Energiebedrijven moeten virtuele voordeur vergrendelen, maar wie trekt de buidel?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energiebedrijven moeten virtuele voordeur vergrendelen, maar wie trekt de buidel?"

Transcriptie

1 Energiebedrijven moeten virtuele voordeur vergrendelen, maar wie trekt de buidel? AMSTERDAM (Energeia) - Analoog aan de vergroening moet er ter financiering van de beveiliging van de stroomvoorziening tegen fysieke gevaren en tegen gevaren in cyber space een opslag op de stroomprijs komen. Dat zegt Jaap Schekkerman, directeur Global Cyber Security bij CGI. Energiebedrijven realiseren zich heel goed dat er iets moet gebeuren, maar de kosten die dit met zich meebrengt zijn volgens Schekkerman niet te financieren uit de huidige stroomprijs. Probleem: massale desinteresse bij publiek en politiek. De grote stroomstoring die Noord-Holland eind maart trof, legde het haarfijn bloot: zonder stroomvoorziening stagneert het maatschappelijke leven. En die stroomvoorziening wordt voortdurend bedreigd. Door technische incidenten kunnen storingen optreden, maar dat gevaar lijkt in Nederland goed onder controle. Moedwillige storingen daarentegen hebben we niet of nauwelijks onder controle, stelt Schekkerman. En we nemen het gevaar bovendien niet serieus. Schekkerman (1953) weet waar hij over praat. Lang voordat het zo genoemd werd -sinds halverwege de jaren 70- werkt hij in de ICT-sector. Zijn meest bekende expertise is enterprise architecture, een combinatie van bedrijfskunde, informatiekunde en informatica gericht op de ontwikkeling van een organisatie als geheel, waarover Schekkerman diverse boeken en publicaties schreef. Sinds 2008 werkt hij als directeur Global Cyber Security bij het ICT-bedrijf CGI, waar hij tevens te boek staat als 'thought leader' op het gebied van onder meer bescherming van kritische infrastructuur en de veerkracht (Engels: resilience) ervan. Jaap Schekkerman (Bron: Text100) Intelligentie Schekkerman constateert dat de energiesector aan de vooravond van een enorme transitie staat. Niet alleen de veelbesproken hernieuwbare transitie, maar ook de hier deels mee samenhangende transitie naar intelligente systemen en netwerken. Smart grids, smart meters: het zijn inmiddels ingeburgerde termen die onvermijdelijk terrein winnen. Daarbij wordt

2 gemakkelijk vergeten dat het systeem dat al honderd jaar naar behoren werkt in de elektriciteitssector centrale opwekking, transport en distributie, verbruik- vrij plotseling wordt losgelaten, met de nodige gevolgen. Er komen nieuwe gadgets, nieuwe toepassingen, nieuwe verbeteringen en kansen, maar ook: nieuwe gevaren. Die gevaren kunnen relatief klein zijn. Neem bijvoorbeeld het gevaar dat een crimineel na het hacken van een slimme meter eenvoudig kan vaststellen of een huishouden op vakantie is of niet. Vervelend voor het gezin dat wellicht met een inbraak te maken krijgt, maar niet meteen funest voor de kritische infrastructuur. Dat wordt al snel anders wanneer niet een slimme meter gehackt wordt, maar een besturingssysteem van een netbeheerder. En wanneer de dader niet een kruimeldief is, maar een vijandige staat. En het doel niet diefstal is, maar ontwrichting van de maatschappij. Maar is dat gevaar wel zo groot? Is niet het beste bewijs dat het wel meevalt met het gevaar van politiek gedreven cyberterroristen dat er nog niets noemenswaardigs is gebeurd op dit vlak? De wereld telt een aantal clubs die een ogenschijnlijke terugkeer naar de Middeleeuwen ambiëert, maar desondanks floept in het Westen na een druk op de knop gewoon het licht nog aan. Niet aan de grote klok Schekkerman nuanceert graag het beeld dat er niets noemenswaardigs is gebeurd. Dat het niet aan de grote klok wordt gehangen is een tweede, maar volgens hem zijn de meeste (industriële) grote bedrijven al wel eens gecompromitteerd geweest. Waarbij een hack gebruikt wordt voor politieke of economische spionage, en waarbij de dader een buitenlandse concurrent of zelfs een natiestaat is. Het slachtoffer heeft weinig te winnen bij bekendmaking hiervan, en wel wat te verliezen: zijn goede naam. Ook de relatieve anonimiteit die de daders genieten, draagt bij aan de stilte rond incidenten. Meestal is al lastig te bewijzen dat er sprake is van een hack, laat staan dat aantoonbaar is wie er achter zit en met welk doel. Er is met andere woorden vaak bijzonder weinig te melden. Toch wringt het. Door het inhuren van een stel whizzkid-huurlingen zou een groep als Isis of Al-Qaida de grote vijand de Verenigde Staten of een ander Westers land plat kunnen leggen. En in dat Westen zou de deur bovendien

3 gewoon open staan. Niet eens de achterdeur, volgens Schekkerman staat bij de meeste organisaties de virtuele vóórdeur wagenwijd open. Maar waarom gebeurt er dan niets ergs? Atoombom Schekkerman heeft geen antwoord op die vraag. "Ik kan niet in de hoofden kijken van dit soort terroristen", aldus de CGI-directeur. Een gerichte aanval op de stroomvoorziening van een heel land is het cyberequivalent van een atoombom. Zou een groep als Isis of Al-Qaida, gesteld dat hij er toe in staat was, een atoombom op Amerika durven gooien? Het is speculatie waar Schekkerman zich niet aan waagt. Het enige dat de directeur Global Cyber Security wel met zekerheid kan zeggen, is dat die voordeur echt openstaat. Dat er tot nu toe niemand met grote en zichtbare consequenties door die deur is gekomen, wil niet zeggen dat die deur dan maar open kan blijven staan. Bovendien: mondiaal gezien zijn er heus wel wat voorbeelden te noemen waar cyberaanvallen met politieke motieven hebben plaatsgevonden. Schekkerman verhaalt over Stuxnet, "zéér geavanceerde malware" die in 2010 zijn weg heeft gezocht naar Iraanse nucleaire installaties met als kennelijk doel die te vernietigen. Een smoking gun is nooit gevonden, maar aangenomen wordt dat de VS en Israël erachter zaten. Als reactie dit is tevens onbewezen heeft Iran het Saoedische oliebedrijf Saudi Aramco op de korrel genomen, waar met malware onder de naam Shamoon gegevens op systemen tegelijkertijd eerst vermoedelijk is gestolen en daarna gewist. Israël en de Iron Dome Een land dat cyber security duidelijk wel serieus neemt, vertelt Schekkerman, is het land dat doelwit is van de meeste cyberaanvallen: Israël. Zeker de beveiliging van de energiesector is prioriteit. Vergelijkbaar met de fysieke Iron Dome, een soort raketschild dat het land beschermt tegen raketaanvallen van de diverse vijanden van Israël, is ook een virtuele Iron Dome gecreëerd. Belangrijkste beschermeling: de energiesector. Het staatsbedrijf Israel Electric Company (IEC) heeft samen met het bedrijf Prest Systems, dat ook de fysieke Iron Dome heeft ontworpen, een systeem ontwikkeld dat elektrisch terrorisme moet voorkomen. Afgelopen november werd het systeem officieel gepresenteerd.

4 Daar kan Europa wat van leren, wil Schekkerman maar zeggen. Tegen redelijk aanvaardbare kosten bovendien. Het beveiligen van de voordeur en de meest opzichtige achterdeuren van de energiesector zou Europa als geheel jaarlijks ongeveer EUR 3 mrd kosten, stelt Schekkerman. Bij een grof afgerond Europees stroomverbruik van 3 mrd MWh zou een opslag op de stroomprijs van EUR 1 per MWh ofwel 0,1 eurocent per kwh afdoende zijn om dit te bekostigen. Voor een Nederlands huishouden betekent dit om en nabij de EUR 3 per jaar. Smartphone en facebook Geld, zo vreest Schekkerman, dat niet beschikbaar komt. Want wie interesseert het? De smartphone gebruikende facebookende burger, die met dat gedrag zijn eigen veiligheid in de waagschaal stelt, in elk geval niet. In het bedrijfsleven is het besef beter geland, maar concurrentieposities voorkomen investeringen en dus wordt naar de overheid gekeken. Maar op de politieke agenda komt het onderwerp niet of nauwelijks voor zie weer de ongeïnteresseerde burger. Misschien moet het eens goed misgaan, om zo besef te kweken? Zelfs dat zou nauwelijks werken, denkt Schekkerman, die zichzelf in plaats van een optimist een realist noemt. Ten eerste is een cyberaanval lastig aantoonbaar. Zo is met de nu beschikbare kennis bijvoorbeeld niet uit te sluiten dat de stroomstoring van eind maart in Noord-Holland een cyberaanval was. Kom er maar eens achter. En dan nog: zelfs als Tennet kennis zou hebben van een cyberaanval, zou die kennis dan openbaar gemaakt worden? In antwoord noemt Schekkerman een voorval in Brazilië, waar een Duits bedrijf in 2014 een storing in één van de hoogovens meemaakte. Schade: EUR 500 mln. Oorzaak: onbekend. Via omwegen is heel aannemelijk te maken dat een cyberaanval de storing veroorzaakte, stelt de CGI-man. Maar niemand die het officieel bevestigt, laat staan aan de grote klok hangt. Van zo n voorval groeit het maatschappelijke bewustzijn dat er een reële dreiging bestaat dus ook niet. Decentralisatie Heil kan misschien komen uit onverwachte hoek, besluit Schekkerman. Decentralisatie van de energievoorziening wint als grassroots-beweging langzaam terrein. Onafhankelijkheid van de grote, centraal geleide en veelal fossiele brandstoffen verstokende energiebedrijven is daarbij vaak het streven. Dit streven naar een goed beveiligde zelfvoorziening zou weleens het antwoord kunnen vormen op de cyberdreiging, denkt Schekkerman. Wie met

5 zonnepanelen en een goede accu het energienet niet meer nodig heeft, wordt ook niet blootgesteld aan de gevaren die dat net bedreigen.

Cyber Security: Sluit de achterdeuren! Hoe kwetsbaaris de BV Nederland?

Cyber Security: Sluit de achterdeuren! Hoe kwetsbaaris de BV Nederland? Cyber Security: Sluit de achterdeuren! Hoe kwetsbaaris de BV Nederland? Jaap Schekkerman CGI GLOBAL MARKETING DIRECTOR CYBER SECURITY-CI DOCENT TOPTECH PROGRAMMA TU DELFT 2014, CGI Group Inc. SECURE-ICS

Nadere informatie

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology Smart Grids Ernst ten Heuvelhof Smart Grids Twee-richtingsverkeer stroom in laagspanningsnet Real time prijzen stroom zichtbaar voor afnemers Taskforce Smart Grids Ingesteld door Minister van EZ Secretariaat

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Hoe kan je geld verdienen met Fraude?

Hoe kan je geld verdienen met Fraude? Hoe kan je geld verdienen met Fraude? 1 Leendert van Duijn CIO Benelux John Hermans Partner KPMG 2 #1 Global Contact Center Provider 270 facilities 135,000+ employees present in 50 countries 2.6 billion

Nadere informatie

Je bent zichtbaarder dan je denkt Een programma over cyber security awareness. Informatie voor managers

Je bent zichtbaarder dan je denkt Een programma over cyber security awareness. Informatie voor managers Je bent zichtbaarder dan je denkt Een programma over cyber security awareness Informatie voor managers Je bent zichtbaarder dan je denkt Informatie voor managers 2 Voorwoord Het cybersecuritybeeld van

Nadere informatie

Staat u wel eens stil bij de datarisico s die u loopt? verzekering bedrijfsrisico hypotheek pensioen

Staat u wel eens stil bij de datarisico s die u loopt? verzekering bedrijfsrisico hypotheek pensioen Staat u wel eens stil bij de datarisico s die u loopt? verzekering bedrijfsrisico hypotheek pensioen Kinderen van een jaar weten tegenwoordig al de weg op een tablet. De computer en het internet zijn niet

Nadere informatie

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam DE SLIMME METER DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam Slim, Bewust en Duurzaam Wat is een slimme meter? Slimme meters vervangen de huidige gas- en elektriciteitsmeters. Deze digitale meter meet net

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september

De praktijk van vergroenen van belastingen. Milieunetwerk GroenLinks, 16 september De praktijk van vergroenen van belastingen Milieunetwerk GroenLinks, 16 september CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige

Nadere informatie

Het is een geweldige tijd om technologische antwoorden te vinden

Het is een geweldige tijd om technologische antwoorden te vinden Interview door Pieter Peerlings Het is een geweldige tijd om technologische antwoorden te vinden Ab van der Touw Het is een geweldige tijd om technologische antwoorden te vinden op allerlei vraagstukken.

Nadere informatie

Energieproject Hoog Dalem Pionierend een bijdrage leveren aan de energietransitie

Energieproject Hoog Dalem Pionierend een bijdrage leveren aan de energietransitie Energieproject Hoog Dalem Pionierend een bijdrage leveren aan de energietransitie 10-12-2015 Michiel van Ierssel Wie ben ik? - Projectleider bij Heijmans SysteemIntegratie & Techniek (SIT) binnen Heijmans

Nadere informatie

Cyber Security: hoe verder?

Cyber Security: hoe verder? Cyber Security: hoe verder? Pensioenbestuurders Rotterdam, 11 maart 2014 Generaal (bd.) Dick Berlijn 2 Wat is Cyber, wat is Cyber Security? Cyber is: Overal Raakt alles Energie, transport, infrastructuur,

Nadere informatie

Tags: online; websites; automatisering; infrastructuur; cloud; infrastructure; Mirabeau; 626; automation; guidelines

Tags: online; websites; automatisering; infrastructuur; cloud; infrastructure; Mirabeau; 626; automation; guidelines Asset 1 van 4 Effectief in de cloud Gepubliceerd op 7 october 2013 Cloud technologie speelt een steeds grotere rol binnen de exploitatie van web omgevingen. De voordelen van cloud zijn inmiddels breeduit

Nadere informatie

De slimme meter Klaar voor de toekomst

De slimme meter Klaar voor de toekomst De slimme meter Klaar voor de toekomst met de slimme meter bent u klaar voor de toekomst Endinet maakt haar energienetten klaar voor de toekomst. Net als de auto-, de telefoonen bankindustrie worden ook

Nadere informatie

Whitepaper SCADA / ICS & Cyber Security

Whitepaper SCADA / ICS & Cyber Security Whitepaper SCADA / ICS & Cyber Security Kasper van Wersch Erwin van Harrewijn Qi ict, januari 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 1. Risico s industriële netwerken 2 2. SCADA / ICS beveiliging 4 3. Qi ict

Nadere informatie

ABN AMRO Duurzame Ontwikkeling Hoe financieren we de energie transitie

ABN AMRO Duurzame Ontwikkeling Hoe financieren we de energie transitie ABN AMRO Duurzame Ontwikkeling Hoe financieren we de energie transitie Wie? Opleiding: Technische Bedrijfskunde (werktuigbouw), Universiteit Twente Werk: ABN AMRO Export financiering Banco Real (AA Brazilie)

Nadere informatie

Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo. Graaf Huyn College 19 november. drs. L.A.E.C. Brüll

Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo. Graaf Huyn College 19 november. drs. L.A.E.C. Brüll Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo Graaf Huyn College 19 november drs. L.A.E.C. Brüll On en offline identiteit @LodewijkBrull lodewijk.brull@aboutlife.eu Kenmerken sociale media Sociale media

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

Welkom op dit symposium met de pakkende titel Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen.

Welkom op dit symposium met de pakkende titel Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen. Speech Erik Akerboom, Secretaris-generaal Ministerie van Defensie Symposium KVNRO Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen Donderdag 20 november, KMA te Breda Dames en heren, Welkom op dit symposium

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

fudura-enexis.nl Fudura, de nieuwe naam in energievoorziening

fudura-enexis.nl Fudura, de nieuwe naam in energievoorziening fudura-enexis.nl Fudura, de nieuwe naam in energievoorziening Wat er ook gebeurt, uw bedrijf heeft continuïteit nodig. Daarom wilt u zeker weten dat uw energievoorziening goed geregeld is. Betrouwbaar

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

BE READY FOR WHAT S NEXT! Kaspersky Open Space Security

BE READY FOR WHAT S NEXT! Kaspersky Open Space Security BE READY FOR WHAT S NEXT! Open Space Security Internetaanvallen zijn reëel. Alleen vandaag al, heeft de Lab-technologie bijna 3 miljoen aanvallen voorkomen die waren gericht tegen onze wereldwijde klanten.

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Is flexibiliteit het nieuwe goud?

Is flexibiliteit het nieuwe goud? Is flexibiliteit het nieuwe goud? Presentatie Congres Duurzaam Gebouwd 13 november 2014 Enexis Elektriciteit: 2,7 miljoen aangeslotenen 135,000 km MS / LS 53,000 stations Gas: 2,1 miljoen aangeslotenen

Nadere informatie

Risico s kennen, weerbaarheid. vergroten

Risico s kennen, weerbaarheid. vergroten Risico s kennen, weerbaarheid vergroten Maaike van Tuyll Plv programmamanager Dreigingen en Capaciteiten, NCTV Maaike.Tuyll@dgv.minvenj.nl DNB Business Continuity Seminar 2011 Amsterdam - 9 november Strategie

Nadere informatie

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security.

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security. Het verlengstuk van uw IT security operations: altijd (24x7) de beste expertise en meest actuele kennis, geïntegreerd zicht op wat er gebeurt in uw datacenter en eerder en Security as a Service Het verlengstuk

Nadere informatie

Cyber resilience in het jaarverslag?

Cyber resilience in het jaarverslag? Cyber resilience in het jaarverslag? Geen digitale transformatie zonder digitale veiligheid 51 Welke stappen zijn nodig om de digitale veiligheid bij organisaties te waarborgen? Highlights Cyber resilience

Nadere informatie

Kwetsbare minderheidsgroep

Kwetsbare minderheidsgroep IND-werkinstructie nr. 2013/14 (AUA) Openbaar/ Extern Aan Directeur klantdirectie Asiel c.c. DDMB Van Hoofddirecteur IND Datum 26 juni 2013 Geldig vanaf 26 juni 2013 Geldig tot Onderwerp Vindplaats Bijlage(n)

Nadere informatie

Weet u hoeveel artikelen er in Amerika zijn geschreven over het fenomeen cyberterrorisme?

Weet u hoeveel artikelen er in Amerika zijn geschreven over het fenomeen cyberterrorisme? 1 Cybercrime vergt integrale aanpak Toespraak Commandant der Strijdkrachten, Generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van het symposium Cybercrime; de digitale vijand voor ons allen op 20 nov 2014, te

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Smartphones onder vuur

Smartphones onder vuur Smartphones onder vuur Dominick Bertens Account Manager NAVO & NL Agenda Sectra Communications Bedreigingen Bring Your Own Device Panthon 3 Samenvatting Security Masterclass Vragen Sectra Communications

Nadere informatie

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Nationale crisisbeheersing en CIMIC Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Van klassieke rampenbestrijding naar moderne crisisbeheersing Interne en externe veiligheid raken verweven

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Geen stroom, wel spanning

Geen stroom, wel spanning Geen stroom, wel spanning Netwerkdag Calamiteitenplannen 20 september 2012 Maaike Bok (Crisisbeheersing) Inhoud presentatie Netbeheer in Nederland Rol netbeheerder in koude en warme fase Impact stroomstoring

Nadere informatie

Cyber security. Het nieuwe wereldprobleem? Erik Poll Digital Security

Cyber security. Het nieuwe wereldprobleem? Erik Poll Digital Security Het nieuwe wereldprobleem? Erik Poll Digital Security @ Radboud University Master specialisatie in Cyber Security sinds 2006 Bachelor specialisatie in Cyber Security sinds 2013 2 in de jaren 60-70 Joe

Nadere informatie

Elke schakel even sterk

Elke schakel even sterk Ketenveiligheid voldoende op agenda van overheid en bedrijf? Ben Voorhorst TenneT Eerste grensoverschrijdende netbeheerder in Europa 22.000 km hoogspanningslijnen 41 miljoen eindgebruikers, ca. 3.000 medewerkers

Nadere informatie

IBM; dataopslag; storage; infrastructuur; analytics; architectuur; big data

IBM; dataopslag; storage; infrastructuur; analytics; architectuur; big data Asset 1 van 10 Big Data Analytics voor Dummies Gepubliceerd op 30 june 2014 Gelimiteerde editie van de populaire Dummies-reeks, speciaal voor managers. Het boek legt uit waarom Big Data Analytics van cruciaal

Nadere informatie

Hoe fysiek is informatiebeveiliging?

Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Johan de Wit Siemens Nederland NV Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Informatie is voor organisaties van onschatbare waarde, het beschermen ervan heeft binnen organisaties

Nadere informatie

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland)

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) De energievoorziening gaat veranderen. De energiemarkten zijn sterk in beweging en dat leidt tot onzekerheden. De energiesector

Nadere informatie

Klaar? Of toch niet? Be Ready for What s Next. kaspersky.com/nl/beready

Klaar? Of toch niet? Be Ready for What s Next. kaspersky.com/nl/beready Klaar? Of toch niet? Het vinden van een balans tussen nieuwe kansen en toekomstige risico s. Een wereldwijd onderzoek naar de opvattingen en meningen over IT-beveiliging Be Ready for What s Next. kaspersky.com/nl/beready

Nadere informatie

SMART GRID ALBERT MOLDERINK

SMART GRID ALBERT MOLDERINK SMART GRID ALBERT MOLDERINK WIE BEN IK Albert Molderink (http://www.utwente.nl/ctit/energy/people/molderink_a.php) www.utwente.nl www.ipsumenergy.com Computer Architectures for Embedded Systems Discrete

Nadere informatie

Cybersecuritybeeld Nederland

Cybersecuritybeeld Nederland Cybersecuritybeeld Nederland CSBN 2015 Pieter Rogaar 12 november 2015 CSBN 2015 in het kort Doel: inzicht bieden in ontwikkelingen, belangen, dreigingen en weerbaarheid op het gebied van cybersecurity

Nadere informatie

Factsheet Penetratietest Informatievoorziening

Factsheet Penetratietest Informatievoorziening Factsheet Penetratietest Informatievoorziening Since the proof of the pudding is in the eating DUIJNBORGH - FORTIVISION Stadionstraat 1a 4815NC Breda +31 (0) 88 16 1780 www.db-fortivision.nl info@db-fortivision.nl

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Speech Dick Schoof voor KNVRO 20-11-2014 Voorstel voor opzet en inhoud:

Speech Dick Schoof voor KNVRO 20-11-2014 Voorstel voor opzet en inhoud: Speech Dick Schoof voor KNVRO 20-11-2014 Voorstel voor opzet en inhoud: Probleemschets en ontwikkelingen cybercrime Bedreiging voor nationale veiligheid en hoge kosten door cybercriminaliteit: We zitten

Nadere informatie

De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet. Femke Hulsbergen

De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet. Femke Hulsbergen De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet Femke Hulsbergen 7 januari 2011 Inhoud TNO Oplaadmogelijkheden elektrisch vervoer Belasting op het netwerk De kosten om overbelasting te voorkomen

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Robert van der Vossen

Robert van der Vossen Robert van der Vossen Een inleiding tot beheersing en verzekering van cybercrime risico s Copyright Robert van der Vossen, september 2014 www.cyco.nu Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en / of openbaar

Nadere informatie

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie: besparing, opwekking, ruimte 2. AGEM, stand van zaken 3. Programma Zon op Erf De urgente

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20011 2500EA Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage DGOBR Directie Informatiseringsbeleid Rijk Turfmarkt 147 's-gravenhage

Nadere informatie

Werkplekbeveiliging in de praktijk

Werkplekbeveiliging in de praktijk Werkplekbeveiliging in de praktijk M.E.M. Spruit Geautomatiseerde werkplekken vormen een belangrijke schakel in de informatievoorziening van organisaties. Toch wordt aan de beveiliging van werkplekken

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Protocol Digitaal pesten

Protocol Digitaal pesten Protocol Digitaal pesten 2 1 Inleiding 1.1 Doelstelling 3 1.2 Beleid 3 1.3 Voorwaarden beleid 3 2. Achtergrondinformatie 2.1 Wat is digitaal pesten? 3 2.2 Waarom is digitaal pesten zo erg? 3 2.3 Signalen,

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

De slimme meter. Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower. Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014

De slimme meter. Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower. Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014 De slimme meter Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014 Extern gebruik Mary van der Torre (senior adviseur Slimme meters) Hein van Roij (technisch projectmanager

Nadere informatie

Slim investeren in zonnepanelen met SDE+

Slim investeren in zonnepanelen met SDE+ Slim investeren in zonnepanelen met SDE+ Nederland staat een enorme toename van duurzame energie te wachten. Ook de grootzakelijke markt heeft de smaak te pakken. Duurzame energie is steeds gewilder. Er

Nadere informatie

Production technology & mechatronics. Bedrijfsgroep Industrial Automation

Production technology & mechatronics. Bedrijfsgroep Industrial Automation Production technology & mechatronics Bedrijfsgroep Industrial Automation 4 Vlaanderen Wallonië Brussel Beleidscellen 14 Business Communities 1700 leden ICT Building Technology Contracting Materials Technology

Nadere informatie

Cybersecuritybeeld Nederland 2016 Vier opvallende ontwikkelingen uit het CSBN 2016:

Cybersecuritybeeld Nederland 2016 Vier opvallende ontwikkelingen uit het CSBN 2016: Cybersecuritybeeld Nederland 2016 Vier opvallende ontwikkelingen uit het CSBN 2016: /beroepscriminaliteit /spionage Beroepscriminelen voeren langdurige, hoogwaardige en geavanceerde operaties uit. Digitale

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Over Vest Pioniers in informatiebeveiliging

Over Vest Pioniers in informatiebeveiliging Over Vest Pioniers in informatiebeveiliging Vier vakgebieden: Sinds 2002 Gecertificeerde en ervaren specialisten; Onafhankelijk, effectief en pragmatisch; Een divers team waarin alle disciplines verenigd

Nadere informatie

Aan het eind van alle lesbrieven ben je digiveilig en mediawijs: je weet dan hoe je veilig moet omgaan met je computer en het internet.

Aan het eind van alle lesbrieven ben je digiveilig en mediawijs: je weet dan hoe je veilig moet omgaan met je computer en het internet. SAMENVATTING HOOFDSTUK 1 Lesbrief 1 Inleiding Digiveilig en Mediawijs Aan het eind van alle lesbrieven ben je digiveilig en mediawijs: je weet dan hoe je veilig moet omgaan met je computer en het internet.

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s. Bedrijfsverzekeringen. CyberEdge van AIG

Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s. Bedrijfsverzekeringen. CyberEdge van AIG Bescherming tegen de gevolgen van cyber risico s Bedrijfsverzekeringen CyberEdge van AIG Wat zijn cyber risico s? Cyber risico s zijn een vaststaand gegeven in een wereld van informatie, informatiesystemen

Nadere informatie

Security Starts With Awareness

Security Starts With Awareness Security Starts With Awareness Think Secure Think Secure is in 2003 opgericht met het doel organisaties te ondersteunen met kennis en diensten die: 1.Het bewustzijn m.b.t. informatie- en ICT beveiliging

Nadere informatie

1. Uw tablet beveiligen

1. Uw tablet beveiligen 11 1. Uw tablet beveiligen Het risico op virussen of andere schadelijke software (malware genoemd) is bekend van pc s. Minder bekend is dat u ook op een tablet met malware geconfronteerd kan worden als

Nadere informatie

De slimme woning wordt werkelijkheid?

De slimme woning wordt werkelijkheid? De slimme woning wordt werkelijkheid? Dominic Ectors Onderzoeker VITO/EnergyVille 1 VITO, KU Leuven, imec Onderzoek naar duurzame energie en intelligente energiesystemen 200 tal onderzoekers www.energyville.be

Nadere informatie

WELKOM BIJ DEZE PRESENTATIE. Omgaan met informatierisico s. 16 april 2015 Menno.sombroek@meeus.com

WELKOM BIJ DEZE PRESENTATIE. Omgaan met informatierisico s. 16 april 2015 Menno.sombroek@meeus.com WELKOM BIJ DEZE PRESENTATIE Omgaan met informatierisico s. 16 april 2015 Menno.sombroek@meeus.com De komende 15 minuten Even voorstellen Actualiteit Een veranderende wereld Veel leed is te voorkomen +

Nadere informatie

Is er een standaard oplossing voor Cyber Security?

Is er een standaard oplossing voor Cyber Security? Is er een standaard oplossing voor Cyber Security? Jaarcongres ECP 15 november 2012 Douwe Leguit Nationaal Cyber Security Centrum Wat staat u te wachten? Deagenda Trends Casuïstiek Uitdagingen Nationaal

Nadere informatie

mevrouw M. Hendrickx-Beek, wonende te Swalmen, hierna te noemen Consument, ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

mevrouw M. Hendrickx-Beek, wonende te Swalmen, hierna te noemen Consument, ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-386 d.d. 19 december 2013 (mr. R.J. Paris, voorzitter en mevrouw mr. M. Nijland, secretaris) Samenvatting Na het afrekenen van haar boodschappen

Nadere informatie

Global Economic Crime Survey

Global Economic Crime Survey www.pwc.nl Global Economic Crime Survey Update Financial Sector Juni 2012 In samenwerking met de VU Amsterdam en de Martin Luther Universiteit Halle Bij PwC in Nederland werken ruim 4.600 mensen met elkaar

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012 Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal Waalre, 28 november 2012 Pieter Brouwers Voorzitter Agenda Doel van deze avond Hoe is de coöperatie geboren Wat kan er momenteel op het gebied

Nadere informatie

Onderzoek Babbeltrucs

Onderzoek Babbeltrucs Onderzoek Babbeltrucs Rapportage 6 februari 2014 Over dit onderzoek Aan het onderzoek deden 27.756 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee. Het onderzoek vond plaats van 21 januari tot 3 februari 2014.

Nadere informatie

DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN

DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN Versie augustus 2012 In dit document vindt u vragen en antwoorden over de slimme meter gesorteerd op de volgende onderdelen: Algemeen Plaatsing van de meter Keuzevrijheid

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2008-I

Eindexamen maatschappijleer vwo 2008-I Opgave 1 Tbs ter discussie 1 maximumscore 2 beveiliging van de samenleving Voorbeeld van juiste toelichting bij beveiliging van de samenleving: In de tekst staat dat er steeds minder mensen uitstromen

Nadere informatie

Wat is de Cyberdreiging in Nederland?

Wat is de Cyberdreiging in Nederland? Wat is de Cyberdreiging in Nederland? Wat is de rol van Defensie? DS/Directie Plannen Kol ir. Hans Folmer Commandant Taskforce Cyber 11 april 2014 Digitale omgeving 2 De veranderende informatiemaatschappij

Nadere informatie

Integrale veiligheid. resultaten burgerpanelonderzoek maart 2007

Integrale veiligheid. resultaten burgerpanelonderzoek maart 2007 Integrale veiligheid resultaten burgerpanelonderzoek maart 2007 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 1 1.1 Respons 1 2 Veiligheidsgevoelens 3 2.1 Gevoel van veiligheid in specifieke situaties 3 2.2 Verschillen onderzoeksgroepen

Nadere informatie

Bij Gasunie is Security een Boardroom Issue.

Bij Gasunie is Security een Boardroom Issue. gaat verder in gastransport Bij Gasunie is Security een Boardroom Issue. Gastransport in Secure! Mr. Cees Pisuisse Directeur Juridische Zaken, Regulering en Communicatie Groningen, Inhoud Presentatie Gasunie;

Nadere informatie

Leren om van elkaar te leren

Leren om van elkaar te leren Leren om van elkaar te leren Samenwerking en kennisdeling. De combinatie daarvan is voor directeur Zorgontwikkeling Hanneke Kooiman de sleutel tot het verbeteren van de zorgkwaliteit. ZORGONTWIKKELING

Nadere informatie

Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen. Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME

Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen. Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME Standpunt van Synergrid met betrekking tot electrische voertuigen Seminarie van 20 april 2010 FOD EKME INHOUD Voorstelling van Synergrid en de rol van de netbeheerders Integratie van elektrische voertuigen

Nadere informatie

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO OPENBAAR PRIMAIR ONDERWIJS HENGELO OV. PROTOCOL AGRESSIE EN GEWELD (TUSSEN OUDERS EN SCHOOL) Indien er sprake is van een calamiteit in de zin van geweld op school kan het

Nadere informatie

In het duister cruciale sectoren doelwit van cyberaanvallen

In het duister cruciale sectoren doelwit van cyberaanvallen In het duister cruciale sectoren doelwit van cyberaanvallen McAfee's tweede jaarrapport over de beveiliging van cruciale infrastructuren In het duister Auteurs: Stewart Baker, Distinguished Visiting Fellow

Nadere informatie

Energiedag voor lokale besturen VVSG. Heidi Lenaerts 26/10/2011

Energiedag voor lokale besturen VVSG. Heidi Lenaerts 26/10/2011 Energiedag voor lokale besturen VVSG Heidi Lenaerts 26/10/2011 Agenda 1. Huidig energiesysteem + evoluties 2. Wat zijn smart grids? 3. Link naar gebruikers & gebouwen 4. Wie is Smart Grids Flanders? Huidig

Nadere informatie

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Dr. ir. Émile J. L. Chappin Challenge the future 1 Mondiale uitdagingen Spanning tussen toename

Nadere informatie

SAMENVATTING PRESENTATIE NOODSTROOMSYSTEMEN IN DE ZORG. NVTG regiobijeenkomst Oost Roberto Traversari

SAMENVATTING PRESENTATIE NOODSTROOMSYSTEMEN IN DE ZORG. NVTG regiobijeenkomst Oost Roberto Traversari SAMENVATTING PRESENTATIE NOODSTROOMSYSTEMEN IN DE ZORG NVTG regiobijeenkomst Oost Roberto Traversari KLEINE KANS? MOGELIJK GROTE GEVOLGEN! ONDERWERPEN Calamiteit bij het Laurentius Ziekenhuis te Roermond

Nadere informatie

Security in a changing DSO world. We zijn geen kauwgomballenfabriek

Security in a changing DSO world. We zijn geen kauwgomballenfabriek Security in a changing DSO world We zijn geen kauwgomballenfabriek ~/$ whoami Ing. Erwin Kooi, MSIT CISSP SCP RCX Information Security Architect bij Alliander, Digitale Netten Primaire focus op ICS en

Nadere informatie

Open Data Estafette Duurzame Energie, 11 juni 2014, Amersfoort

Open Data Estafette Duurzame Energie, 11 juni 2014, Amersfoort Open Data Estafette Duurzame Energie, 11 juni 2014, Amersfoort Gaston Halders (Enexis) Arjan van Diemen (TNO) Derek Rodenberg (KPN) Energie Informatie Agenda Introductie sprekers Projectachtergrond Het

Nadere informatie

Duitse brancheclubs maken zich zorgen om trager groeitempo duurzame energie

Duitse brancheclubs maken zich zorgen om trager groeitempo duurzame energie Duitse brancheclubs maken zich zorgen om trager groeitempo duurzame energie 28 mei 2015 Energeia's stemming behandelt achtereenvolgens de prijsontwikkeling op de markt voor olie, steenkool, CO2-emissierechten,

Nadere informatie

Energiewende vs Energietransitie

Energiewende vs Energietransitie Energiewende vs Energietransitie Jan Rotmans Amsterdam, 23-09-2013 www.twitter.com/janrotmans Cijfermatige Trends Energiemix Duitsland versus Nederland Duitsland Nederland kolen 25% 7% olie 34% 56% aardgas

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie

Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie Tech 2015 Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie 21 december 2014 Bron:Nos.NL Tech 2015: niet méér, maar slimmere technologie 21 DEC 2014 BRON: NOS.NL GESCHREVEN DOOR: Rachid Finge Techredacteur

Nadere informatie

Bijlage 2 Afschrikking als veiligheidsconcept tegen dreigingen via het cyberdomein

Bijlage 2 Afschrikking als veiligheidsconcept tegen dreigingen via het cyberdomein Bijlage 2 Afschrikking als veiligheidsconcept tegen dreigingen via het cyberdomein Sico van der Meer Huidige situatie Cyberdreigingen, ook wel digitale dreigingen genoemd, vormen één van de grootste dreigingen

Nadere informatie

VeriteQ. VeriteQ. - Power Quality metingen. - Trillingsmetingen

VeriteQ. VeriteQ. - Power Quality metingen. - Trillingsmetingen - Power Quality metingen - Trillingsmetingen Power Quality Analyse Gestart in 1985 Research UK USA Werkt o.a. samen met - Scottish Power= Green power - National Grid UK, - PQE Ltd., 2009 Award Innovative

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Nieuwe cyberrisico s vereisen een innovatieve aanpak

Nieuwe cyberrisico s vereisen een innovatieve aanpak Nieuwe cyberrisico s vereisen een innovatieve aanpak Door de steeds verdergaande digitalisering begeeft de beheersing van cyberrisico s zich steeds verder buiten de grenzen van een organisatie. Cybersecurity

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie