescherming van planten verkregen door toepassing van een werkwijze, is volgens het EOV wél mogelijk indien de werkwijze een technische stap omvat waarmee een bijzonder kenmerk in een genoom (de complete genenset van een plantenras) wordt geïntroduceerd, of wanneer een bestaand kenmerk wordt gewijzigd (zoals bij genetische modificatie), wanneer deze introductie of wijziging niet het resultaat is van een natuurlijke kruising van de genomen van planten. Inhoud van het recht en uitzonderingen Als het octrooi eenmaal is verkregen dan strekt de bescherming die aan het octrooi voor biologisch materiaal wordt geboden zich uit tot ieder biologisch materiaal dat daaruit door vermeerdering in dezelfde of gedifferentieerde vorm wordt gewonnen en dezelfde eigenschappen bezit (art. 53a ROW). 12 Zie noot EPO Board of Appeal 20 december 1999, ECLI:EP:BA:1999:G , (Transgenic Plant/Novartis II). 14 Art. 2 lid 2 Richtlijn 98/44/EG. Een octrooihouder behoudt het exclusieve recht over ieder biologisch materiaal waarin het geoctrooieerde biologische materiaal aanwezig is door vermeerdering of propagatie en waarin dat geoctrooieerde biologisch materiaal zijn functie uitoefent (art. 53a ROW). Voor de landbouw betekent dit dat, wanneer het geoctrooieerde plantaardig materiaal wordt geoogst, de voortbrengselen niet opnieuw gebruikt mogen worden voor propagatie of vermeerdering zonder toestemming van de octrooihouder. Op dit exclusieve recht is een beperking in het leven geroepen in de vorm van een farmer s privilege (art. 53, sub c ROW): de landbouwer die plantaardig propagatiemateriaal heeft gekocht dat door of met toestemming van de octrooihouder in het verkeer is gebracht, mag de voortbrengselen van zijn oogst zonder toestemming van de Dat de balans tussen het kwekersrecht en het octrooirecht recht wordt gedaan met de introductie van een veredelingsvrijstelling in het octrooirecht is echter een ding dat zeker is octrooihouder voor hemzelf gebruiken voor vermeerdering of propagatie voor het eigen bedrijf. De uitzondering is beperkt tot bepaalde voedergewassen, een beperkt aantal granen, aardappelen en olie- en vezelhoudende gewassen. Verhandeling aan derden is niet toegestaan tenzij een billijke vergoeding de hoogte moet aanmerkelijk lager zijn dan het bedrag voor een licentie wordt betaald aan de octrooihouder. 15 De ruime beschermingsomvang van het octrooirecht leidt ertoe dat, hoewel plantenrassen als zodanig niet octrooieerbaar zijn, een plantenras of zelfs meerdere plantenrassen de facto wel onder de bescherming van het octrooi voor een werkwijze kan of kunnen vallen. Het octrooi zal daarentegen niet kunnen verhinderen dat een plantenras langs andere weg kan worden gevonden, zonder gebruikmaking van de geoctrooieerde werkwijze. Een botsing tussen de regimes van het octrooirecht en het kwekersrecht ligt dan op de loer. Vooral omdat het octrooirecht anders dan het kwekersrecht tot recent in het geheel geen veredelingsvrijstelling bevatte. Beperkte veredelingsvrijstelling als oplossing? In opdracht van de (toenmalige) minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de Tweede Kamer schreef Trojan in 2012 een rapport over oplossingsrichtingen voor de 15 Bastyn, Tekst & Commentaar Rijksoctrooiwet 1995 (Kluwer), aant. nr. 6 bij art. 3 lid 1 sub d ROW. september

5 83 - Overige onderwerpen problematiek van de samenloop van octrooirecht en kwekersrecht in de plantveredeling. 16 Het herstellen van die balans kon volgens Trojan op verschillende wijzen geschieden. Een van de door Trojan aangevoerde oplossingen betrof de invoering van een beperkte veredelingsvrijstelling in het octrooirecht, vergelijkbaar aan de veredelingsvrijstelling die in het kwekersrecht bestaat. Per 1 juli 2014 is de beperkte veredelingsvrijstelling voor octrooien ingevoerd in de Nederlandse wetgeving. Op basis hiervan mag biologisch materiaal waarop een octrooirecht rust, vrijelijk gebruikt worden voor het ontdekken en ontwikkelen van nieuwe plantenrassen (art. 53, sub b ROW). Mogelijk wordt de beperkte vrijstelling in de nabije toekomst nog verder uitgebreid. De Nederlandse regering is voorstander van een uitgebreide veredelingsvrijstelling op internationaal niveau, waarmee het mogelijk moet worden ook nieuw ontwikkelde plantenrassen en daarvan afgeleide producten commercieel te exploiteren zonder toestemming van de octrooihouder. 17 Op dit moment is een dergelijk uitgebreide veredelingsvrijstelling echter nog niet mogelijk, gelet op strijdigheid met de huidige (internationale) regelgeving. 18 De discussie in de oppositieprocedure tegen het octrooi van Syngenta Het EPO heeft nu ruim een jaar geleden bepaald dat het Insect Resistant Plant-octrooi van Syngenta aan de voorwaarden voor octrooirechtelijke bescherming voldoet. Tegen de verlening van het octrooi is oppositie ingesteld. 19 Door de opposanten wordt onder meer aangevoerd dat plantenrassen niet geoctrooieerd kunnen worden. Daarnaast wordt de vrees geuit dat een monopolie wordt verkregen op ontdekkingen die reeds in de natuur bestaan, terwijl die ontdekkingen nu juist zijn uitgesloten van octrooieerbaarheid (art. 52, lid 2 EOV). Ook wordt de omstandigheid dat de ontdekking al in de natuur bestaat aangevoerd als argument dat wijst op een gebrek aan nieuwheid van de uitvinding. 16 Trojan C.G., Oplossingsrichtingen voor de problematiek van samenloop van octrooirecht en kwekersrecht in de plantveredeling, bijlage bij Kamerstukken II 2011/12, , nr Kamerstukken II 2012/13, (R 1987), nr Kamerstukken II 2011/12, (R 1987), nr Oppositie tegen EP , 8 mei 2013, aanvraagnr september 2014

6 Landbouwgewassen en Intellectuele Eigendom, een controversiële combinatie Hoewel een plantenras inderdaad uitgezonderd is van octrooieerbaarheid volgens art. 53 sub b EOV, is octrooirechtelijke bescherming van planten wel degelijk mogelijk indien deze is verkregen door toepassing van een werkwijze. Voorwaarde is dat de uitvoerbaarheid van de uitvinding zich niet beperkt tot een bepaald plantenras. Het is dus essentieel dat de eigenschap die voor resistentie tegen de witte vlieg zorgt, in technisch opzicht ook geïntroduceerd zou kunnen worden in andere planten dan de paprikaplant. Niet vereist is dat dit ook daadwerkelijk gebeurt. Ten aanzien van de stelling dat een octrooirecht zou worden verkregen op een ontdekking is van belang, dat ontdekkingen op zich inderdaad niet octrooieerbaar zijn, maar dat een uitvinding met betrekking tot biologisch materiaal octrooieerbaar is ook al bestaat dat materiaal reeds in de natuur indien het met behulp van een technische werkwijze is geïsoleerd uit zijn natuurlijk milieu of aldus wordt verkregen en dat een toepassing ervan wordt gedefinieerd. Bovendien moet de uitvinding onbeperkt reproduceerbaar zijn. 20 Dat de geoctrooieerde techniek nieuwheid zou ontberen omdat de genetische eigenschap van resistentie tegen de witte vlieg reeds bestaat in peperplanten, lijkt op zichzelf ontoereikend. Dit laat immers onverlet dat de uitvinding, die breed toepasbaar is op een verscheidenheid aan andere plantenrassen, wel degelijk voor bescherming op grond van het octrooirecht in aanmerking kan komen. Tot slot voegen opposanten aan dit alles toe dat de werkwijze die onderdeel uitmaakt van het verleende octrooi evenmin voor bescherming in aanmerking komt, omdat het een werkwijze van wezenlijk biologische aard betreft. Opposanten voeren in dit verband aan dat de werkwijze bestaat uit het kruisen van het hele genoom (de complete genenset) en het vervolgens selecteren van de verkregen planten, en dat dit volgens vaste rechtspraak niet tot bescherming onder het octrooirecht kan leiden. 21 Of dit het geval is zal mede afhangen van het oordeel van de Grote Kamer van Beroep in de Broccoli II- en Tomaat II-zaken. Syngenta heeft dan ook inmiddels om opschorting van de Paprikazaak gevraagd in afwachting van het oordeel van de Grote Kamer van Beroep in genoemde andere groentezaken. Los van de complexe technische discussie over de beschermingsmogelijkheden, is duidelijk dat de weerstand van veel partijen tegen het octrooi van Syngenta is gelegen in de angst dat kwekers en telers verder beperkt worden in veredelingsmogelijkheden en dat enkele grote industriëlen de macht krijgen over het gebruik van belangrijke landbouwgewassen. Met de invoering van een beperkte veredelingsvrijstelling en het voornemen tot het invoeren van een uitgebreide veredelingsvrijstelling, geeft de Nederlandse regering het signaal af voorstander te zijn van een inperking van de octrooibescherming op planten- en dierenrassen en werkwijzen van biologische aard voor de voortbrenging van planten en dieren. Wanneer ook de uitgebreide veredelingsvrijstelling doorgevoerd zal worden, staat het eenieder vrij om naast het gebruik van geoctrooieerd materiaal ook nieuw ontwikkelde plantenrassen en daarvan afgeleide producten commercieel te exploiteren zonder toestemming van de octrooihouder. Dit zou een substantiële verandering in het octrooirecht betekenen. Of een inperking van de aan het octrooirecht verbonden rechten voor de innovatie wenselijk is, is niet op voorhand zeker. De mogelijkheid bestaat dat octrooihouders de kostbare investeringen in hun octrooi niet terug kunnen verdienen, omdat kwekers vrijelijk kunnen profiteren van de investering van de octrooihouder. Een mogelijk risico hiervan is een daling van het innovatietempo en een belemmering van de kennisdoorstroom, doordat kennis voortaan geheim zal worden gehouden als alternatief voor octrooibescherming. Monopolisering kan immers ook juist zorgen voor een hogere mate van innovatie omdat innovatieprikkels van het monopolistische bedrijf stijgen bij een dreigende toetreding van concurrenten tot de markt. 22 Dat de balans tussen het kwekersrecht en het octrooirecht recht wordt gedaan met de introductie van een veredelingsvrijstelling in het octrooirecht is echter een ding dat zeker is. Over de auteurs Mr. N. Yeh is advocaat bij de praktijkgroep Intellectual Property & Technology van AKD advocaten en notarissen te Breda. Mr. M.H.L. Hemmer is advocaat bij de praktijkgroep Intellectual Property & Technology van AKD advocaten en notarissen te Breda en lid van de redactie van WAAR&WET. 20 Bastyn, Tekst & Commentaar Rijksoctrooiwet 1995 (Kluwer), aant. nr. 3 bij art. 2a ROW. 21 Uitspraak van 9 december 2010 in de zaak met nummer G2/07 en de gevoegde zaak met nummer G1/08 (broccoli en tomaten). 22 Kocsis, Weda & Van der Noll, SEO onderzoek Concurrentie in de Kiem, Publicatienr , p. 30. september

Datum 30 augustus 2013 Betreft Beantwoording vraag Partij voor de Dieren over octrooi met betrekking tot een peperplant

Datum 30 augustus 2013 Betreft Beantwoording vraag Partij voor de Dieren over octrooi met betrekking tot een peperplant > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2004 589 Rijkswet van 10 november 2004, houdende wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve

Nadere informatie

Analyse van de juridische mogelijkheden van een veredelingsvrijstelling in het octrooirecht in het licht van internationale regelingen

Analyse van de juridische mogelijkheden van een veredelingsvrijstelling in het octrooirecht in het licht van internationale regelingen Analyse van de juridische mogelijkheden van een veredelingsvrijstelling in het octrooirecht in het licht van internationale regelingen Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Den Haag,

Nadere informatie

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw?

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Q&A Octrooien op planteigenschappen 1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Als het Europees Octrooi Bureau een patent verleent,

Nadere informatie

Wijziging van de Rijksoctrooiwet 1995 in verband met de Overeenkomst betreffende een eengemaakt octrooigerecht en Verordening (EU) 1257/2012

Wijziging van de Rijksoctrooiwet 1995 in verband met de Overeenkomst betreffende een eengemaakt octrooigerecht en Verordening (EU) 1257/2012 Wijziging van de Rijksoctrooiwet 1995 in verband met de Overeenkomst betreffende een eengemaakt octrooigerecht en Verordening (EU) 1257/2012 Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden,

Nadere informatie

5 10 6. De overweginging van NL Octrooicentrum 6.1 Werkwijze van wezenlijk biologische aard Verzoekster stelt dat conclusie 1 en conclusies 4 tot en met 7 niet octrooieerbaar zijn op grond van artikel

Nadere informatie

RICHTLIJN 98/44/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 6 juli 1998 betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen

RICHTLIJN 98/44/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 6 juli 1998 betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen L 213/13 RICHTLIJN 98/44/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 6 juli 1998 betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Nadere informatie

Standpunt Plantum inzake octrooi- en kwekersrecht

Standpunt Plantum inzake octrooi- en kwekersrecht STANDPUNT Standpunt Plantum inzake octrooi- en kwekersrecht Op 6 mei 2009 heeft Plantum een standpunt ingenomen inzake de relatie tussen octrooi- en kwekersrecht. Dit standpunt is als volgt: Octrooirechtelijk

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 1986-1987 19 744 Biotechnologie en het octrooi- en kwekersrecht Nr. 2 NOTITIE 1. Samenvatting en conclusies De plantetv en dierenveredeling en de voortbrengselen

Nadere informatie

Standpunt van Plantum NL inzake octrooi- en kwekersrecht

Standpunt van Plantum NL inzake octrooi- en kwekersrecht Standpunt van Plantum NL inzake octrooi- en kwekersrecht Op 6 mei 2009 heeft Plantum NL een nieuw standpunt ingenomen inzake de relatie tussen octrooi- en kwekersrecht. Dit standpunt is als volgt: 1. Octrooirechtelijk

Nadere informatie

BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE

BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE eric.degryse@simontbraun.eu I. OCTROOIWETGEVING : België Wetboek van economisch recht, 19 April 2014, Boek XI, "Intellectuele eigendom, titel 1, Uitvindingsoctrooien

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 365 (R 1987) Wijziging van artikel 53b van de Rijksoctrooiwet 1995 in verband met de invoering van een beperkte veredelingsvrijstelling Nr.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 26 568 Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming van biotechnologische

Nadere informatie

Noot bij Hof Den Haag 28 mei 2013, zaaknummer: /01 (Taste of Nature Holding B.V. tegen Cresco Handels B.V.)

Noot bij Hof Den Haag 28 mei 2013, zaaknummer: /01 (Taste of Nature Holding B.V. tegen Cresco Handels B.V.) Noot bij Hof Den Haag 28 mei 2013, zaaknummer: 200.103.492/01 (Taste of Nature Holding B.V. tegen Cresco Handels B.V.) Inleiding Taste of Nature en Cresco opereren beide op het gebied van de productie

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2005 147 Besluit van 3 maart 2005, houdende wijziging van het Besluit biotechnologie bij dieren (Handelingen met betrekking tot dieren waar geen vergunning

Nadere informatie

Bijblad bij De Industriële Eigendom nummer 02 / 03 april / juli 2013 jaargang 81

Bijblad bij De Industriële Eigendom nummer 02 / 03 april / juli 2013 jaargang 81 Bijblad bij De Industriële Eigendom nummer 02 / 03 april / juli 2013 jaargang 81 Het Bijblad bij De Industriële Eigendom (BIE) is een digitale kwartaaluitgave van NL Octrooicentrum Inhoud Officiële mededelingen

Nadere informatie

28 MAART 1984. - Wet op de uitvindingsoctrooien, tekstbijwerking tot 29-12-2008

28 MAART 1984. - Wet op de uitvindingsoctrooien, tekstbijwerking tot 29-12-2008 28 MAART 1984. - Wet op de uitvindingsoctrooien, tekstbijwerking tot 29-12-2008 HOOFDSTUK I. - Algemeenheden. Artikel 1. 1. Voor de toepassing van deze wet wordt begrepen onder : - Verdrag van Parijs :

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA 's-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Agro Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 27 428 Beleidsnota Biotechnologie Nr. 331 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal STATEN VAN CURA~AO 2 Vergaderjaar 2012-2013 No.: 33 365 (R1987) Wijziging van artikel 53b van de Rijksoctrooiwet 1995 in verband met de invoering van een beperkte veredelingsvrijstelling

Nadere informatie

Koninginnegracht 19, Den Haag Kanaalpad 69, Apeldoorn 070-3105600. patents@vriesendorp.nl www.vriesendorp.nl

Koninginnegracht 19, Den Haag Kanaalpad 69, Apeldoorn 070-3105600. patents@vriesendorp.nl www.vriesendorp.nl 1 Het ontwerpen en op de markt brengen van producten in een veelheid van vormen en verschijningen is een wezenlijk kenmerk van onze economie. De ontwikkeling en realisering van een nieuwe uitvoering van

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2005 2006 29 874 (R 1777) Goedkeuring en uitvoering van de op 17 december 1991 te München tot stand gekomen Akte tot herziening van artikel 63 van het Verdrag

Nadere informatie

in de zaak met zaaknummer / rolnummer 249983 / HA ZA 05-2885 van:

in de zaak met zaaknummer / rolnummer 249983 / HA ZA 05-2885 van: vonnis RECHTBANK 'S-GRAVENHAGE Sector civiel recht Vonnis van in de zaak met zaaknummer / rolnummer 249983 / HA ZA 05-2885 van: de rechtspersoon naar vreemd recht MONSANTO TECHNOLOGY LLC, gevestigd te

Nadere informatie

WETBOEK VAN ECONOMISCH RECHT. Boek XI

WETBOEK VAN ECONOMISCH RECHT. Boek XI WETBOEK VAN ECONOMISCH RECHT Boek XI Inhoud BOEK XI. - Intellectuele eigendom... 4 TITEL 1. - Uitvindingsoctrooien... 4 HOOFDSTUK 1. - Algemeenheden... 4 HOOFDSTUK 2. - Het uitvindingsoctrooi... 4 HOOFDSTUK

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 22 juni 2016 Betreft Octrooirecht-kwekersrecht

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 22 juni 2016 Betreft Octrooirecht-kwekersrecht > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Agro en Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 568 (R1638) Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming van

Nadere informatie

VERORDENINGEN. 16.6.2009 Publicatieblad van de Europese Unie L 152/1

VERORDENINGEN. 16.6.2009 Publicatieblad van de Europese Unie L 152/1 16.6.2009 Publicatieblad van de Europese Unie L 152/1 I (Besluiten op grond van het EG- en het Euratom-Verdrag waarvan publicatie verplicht is) VERORDENINGEN VERORDENING (EG) Nr. 469/2009 VAN HET EUROPEES

Nadere informatie

HARMONISATIEBUREAU VOOR DE INTERNE MARKT (MERKEN, TEKENINGEN EN MODELLEN) BESLISSING van de derde kamer van beroep van 18 februari 2013

HARMONISATIEBUREAU VOOR DE INTERNE MARKT (MERKEN, TEKENINGEN EN MODELLEN) BESLISSING van de derde kamer van beroep van 18 februari 2013 HARMONISATIEBUREAU VOOR DE INTERNE MARKT (MERKEN, TEKENINGEN EN MODELLEN) Kamers van beroep BESLISSING van de derde kamer van beroep van 18 februari 2013 In zaak R 595/2012-3 A.C.J. Ammerlaan Brejeland

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 19 maart 2012. Stand van zaken veredelingsvrijstelling

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 19 maart 2012. Stand van zaken veredelingsvrijstelling > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 20 2594 AV Den Haag

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 26 568 (R 1638) Wijziging van de Rijksoctrooiwet, de Rijksoctrooiwet 1995 en de Zaaizaad- en Plantgoedwet ten behoeve van de rechtsbescherming

Nadere informatie

EUROPESE COMMISSIE DIRECTORAAT-GENERAAL LANDBOUW EN PLATTELANDSONTWIKKELING. INTERPRETATIENOTA Nr. 2015-01

EUROPESE COMMISSIE DIRECTORAAT-GENERAAL LANDBOUW EN PLATTELANDSONTWIKKELING. INTERPRETATIENOTA Nr. 2015-01 EUROPESE COMMISSIE DIRECTORAAT-GENERAAL LANDBOUW EN PLATTELANDSONTWIKKELING Directoraat I. Landbouwwetgeving en procedures I.1. Landbouwwetgeving; vereenvoudiging Datum van verspreiding 8.7.2015 INTERPRETATIENOTA

Nadere informatie

- Oostenrijk twee partijen, namelijk de Ökumenischer Rat der Kirchen in Österreich en de Aktion Leben.

- Oostenrijk twee partijen, namelijk de Ökumenischer Rat der Kirchen in Österreich en de Aktion Leben. Bijlage Historie Destijds heeft de toenmalige Staatssecretaris van Economische Zaken, Ybema, in antwoord op vragen gesteld op 24 februari 2000 van de leden van de Tweede Kamer Karimi en Vos (beiden GroenLinks),

Nadere informatie

Wijziging van de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten in verband met de aanpassing van het auteurscontractenrecht

Wijziging van de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten in verband met de aanpassing van het auteurscontractenrecht Wijziging van de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten in verband met de aanpassing van het auteurscontractenrecht ARTIKEL I De Auteurswet wordt als volgt gewijzigd: Tekst voorontwerp Artikel 2 1.

Nadere informatie

Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ONTWERPRESOLUTIE

Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid ONTWERPRESOLUTIE Europees Parlement 2014-2019 Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid 21.10.2016 2016/2903(RSP) ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag met verzoek om mondeling antwoord B8-0000/2016

Nadere informatie

Raadgevend Comité voor Bio-ethiek

Raadgevend Comité voor Bio-ethiek Raadgevend Comité voor Bio-ethiek Advies nr 5 inzake de juridische bescherming van biotechnologische uitvindingen Vraag om advies daterend van 22 februari 1996, van de heer Elio Di Rupo, Vice-Eerste Minister

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 650 Nieuwe regeling voor hettoelaten van rassen, het in de handel brengen van teeltmateriaal en het verlenen van kwekersrecht (Zaaizaad- en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 27 428 Beleidsnota Biotechnologie Nr. 162 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT EN VAN ECONOMISCHE ZAKEN, Aan de Voorzitter

Nadere informatie

(PB L 227 van 1.9.1994, blz. 1)

(PB L 227 van 1.9.1994, blz. 1) 1994R2100 NL 31.01.2008 005.001 1 Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen B VERORDENING (EG) Nr. 2100/94 VAN DE RAAD van 27

Nadere informatie

Samenwerken & Intellectueel Eigendom

Samenwerken & Intellectueel Eigendom Samenwerken & Intellectueel Eigendom 15 mei 2012 Mecc Maastricht René Janssen octrooiadviseur regio Limburg NL Octrooicentrum (locatie Syntens-Roermond) NL Octrooicentrum Octrooiverlening Nederland (uitvoering

Nadere informatie

Rijswijk DE OCTROOIGEMACHTIGDEN telefoon 070-3905578 -------- fax 070-3905171 Beschikking A. - B.

Rijswijk DE OCTROOIGEMACHTIGDEN telefoon 070-3905578 -------- fax 070-3905171 Beschikking A. - B. Postbus 3219, 2280 GE Rijswijk -------- Beschikking A. - B. 1.1 Bij brief van 6 juni 2000 heeft de heer A. (hierna A.) aan de Raad van Toezicht (hierna de Raad) verzocht om een oordeel te geven over een

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1995 361 Besluit van 27 juni 1995 tot wijziging van een aantal algemene maatregelen van bestuur met het oog op de uitvoering van de Overeenkomst betreffende

Nadere informatie

BESLUIT. Zaaknummer: 77 Fiscaal up to Date/Kluwer. Inleiding

BESLUIT. Zaaknummer: 77 Fiscaal up to Date/Kluwer. Inleiding BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit om geen toepassing te geven aan zijn bevoegdheid zoals beschreven in artikel 56, lid 1, van de Mededingingswet. Zaaknummer:

Nadere informatie

Vertaling C-125/14-1. Zaak C-125/14. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Fővárosi Törvényszék (Hongarije)

Vertaling C-125/14-1. Zaak C-125/14. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Fővárosi Törvényszék (Hongarije) Vertaling C-125/14-1 Zaak C-125/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 18 maart 2014 Verwijzende rechter: Fővárosi Törvényszék (Hongarije) Datum van de verwijzingsbeslissing: 10

Nadere informatie

Wijziging van de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten in verband met de aanpassing van het auteurscontractenrecht

Wijziging van de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten in verband met de aanpassing van het auteurscontractenrecht Wijziging van de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten in verband met de aanpassing van het auteurscontractenrecht VOORONTWERP enz. enz. Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

5 Op grond van art 23p ROW 1995 overweegt de voorzitter van de Raad het volgende:

5 Op grond van art 23p ROW 1995 overweegt de voorzitter van de Raad het volgende: Beslissing Mw. A. - B. Per brief van 31 juli 2003 richt mw. A. (hierna A.) zich tot de Raad van Toezicht voor Octrooigemachtigden (hierna de Raad) met een klacht wegens niet geleverde diensten en het hiervoor

Nadere informatie

24-10-2013. Intellectual Property & bedrijfswaarde aeternus college tour bedrijfswaarde AUTEURSRECHT. Intellectuele eigendom: hoofdcategorieën

24-10-2013. Intellectual Property & bedrijfswaarde aeternus college tour bedrijfswaarde AUTEURSRECHT. Intellectuele eigendom: hoofdcategorieën Intellectual Property & bedrijfswaarde aeternus college tour bedrijfswaarde Intellectuele eigendom: hoofdcategorieën 1. Copyright (Auteursrecht e.a.) Intellectuele eigendom 2. Industriële Eigendom Antoon

Nadere informatie

Gerelateerde informatie

Gerelateerde informatie Vergaderjaar 2003-2004 Kamerstuk 29650 nr. 3 Te raadplegen sinds donderdag 24 juni 2004 Toon volledige inhoudsopgave Aanhef Lichaam Ondertekening BIJLAGE: Gerelateerde informatie Toon alle stukken in dossier

Nadere informatie

Ik verleen u deze ontheffing voor de periode van 27 juli 2016 t/m 1 september 2020.

Ik verleen u deze ontheffing voor de periode van 27 juli 2016 t/m 1 september 2020. > Retouradres Postbus 19530, 2500 CM Den Haag Natuurmuseum Brabant F.J.M. Ellenbroek Spoorlaan 434 5038 CH TILBURG Postbus 19530, 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 F 070 378 61 39 ffwet@rvo.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 0 0 33 365 (R 987) Wijziging van artikel 53b van de Rijksoctrooiwet 995 in verband met de invoering van een beperkte veredelingsvrijstelling Nr. 4 ADVIES RAAD

Nadere informatie

Europese octrooiaanvragen

Europese octrooiaanvragen Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67 99 patent@vereenigde.com trademark@vereenigde.com legal@vereenigde.com

Nadere informatie

Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen

Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen 1. Inleiding De SERV werd op 3 november 2006 om advies

Nadere informatie

In welke landen dient men over een octrooi te beschikken opdat de inkomsten ervan in aanmerking zouden komen voor de aftrek voor octrooi-inkomsten?

In welke landen dient men over een octrooi te beschikken opdat de inkomsten ervan in aanmerking zouden komen voor de aftrek voor octrooi-inkomsten? Publ i cat i evanver schi l l endebr onnen Octrooien Welke intellectuele eigendomsrechten komen in aanmerking? De tekst van de programmawet van 27 april 2007 (BS 08.05.2007) maakt enkel melding van de

Nadere informatie

gemeente Steenbergen De Heen Dinteloord Kruisland Nieuw-Vossemeer Steenbergen Welberg

gemeente Steenbergen De Heen Dinteloord Kruisland Nieuw-Vossemeer Steenbergen Welberg IIMIM III III II III IIII BM1401251 De raad van de gemeente Steenbergen; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 4 juni 2014; gelet op: gelet op de artikelen 147 en 149 van de Gemeentewet,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 308 Wijziging van de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten in verband met de versterking van de positie van de auteur en de uitvoerende

Nadere informatie

Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Overige IE-rechten / Europees recht/mededinging 25 mei 2009 09.45 12.45 uur Casus (3x) Korte vragen (3x)

Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Overige IE-rechten / Europees recht/mededinging 25 mei 2009 09.45 12.45 uur Casus (3x) Korte vragen (3x) Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Overige IE-rechten / Europees recht/mededinging 25 mei 2009 09.45 12.45 uur Casus (3x) Korte vragen (3x) Tentamen Octrooigemachtigden Overige IE-rechten / Europees

Nadere informatie

Hoofdstukken Intellectuele Eigendom

Hoofdstukken Intellectuele Eigendom Hoofdstukken Intellectuele Eigendom Hoofdstukken Intellectuele Eigendom door Dirk J.G. Visser hoogleraar in Leiden advocaat in Amsterdam delex 2013 2013, D.J.G. Visser, Leiden/Amsterdam Ontwerp omslag

Nadere informatie

Bescherming van innovatie

Bescherming van innovatie Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Bescherming van innovatie Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67 99 patent@vo.eu trademark@vo.eu legal@vo.eu

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 19/07/2016

Datum van inontvangstneming : 19/07/2016 Datum van inontvangstneming : 19/07/2016 Vertaling C-341/16-1 Zaak C-341/16 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 16 juni 2016 Verwijzende rechter: Oberlandesgericht Düsseldorf (Duitsland)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 193 (R 1658) Wijziging van de bepalingen ten aanzien van octrooigemachtigden in de Rijksoctrooiwet en de Rijksoctrooiwet 1995 Nr. 6 NOTA VAN

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 17.6.2003 COM(2003) 348 definitief 2003/0127 (CNS) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD waarbij de lidstaten worden gemachtigd in het belang van de Europese

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 november 2009 (25.11) (OR. en) 15695/09 ADD 2. Interinstitutioneel dossier: 2000/0177(CNS) LIMITE

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 november 2009 (25.11) (OR. en) 15695/09 ADD 2. Interinstitutioneel dossier: 2000/0177(CNS) LIMITE Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 november 2009 (25.11) (OR. en) PUBLIC Interinstitutioneel dossier: 2000/0177(CNS) 15695/09 ADD 2 LIMITE PI 115 COUR 70 NOTA - ADDENDUM 2 van: het secretariaat-generaal

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2005 420 Besluit van 30 mei 2005, houdende vaststelling van het Warenwetbesluit verpakkingen en gebruiksartikelen in verband met Verordening (EG)

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie verzoekschriften MEDEDELING AAN DE LEDEN

EUROPEES PARLEMENT. Commissie verzoekschriften MEDEDELING AAN DE LEDEN EUROPEES PARLEMENT 2004 Commissie verzoekschriften 2009 25.11.2008 MEDEDELING AAN DE LEDEN Betreft: Verzoekschrift 1103/2007, ingediend door Laurent Hermoye (Belgische nationaliteit), namens de vereniging

Nadere informatie

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen U hebt een vernieuwend idee of product en u wilt vastleggen dat dit uw intellectueel eigendom is. Hier leest u op welke

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 14/06/2013

Datum van inontvangstneming : 14/06/2013 Datum van inontvangstneming : 14/06/2013 Vertaling C-258/13-1 Zaak C-258/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 13 mei 2013 Verwijzende rechter: Varas Cíveis de Lisboa (Portugal)

Nadere informatie

AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK

AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK Raad van State 201200615/1/V4. Datum uitspraak: 13 november 2012 AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK Uitspraak met toepassing van artikel 8:54, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: de Awb) op

Nadere informatie

Concurrentie in de kiem

Concurrentie in de kiem Concurrentie in de kiem Amsterdam, februari 2013 In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken Concurrentie in de kiem Mededinging in de Nederlandse veredelingssector Viktória Kocsis Jarst Weda

Nadere informatie

De toekomst van de plantenveredeling in het licht van de ontwikkelingen in het octrooirecht en het kwekersrecht

De toekomst van de plantenveredeling in het licht van de ontwikkelingen in het octrooirecht en het kwekersrecht Veredelde Zaken De toekomst van de plantenveredeling in het licht van de ontwikkelingen in het octrooirecht en het kwekersrecht Niels Louwaars, Hans Dons, Geertrui van Overwalle, Hans Raven, Anthony Arundel,

Nadere informatie

Datum 14 juli 2015 Betreft Toezeggingen naar aanleiding van debat over voedselpatenten van 10 juni jl.

Datum 14 juli 2015 Betreft Toezeggingen naar aanleiding van debat over voedselpatenten van 10 juni jl. > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen

Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen Richtlijn 98/49/EG van de Raad van 29 juni 1998 betreffende de bescherming van de rechten op aanvullend pensioen van werknemers en zelfstandigen

Nadere informatie

NOTA VAN WIJZIGING. Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: Artikel I, onderdeel D, komt te luiden: Artikel 54, tweede lid, komt te luiden:

NOTA VAN WIJZIGING. Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: Artikel I, onderdeel D, komt te luiden: Artikel 54, tweede lid, komt te luiden: 29 448 Wijziging van de Flora- en faunawet in verband met de verruiming van de mogelijkheden tot beheer en schadebestrijding van beschermde inheemse diersoorten NOTA VAN WIJZIGING Het voorstel van wet

Nadere informatie

Relevante feiten. Beoordeling. RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996

Relevante feiten. Beoordeling. RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996 RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996 Relevante feiten Als kaderlid van M heeft eerste eiser in 1993 aandelenopties verkregen op aandelen

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2016 Nr. 1

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2016 Nr. 1 10 (2013) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2016 Nr. 1 A. TITEL Overeenkomst betreffende een eengemaakt octrooigerecht; (met Bijlagen) Brussel, 19 februari 2013 B. TEKST De

Nadere informatie

Bijblad bij De Industriële Eigendom nummer 1 - januari 2014 jaargang 82

Bijblad bij De Industriële Eigendom nummer 1 - januari 2014 jaargang 82 Bijblad bij De Industriële Eigendom nummer 1 - januari 2014 jaargang 82 Het Bijblad bij De Industriële Eigendom (BIE) is een digitale kwartaaluitgave van Octrooicentrum Nederland, onderdeel van Rijksdienst

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 438 Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de wijziging in de procedure betreffende de aanvraag en afgifte van rijbewijzen Nr.

Nadere informatie

Ondernemen met IP in de praktijk

Ondernemen met IP in de praktijk Ondernemen met IP in de praktijk Inhoud Wat is IE? Hoe werkt IE? o c t rooien m e rk e n m o d e llen a d v o c a t uu r Waarom IE beschermen? Alternatieven voor het beschermen van IE? Welke verschillende

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 29 juli 1999 (07.09) (OR. en) 10456/99 LIMITE DROIPEN 5

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 29 juli 1999 (07.09) (OR. en) 10456/99 LIMITE DROIPEN 5 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 29 juli 999 (07.09) (OR. en) 0456/99 LIMITE DROIPEN 5 RESULTAAT BESPREKINGEN van : de Groep Materieel Strafrecht d.d. : 9 juli 999 nr. vorig doc. : 9966/99 DROIPEN 4

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

Ik verleen u deze ontheffing voor de periode van 29 oktober 2014 tot en met 28 oktober 2019.

Ik verleen u deze ontheffing voor de periode van 29 oktober 2014 tot en met 28 oktober 2019. > Retouradres Postbus 19530 2500 CM Den Haag Stichting Pieter Vermeulen Museum W.B. Bosch Driehuizerkerkweg 34D 1985 EL DRIEHUIS Postbus 19530 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 F 070 378 61

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 30/09/2014

Datum van inontvangstneming : 30/09/2014 Datum van inontvangstneming : 30/09/2014 Samenvatting C-408/14-1 Zaak C-408/14 Samenvatting van het verzoek om een prejudiciële beslissing overeenkomstig artikel 98, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering

Nadere informatie

De beoordeling van gestelde inbreuk op tweede medische indicatie conclusies. Twee verschillende vormen van tweede medische indicatie conclusies:

De beoordeling van gestelde inbreuk op tweede medische indicatie conclusies. Twee verschillende vormen van tweede medische indicatie conclusies: De beoordeling van gestelde inbreuk op tweede medische indicatie conclusies Geert Theuws AIPPI 18 januari 2017 1 Tweede medische indicatie conclusies Twee verschillende vormen van tweede medische indicatie

Nadere informatie

Alterra Wageningen UR G. Müskens Droevendaalsesteeg PB WAGENINGEN. Datum 11 april 2014 Betreft Beslissing aanvraag Art. 75 Flora- en faunawet

Alterra Wageningen UR G. Müskens Droevendaalsesteeg PB WAGENINGEN. Datum 11 april 2014 Betreft Beslissing aanvraag Art. 75 Flora- en faunawet > Retouradres Postbus 19530 2500 CM Den Haag Alterra Wageningen UR G. Müskens Droevendaalsesteeg 3 6708 PB WAGENINGEN Postbus 19530 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 F 070 378 61 39 ffwet@rvo.nl

Nadere informatie

Gemeente Amstelveen, Wijkbeheer Zuid Team Natuur en Milieu Educatie Postbus 4 1180 BAAMSTELVEEN

Gemeente Amstelveen, Wijkbeheer Zuid Team Natuur en Milieu Educatie Postbus 4 1180 BAAMSTELVEEN > Retouradres Postbus 19530 2500 CM Den Haag Gemeente Amstelveen, Wijkbeheer Zuid Team Natuur en Milieu Educatie Postbus 4 1180 BAAMSTELVEEN Postbus 19530 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 F

Nadere informatie

Datum 4 augustus 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over de gevolgen van de wijziging van de Opiumwet voor de hennepzaadindustrie

Datum 4 augustus 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over de gevolgen van de wijziging van de Opiumwet voor de hennepzaadindustrie 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Duidelijk gebruik van de verschillende handelsaanduidingen als rasaanduiding bij commerciële activiteiten

Duidelijk gebruik van de verschillende handelsaanduidingen als rasaanduiding bij commerciële activiteiten CHECKLIST Onderwerp : CHECKLIST voor kweker en teler bij het aangaan van een licentieovereenkomst voor exploitatie van plantenrassen Datum : oktober 2004 Kenmerk : 040969/MB Deze checklist kan worden gebruikt

Nadere informatie

LJN: BO7059, Rechtbank Amsterdam, AWB 09/3604 AOW. Datum uitspraak: Datum publicatie:

LJN: BO7059, Rechtbank Amsterdam, AWB 09/3604 AOW. Datum uitspraak: Datum publicatie: LJN: BO7059, Rechtbank Amsterdam, AWB 09/3604 AOW Datum uitspraak: 23-09-2010 Datum publicatie: 13-12-2010 Rechtsgebied: Sociale zekerheid Soort procedure: Eerste aanleg - enkelvoudig Inhoudsindicatie:

Nadere informatie

Verhuurrichtlijn RICHTLIJN 2006/115/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. van 12 december 2006

Verhuurrichtlijn RICHTLIJN 2006/115/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. van 12 december 2006 Verhuurrichtlijn RICHTLIJN 2006/115/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 12 december 2006 betreffende het verhuurrecht, het uitleenrecht en bepaalde naburige rechten op het gebied van intellectuele

Nadere informatie

DE BEROEPSINSTANTIE. Gelet op het decreet van 26 maart 2004 betreffende de openbaarheid van bestuur;

DE BEROEPSINSTANTIE. Gelet op het decreet van 26 maart 2004 betreffende de openbaarheid van bestuur; Beroepsinstantie inzake de openbaarheid van bestuur Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Departement coördinatie Administratie Kanselarij en Voorlichting Boudewijnlaan 30 1000 Brussel tel. secretariaat:

Nadere informatie

Minor plantenveredeling 2. Dictaat Wet- en regelgeving

Minor plantenveredeling 2. Dictaat Wet- en regelgeving Minor plantenveredeling 2 Dictaat Wet- en regelgeving M. Drok en W.M. van der Heide juli 2009 Inhoudsopgave 1. Kwekersrecht... 1 1.1 Geschiedenis wet- en regelgeving nieuwe rassen... 1 1.2 Waarom kwekersrecht?...

Nadere informatie

Verzoekster: Gerhardus Frederikus Ophuis h.o.d.n. Ophuis Engineering te Hengelo Gemachtigde: mw. ir. W.H. Slikker

Verzoekster: Gerhardus Frederikus Ophuis h.o.d.n. Ophuis Engineering te Hengelo Gemachtigde: mw. ir. W.H. Slikker > Retouradres Postbus 366 01 HJ Den Haag dr. mr. ir. M.W.D. van der Burg, voorzitter dr. M.W. de Lange ir. J.C. Hordijk mw. dr. ir. J.C. van der Linden, secretaris Prinses Beatrixlaan 2 95 AL Den Haag

Nadere informatie

EUROPESE UNIE - BESCHERMING VAN GENEESMIDDELEN - Recente ontwikkelingen in de rechtspraak van het Hof van Justitie (december 2013)

EUROPESE UNIE - BESCHERMING VAN GENEESMIDDELEN - Recente ontwikkelingen in de rechtspraak van het Hof van Justitie (december 2013) EUROPESE UNIE - BESCHERMING VAN GENEESMIDDELEN - Recente ontwikkelingen in de rechtspraak van het Hof van Justitie (december 2013) Informatienota van Simont Braun LLP, Brussel (www.simontbraun.eu) A. Kan

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 04/03/2013

Datum van inontvangstneming : 04/03/2013 Datum van inontvangstneming : 04/03/2013 Vertaling C-49/13 1 Zaak C-49/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 29 januari 2013 Verwijzende instantie: Úřad průmyslového vlastnictví

Nadere informatie

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringmaatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-287 d.d. 28 juli 2014 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, drs. W. Dullemond en mr. B.F. Keulen, leden en mr. I.M.L. Venker, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

Stoppen of doorgaan met open source software?

Stoppen of doorgaan met open source software? Software-octrooien Stoppen of doorgaan met open source software? Versie: 1.1 Definitief Datum: oktober 2004 Auteur: mr. drs. B.S.J. Knubben ICTU / Programma OSOSS Nieuwe Duinweg 24-26 Postbus 84011 2508

Nadere informatie

Knipperlichten. Intellectuele eigendom en ICT. Ellen Enkels. 20 februari 2013

Knipperlichten. Intellectuele eigendom en ICT. Ellen Enkels. 20 februari 2013 2013 Knipperlichten Intellectuele eigendom en ICT Ellen Enkels 20 februari 2013 Minervastraat 5 1930 ZAVENTEM T +32 (0)2 275 00 75 F +32 (0)2 275 00 70 www.contrast -law.be Overzicht I. Regelgeving Europees

Nadere informatie

Publicatieblad van de Europese Unie L 251/3

Publicatieblad van de Europese Unie L 251/3 24.9.2009 Publicatieblad van de Europese Unie L 251/3 VERORDENING (EG) Nr. 874/2009 VAN DE COMMISSIE van 17 september 2009 houdende uitvoeringsbepalingen van Verordening (EG) nr. 2100/94 van de Raad wat

Nadere informatie

1/2. Staten-Generaal. Vergaderjaar BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN. Aan de Voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der

1/2. Staten-Generaal. Vergaderjaar BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN. Aan de Voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 1/2 Vergaderjaar 2006 2007 A 31 026 Protocol van wijziging van de Europese Overeenkomst inzake de bescherming van landbouwhuisdieren; Straatsburg, 6 februari 1992 (Trb. 2006, 253) Nr. 1

Nadere informatie

de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs

de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs Hoge Raad der Nederlanden Postbus 20303 2500 EH DEN HAAG Amsterdam, 22 juni 2017 Betreft: Schriftelijke opmerkingen van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs

Nadere informatie

10374/15 ADD 1 mou/dau/hh 1 DG G 3 B

10374/15 ADD 1 mou/dau/hh 1 DG G 3 B Raad van de Europese Unie Brussel, 28 oktober 2015 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2013/0089 (COD) 10374/15 ADD 1 PI 43 CODEC 950 ONTWERP-MOTIVERING VAN DE RAAD Betreft: Standpunt van de Raad in

Nadere informatie