INNOVATIEREGIO ENERGY VALLEY

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INNOVATIEREGIO ENERGY VALLEY"

Transcriptie

1 INNOVATIEREGIO ENERGY VALLEY JANUARI 2009 Met de Innovatieagenda Energie heeft het kabinet haar inzet geschetst om energietransities en -innovaties de komende jaren te stimuleren. Aan de hand van dit document is inzichtelijk gemaakt hoe concrete projecten in de Energy Valley regio hieraan bijdragen en invulling geven aan het Rijksbeleid.

2 INNOVATIEAGENDA ENERGIE ACHTERGROND - De Innovatieagenda Energie laat zien aan welke thema s het kabinet de komende jaren wil werken. - Het kabinet zet daarbij in op de versnellingsfase van de innovatieketen. - De agenda richt zich primair op het in gang brengen van noodzakelijke ontwikkelingen binnen de verschillende innovatiethema s in de periode Hierbinnen vallen demonstratieprojecten die bijdragen aan kenniscreatie en -toepassing, die passen bij de huidige ontwikkelingsfase van deze technologieën. - De overheid stimuleert de markt om privaat kapitaal te investeren in een duurzame energiehuishouding. - Voor de uitvoering stelt het kabinet 438 miljoen beschikbaar waarmee een ontwikkeling in gang moet worden gezet om circa 3 miljard aan innovatieve investeringen in concrete projecten te genereren. ENERGY VALLEY: INNOVATIEREGIO ENERGIE - De energiepraktijk in het noorden sluit goed aan bij de Innovatieagenda, zowel qua filosofie als thema s. - De Energy Valley regio biedt een goed ontwikkelklimaat voor innovatieve, duurzame energieopties. - Focus ligt op publiekprivate samenwerking om de innovatieketen van energietransities te versnellen. - Projecten zijn rijp om via demo s/pilots de kennis over nieuwe energietechnologieën te vergroten. - Lopende projecten/opties kunnen versneld in uitvoeringen worden gebracht via de Innovatieagenda. - De Energy Valley regio biedt een goed uitrolgebied voor concrete energietransities waarmee een wezenlijke bijdrage kan worden geleverd aan de nationale klimaat- en energiedoelstellingen. - Op deze wijze kan concrete invulling worden gegeven aan de werkafspraken uit het energieakkoord dat het Rijk en de regio met elkaar hebben afgesloten. Scope Innovatieagenda Energie idee R&D demo/pilots implementatie uitrol SYNERGIE Door de energieontwikkelingen in de Energy Valley regio te koppelen aan de Innovatieagenda Energie kan versneld en op effectieve wijze uitvoering worden gegeven aan de kabinetsdoelen. pagina 1

3 ENERGY VALLEY NOORD-NEDERLAND ENERGY VALLEY Doelgebied Achtergronden Onderscheidend vermogen ENERGIEAKKOORD Ondertekende partijen Doelen 2011 Speerpunten - Publiekprivate samenwerking ten behoeve van een duurzame energie-economie in Noord-Nederland. - Provincies Drenthe, Fryslân, Groningen en de kop van Noord-Holland. - Concentratiegebied nationale gasindustrie. - Snel groeiende gas-, elektriciteit- en duurzame energiesector. - Meer dan 400 bedrijven en directe banen. - Toegespitste kennisstructuur en positief ontwikkelingsklimaat. - > 350 grote en kleine projecten, investeringomvang > 15 miljard. - Beschikbaarheid natuurlijke grondstoffen (aardgas en olie). - Centrale ligging in Europese energie-infrastructuur. - Georganiseerd en actief energiecluster. - Sterke energie kennisstructuur (mbo, hbo en wo). - Goed ontwikkelklimaat door beleidsfocus en -ambitie. - Toegespitst ondersteuninginstrumentarium. - Fysieke en institutionele ruimte. - Dwarsverbanden met agro- en chemiecluster. - Havenfaciliteiten en in corridor naar het noordoosten. - Bestuurlijk kader voor uitrol energiebeleid in de Energy Valley regio. - Ministeries EZ en VROM. - Energy Valley provincies en gemeenten. - MKB en VNO-NCW Noord PJ duurzame energie Mton CO 2 -emissiereductie. - Transportbrandstoffen en mobiliteit. - Duurzame energietechnologie. - Kennis & innovatie. - Schoon fossiele energie. - Energiebesparing gebouwde omgeving. pagina 2

4 (INTER)NATIONALE ENERGIEPOSITIE AARDGAS Gasrotonde van Europa (inter)nationale gasinfrastructuur en -faciliteiten - Thuisbasis NAM, Gasunie, GasTerra. - Breed netwerk aan subcontractors. - Balgzand-Bacton Line naar UK. - Nordstream vanuit Rusland. - Gasopslag Norg, Grijpskerk en Zuidwending. - Activiteiten Gasunie Deutschland. - LNG-terminal Eemshaven. ELEKTRICITEIT Concentratie nationale elektriciteitsproductie 25%-35% centraal opgesteld vermogen - Eemscentrale en Bergumcentrale Electrabel. - Ontwikkeling centrales Nuon, RWE, Advanced Power. - Diverse industriële WKK-installaties. - Toename decentrale duurzame opties. - NorNed kabel Eemshaven-Noorwegen. DUURZAME ENERGIE Praktijkregio energietransities voorloper op aantal transitiethema s - Biodiesel, bio-methanol. - Pyrolyse, torrefactie, bio-coal. - Groen gas productie, transport en gebruik. - Decentrale opwekking (HRe, PV, wind) en sturing. - Carbon Capture & Storage. ENERGIEKENNIS Toegespitste kennisinfrastructuur arbeidspotentieel en kennisvalorisatie - Energy Delta Institute. - Energy Delta Research Centre. - Cartesius Institute voor duurzame ontwikkeling. - Energieonderzoek Centrum Nederland. - Energiekenniscentrum Hanzehogeschool. - RENQI instituut voor intelligente netoplossingen. - Value in the Valley (WO, HBO, MBO). - Duurzame Kenniscampus Leeuwarden. pagina 3

5 ENERGIETRANSITIE ENERGY VALLEY AANPAK - Projectmatig doorlopen van de innovatieketen via publiekprivate coalities: learning by doing. - Aansluiting bij actueel beleid / markt en gebruikmakend van regionale sterkten. - Actieve koppeling van bedrijven, kennispartners en (semi-)overheden. - Benutting lokale, regionale en (inter)nationale fondsen. publieke en private partners idee R&D demo/pilots implementatie uitrol TRANSITIETHEMA S Groene Grondstoffen ENERGY VALLEY REGIO - Innovatie biomassa(toepassingen). - Groen gas. - Energietransitieparken. Duurzame Elektriciteit - Decentrale opwekking. - Intelligente netten en systemen. - Carbon capture & storage. Duurzame Mobiliteit voertuigenplan. - Multifuel (elektrisch, gas, vloeibaar). - Regionale productie en gebruik. Gebouwde Omgeving - Noordelijke energienorm bouw. - Energie-efficiency industrie. - Innovatieve glastuinbouw. lokaal, regionaal, (inter)nationaal beleid en fondsen De concrete ontwikkelingen zijn in de volgende pagina s naarr transitiethema van de Innovatieagenda Energie verder uitgewerkt. pagina 4

6 GROENE GRONDSTOFFEN INNOVATIEAGENDA ENERGIE KABINETSDOELEN % hernieuwbare energie (onder meer uit biomassa). GROENE GRONDSTOFFEN - 4% biobrandstoffen in het wegentransport in 2010, daarna oplopend naar minimaal 10% in Bioraffinage - Circa 500 MW extra vermogen elektriciteit / warmte door gebruik biomassa. Chemie, agro, logistiek - Tweede generatietechnologie wordt op ruime schaal toegepast. Biomassaproductie en -import Biochemie en -energie INZET HUIDIGE KABINETSPERIODE Aquatische biomassa - Opstellen technologische roadmap bioraffinage en roadmap BioBased Economy. - Programma voor financiering van experimenten voor verbinding chemie, agro en logistiek. NIEUW GAS - Programma rondom duurzame biomassa-import. HRe-ketel - Ontwikkeling duurzaamheidcriteria voor vloeibare biomassa voor energie op EU-niveau. Groen gas - Onderzoek op het terrein van aquatische biomassa (algen) en plantenveredeling. Carbon Capture & Storage - Opstellen visie binnenlandse biomassa uit bossen en natuurterreinen voor elektriciteit en warmte. DUURZAME ELEKTRICITEIT Onshore / Offshore Wind Smart grids Zon-PV Kernenergie Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden Mobiliteit in de stad Intteligente transportsystemen Schone bussen en vrachtwagen Waterstof mobiliteit - Project ter stimulering van duurzame elektriciteit en warmte door covergisting van mest en vergisting of vergassing van biomassa-reststromen uit de agro-industrie. KETENEFFICIENCY ENERGY VALLEY: GIDSREGIO VOOR DE TRANSITIE NAAR EEN BIOBASED ECONOMY Meerjarenasfpraken - Bio-energie en biotransportbrandstoffen maken onderdeel uit van het energieakkoord. Precisielandbouw - Positief ontwikkelklimaat door beleidsruimte en ondersteuningsfaciliteiten. Procesintensificatie - Unieke regiospecifieke kenmerken (agrarische traditie, havens, aanwezigheid kennis en kunde). Warmte/Koude voorziening - Combinaties tussen sterk vertegenwoordigde energie-, chemie- en agrosector. - Publiekprivate samenwerking om institutionele belemmeringen weg te nemen. GEBOUWDE OMGEVING - Kennisopbouw door sterke biomassafocus vanuit kennisinstellingen in samenwerking met bedrijfsleven. Energieneutrale wijk - Voorbereiding en realisatie van concrete biomassaprojecten. KAS ALS ENERGIEBRON pagina 5

7 GROENE GRONDSTOFFEN INNOVATIEAGENDA ENERGIE ACTUELE ONTWIKKELIGEN (niet limitatief) - Ontwikkeling grootste Europese bio-methanolfabriek in Delfzijl. GROENE GRONDSTOFFEN - Uitwerking grootschalig bioraffinage-concept in Delfzijl. Bioraffinage - Bundeling van energie, agro, chemie en logistiek in Energietransitiepark Eemsdelta. Chemie, agro, logistiek - Circa 50 co-vergisting installaties met elektriciteit en warmte productie in landelijk gebied. Biomassaproductie en -import - Diverse projectopties voor agrarische en industriële groen gas productie (zie thema nieuw gas). Biochemie en -energie - Innovatieve biodieselproductie in Emmen en Eemshaven. Aquatische biomassa - Diverse projecten op basis van nieuwe innovatieve biomassaconversie projecten. - Ontwikkeling algenprogramma met concrete projectopties. NIEUW GAS - Kennisopbouw o.m. via Carbohydrate Competence Center, agro-energiecentrum Nij Bosma Zathe, minor bio-energie VHI en productgroep biofuels van het Cartesius Institute (samenwerking TU s) HRe-ketel Groen gas - Oprichting RuG Institute for Development of Biochemicals & Biofuels (IDBB) Carbon Capture & Storage DUURZAME ELEKTRICITEIT Onshore / Offshore Wind Smart grids Zon-PV Kernenergie Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden Mobiliteit in de stad Intteligente transportsystemen Schone bussen en vrachtwagen STRATEGIE Waterstof mobiliteit incubator voor nieuwe bio-energietechnologieën en -kennis KETENEFFICIENCY - - Projectmatig doorlopen van de innovatiecurve van nieuwe bio-energietechnologieën en -concepten. Ondersteuning agro-energie initiatieven via zusterorganisatie Bio-energie Noord (o.a. land- en tuinbouworganisaties). Meerjarenasfpraken Precisielandbouw - Stimuleren van korte regionale ketens; knelpunten zoveel mogelijk lokaal oplossen. Procesintensificatie - Reële taxatie van duurzaamheidcriteria op projectniveau, aansluitend op nationale en Europese eisen. Warmte/Koude voorziening - Bundeling en overdracht van kennis over technologie, institutionele kaders, financiering, etc. - Kennisopbouw door koppeling van bedrijfsleven, MKB, kennisinstellingen en overheden. GEBOUWDE OMGEVING - Stimuleren van dwarsverbanden tussen partners uit energie, agro, chemie en logistiek. Energieneutrale wijk - Praktijkinput en proefgebied optimalisatie institutionele kaders (steunkader, duurzaamheidcriteria, weten regelgeving, RO, etc.). KAS ALS ENERGIEBRON pagina 6

8 GROENE GRONDSTOFFEN INNOVATIEAGENDA ENERGIE ENERGY VALLEY REGIO investering in M GROENE GRONDSTOFFEN Bioraffinage Bioraffinage en bio-energietechnologie Chemie, agro, logistiek - bioraffinage park Delfzijl en Wijster Biomassaproductie en -import - pilots pyrolyse technologie Biochemie en -energie - pilots torrefactie technologie Aquatische biomassa - kennisopbouw en -valorisatie ECN, RuG (o.a. IDBB), CI, WUR, etc. NIEUW GAS Energietransitiepark Eemsdelta (zie Ketenefficiency) HRe-ketel Groen gas Nieuwe generatie biobrandstoffen met regionale ketens Carbon Capture & Storage - biodiesel Emmen, Delfzijl, Veendam - biomethanol Delfzijl DUURZAME ELEKTRICITEIT - bioethanol Wijster Onshore / Offshore Wind - groen gas / SNG (zie programma lijn Nieuw Gas) Smart grids Zon-PV Algen R&D- en proefprojecten Kernenergie - algenproductie faciliteit Drenthe - kennisopbouw plankton solutions NIOZ / RUG - reactorsysteem Algaecom Haren Infrastructuur biofuels - algenkweek demolocatie AKZO Delfzijl Elektrisch rijden - algen testfaciliteit waterbedrijf Groningen / Electrabel Eemshaven Mobiliteit in de stad - algenkweek MERA terrein Wijster Intteligente transportsystemen - zeewieren ATO / ECN / WUR Schone bussen en vrachtwagen - biobrandstof uit algen Wetsus Waterstof mobiliteit TOTAAL KETENEFFICIENCY Meerjarenasfpraken Precisielandbouw Procesintensificatie Warmte/Koude voorziening GEBOUWDE OMGEVING Energieneutrale wijk KAS ALS ENERGIEBRON pagina 7

9 NIEUW GAS INNOVATIEAGENDA ENERGIE KABINETSDOELEN % van het aardgas is vervangen door groen gas. GROENE GRONDSTOFFEN - Twee grootschalige demo s voor CO 2 -opslag. Bioraffinage - Chemie, agro, logistiek Biomassaproductie en -import Biochemie en -energie INZET HUIDIGE KABINETSPERIODE Aquatische biomassa - Vormgeven van een SNG demonstratieproject. NIEUW GAS - 10% warmte/koude behoefte woningen en utiliteitsgebouwen uit duurzame en innovatieve energietechnologieën (HRe, zonneboilers, warmtepompen, wko, geothermie en bio-wkk). Inzetten van een leertraject t.b.v. rendabele duurzame en innovatieve opties voor decentrale warmte / elektriciteitsvoorziening (incl. regeling voor zonneboilers, warmtepompen en HRe-ketels). HRe-ketel - Programmatisch stimuleren van groen gas. Groen Gas - Ondersteuning bij het certificeringproces voor groen gas. Carbon Capture & Storage - Ontwikkeling regels (in EU verband) voor gasnettoegang. - Voorbereiding grootschalige demonstratieprojecten voor CO 2 -afvang en -opslag. DUURZAME ELEKTRICITEIT Onshore / Offshore Wind Smart grids Zon-PV Kernenergie Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden Mobiliteit in de stad Intteligente transportsystemen Schone bussen en vrachtwagen Waterstof mobiliteit ENERGY VALLEY: CONCENTRATIEGEBIED NIEUW GAS INDUSTRIE KETENEFFICIENCY - Groen gas, HRe-toepassing en schoonfossiele energie maken onderdeel uit van het energieakkoord. Meerjarenasfpraken - Positief ontwikkelklimaat voor nieuw gas activiteiten door beleidsruimte en ondersteuningsfaciliteiten. Precisielandbouw - Sterke concentratie van de nationale gasindustrie en -kennis als opstap naar duurzaam gas en gebruik. Procesintensificatie - Combinatiemogelijkheden tussen energiesector, agro-industrie en maakindustrie. Warmte/Koude voorziening - Aanwezigheid en ontwikkeling toegespitste onderzoeksfaciliteiten en onderwijsprogramma s. - Nauwe publiekprivate samenwerking om institutionele belemmeringen weg te nemen. GEBOUWDE OMGEVING - Komst CO 2 -puntbronnen nabij fysieke mogelijkheden voor ondergrondse opslag. Energieneutrale wijk - Voorbereiding en realisatie van concrete projecten op het gebied van HRe, groen gas en CCS. KAS ALS ENERGIEBRON pagina 8

10 NIEUW GAS INNOVATIEAGENDA ENERGIE ACTUELE ONTWIKKELIGEN (niet limitatief) - projectmatige uitrol HRe-ketel met monitoring en sturing o.m. in Ameland, Leeuwarden en Groningen GROENE GRONDSTOFFEN - oprichting onderzoeks- en onderwijsfaciliteit RENQI voor netintegratie decentrale energieopwekkers Bioraffinage door TNO, HG en Gasunie Chemie, agro, logistiek - projectmatige kennisopbouw intelligente sturing via o.a. programma s Smartproofs en Flexines Biomassaproductie en -import - realisatie stirling research & development center voor ontwikkeling en spin-offs HRe-technologie Biochemie en -energie - publiekprivaat strategische Gas research And Sustainability program met kennisbundeling (duurzame) Aquatische biomassa gassen en CO 2 (o.a. RuG, HG, ECN, GastecKiwa, Gasunie, Essent, Eneco, Nuon) - investeringspremies uit GasTerra IMPULS 2008 voor versnelling uitbouw productiecapaciteit NIEUW GAS - diverse agrarische en industriële vergistingprojecten met opwaardering naar groen gas HRe-ketel - benutting van mobiliteit als afzetmarkt / launching customer (o.a. OV Groningen, Leeuwarden, Groen gas Drenthe) en inmenging in lage druk gasnet Carbon Capture & Storage - vormgeving certificeringsysteem groen gas en proeven voor inmenging op aardgasnet door Gasunie - investeringsplannen voor eerste vergassing/(bio-)sng proefprojecten Alkmaar en Delfzijl DUURZAME ELEKTRICITEIT - samenwerkingverband en opstellen plan van aanpak CCS Noord-Nederland Onshore / Offshore Wind - bodeminventarisatie en -visie opgesteld voor CO 2 -opslag Smart grids - convenant getekend en vormgeving onderzoeksprogramma met RWE en NUON Zon-PV Kernenergie Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden Mobiliteit in de stad Intteligente transportsystemen Schone bussen en vrachtwagen STRATEGIE Waterstof mobiliteit toepassing nieuw gas projecten t.b.v. uitbouw bedrijvigheid en kennis - toepassingsgebied voor de HRe-ketel in combinatie met intelligente sturingsystemen KETENEFFICIENCY - doorontwikkeling HRe-ketel en projectmatige spin-offs stirling technologie Meerjarenasfpraken - verhoging regionale vergistingcapaciteit met opwaardering naar groen gas (via collectieve hubs) Precisielandbouw - mobiliteit als dedicated afzetopties en inmenging in regionaal gasnetwerk voor brede afzet Procesintensificatie - Warmte/Koude voorziening uitwerking en implementatie van het certificeringsysteem voor groen gas en proeven met inmenging hoge druk gasnet - ontwikkeling (bio-)sng-kennis en -expertise middels 2 proefprojecten GEBOUWDE OMGEVING - uitwerking business case en vormgeving uitvoeringsorgansiatie voor CCS Noord-Nederland Energieneutrale wijk - kennisopbouw via kleinschalige en middelgrotepilots - verdere uitwerking van transport- en opslagopties KAS ALS ENERGIEBRON pagina 9

11 NIEUW GAS INNOVATIEAGENDA ENERGIE ENERGY VALLEY REGIO investering GROENE GRONDSTOFFEN in M Bioraffinage Chemie, agro, logistiek Uitrol HRe-ketel en doorontwikkeling Stirling technologie Biomassaproductie en -import - projectmatige toepassing in o.m. Groningen, Leeuwarden, Ameland Biochemie en -energie - oprichting stirling research & development centre Aquatische biomassa - doorontwikkeling nieuwe generatie HRe-ketel - ontwikkeling auxiliary power unit vrachtwagens en defensie NIEUW GAS - ontwikkeling stirling i.c.m. zonne-energie, bio-energie en warmtepompen HRe-ketel - doorontwikkeling intelligente sturingsystemen (zie thema Smart Grids) Groen gas - organsiatie world stirling conference 2009 Carbon Capture & Storage Groen Gas productie en transport DUURZAME ELEKTRICITEIT - pilots stortgas/collectieve mestvergisting met regionale levering Wijster Onshore / Offshore Wind - groen gas A7-zone met o.a. pilots stortgas Drachten, Oudehaske met regionale levering, Smart grids vergisting Nij Bosma Zathe met levering OV en woonwijk Leeuwarden Zon-PV - pilot vergisting en RWZI Hoogkerk, levering Westpoort Groningen Kernenergie - vormgeving regionale hubs voor conversie biogas in groen gas - operationalisering certificeringsysteem Gasunie - proefprojecten met inmenging hoge druk gasnet Infrastructuur biofuels - 2 pilots voor vergassing / SNG technologie Elektrisch rijden Mobiliteit in de stad CCS Noord-Nederland Intteligente transportsystemen - businessplan CCS Noord-Nederland en vormgeving uitvoeringsorganisatie (PPS) Schone bussen en vrachtwagen - kleinschalige pilots afvang en hergebruik (o.a. Akzo Delfzijl, Brunnermond) Waterstof mobiliteit - verkenning CCS-transport opties - studie naar opslagopties offshore en onshore met toetsing geschiktheid oxyfuel projecten KETENEFFICIENCY Meerjarenasfpraken TOTAAL Precisielandbouw Procesintensificatie Warmte/Koude voorziening GEBOUWDE OMGEVING Energieneutrale wijk KAS ALS ENERGIEBRON pagina 10

12 DUURZAME ELEKTRICITEIT INNOVATIEAGENDA ENERGIE KABINETSDOELEN % toename van het aandeel hernieuwbare energie. GROENE GRONDSTOFFEN - Circa MW wind op zee en MW wind op land. Bioraffinage - Sterke positie van Nederlandse zon-pv-industrie op de internationale markt. Chemie, agro, logistiek - Half miljoen huishoudens voorzien van duurzame energievoorzieningen zoals zon-pv, zonneboilers en Biomassaproductie en -import warmtepompen. Biochemie en -energie Aquatische biomassa INZET HUIDIGE KABINETSPERIODE - NIEUW GAS Scheppen van condities voor voldoende volume windparken, met innovatiebevorderende tenders en aanleg netaansluitingen. HRe-ketel - Opstellen duurzaamheidcriteria voor bio-elektriciteit. Groen Gas - Stimuleren netwerkbeheerders voor slimme netten en netintegratie concepten. Carbon Capture & Storage - Onderzoek naar mogelijkheden experimenten met smartgrids. - Continuering van lange-termijn kennisontwikkeling voor zonnecellentechnologie. DUURZAME ELEKTRICITEIT - Onderzoek naar (o.a. fiscale) mogelijkheden voor meer investeringszekerheid in duurzame energie. Onshore / Offshore Wind - Onderzoek naar Nederlandse betrokkenheid bij 4 e generatie kernenergietechnologie. Smart grids Zon-PV Kernenergie Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden Mobiliteit in de stad Intteligente transportsystemen Schone bussen en vrachtwagen Waterstof mobiliteit ENERGY VALLEY: INNOVATIEVE OPWEKKINGSTECHNOLOGIEËN EN INTELLIGENTE NETOPLOSSINGEN KETENEFFICIENCY - Gunstige ligging ten opzichte van (toekomstige) offshore windparklocaties. Meerjarenasfpraken - Sterk windenergiecluster Kop van Noord-Holland / Den Helder (turbines en maintenance). Precisielandbouw - Kennisbundeling windenergietechnologie en -componenten bij windturbine-testpark Wieringermeer Procesintensificatie (ECN) en kenniscentrum windturbines, materialen en constructies in Wieringerwerf (ECN, TUD). Warmte/Koude voorziening - Onderzoek- en onderwijsfaciliteiten decentrale opwekking en netintegratie bij ECN en RENQI. - Sterke betrokkenheid bij smart power system programma (projectpartners en projectsecretariaat). GEBOUWDE OMGEVING - Uitbouw zonne-cluster door toepassing en ontwikkeling nieuwe PV-technologieën en applicaties. Energieneutrale wijk - Kennisopbouw PV-technologie bij ECN, Fryseps en Cartesius Institute (samenwerking TU s). KAS ALS ENERGIEBRON pagina 11

13 DUURZAME ELEKTRICITEIT INNOVATIEAGENDA ENERGIE ACTUELE ONTWIKKELIGEN (niet limitatief) - Locatieonderzoek nieuw windenergie testpark in Noord-Nederland door ECN. GROENE GRONDSTOFFEN - Ontwikkeling en pilots voor direct drive windtechnologie door Darwind consortium. Bioraffinage - Clustervorming R&D en maintenance bedrijven offshore windenergie Den Helder. Chemie, agro, logistiek - Smart power system programma smartproofs met variantenstudie, simulatiemodel, centrale IT sturing, Biomassaproductie en -import administratieve processen, risicomodellen, business cases en communicatie. Biochemie en -energie - Oprichting onderzoeksfaciliteit RENQI door TNO, Hanzehogeschool en Gasunie voor kennisopbouw Aquatische biomassa rond netintegratie en sturing van decentrale energieopwekkers. - Flexines programma voor (praktijk)tests intelligente netoplossingen. NIEUW GAS - Publiekprivaat samenwerkingsverband FRYsian Solar Energy Products and Services (fryseps) voor de HRe-ketel ontwikkeling van photovoltaïsche (PV) zonnecel systemen, producten en diensten. Groen gas - Productgroep solar energy van Cartesius Institute Leeuwarden (samenwerking TU s) en oprichting Carbon Capture & Storage Northern Solar Alliance. - Tweejaarlijkse zonnebootrace met meer dan 50 deelnemers (30% uit buitenland). DUURZAME ELEKTRICITEIT - Realisatie zonne-energie opwekking in Leeuwarden en Veenkoloniën. Onshore / Offshore Wind - Ontwikkeling innovatieve elektriciteitsconcepten blue energy (zoet-zout water) en tocardo (getijden). Smart grids Zon-PV Kernenergie Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden Mobiliteit in de stad Intteligente transportsystemen Schone bussen en vrachtwagen Waterstof mobiliteit STRATEGIE ontwikkeling innovatieve opwekkingstechnologieën en intelligente netoplossingen KETENEFFICIENCY - Kennisopbouw windenergie en -componenten samen met ECN en ATO NH (incl. testlocatie). Meerjarenasfpraken - Maintenance en assemblage offshore windmolens vanuit Noord-Nederlandse havens. Precisielandbouw - Verkenning locaties voor uitbouw/intensivering windenergie capaciteit in noorden van Nederland. Procesintensificatie - Kennisopbouw intelligente infrastructuur via RENQI, Flexines, Smart Proofs, etc. Warmte/Koude voorziening - Met bedrijfsleven en kennisinstellingen projectmatig ervaring opdoen met smart grid oplossingen. - Mobiliseren maakindustrie voor doorontwikkeling intelligente meters en apparaten. GEBOUWDE OMGEVING - Bundeling van PV-kennis dunne film en toepassingen rondom FRYSEPS Leeuwarden. Energieneutrale wijk - Realisatie zonne-energie productieclusters i.s.m. met lokale en regionale overheden/bedrijfsleven. - Doorontwikkeling nieuwe innovatieve opwekkingstechnologieën. KAS ALS ENERGIEBRON pagina 12

14 DUURZAME ELEKTRICITEIT INNOVATIEAGENDA ENERGIE ENERGY VALLEY REGIO investering in M GROENE GRONDSTOFFEN Bioraffinage Chemie, agro, logistiek Windenergietechnologie en -services Biomassaproductie en -import - windenergie testpark Noord-Nederland Biochemie en -energie - doorontwikkeling en pilots direct drive windtechnologie Aquatische biomassa - maintenance offshore windparken vanuit Noord-Nederlandse havens - assemblage offshore windmolens vanuit Noord-Nederlandse havens NIEUW GAS - verkenning onshore windenergieopties HRe-ketel - kleinschalige onshore windenergieopties in gebouwde omgeving Groen gas Carbon Capture & Storage Intelligente netoplossingen onderzoek- en onderwijsfaciliteit voor netintegratie RENQI Groningen DUURZAME ELEKTRICITEIT - flexines programma intelligente netoplossingen Onshore / Offshore Wind - smart power system programma smart proofs Smart grids - programma maakindustrie intelligente meters / apparatuur Zon-PV - testlocaties smart power system in Ameland, Leeuwarden en Groningen Kernenergie - intelligente sturing warmtepompen nieuwbouwwijk Meerstad Groningen - opslag in voertuigen via Drive4Electric programma (zie ook thema Duurzame Mobiliteit) Infrastructuur biofuels Zon-PV technologie en toepassing Elektrisch rijden - uitbouw zonne-energiecluster fryseps met focus op PV product-markt-combinaties Mobiliteit in de stad - kennisopbouw en -samenwerking ECN, Cartesius Insitute en Northern Solar Alliance Intteligente transportsystemen - doorontwikkeling dunne film technologie (o.a. APA Leeuwarden) Schone bussen en vrachtwagen - rendementsverhoging PV-panelen door warmte absorptietechnologieën Waterstof mobiliteit - grootschalige PV-toepassing op boerderijen in Veenkoloniën (50 MWp) - grootschalige PV-toepassing in Leeuwarden (50 MWp) KETENEFFICIENCY Meerjarenasfpraken Innovatieve opwekkingstechnologieën Precisielandbouw - doorontwikkeling membraantechnologie blue energy en pilot Harlingen Procesintensificatie - pilots getijdenenergie tocardo Warmte/Koude voorziening TOTAAL GEBOUWDE OMGEVING Energieneutrale wijk KAS ALS ENERGIEBRON pagina 13

15 INNOVATIEAGENDA ENERGIE KABINETSDOELEN Aanscherping normering CO 2 -emissies in EU-verband. GROENE GRONDSTOFFEN - Aanscherping energie-efficiency nieuwe personenauto s. Bioraffinage - OV-bussen minimaal 20% energiezuiniger. Chemie, agro, logistiek - 10% biobrandstoffen in het wegtransport. Biomassaproductie en -import - Landelijk net van pompen voor aardgas/biogas en alternatieve biobrandstoffen. Biochemie en -energie - Smart grid elektriciteitsnet voor plug-in hybrides en elektrische auto s. Aquatische biomassa - Ontwikkeling van markt voor vrachtauto van de toekomst (hybride en ultrazuinig). NIEUW GAS INZET HUIDIGE KABINETSPERIODE HRe-ketel - Opzetten programma t.b.v. voor basisinfrastructuur levering aardgas en biobrandstoffen. Groen Gas - Overheid als launching customor innovatieve en duurzame voertuigen en brandstoffen. Carbon Capture & Storage - Continuering innovatieprogramma schone bussen en opzetten programma vrachtauto voor de toekomst. - Positionering van de Randstad als Europese waterstofregio. DUURZAME ELEKTRICITEIT - Faciliteren van auto-intelligentie via standaarden voor intelligente transportsystemen. Onshore / Offshore Wind - Consistent en continu fiscaal stimuleringsbeleid en informatievoorziening voor duurzame voertuigen. Smart grids - Schiphol als proeftuin voor duurzame mobiliteit. Zon-PV Kernenergie Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden Mobiliteit in de stad Intteligente transportsystemen Schone bussen en vrachtwagen Waterstof mobiliteit ENERGY VALLEY: INNOVATIE DOOR IMPLEMENTATIE, SCHONE VOERTUIGEN IN 2015 KETENEFFICIENCY - Gezamenlijke inspanning en beleidsambities Energy Valley provincies, gecoördineerd door Fryslân. Meerjarenasfpraken - Publiekprivate samenwerking met autodealers, vervoerders en tankstationhouders. Precisielandbouw - Uitrol schone voertuigen als aanjager biofuel-industrie en cluster elektrisch rijden. Procesintensificatie - Multifuel benadering met nadruk op regionale biotransportbrandstoffen. Warmte/Koude voorziening - Lokale afzet van lokaal geproduceerde biotransportbrandstoffen (local for local). - Parallelle ontwikkeling van vraag (fleetowners / OV) en aanbod (vulpunten). GEBOUWDE OMGEVING - Inzet op faciliteren first movers / launching customers met voorbeeldfunctie breder middensegment. Energieneutrale wijk - Vergroting maatschappelijke betrokkenheid via gerichte (publieks)communicatie. KAS ALS ENERGIEBRON pagina 14

16 INNOVATIEAGENDA ENERGIE ACTUELE ONTWIKKELIGEN (niet limitatief) - GROENE GRONDSTOFFEN 4 aardgastankstations (Leeuwarden 2, Groningen 1, Drachten 1), planning binnen drie maanden: Heerenveen 1, Sneek 1, Groningen 1, Harlingen 1. Bioraffinage - Ontwikkeling Green Planet duurzaam tankstation en infocentrum langs A28 afslag Pesse. Chemie, agro, logistiek - 10 groen gas bussen Stad Groningen, 5 biodieselbussen Assen en 12 biogas bussen Fryslân (2009). Biomassaproductie en -import aardgasauto s en 60 elektrische vaartuigen, initiatief voor veerboot Vlieland op LNG. Biochemie en -energie - Tweejaarlijkse zonnebootrace met meer dan 50 deelnemers (30% uit buitenland). Aquatische biomassa - Komst assemblage bedrijf voor elektrische voertuigen in Leeuwarden. - Ombouw 2 elektrische taxi s en vuilniswagen Leeuwarden. NIEUW GAS - Elektrisch scooterproject in Leeuwarden en Groningen. HRe-ketel - (Om)bouw E-85 tankstations Leeuwarden; Assen, Meppel en Groningen. Groen gas - Carbon Capture & Storage DUURZAME ELEKTRICITEIT Onshore / Offshore Wind Smart grids Zon-PV Kernenergie Initiatief voor elektrische bussen op Ameland 20 snel-oplaadpunten voor elektrische voertuigen in Leeuwarden en Groningen (2010). Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden Mobiliteit in de stad Intteligente transportsystemen Schone bussen en vrachtwagen STRATEGIE Waterstof mobiliteit uitrol schone voertuigen met regionale biofuel ketens en clusteropbouw elektrische rijden - Uitvoering voertuigenplan, toekomstagenda en actieplan duurzame transportbrandstoffen KETENEFFICIENCY Noord-Nederland Meerjarenasfpraken - Provincie Fryslân is trekker van dit onderdeel en coördineert de uitvoering namens het noorden, voor de Precisielandbouw Procesintensificatie - Warmte/Koude voorziening GEBOUWDE OMGEVING - Energieneutrale wijk operationele ondersteuning zal het Katalysatorcentrum Duurzame Mobiliteit worden opgericht. Inzet is om in 2015 minimaal voertuigen op duurzame brandstoffen of elektrische aandrijving te laten rijden om de productie en toepassing van duurzame brandstoffen te stimuleren ( op (groen) gas, elektrisch en op biodiesel of bio-ethanol). Focus voor ligt op: realisatie vulpunten groen gas (9), biodiesel (9) en bio-ethanol (6), provinciale wagenparken en OV, duurzaamheidcriteria en communicatie pomphouder, dealers en consumenten. KAS ALS ENERGIEBRON pagina 15

17 INNOVATIEAGENDA ENERGIE ENERGY VALLEY REGIO investering in M GROENE GRONDSTOFFEN Bioraffinage Chemie, agro, logistiek Katalysatorcentrum Duurzame Mobiliteit 3-5 Biomassaproductie en -import - steunpunt en netwerkorganisatie voor bedrijven, overheden en kennisinstellingen Biochemie en -energie - versnellen van de innovatieketen door faciliteren best practises Aquatische biomassa Drive4Electric Programma NIEUW GAS taxi s, 600 auto s, 75 vuilniswagens, 200 bussen en scooter HRe-ketel - assemblagelijn batterijen en elektrische scooters Groen gas - oplaadpunten business partners (200) en pleziervaart (100), met servicebedrijven Carbon Capture & Storage - ombouwbedrijven vrachtwagen en bussen (2), productiebedrijven elektrische vaartuigen (3), R&D activiteiten en kennisinstituut elektrisch rijden en varen DUURZAME ELEKTRICITEIT - combinaties met smart grids opties (ook thema Duurzame Elektriciteit) Onshore / Offshore Wind Smart grids (Groen) Gas-tankinfrastructuur Zon-PV - per provincie 3 (groen) gas-tankstations Kernenergie - via regionale ketens levering van groen gas Stimuleringsprogramma bedrijvigheid schone mobiliteit Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden Duurzaam collectief vervoer Mobiliteit in de stad - duurzame OV-concessies, mulitifuel: biodiesel-hybride, (groen) gas, bio-ethanol Intelligente transportsystemen - veerboten op LNG Schone bussen en vrachtwagen Waterstof mobiliteit Regionale biobrandstofketens pilots voor regionale afzet biogas, biodiesel en bio-ethanol KETENEFFICIENCY Meerjarenasfpraken TOTAAL Precisielandbouw Procesintensificatie Warmte/Koude voorziening GEBOUWDE OMGEVING Energieneutrale wijk KAS ALS ENERGIEBRON pagina 16

18 KETENEFFICIENCY INNOVATIEAGENDA ENERGIE KABINETSDOELEN Energiegebruik in de industrie in % efficiënter. GROENE GRONDSTOFFEN - Energiegebruik in de papierindustrie gehalveerd. Bioraffinage - Gebruik van fossiele grondstoffen in de chemie gehalveerd in Chemie, agro, logistiek Biomassaproductie en -import INZET HUIDIGE KABINETSPERIODE Biochemie en -energie - Aquatische biomassa Verlenging looptijd mja energie-efficiency tot 2020, toetreding energie-intensieve industrie en intensivering van de doelstelling met o.m. 10% besparing in de keten. - Vormgeving 10 sectorale routekaarten 50% energie-efficiency sectoroverschrijdende samenwerking. NIEUW GAS - Bijeenbrengen publiekprivaat consortium en planvorming 2 e generatie precisielandbouw. HRe-ketel - Opstellen voorstel procesintensificatie i.s.m wetenschappelijke instellingen. Groen Gas - Formuleren aanvalsplan warmte met besparing, benutting hernieuwbare bronnen en uitwisseling. Carbon Capture & Storage DUURZAME ELEKTRICITEIT Onshore / Offshore Wind Smart grids Zon-PV Kernenergie Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden ENERGY VALLEY: LOKALE OPLOSSINGEN MET LOKALE OPTIES / PARTIJEN Mobiliteit in de stad - Energietransitieparken voor het sluiten van lokale ketens en versnelling van de innovatiecurve. Intelligente transportsystemen - Via brancheverenigingen VNO-NCW en MKB Noord identificeren van (industriële) koplopers voor Schone bussen en vrachtwagen projectmatige aanpak energiebesparing. Waterstof mobiliteit - Regionale steun voor uitvoering energiescans en implementatie van besparingsopties in industrie en bij MKB partijen. KETENEFFICIENCY Meerjarenasfpraken ACTUELE ONTWIKKELIGEN (niet limitatief) Precisielandbouw - Ontwikkeling nationaal energietransitiepark Eemsdelta voor bundeling energie- en chemiesector. Procesintensificatie - Warmte/Koude voorziening GEBOUWDE OMGEVING - Energieneutrale wijk Inrichting regionale energietransitieparken met lokale energieoplossingen (o.a. energieweb Europark Coevorden-Emlichheim, groen gas Westpoort Groningen, agro-energie Agriport A7, warmtenet Emmtec Emmen). Medeondertekening energieakkoord door VNO-NCW en MKB Noord waarbij o.m. afspraken zijn gemaakt over realisatie van een dependance van het Energiecentrum MKB en actieve benadering van koplopers in de Energy Valley regio. KAS ALS ENERGIEBRON pagina 17

19 KETENEFFICIENCY INNOVATIEAGENDA ENERGIE STRATEGIE toepassing van ketenefficiency opties en besparing in industrie en MKB GROENE GRONDSTOFFEN - Verdere koppeling van (bio-)energie en chemiecluster op nationale Energietransitiepark Eemsdelta. Bioraffinage - Uitwerking en projectmatige vormgeving regionale energietransitieparken. Chemie, agro, logistiek - Oprichting en operationalisering Energiecentrum MKB Noord. Biomassaproductie en -import - Met VNO-NCW en MKB Noord stimuleren en promoten van ketenefficiency mogelijkheden bij Biochemie en -energie - regionale industrie (o.a. papierindustrie) en MKB. Aquatische biomassa - Opstellen en implementeren van actieplan energiebesparing industrie Noord-Nederland. - Projectmatige gebiedsgerichte restwarmtebenutting. NIEUW GAS HRe-ketel ENERGY VALLEY REGIO investering Groen gas in M Carbon Capture & Storage Nationaal Energietransitiepark Eemsdelta DUURZAME ELEKTRICITEIT - clusteruitbouw bioraffinage, (bio-)energietechnologieën en -kennis Onshore / Offshore Wind - ketenkoppelingen energie, chemie, agro en logistiek Smart grids - import en verwerking biomassastromen Zon-PV - aanleg stoomringleiding en overige infrastructuur Kernenergie Regionale energietransitieparken Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden lokale energieoplossingen o.b.v. locatiespecifieke kenmerken o.m. Europark Coevorden, Nieuw Stromenland Leeuwarden, MERA Wijster, Westpoort Groningen, Emmtec Emmen, Agriport A7, Kenniscampus Leeuwarden, Zernike Science Park Groningen, etc. Mobiliteit in de stad Intteligente transportsystemen Energiecentrum MKB Noord 2-3 Schone bussen en vrachtwagen - ondersteuningsfaciliteit voor energiebesparing bij MKB Waterstof mobiliteit - benadering doelgroep samen met koepelorganisatie MKB Noord KETENEFFICIENCY Actieplan energiebesparing industrie pm Meerjarenasfpraken - opstellen regionaal actieplan met passend instrumentarium in aansluiting op MJA3 Precisielandbouw - met VNO-NCW identificeren en mobiliseren van regionale industriële koplopers Procesintensificatie - energiebesparing door procesoptimalisaties noordelijke papierindustrie met ECN Warmte/Koude voorziening - toepassing van duurzame energieopties bij datacentra GEBOUWDE OMGEVING TOTAAL Energieneutrale wijk KAS ALS ENERGIEBRON pagina 18

20 GEBOUWDE OMGEVING INNOVATIEAGENDA ENERGIE KABINETSDOELEN Minimaal 100 P/j minder energieverbruik in bestaande gebouwde omgeving. GROENE GRONDSTOFFEN - Alle nieuwbouw vanaf 2020 klimaatneutraal. Bioraffinage - Gebruik van fossiele grondstoffen in de chemie gehalveerd in Chemie, agro, logistiek Biomassaproductie en -import INZET HUIDIGE KABINETSPERIODE Biochemie en -energie - Ontwikkelen visie op klimaatneutraal wonen in Aquatische biomassa - Aanwijzing 10 experimenteergebieden voor energiezuinige nieuwbouw. - Publiceren tender klimaatneutrale gebiedsontwikkeling. NIEUW GAS - Wegnemen belemmeringen wet- en regelgeving voor wko. HRe-ketel - Bewezen innovaties opnemen in de regelgeving. Groen Gas - Opstellen programma t.b.v. integrale samenwerking bouwkolom. Carbon Capture & Storage - Stimuleren co-ontwikkeling integrale concepten industrie en kennisinstituten. - Kennisontwikkeling en -verspreiding inzetten op procesmatige en integrale knelpunten. DUURZAME ELEKTRICITEIT - Faciliteren coalitie koplopers t.b.v. integrale concepten van energie-innovaties en maken LT afspraken. Onshore / Offshore Wind - Uitschrijven tender energiezuinige nieuwbouw. Smart grids Zon-PV Kernenergie Infrastructuur biofuels Elektrisch rijden Mobiliteit in de stad Intelligente transportsystemen Schone bussen en vrachtwagen Waterstof mobiliteit ENERGY VALLEY: NOORDELIJKE ENERGIENORM GEBOUWDE OMGEVING KETENEFFICIENCY - Energiebesparing in de gebouwde omgeving maakt onderdeel uit van het energieakkoord. Meerjarenasfpraken - Nieuwbouwopties als voorbeeldfunctie en stimulator bestaande bouw. Precisielandbouw - Procesintensificatie Warmte/Koude voorziening - Bewustwording belang integrale energieconcepten in gehele bouwkolom. - GEBOUWDE OMGEVING Stimuleren projectmatige aanpak met complete bouwkolom (bouwbedrijven, architecten, installateurs, corporaties, etc.). Kennisdelen en stimuleren gebruik innovatie energieopties en -systemen (HRe, smart power system, etc.); focus op toegankelijkheid en reproduceerbaarheid. Energieneutrale wijk - Voorbeeldfunctie via energiebesparing bij overheidsgebouwen. - Informatiebundeling en -verspreiding op gemeentelijk niveau. KAS ALS ENERGIEBRON pagina 19

INNOVATIEREGIO ENERGY VALLEY

INNOVATIEREGIO ENERGY VALLEY INNOVATIEREGIO ENERGY VALLEY JANUARI 2009 Met de Innovatieagenda Energie heeft het kabinet haar inzet geschetst om energietransities en innovaties de komende jaren te stimuleren. Aan de hand van dit document

Nadere informatie

STICHTING ENERGY VALLEY ACTIEPLAN 2009

STICHTING ENERGY VALLEY ACTIEPLAN 2009 22 DECEMBER 2008 STICHTING ENERGY VALLEY ACTIEPLAN 2009 Het Werkplan Energy Valley III (10 mei 2008) schetst de strategische keuzes en organisatorische vormgeving van de derde fase Energy Valley; dit actieplan

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Flevoland maakt werk van duurzame energie

Flevoland maakt werk van duurzame energie Flevoland maakt werk van duurzame energie Hans Rijnten Provincie Flevoland Chris de Visser Acrres Pieter Bergmeijer Trilance 6 december 2007 Workshop bioraffinage 1 Inhoud presentatie Flevoland maakt werk

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 9400 AC Assen Dit is een gezamenlijk persbericht van de provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Noord- Holland, de gemeenten

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Energieakkoord Noord-Nederland

Energieakkoord Noord-Nederland Energie akkoord Energieakkoord Noord-Nederland Ondergetekenden, 1. de Minister van Economische Zaken, handelend als bestuursorgaan, 2. de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu,

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 Er is de komende jaren een fundamentele verandering van onze energievoorziening nodig om het hoofd te bieden aan de mondiale uitdagingen op energiegebied: de

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken Duurzaam samenwerken Jeugd betrekken Techniek van morgen maken Groei en ambities stimuleren Nieuwe energie ontwikkelen Van kennis kracht maken Samenwerkingsovereenkomst Energy Valley Topclub en Maatschappelijke

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Vol gas op weg naar een duurzame energietoekomst

Vol gas op weg naar een duurzame energietoekomst Vol gas op weg naar een duurzame energietoekomst Innovaties op gasgebied Hans Overdiep en Henk Ensing GasTerra B.V. VSK 2014 Onderwerpen - Verleden, heden en toekomst (aard)gas - Wikipedia, Gas en Energie

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

PostbusDVS - Brief PS over energieakkoord Rijk en Noord-Nederland.doc Pagina 1

PostbusDVS - Brief PS over energieakkoord Rijk en Noord-Nederland.doc Pagina 1 PostbusDVS - Brief PS over energieakkoord Rijk en Noord-Nederland.doc Pagina 1 Aan: de voorzitter en leden van provinciale staten van Drenthe Assen, 9 oktober 2007 Ons kenmerk 41/5.10/2007012412 Behandeld

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

VisieDuurzame Warmte/Koude

VisieDuurzame Warmte/Koude VisieDuurzame Warmte/Koude Teun Bokhoven Voorzitter Versterkingrolvan Duurzame Warmte/Koudealsonderdeelvan de EU doelstelling : De is de Nederlandse overkoepelende samenwerkingsorganisatie voor de duurzame

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

Programma Kas als Energiebron

Programma Kas als Energiebron Programma Kas als Energiebron Co-innovatie in de glastuinbouw KIVI NIRIA jaarcongres 2010 Ir. P. Jan Smits 6 oktober 2010 Inhoud Introductie Kengetallen en energietransitie Convenant Schone en Zuinige

Nadere informatie

Oan Provinsjale Steaten

Oan Provinsjale Steaten Oan Provinsjale Steaten Gearkomste : Wurklistnûmer : Beliedsprogramma : Economie, recreatie en toerisme Ôfdieling : Kennis en Ekonomy/Regel en Beheer Behanneljend amtner : R.Zijlstra-Ytsma Tastel : 5599

Nadere informatie

Innovatieagenda energie

Innovatieagenda energie Nederland verbruikt jaarlijks zo n 3200 petajoule (PJ) primaire energie. Dat is veel. Een petajoule i hetzelfde als 278 miljoen kilowattuur elektricitei 31,6 miljoen kubieke meter aardgas. De helft hier

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

Elektrisch rijden in de praktijk

Elektrisch rijden in de praktijk We gaan elektrisch vooruit! Een impuls voor elektrisch vervoer in Rotterdam Elektrisch rijden in de praktijk Klimaatprobleem? Google earth januari 2009 Rotterdam Climate Initiative Als stad met wereldhaven

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl

Nederlands beleid Wind op Zee. Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Nederlands beleid Wind op Zee Marjan Botman, m.j.p.botman@mineleni.nl Inhoud Beleid op Hernieuwbare energie in Europa en in Nederland Ruimtelijke planning toekomstige ontwikkelingen Green deal met de offshore

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN)

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten

Nadere informatie

Kennis van Energietransitie Kansen voor Noord Nederland EDIAAL

Kennis van Energietransitie Kansen voor Noord Nederland EDIAAL Kennis van Energietransitie Kansen voor Noord Nederland EDIAAL EDIAAL is een programma van Energy Delta Institute dat zich toelegt op het verzamelen, bewerken en ontsluiten van onafhankelijke, toepasbare

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Route naar een Duurzame Energievoorziening

Route naar een Duurzame Energievoorziening Route naar een Duurzame Energievoorziening Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Bijeenkomst: 25 november 2013, Power Lab 5 / USI & KIVI-NIRIA Inhoud Energie-transitie Energieakkoord voor duurzame groei

Nadere informatie

Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat

Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat Presentatie Nieuwe energie voor het klimaat WERKPROGRAMMA SCHOON EN ZUINIG en WKK Pieter Boot Inhoud 1. Waarom Schoon en Zuinig? 2. Welke doelen? 3. Hoe groot is de trendbreuk? 4. Hoofdlijnen gevolgde

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011 De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G Datum 05 april 2011 EMT debat 5 apr. 2011 Stef Huisman & Sjaak Bakker Economisch belang glastuinbouw Glastuinbouw Ned - Groente & Bloemen Areaal 10.000

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013 Nije enerzjy foar Fryslân september 2013 Inleiding Nije enerzjy foar Fryslân - 1 Nije enerzjy foar Fryslân Nije enerzjy foar Fryslân geeft een beeld van feiten en cijfers op het gebied van duurzame energie.

Nadere informatie

Bio Energy to Overijssel

Bio Energy to Overijssel Bio Energy to Overijssel Wat is BE2.O? BE2.O is een gezamenlijk project van de provincie Overijssel, de Universiteit Twente en regionale bedrijven met als doel in Overijssel de toepassing van bio-energie

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP STARTDOCUMENT 1. De kracht van samenwerking Deltalinqs Energy Forum, Havenbedrijf Rotterdam, Havenbedrijf Amsterdam, Havenbedrijf Eemsmond, Energy Valley, Stichting Zero Emissie Busvervoer, RAI Platform

Nadere informatie

Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid

Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris

Nadere informatie

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie. Partnerforum Gent 18 oktober 2016

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie. Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Ruimte voor Energie Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Energie uitdagingen VISIE 2050: 7. energietransitie Daling uitstoot broeikasgassen in EU met 80-95% t.o.v.

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Stelling 7: Het % aftrek van de EIA moet verhoogd worden 50% is het hier (helemaal) mee eens. 10% is het hier (helemaal mee oneens.

Stelling 7: Het % aftrek van de EIA moet verhoogd worden 50% is het hier (helemaal) mee eens. 10% is het hier (helemaal mee oneens. Samenvatting d.d. 1 maart 2011 van hoofdrapportage online bliksemonderzoek Duurzame Energie Koepel, uitgevoerd in februari 2011 via het onafhankelijke onderzoeksbureau DirectResearch.nl naar actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia Persbericht Vereniging Energie-Nederland Den Haag, 3 oktober 2011 Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Nadere informatie

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen svoorstel Onderwerp: Energienota gemeente Emmen Portefeuillehouder: T. Houwing-Haisma Afdeling Beleid en Regie Team Ruimtelijk Beleid Rudi Gengler, telefoon ((0591)68 54 39) Aan de gemeenteraad Voorgesteld

Nadere informatie

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl Net voor de toekomst Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, Transport en Grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

4.3. Biomassa. Lopende projecten

4.3. Biomassa. Lopende projecten 4.3. Biomassa Doel Met het toepassen van biomassa willen we: hernieuwbare grondstoffen inzetten; de uitstoot van CO 2 in 2007 verminderen met 125 kiloton per jaar; onze afhankelijkheid van de energievoorziening

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Energie in het Waddenfonds Energy Valley 05-11-13. 1. Doel. 2. Vertrekpunt

Energie in het Waddenfonds Energy Valley 05-11-13. 1. Doel. 2. Vertrekpunt Energie in het Waddenfonds Energy Valley 05-11-13 1. Doel In deze notitie wordt een eerste aanzet gegeven van de mogelijke inhoudelijk aanpak van Energy Valley op de programmastructuur van het Waddenfonds

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei. 6 september 2013

Energieakkoord voor duurzame groei. 6 september 2013 Energieakkoord voor duurzame groei 6 september 2013 Programma perspresentatie Korte toelichting Energieakkoord voor duurzame groei Wiebe Draijer Korte toelichting doorrekeningen ECN/PBL/EIB Maarten Hajer

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Deltares WINN Masterclass Innovatie en Eneco

Deltares WINN Masterclass Innovatie en Eneco 19 november 2009... Deltares WINN Masterclass Innovatie en Eneco Innovatie: middel om van huidige naar gewenste situatie te komen... 2 ... Wie zijn wij? 3 Introductie Wie zijn wij?... Eneco is een geïntegreerd

Nadere informatie

Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M

Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M Duurzaam vervoer, gewoon doen! Els de Wit Ministerie I&M Bekend? Wie van aanwezigen heeft gehoord van de duurzame brandstoffenmix? Opzet presentatie Terugblik: energieakkoord, visie & actieprogramma brandstoffenmix

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen nationale en internationale spelers uit de energiebranche met kavelmogelijkheden tussen de 2.000 en 27.000

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Passen duurzame ontwikkelingen binnen het vergunningenbeleid anno 2008

Passen duurzame ontwikkelingen binnen het vergunningenbeleid anno 2008 Symposium Vink Sion Passen duurzame ontwikkelingen binnen het vergunningenbeleid anno 2008 Beetgum, 24 januari 2008 Douwe Faber Directeur E kwadraat advies Inhoudsopgave E kwadraat advies Vergunningen

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Gemeente Maasdriel commissie Ruimte 9 januari 2013 Teun Biemond Jan Woertman 1 Inhoud 1. Voorstellen 2.Herstructurering en Duurzaamheid 3.Duurzame

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Energieakkoord: Wij zijn aan zet!

Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord in het kort - Akkoord over energiebesparing binnen de SER tussen overheid, natuur- en milieuorganisaties, vakbonden, energieproducenten, netbeheerders,

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy

Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Biopark Terneuzen Duurzame havens Bio Base Europe Innovation & Training for the bio-based economy Terneuzen Diepgang 12,50 meter Oppervlakte circa 2100 ha Ports of Vlissingen and Terneuzen Vlissingen Diepgang

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer

Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer Kansen en uitdagingen voor elektrisch wegvervoer 30 september 2009 WTC Rotterdam Ir. Klaas Strijbis, Lid groepsdirectie Movares klaas.strijbis@movares.nl tel. 030 265 3003 www.movares.nl/elektrischrijden

Nadere informatie

Bijlage 5: Provinciale menukaart

Bijlage 5: Provinciale menukaart Bijlage 5: menukaart PROVINCIALE MENUKAART DUURZAME ENERGIE EN ENERGIEBESPARING Aandachtsveld Doelgroep Ambitieniveau Indicator Energie in beleid Hoofdlijnen in omgevingsbeleid (bijvoorbeeld energieparagraaf

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

De rol van hernieuwbare brandstoffen en afval in de Vlaamse energiemix

De rol van hernieuwbare brandstoffen en afval in de Vlaamse energiemix 08/04/2011 De rol van hernieuwbare brandstoffen en afval in de Vlaamse energiemix Luc Pelkmans, VITO 4 de Vlaamse afval- en materialencongres Brugge, 6 april 2011 Inhoud» Vlaamse onderbouwing van de Belgische

Nadere informatie

Wind op zee en India. 11 December, 2013. Ir. Leon Wijshoff

Wind op zee en India. 11 December, 2013. Ir. Leon Wijshoff Wind op zee en India 11 December, 2013 Ir. Leon Wijshoff Programma Energie Internationaal (PEI) - Doelstelling:EZ ondersteunen bij het uitvoeren van internationale energiebeleid, op het gebied van duurzame

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

Wat is het Agroconvenant?

Wat is het Agroconvenant? Wat is het Agroconvenant? Nationale doelen Agroconvenant: 200 PJ Biomassa, 12 PJ Windenergie 2 %/jr Efficiencyverbetering 30 % Reductie broeikasgasemissies Gebaseerd op ambitieuze Schoon & Zuinig doelen,

Nadere informatie

praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen

praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen praktijkcase groene aanbesteding stadsregio Arnhem Nijmegen 1. ambitie en aanbesteding als middel idee / visie / proces / conclusie 2. model de Groene Cockpit ontwikkeling / structuur / toepassingsgebieden

Nadere informatie

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Inleiding In 28 sloten de overheid en de agrosectoren het convenant Schone en Zuinige agrosectoren.

Nadere informatie