Doel: Leerlingen voldoende informatie verschaffen om een gericht bezoek te brengen aan het museum "Bevrijdende Vleugels".

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doel: Leerlingen voldoende informatie verschaffen om een gericht bezoek te brengen aan het museum "Bevrijdende Vleugels"."

Transcriptie

1 Lesbrief : Bezetting en Bevrijding 2e Wereldoorlog (WO-II) Doel: Leerlingen voldoende informatie verschaffen om een gericht bezoek te brengen aan het museum "Bevrijdende Vleugels". A. Opkomst nationaal-socialisme en racisme (Lees de tekst en beantwoord vervolgens de vragen.) Hitler wordt geboren in 1889 in Oostenrijk, rond 1910 verhuist hij naar München. Hij had een moeilijk karakter: hij had een uitgesproken hekel aan iedereen van wie hij dacht dat die hem tegenwerkte, zoals zijn vader met wie hij een verschil van mening had over wat hij later worden zal, de autoriteiten (= gezag) die hem de toegang tot de kunstacademie hebben geweigerd en de Joden die hij verantwoordelijk houdt voor de ondergang van het Oostenrijks-Hongaarse rijk en die hij de schuld geeft van het verliezen van de 1 e wereldoorlog (WO-I ) en van alle tegenspoed in Duitsland daarna, politieke partijen die het niet eens zijn met zijn politieke opvattingen, zoals de communisten. Na WO-I, in 1918 wordt hij lid van de "Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP - Nazi) en al spoedig, in 1921, wordt hij de politieke leider van die partij. Hitler inspecteert de Hitlerjugend De overwinnaars van WO-I, Engeland, Frankrijk en Amerika, leggen de Duitsers bij de Vrede van Versailles zeer zware strafmaatregelen op: - Duitsland wordt verplicht tot het doen van herstelbetalingen tot een bedrag van 114,5 miljard goudmarken, - Frankrijk bezet het Rijnland en krijgt het recht om steenkool (in die tijd een belangrijke energiebron) te delven in het Saargebied, - Polen krijgt de corridor (= een doorgang over land naar de zee) van Dantzig; Oost-Pruisen wordt van Duitsland gescheiden, - Duitsland verliest alle overzeese kolonies (= gebiedsdelen), - het Duitse leger wordt teruggebracht tot soldaten; alle zware wapens, vliegtuigen, tanks, duikboten worden verboden, - alle schepen met een laadvermogen van meer dan 1600 ton (1 ton = 1000 kg) moeten worden ingeleverd, - Duitsland mag geen zware industrie hebben. Deze maatregelen worden door de Duitsers als een zeer zware vernedering ervaren. Door de economische crisis die in de jaren '20 uitbreekt neemt de werkeloosheid, en daardoor de ontevredenheid onder de bevolking in Duitsland enorm toe. De ontevreden en vernederde Duitse werkelozen sluiten zich massaal aan bij de NSDAP van Hitler die openlijk verkondigt dat hij zich aan de strafmaatregelen zal onttrekken en de werkgelegenheid zal herstellen, en dat de schuld van alles bij de Joden ligt. Bij de verkiezingen in 1933 wordt de NSDAP de grootste partij van Duitsland en spoedig daarna wordt Hitler tot Kanselier (= Führer) van Duitsland benoemd. Economische crisis: armoede en werkeloosheid MBV 1

2 Opdracht 1: Wanneer en waar werd Hitler geboren? Opdracht 2: Welke oorlog ging vooraf aan de 2e Wereldoorlog (WO-II)? Van wanneer tot wanneer duurde die?...van...tot... Opdracht 3: Wie vochten toen tegen elkaar? 1...., en tegen... Opdracht 4: Noem 2 redenen waarom het aantal leden van de NSDAP in korte tijd zo enorm steeg Opdracht 5: Wie komt na de verkiezingen van 1933 naar voren als "de sterke man" van Duitsland? De op rassenhaat gerichte propaganda van de NSDAP was vooral tegen de Joden. Zij werden beschouwd als "Untermenschen", minderwaardige mensen, die hoorden tot de onderlaag van de samenleving. Ook Zigeuners, Homosexuelen en Invaliden werden beschouwd als "Untermenschen". Dit in tegenstelling tot wat de Nazi's Ubermenschen (= supermensen ) noemden: de Ariërs, afstammelingen van de vroegere Germanen. Vanaf 1933 hadden de Nazi s de Joden in Duitsland het leven zuur gemaakt, mishandeld en opgejaagd. 7 November 1938 doodde een Joodse jongen in Parijs, uit wraak voor de verbanning (= verplichte verhuizing) van zijn ouders naar Polen, een medewerker van de Duitse ambassade. De Nazi's nemen wraak: in de nacht van 9 op 10 november ("Kristallnacht")* worden in Duitsland synagogen (= Joodse kerken) in brand gestoken en Joodse winkels geplunderd; tienduizende Joden worden opgepakt en naar het concentratiekamp Buchenwald gestuurd en het Duitse Jodendom wordt een boete opgelegd van 1 miljard mark. De Joden slaan massaal op de vlucht, ongeveer Joden komen naar Nederland. Om hen die niet bij familie of vrienden terecht kunnen, op te vangen, richt de Nederlandse regering het kamp Westerbork in Drenthe in. Het wordt omgeven door prikkeldraad en bewaakt door de Koninklijke Marechaussee (= politie met speciale taken, o.a. bewaking) Poster Racisme - Jodenhaat. * Deze nacht wordt Kristallnacht genoemd vanwege de kapotgeslagen etalageruiten van Joodse winkels. MBV 2

3 Opdracht 6: Hier volgen een aantal beweringen. Maak het O vóór de bewering die afkomstig is van de nazi propaganda zwart/blauw: a. O De Joden moeten Duitsland uit omdat zij daar illegaal zijn. b. O De Joden zijn de schuld van de ondergang van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk. c. O De Joden worden gestraft omdat ze synagogen in brand hebben gestoken en winkels hebben geplunderd. d. O Het verliezen van WO-I is de schuld van de Joden. e. O De Joden zijn "Ubermenschen". f. O De Joden zijn de schuld van de economische crisis en de werkeloosheid. Opdracht 7: Op welke datum begint de "echte" Jodenvervolging in Duitsland?.. Opdracht 8: Hoe wordt die nacht genoemd?.. Opdracht 9: Wat doen veel Duitse Joden direct daarna?... MBV 3

4 B Begin WO-II. Hitler heeft een boek geschreven (Mein Kampf) waarin hij zijn politieke ideeën uiteenzet. Enkele van die ideeën zijn: - Untermenschen moeten uitgeroeid worden. - Als een land niet voldoende voedsel kan produceren om de bevolking te voeden, dan moet dat land elders grond veroveren. - Alle landen waar afstammelingen wonen van de vroegere Germanen, moeten samen één groot Duits Rijk gaan vormen. In 1938 sluit Oostenrijk zich aan bij Duitsland. Daarna bezetten de Duitsers een gedeelte van Tsjecho-Slowakije, waar veel nakomelingen van Duitse emigranten wonen. Om een oorlog te voorkomen, reageren Frankrijk en Engeland niet. Hitler sluit dan een verdrag met Stalin, de leider van Rusland: zij verdelen samen Polen, de Duitsers willen de westelijke helft bezetten, de Russen de oostelijke helft + de Baltische staten (Estland, Letland en Litauen). Op 1 september 1939 vallen de Duitsers Polen binnen in het Westen en de Russen in het Oosten. Engeland en Frankrijk verklaren daarop Duitsland de oorlog. De Engelsen sturen enkele divisies (= een eenheid van ongeveer soldaten) naar het vaste land in Frankrijk en de Fransen stellen hun troepen op bij de Maginotlinie (= een door Frankrijk aangelegde verdedigingslinie langs de Frans-Duitse grens) in het noord-oosten van Frankrijk om de grens met Duitsland af te schermen. In 2 weken veroveren de Duitsers Polen. Nu Hitler zich in het Oosten in de rug gedekt weet door het niet-aanvalsverdrag met de Russen, richt hij zijn blik op het Westen van Europa. Zijn plan is om van het Noorden van Noorwegen tot het Zuiden van Frankrijk de kustgebieden van West Europa te veroveren om een mogelijke vijand te verhinderen troepen aan land te zetten. Tijdens de winter van 1939/1940 treft hij daarvoor de voorbereidingen en in april 1940 verovert hij Noorwegen en Denemarken. Dan zijn Nederland (10 mei 1940), België en Luxemburg aan de beurt en direct daarna Frankrijk. Hij is van plan ook Engeland te veroveren; hij verzamelt daarvoor schepen in allerlei havens in West Europa om troepen over te zetten. Maar die worden aangevallen door de Engelse luchtmacht. Hij ziet dan in dat hij eerst die luchtmacht moet verslaan. Dus schakelt hij de Luftwaffe (= Duitse luchtmacht) in om door middel van bombardementen te proberen Engeland op de knieën te krijgen, maar de Engelse luchtmacht (RAF), hoewel die over veel minder vliegtuigen beschikt, wint deze "Battle of Britain" en de invasie (= inval) van Engeland gaat niet door, wat later heel belangrijk blijkt te zijn voor het verdere verloop van de oorlog, want vanuit Engeland begint in 1944 de bevrijding van West-Europa. Spitfire, beroemdste jachtvliegtuig van Engeland MBV 4

5 Opdracht 10: Wanneer brak WO-II uit? Opdracht 11: Welk land viel Duitsland toen binnen? Opdacht 12: Welke 6 andere landen in West-Europa bezetten de Duitsers daarna? Opdracht 13: De Duitsers hadden nog één land meer willen veroveren, maar dat mislukte. Welk land was dat? MBV 5

6 C. Bezetting Nederland. (Zoek de antwoorden op deze vragen zelf op b.v. in de mediatheek of op internet) Opdracht 14: Van wanneer tot wanneer duurde de bezetting van Nederland? Van... tot... Opdracht 15: Hitler benoemde één van zijn vertrouwelingen, een Oostenrijkse advocaat, tot Rijkscommissaris van Nederland. Wie was dat?... Opdracht 16: Niet iedereen in Nederland had een hekel aan Duitsland. In 1931 werd een politieke partij opgericht die sterk pro-duits was. Bij de verkiezingen in 1935 haalde die partij 8 % van alle stemmen en was daarmee de op 4 na grootste partij geworden. De partij wilde een Nederlandse staat volgens het voorbeeld van de Duitse staat. Die partij heette NSB. Voor welke afkorting staan de letters NSB? Opdracht 17: De leider van de NSB heeft tijdens de bezetting nauw samengewerkt met de leiders van de bezetters. Wie was de leider van deze politieke partij? Opdracht 18 Door de economische crisis en door de oorlog ontstond er in Nederland een gebrek aan allerlei goederen, zoals levensmiddelen, textiel, brandstof, rubber, leer, tabak, cacao, koffie enz. Om een zo eerlijk mogelijke verdeling van deze schaarse artikelen te bewerkstelligen, moest je, als je ze wilde kopen, behalve geld, ook nog iets anders geven. Wat? Opdracht 19: Naarmate de maatregelen die de Duitsers namen, zoals Jodenvervolging, verplichte arbeid in Duitsland, afschaffing van de vrijheid van meningsuiting, strenger werden, nam het verzet van de Nederlanders tegen die maatregelen toe. Veel mensen probeerden zich aan die maatregelen te onttrekken; zij doken onder. Wat is een onderduiker? Opdracht 20: Onderduikers konden hun persoonsbewijs niet meer gebruiken, want dat zou hen verraden. Gelukkig waren er mensen die hen hielpen met bijvoorbeeld het vervalsen van persoonsbewijzen of het overvallen van kantoren waar bonnen verstrekt werden. Deze mensen hielpen ook piloten van neergestorte Engelse en Amerikaanse vliegtuigen te ontsnappen aan de Duitsers en later voerden zij ook sabotagewerkzaamheden uit zoals bijvoorbeeld treinen laten ontsporen en telefoonleidingen doorknippen. Deze mensen waren lid van een beweging die zich verzette tegen de Duitsers. Als zij door de Duitsers gezocht werden, verstopten zij zich soms onder de grond. Hoe heette deze beweging? (Hier zijn meerdere antwoorden mogelijk. Noem er 1.) MBV 6

7 Het verzet ontstond plaatselijk. Geleidelijk aan werd het landelijk georganiseerd en heet dan "Landelijke Organisatie (LO)". Deze organisatie hielp, meestal ongewapend, onderduikers op alle mogelijke manieren of verzamelde inlichtingen over de Duitsers of maakte kranten die door de Duitsers verboden waren. Sommige onderdelen van de Landelijke Organisatie gebruikten wel wapens b.v. voor het overvallen van distributiekantoren of het bevrijden van gevangenen. Zij behoorden tot de "Knokploegen (KP)" Wij mogen nooit vergeten dat op verzetswerk de doodstraf stond; heel veel leden van het Verzet zijn dan ook gefusilleerd. D. Concentratiekampen. (Lees de teksten en beantwoord vervolgens de vragen.) Meteen toen hij aan de macht kwam, liet Hitler concentratiekampen bouwen, bestaande uit een aantal houten barakken waarin veel mensen in een kleine ruimte met elkaar onder zeer erbarmelijke omstandigheden moesten leven. Dat waren niet alleen misdadigers die veroordeeld waren tot een aantal jaren werkkamp, maar ook politieke tegenstanders zoals communisten, mensen die het niet eens waren met de Nazi's zoals professoren, priesters en dominees, of mensen die niet pasten in de visie van de Nazi's zoals Joden, Zigeuners en Homosexuelen. Mensen uit deze groepen werden zomaar opgepakt en vaak zonder vorm van proces in een kamp geplaatst. De kampen werden omgeven door meerdere rijen prikkeldraad onder stroom met op verschillende plaatsen wachttorens met zwaar bewapende bewakers; ontsnappen was niet mogelijk. Het leven in zo'n kamp was een hel. 3 gevangenen deelden 1 brits! Na de Kristallnacht, 10/11 november 1938, (zie pagina 2) vluchtten veel Joden vanuit Duitsland naar het buitenland. Vaak werden ze daar opgevangen in wat wij nu AZC s (= Asiel Zoekers Centrum) noemen. Van daaruit werden ze later ondergebracht in huizen of emigreerden ze naar b.v. Amerika. Het kamp Westerbork in Drenthe was zo n AZC. Ditzelfde kamp is in de oorlog door de Duitsers gebruikt om gevangen genomen Joden te verzamelen en ze van daaruit te transporteren naar hun "eindbestemming". Vernielde etalageruiten van Joodse winkels na de Kristalnacht Opdracht 21: Concentratiekampen zijn onder te verdelen in: A. Opvangkampen B. Doorvoerkampen C. Strafkampen D. Vernietigingskampen Wat voor soort kamp was Westerbork vóór de oorlog? En tijdens de oorlog? A - B - C - D A - B - C - D MBV 7

8 Opdracht 22: Vanuit Westerbork werden in de oorlog de volgende aantallen Joden op transport gesteld naar de volgende concentratiekampen: Aantal: Concentratiekamp: Aantal overlevenden: Auschwitz Buchenwald/Ravensbrück Sobibor Theresiënstadt 1980 Wat voor soort kamp zijn Auschwitz en Sobibor? A - B - C - D Opdracht 23: In het museum hangt een gevangenenpak van een pater die in 1941 door de Duitsers was gearresteerd omdat hij een brief van de bisschoppen had verspreid in zijn parochie. Dat werd door de Duitsers beschouwd als een misdrijf. Hij is daarvoor opgesloten in het concentratiekamp Dachau tot het einde van de oorlog. Wat voor soort kamp was Dachau? A - B - C - D E. Bevrijding. (Lees de tekst en beantwoord vervolgens de vragen) De Duitsers hadden zich goed voorbereid op de oorlog. Hitler had zijn belofte aan het Duitse volk om zich niets van de strafmaatregelen van WO-I aan te trekken (zie blz. 1), waar gemaakt. Het Duitse leger telde veel meer soldaten dan de toegestane Het beschikte over veel voertuigen, tanks, zware wapens, vliegtuigen en schepen. Het was veel sterker, beter uitgerust en beter getraind dan de legers van de landen waar Duitsland mee in oorlog was. Gelukkig was Engeland niet bezet. Dat land begon meteen met de modernisering van het eigen leger. Vooral aan het begin van de oorlog vluchtten veel jonge mannen uit de bezette landen (Noren, Nederlanders, Belgen, Fransen en Polen) naar Engeland en sloten zich daar aan bij het Engelse leger of vormden een eigen leger (b.v. de Nederlandse Prinses Irene Brigade). Embleem van de Prinses Irene Brigade met invasiekoord Nadat in december 1941 Duitsland ook aan Amerika de oorlog verklaard had, werden veel Amerikaanse soldaten overgeplaatst naar Engeland. Zowel in Amerika als in Engeland begon de oorlogsindustrie op volle toeren te draaien. Omdat veel mannen in het leger waren, gingen veel vrouwen in de fabrieken werken. De productie van wapens, tanks, voertuigen, vliegtuigen, munitie, oorlogsschepen en alle andere spullen die een leger nodig heeft bereikte een hoogtepunt. In Engeland werden de soldaten opgeleid en ingedeeld in legeronderdelen, voorzien van materiaal en voorbereid op een invasie (= inval) ergens op het vasteland van West-Europa. Waar precies, dat was lang onduidelijk, totdat het opperbevel koos voor de stranden van Normandië in Frankrijk. Als datum werd gekozen voor 6 juni 1944, vroeg in de morgen bij zonsopgang. Om het plan zo lang mogelijk geheim te houden, gaf men het een codenaam: Operatie Overlord Opdracht 24: Gealliëerden zijn soldaten van verschillende nationaliteiten die samen vechten tegen een gemeenschappelijke vijand. In welk land verzamelden zich de gealliëerden om zich voor te bereiden op de bevrijding van West Europa?... MBV 8

9 Opdracht 25: Onder welke codenaam bereidde men de bevrijding van West-Europa voor?... Opdracht 26: Wanneer en waar begon de bevrijding van West Europa?... F. Operatie Market-Garden. (Lees de tekst en zoek zelf informatie op internet De strijd in Normandië en daarna in Frankrijk duurde tot begin augustus. Toen werden de Duitse legers verslagen en sloegen massaal op de vlucht. Veel soldaten probeerden via België en Nederland Duitsland te bereiken. Begin september 1944 hadden de gealliëerden Frankrijk en België bevrijd en lagen de troepen aan de grens tussen België en Nederland, van Antwerpen tot aan Maastricht. De bevelhebber van de Engelse troepen, maarschalk Montgomery, had een plan bedacht om snel een einde te maken aan de oorlog: Operatie Market Garden. Dit plan bestond uit 2 delen: 1. Market: Parachutisten en luchtlandingstroepen moesten de weg van Neerpelt aan de Nederlands-Belgische grens via Valkenswaard, Eindhoven, Son, St. Oedenrode, Veghel, Uden, Grave en Nijmegen naar Arnhem, de dorpen en steden aan die weg en de bruggen in die weg bij verrassing veroveren en bezet houden tot de komst van het grondleger. 2. Garden: Engelse grondtroepen van het 30ste legerkorps zouden snel (in 48 uren! ) oprukken over die weg van Neerpelt naar Arnhem (afstand 120 km), om van daaruit Duitsland binnen te vallen, het Ruhrgebied te veroveren en door te stoten naar Berlijn.. Operatie Market Garden startte op zondag 17 september De totale operatie verliep niet zoals Montgomery eigenlijk gepland had. De grondtroepen stuitten op onverwachte felle tegenstand van de Duitsers en raakten al meteen achter op het tijdschema. De brug bij Son werd door de Duitsers vernietigd, zodat er eerst een baileybrug gebouwd moest worden, opnieuw vertraging voor de grondtroepen. De brug in Nijmegen kon niet op tijd veroverd worden door de parachutisten, ook hier was de Duitse tegenstand onverwacht fel. Opnieuw vertraging. Uiteindelijk bereikte de voorhoede van de grondtroepen de Rijn pas 48 uren later dan gepland was. De parachutisten bij Arnhem werden 12 tot 15 km van de brug gedropt. Op hun weg naar de brug, stuitten ook zij op felle tegenstand van de Duitsers, zodat slechts een kleine groep onder leiding van luitenantkolonel Frost de noordzijde van de brug kon bereiken; de Duitsers hielden de zuidzijde van de brug in handen. Na 4 dagen van zeer felle gevechten werd de kleine groep Engelsen aan de Noordzijde van de brug door de Duitsers uitgeschakeld en was de brug weer helemaal in handen van de Duitsers. Door het zeer slechte weer in de week van september konden versterkingen door de lucht niet, of niet tijdig aangevoerd worden. Door de zeer korte voorbereidingstijd waren een aantal zaken niet goed geregeld zoals b.v. het contact tussen de verschillende legereenheden: de radioverbindingen tussen de Engelsen en de Amerikanen waren niet op elkaar afgestemd. Alleen de weg bezetten en niet de omgeving van de weg bleek te kwetsbaar; de Duitsers slaagden er 2 keer in om de weg af te snijden, de eerste keer tussen Veghel en Uden en de tweede keer tussen St. Oedenrode en Veghel. Omdat het oorspronkelijke plan van Montgomery niet lukte, hebben de Gealliëerden daarna besloten eerst Zuid Nederland te bevrijden: Limburg - Noord Brabant en een gedeelte van Zeeland om de haven van Antwerpen te kunnen gebruiken voor de aanvoer van voorraden voor het leger. De Duitsers moesten teruggedreven worden tot over De Maas. Toen het zover was, viel de winter van in, een zeer strenge winter, waardoor de oorlog tot stilstand kwam. MBV 9

10 Opdracht 27: Noem 3 redenen waarom het oorspronkelijke plan van Montgomery niet lukte Opdracht 28: De brug over de Rijn bij Arnhem wordt ook wel "Een brug te ver" genoemd. Wat betekent dat? a. De parachutisten hebben deze brug niet bereikt. b. Operatie Market Garden is mislukt. c. De gealliëerden hebben de brug veroverd. G. Spoorwegstaking - Hongerwinter Tegelijk met het begin van de operatie Market Garden riep de Nederlandse regering in ballingschap in Londen de spoorwegstaking uit. Zo konden de Duitsers geen gebruik maken van de Nederlandse spoorwegen voor het transport van hun troepen en militair materieel. Als vergelding voor de staking verboden de Duitsers elk transport van voedsel en brandstof voor de inwoners van het nog door de Duitsers bezette deel van Nederland. Het gevolg daarvan was dat de inwoners van de grote steden zelf hun voedsel moesten gaan halen bij de boeren op het platteland. In het westen van Nederland was de voedselvoorraad snel op, dus de mensen moesten steeds verder weg om nog wat eten te kunnen kopen op de boerderij. Begin november mocht er weer voedsel getransporteerd worden, echter alleen per schip. Maar er was geen brandstof en schippers waren bang dat de Duitsers hun schepen zouden vorderen. Dus er werd veel te weinig aangevoerd naar de grote steden. 23 December begon het te vriezen, tot -20 graden. Transport over water viel weer helemaal stil. De mensen leden nu èn van de honger èn van de kou; mensen kwamen om. De nood werd zo hoog dat de gealliëerden met de Duitsers afspraken maakten over het droppen van voedsel en op zondag 29 april 1945 stegen vliegtuigen op in Engeland met aan boord nu geen bommen, maar voedsel voor de bevolking van West-Nederland. In 5 dagen tijd werd 5000 ton (1 ton = 1000 kg) voedsel gedropt. Opdracht 29: Wat is het verband tussen de operatie Market Garden en de hongerwinter:... Opdracht 30: Hoe worden de voedseldropppings ook wel genoemd? a. Operatie Market Garden b. Operatie Overlord c. Operatie Manna d. Operatie Barbarossa MBV 10

11 H. Einde 2 e Wereldoorlog. Met de operatie Market Garden hadden de Geallieerden de oorlog vóór Kerstmis 1944 willen beëindigen. Helaas, dat mislukte. Eind 1944 waren alleen de drie zuidelijke provincies, Limburg Noord-Brabant en een gedeelte van Zeeland bevrijd. Tijdens de zeer strenge winter van kwam het front tot stilstand aan de oevers van de grote rivieren; de Duitsers lagen aan de ene kant van de rivier, de Geallieerden aan de andere kant. Na de winter kwam er weer beweging in het front. De Geallieerden staken de Rijn over en rukten op vanuit het Westen door Duitsland richting Berlijn; de Russen vanuit het Oosten. Het Oosten en Noorden van Nederland werden bevrijd door de Canadezen. Het Westen van Nederland (Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht) heeft moeten wachten tot de Duitsers zich overgaven op 5 mei De Geallieerden durfden de strijd daar niet aan omdat ze bang waren dat er teveel slachtoffers zouden vallen onder de burgerbevolking in dat zeer dicht bevolkte deel van Nederland en omdat ze vreesden dat de Duitsers alle polders onder water zouden laten lopen. Op 5 mei 1945 ondertekende de Duitse generaal Blaskowitz ten overstaan van de Canadese generaal Foulkes in hotel De Wereld in Wageningen de wapenstilstand, waarmee een einde kwam aan de 2 e Wereldoorlog in Nederland en ons land weer vrij was. Museum Bevrijdende Vleugels Sonseweg 39, 5681 BH Best, Nederland Postadres: Postbus 89, 5680 AB Best Tel Fax Internet: MBV 11

12 Antwoordformulier bij lesbrief Bezetting en Bevrijding in Oostenrijk. 2. WO-1 van 1914 tot Engeland, Frankrijk en Amerika tegen Duitsland 4. Economische crisis teleurstelling bij de Duitsers over het verliezen van WO-1 gevoel van vernedering bij de Duitsers vanwege de opgelegde strafmaatregelen grote werkeloosheid beloften van Hitler om een einde te maken aan de werkeloosheid 5. Hitler 6. b d f november Kristallnacht 9. Zij vluchten naar het buitenland september Polen 12. Noorwegen Denemarken Nederland Belgie Luxemburg Frankrijk 13. Engeland (of 14) mei 1940 tot 5 mei Seys Inquart 16. Nationaal Socialistische Beweging 17. Mussert 18. Bonnen 19. Iemand die zich verbergt voor de Duitsers 20. De Ondergrondse het Verzet 21. A, B 22. D 23. C 24. Engeland 25. Operatie Overlord juni 1944 in Normandie, Frankrijk 27. Onverwachte hevige tegenstand van de Duitsers slechte voorbereiding slecht weer de Duitsers hebben de weg 2 keer afgesneden vernietiging van de brug bij Son 28. b 29. Vanwege de spoorwegstaking verboden de Duitsers het transport van voedsel en brandstof 30. c Museum Bevrijdende Vleugels Sonseweg 39, 5681 BH Best, Nederland Postadres: Postbus 89, 5680 AB Best Tel Fax Internet: MBV 12

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem A Bridge too Far is een film over de meest tragische blunder van de Tweede Wereldoorlog en vertelt heel precies over een groot plan. Dat plan kostte meer Geallieerden

Nadere informatie

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1 35 Oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1. De Tweede Wereldoorlog dankt zijn naam aan: a. Het aantal landen dat erbij betrokken was b. Het feit dat de oorlog in meerdere werelddelen werd uitgevochten

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden

Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden Bronnen Noem een bron uit de tijd van de wereldoorlogen. Moet op het kaartje staan. Ooggetuigen Voedselbon Monument Museum Oorlogsgraven Filmbeelden Bronnen Noem een museum uit die tijd. Openluchtmuseum

Nadere informatie

Je gaat een kist inrichten met je groepje. Een presentatiekist van hout met glas ervoor

Je gaat een kist inrichten met je groepje. Een presentatiekist van hout met glas ervoor VERZET Je gaat een kist inrichten met je groepje. Een presentatie kist van hout, met glas ervoor. De kist gaat over het verzet. De volgende dingen moeten in ieder geval in de kist komen: Wat is onderduiken

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad Docentenblad Waar gebeurde het? Korte omschrijving In de strip worden vaak plaatsen genoemd. Er zijn drie kaartjes (Nederland, Europa en de wereld) en een aantal stripplaatjes waarin plaatsen genoemd worden.

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

De tijd van: Wereldoorlogen

De tijd van: Wereldoorlogen De tijd van: Wereldoorlogen WoI Interbellum WoII Wereldoorlog I Casus Belli (Latijn, de oorzaak van de oorlog) Wereldoorlog I Tweefronten oorlog: Oostfront/Westfront Tannenberg 1914: Bewegingsoorlog: Verdun

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land.

Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. Op 6 juni 1944 is het D Day, dat wordt nog steeds gevierd want het is het begin van de bevrijding van West Europa. Eigenlijk betekent D Day de

Nadere informatie

Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen.

Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. 5 Nederland wordt door Duitsland bezet. De koningin en de regering vluchten naar Engeland. Ruim 75 procent

Nadere informatie

Projectthema: De verhalenkoffer Les 1 Groeten van Leo Voorbereiding Lesdoelen Achtergrondinformatie Extra s Filmpjes Lesdoelen op het digibord

Projectthema: De verhalenkoffer Les 1 Groeten van Leo Voorbereiding Lesdoelen Achtergrondinformatie Extra s Filmpjes Lesdoelen op het digibord Voorbereiding Lesdoelen Achtergrondinformatie Extra s Knip de Mix en matchkaartjes uit (zie de laatste pagina van deze lesvoorbereiding). Zorg ervoor dat complete setjes worden uitgedeeld, anders is er

Nadere informatie

In 1918 is na vier lange jaren vechten de eerste wereldoorlog voorbij. In een trein in frankrijk wordt de wapenstilstand getekend.

In 1918 is na vier lange jaren vechten de eerste wereldoorlog voorbij. In een trein in frankrijk wordt de wapenstilstand getekend. Een wapenstilstand is niet hetzelfde als een vrede. Daarover gaan de landen vanaf januari 1919 in het paleis van versailles bij parijs lang over praten... In 1918 is na vier lange jaren vechten de eerste

Nadere informatie

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Week 1ABC: De Franse Revolutie Info: De Franse Tijd (1795 1814) Na de Franse Revolutie werd Napoleon de baas in Frankrijk. Napoleon veroverde veel Europese landen,

Nadere informatie

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens.

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens. LB -. Nederland doet niet mee > Lees Ruzie in Europa. Leg uit waarom Nederland toch met de oorlog te maken krijgt. Gebruik de volgende woorden: vluchten kamp voedsel België. In 9 krijgen twee landen ruzie

Nadere informatie

Samenvatting H2 2: Fascisten NSDAP machtigingswet totalitaire staat concentratie kampen indoctrinatie

Samenvatting H2 2: Fascisten NSDAP machtigingswet totalitaire staat concentratie kampen indoctrinatie Samenvatting H2 2: Terwijl de onvrede groeide in de Republiek van Weimar en de communisten, de conservatieven en de socialisten elkaar niet konden luchten of zien, begonnen een paar mannen een eigen politieke

Nadere informatie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie Lesbrief Van Papa, voor Sammie 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie 4 Tweede Wereldoorlog 5 Concentratiekamp 6 Stripverhaal (opdracht) 8 Collage maken (opdracht) 9 Colofon 10 2 Inleiding Voor u ligt

Nadere informatie

Gemeenschappelijk schoolonderzoek Tijdvak I 27 oktober

Gemeenschappelijk schoolonderzoek Tijdvak I 27 oktober Gemeenschappelijk schoolonderzoek 2014-2015 Tijdvak I 27 oktober 2014 10.30 12.00 GESCHIEDENIS Dit schoolonderzoek bestaat uit 38 vragen. Voor dit onderzoek zijn maximaal 59 punten te behalen. Als bij

Nadere informatie

DE TWEEDE WERELDOORLOG

DE TWEEDE WERELDOORLOG 1 DE TWEEDE WERELDOORLOG Wie begon de Tweede Wereldoorlog? Duitsland begon de Tweede Wereldoorlog. Duitsland had ook bondgenoten: Italië en Spanje (in Europa), en Japan in het verre oosten. Onder leiding

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Beleef de vrijheid! Opdrachtenboekje

Beleef de vrijheid! Opdrachtenboekje Beleef de vrijheid! In dit museum maak je de aanloop naar de oorlog mee, ervaar je de bezettingstijd, vier je de bevrijding en zie je de wederopbouw van Nederland en Europa. Beleef de vrijheid! Met deze

Nadere informatie

Tweede Wereldoorlog 1

Tweede Wereldoorlog 1 Tweede Wereldoorlog 1 Adolf Hitler 1889 1945 INHOUDSOPGAVE Tekstsamenvatting...Pagina 2 tot 4 Aantekeningen...Pagina 5 tot 6 Begrippen...Pagina 6 1 P a g e Tekstsamenvatting 1.1 Duitsland na de eerste

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

De Sovjet-Unie en Nazi-Duitsland tekenen in een niet-aanvalspact. Nazi-Duitsland valt Polen binnen, het officiële begin van de Tweede Wereldoorlog.

De Sovjet-Unie en Nazi-Duitsland tekenen in een niet-aanvalspact. Nazi-Duitsland valt Polen binnen, het officiële begin van de Tweede Wereldoorlog. 1939 23augustus 1september 3september 5september 17september 29september 8november 30november 14december De Sovjet-Unie en Nazi-Duitsland tekenen in een niet-aanvalspact (Molotov-Von Ribbentrop pact).

Nadere informatie

Screaming Eagles boven Kasteel Heeswijk

Screaming Eagles boven Kasteel Heeswijk Screaming Eagles boven Kasteel Heeswijk Powerpointpresentatie over een bijzondere gebeurtenis in september 1944. Doelgroep: Basisschoolleerlingen van groep 7 en 8 Met behulp van tekst, originele foto s

Nadere informatie

Werkblad: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. 1

Werkblad: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. 1 Achtergrond informatie voor docenten. D- Day betekend de eerste dag van een grote militaire operatie. In de Tweede Wereldoorlog viel dat op 6 juni 1944. Maar de inval van de Amerikanen in Afghanistan was

Nadere informatie

LESPAKKET DE KLAS VAN 45

LESPAKKET DE KLAS VAN 45 LESPAKKET DE KLAS VAN 45 Voorbereidende les Duur van de les Ca 60 minuten Doel De voorbereidende les heeft als doel uw leerlingen bekend te maken met de Tweede Wereldoorlog in het algemeen en de onderwerpen

Nadere informatie

Marie Anne Tellegen overleefde de oorlog. Zij werd na de oorlog benoemd tot directeur van het Kabinet der Koningin (1945-1959).

Marie Anne Tellegen overleefde de oorlog. Zij werd na de oorlog benoemd tot directeur van het Kabinet der Koningin (1945-1959). Werkblad 1: Marie Anne Tellegen. Mijn naam is Marie Anne Tellegen. Ik ben geboren in het jaar 1893 in Arnhem. Mijn vader was burgemeester van Amsterdam van 1915 tot 1921. In februari 1944 kwam ik in de

Nadere informatie

(Otto von) Bismarck. Duitsland werd een eenheid/keizerrijk. koningin Victoria. Groot-Brittannië. Wilhelm II

(Otto von) Bismarck. Duitsland werd een eenheid/keizerrijk. koningin Victoria. Groot-Brittannië. Wilhelm II Van wanneer tot wanneer vond de Frans- Duitse oorlog Wie was eerste minister van Pruisen tijdens de Frans-Duitse oorlog? Welk belangrijk gevolg had de Frans-Duitse Oorlog voor 1870-1871 (Otto von) Bismarck

Nadere informatie

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 9 Toetsvragen

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 9 Toetsvragen Tijdvak 9 Toetsvragen 1 De Eerste Wereldoorlog brak uit naar aanleiding van een moordaanslag in Serajewo. Maar lang daarvoor groeiden er al tegenstellingen waarbij steeds meer landen werden betrokken.

Nadere informatie

Kwartetspel. Korte omschrijving. Lesdoelen. Lesbeschrijving. Materiaal

Kwartetspel. Korte omschrijving. Lesdoelen. Lesbeschrijving. Materiaal Docentenblad Kwartetspel Korte omschrijving Door het maken en spelen van het kwartetspel leren de leerlingen spelenderwijs de betekenis van een groot aantal begrippen. Lesdoelen Leerlingen kijken al naar

Nadere informatie

2e Wereldoorlog verslag Verslag over de 2e Wereldoorlog. Jeroen de Wit Werkstuk Basisschool 2012

2e Wereldoorlog verslag Verslag over de 2e Wereldoorlog. Jeroen de Wit Werkstuk Basisschool 2012 2e Wereldoorlog verslag Verslag over de 2e Wereldoorlog Jeroen de Wit Werkstuk Basisschool 2012 Foto zelf gemaakt in herdenkingskamp Westerbork. Carnavalsvakantie 2012 Inhoudsopgave Voorwoord! 2 Ontstaan

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

Nederland vóór de Tweede Wereldoorlog

Nederland vóór de Tweede Wereldoorlog Nederland vóór de Tweede Wereldoorlog Anders Nederland ziet er voor de Tweede Wereldoorlog heel anders uit dan nu. Er wonen maar 9 miljoen mensen. Er bestaan nog geen tv, computer, supermarkt of mobiele

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

Speurtocht (puzzel) Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Docentenblad

Speurtocht (puzzel) Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Docentenblad Docentenblad Speurtocht (puzzel) Korte omschrijving Een puzzel waarin leerlingen spelenderwijs negentien (moeilijke) begrippen uit het stripboek leren. Deze woorden staan ook in de begrippenlijst waarin

Nadere informatie

Tweede Wereldoorlog-1 vmbo12

Tweede Wereldoorlog-1 vmbo12 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 19 juni 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62175 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: De Tweede Wereldoorlog: Hitler

Hoofdstuk 1: De Tweede Wereldoorlog: Hitler Hoofdstuk 1: De Tweede Wereldoorlog: Hitler Hitler wilde eerst kunstenaar worden, maar hij werd afgewezen op de kunstacademie. Hij werd militair en vocht mee in de Eerste Wereldoorlog. Ze verloren. Er

Nadere informatie

Tweede Wereld Oorlog. Xavi van der Linden. 22 mei 2OI2 Groep 8A. Tekening; Bombardement van Rotterdam

Tweede Wereld Oorlog. Xavi van der Linden. 22 mei 2OI2 Groep 8A. Tekening; Bombardement van Rotterdam Tweede Wereld Oorlog Xavi van der Linden 22 mei 2OI2 Groep 8A Tekening; Bombardement van Rotterdam Inleiding Dit is mijn tweede werkstuk in groep 8. Voor dit werkstuk mag je geen eigen onderwerp kiezen,

Nadere informatie

Door Ruud en Jules Excursie Oorlogsmuseum Overloon (Liberty Park)

Door Ruud en Jules Excursie Oorlogsmuseum Overloon (Liberty Park) Door Ruud en Jules Excursie Oorlogsmuseum Overloon (Liberty Park) Inleiding Op dinsdag 11 januari zijn wij, Ruud en Jules, naar het oorlogsmuseum in Overloon geweest. In dit museum wordt onder andere herdacht

Nadere informatie

Samenvatting Geschiedenis

Samenvatting Geschiedenis Samenvatting Geschiedenis INHOUDSOPGAVE: Aantekeningen Pagina 2/3 Wat moet je leren Pagina 3 Wat moet je kennen en kunnen? Pagina 4/6 Tekst Samenvatting Pagina 6/8 Begrippen Pagina 8 1 Aantekeningen H1.1

Nadere informatie

1 Op de vlucht. vluchtelingen. Omdat er in Engeland geen oorlog was. Er is een vliegtuig neergestort op de stad en er zijn een paar bommen gevallen

1 Op de vlucht. vluchtelingen. Omdat er in Engeland geen oorlog was. Er is een vliegtuig neergestort op de stad en er zijn een paar bommen gevallen les 1 Op de vlucht 1 Wanneer speelt het verhaal zich af? Op 10 mei 1940 In de eerste dagen van de oorlog. In het midden van de oorlog Aan het eind van de oorlog 2 Waaruit blijkt dat Vlissingen in het begin

Nadere informatie

Adolf Hitler: Braunau am Inn, 20 april 1889 Berlijn, 30 april 1945

Adolf Hitler: Braunau am Inn, 20 april 1889 Berlijn, 30 april 1945 Adolf Hitler: Braunau am Inn, 20 april 1889 Berlijn, 30 april 1945 Hij was een in Oostenrijk geboren Duits politicus en de leider van de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP). Hij was

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl II Historisch overzicht vanaf 1900 14 maximumscore 2 Kaart A: 1 (= 1900-1914) 1 Kaart B: 2 (= 1919-1937) 1 15 maximumscore 2 Afbeelding 1 verwijst naar het bondgenootschap tussen Duitsland en Oostenrijk-Hongarije

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Thema: voeding. Opdracht. De Hongerwinter

Thema: voeding. Opdracht. De Hongerwinter Thema: voeding Opdracht De Hongerwinter Met de Hongerwinter wordt de winter van 1944 tot 1945 bedoeld. Dit was een strenge winter met een groot tekort aan voedsel en brandstof aan het eind van de Tweede

Nadere informatie

Antwoorden OP ONDERZOEK IN HET VERZETSMUSEUM A. Leven en verzet in bezet Nederland

Antwoorden OP ONDERZOEK IN HET VERZETSMUSEUM A. Leven en verzet in bezet Nederland Antwoorden OP ONDERZOEK IN HET VERZETSMUSEUM A Leven en verzet in bezet Nederland 1940-1945 Verzetsmuseum Amsterdam, september 2010 Voor de Tweede Wereldoorlog 1. Armoede Voor de Tweede Wereldoorlog wonen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

Lesidee: Oorlog en verzet

Lesidee: Oorlog en verzet Lesidee: Oorlog en verzet Tussen 1940 en 1945 was Nederland bezet door Duitse troepen. Die waren in de nacht van 9 op 10 mei 1940 in opdracht van Adolf Hitler het land binnengevallen. Het Nederlandse leger

Nadere informatie

* De Duitse bezetting van Nederland. Tijd van wereldoorlogen. 1900 1950. 9.6 De bezetting van Nederland. (9.6)

* De Duitse bezetting van Nederland. Tijd van wereldoorlogen. 1900 1950. 9.6 De bezetting van Nederland. (9.6) De bezetting van Nederland (9.6) Onderzoeksvraag: Hoe onderging Nederland de bezetting door Duitsland en hoe onderging Nederlands Indië de Japanse bezetting? Kenmerkende aspecten: * De Duitse bezetting

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Koffers Vol Verhalen Airborne Museum Hartenstein

Koffers Vol Verhalen Airborne Museum Hartenstein Handleiding Koffers Vol Verhalen Airborne Museum Hartenstein 2010 Airborne Museum Educatieve dienst (versie 20 april 2011) Colofon Uitgave Airborne Museum, 2010 Afdeling Educatie Utrechtseweg 232 6862

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje b Bijlage VMBO-KB 2008 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje Staatsinrichting van Nederland bron 1 Uit een openbare brief van iemand die zich zorgen maakt over de ontwikkelingen

Nadere informatie

Feniks geschiedenis havo hoofdstuk 9 Oriëntatie:

Feniks geschiedenis havo hoofdstuk 9 Oriëntatie: Feniks geschiedenis havo hoofdstuk 9 Oriëntatie: Oorzaken WO I: - Imperialisme 19 e eeuw - Groeiende nationalisme - Wapenwedloop - De bondgenootschappen. Toen de Oostenrijkse troonopvolger Franz-Ferdinand

Nadere informatie

Tijdlijn Tweede Wereldoorlog

Tijdlijn Tweede Wereldoorlog Tijdlijn Tweede Wereldoorlog 1939 23 De Sovjet-Unie en Nazi-Duitsland tekenen in een niet-aanvalspact (Molotov-Von Ribbentrop pact). 1 Nazi-Duitsland valt Polen binnen, het officiële begin van de Tweede

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Wat is de aanleiding tot de Eerste Wereldoorlog? De moord op Frans-Ferdinand van Oostenrijk.

Wat is de aanleiding tot de Eerste Wereldoorlog? De moord op Frans-Ferdinand van Oostenrijk. Werkblad 7 Ω Oorlog en crisis Ω Les : De Eerste Wereldoorlog Het begin van de Eerste Wereldoorlog Rond 900 zijn er twee kampen in Europa. Rusland, Frankrijk en Groot- Brittannië aan de ene kant. Oostenrijk-

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog Lesbrieven WOI 100 jaar Groote Oorlog De Ginter gemeenten 1 Gistel 2 Oudenburg 3 Ichtegem 4 Torhout 5 Zedelgem 6 Koekelare 7 Kortemark 2 Kortemark tijdens de Eerste Wereldoorlog Kortemark vóór de oorlog

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

Verboden om te zeggen

Verboden om te zeggen Verboden om te zeggen Wat is het? Met deze oefening leert de leerling beredeneren en argumenteren door begrippen toe te passen en in een bepaalde context te plaatsen. Kennis van het onderwerp waarmee wordt

Nadere informatie

naam datum Op OnderZoek in het Verzetsmuseum Leven en verzet in bezet Nederland 1940-1945

naam datum Op OnderZoek in het Verzetsmuseum Leven en verzet in bezet Nederland 1940-1945 naam datum Op OnderZoek in het Verzetsmuseum Leven en verzet in bezet Nederland 940-945 Voor de Tweede Wereldoorlog Armoede Voor de Tweede Wereldoorlog wonen er 9 miljoen mensen in Nederland. Kijk naar

Nadere informatie

WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede

WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede 2.3.1. Wereldoorlog I INHOUD OEFENBOEK De Eerste Wereldoorlog 02-03 2.3.2. Wereldoorlog II De Tweede Wereldoorlog 04-05 La Vita è Bella 06-07 3.1. Geweldige personen Jezus

Nadere informatie

De concentratiekampen en vernietigingspolitiek van de nazi s in hun historische context 1914-1945

De concentratiekampen en vernietigingspolitiek van de nazi s in hun historische context 1914-1945 Vragenlijst bij de tentoonstelling van de Auschwitz Stichting: De concentratiekampen en vernietigingspolitiek van de nazi s in hun historische context 1914-1945 door Guy PEETERS, leerkracht Sint-Lutgardisinstituut,

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

De Duitse buitenlandse politiek

De Duitse buitenlandse politiek De Duitse buitenlandse politiek 1933-1939 Presentation by Mr Young Jouw taak Jij bent adviseur in buitenlandse politiek Het is jouw taak de leiders van de Nazi s te adviseren. Jij krijgt een aantal problemen

Nadere informatie

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan Antwoordkernen bij Eureka 3M, Amersfoort 2014-2015 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. De bedoeling is, dat je

Nadere informatie

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1

Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Werkblad van RJ Tarr www.activehistory.co.uk / 1 Oorzaken van de Eerste Wereldoorlog: invuloefening Werkblad bij het simulatiespel www.activehistory.co.uk Instructie: Vul het witte veld in terwijl je het

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. KB-0125-a-16-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. KB-0125-a-16-1-b Bijlage VMBO-KB 2016 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB KB-0125-a-16-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een Nederlandse munt (voor- en achterzijde): Op de munt links staat: Willem

Nadere informatie

Joods kind vermoord in concentratiekamp Auschwitz in 1939. Lesbrief De Joodse diaspora

Joods kind vermoord in concentratiekamp Auschwitz in 1939. Lesbrief De Joodse diaspora Joods kind vermoord in concentratiekamp Auschwitz in 1939 Lesbrief De Joodse diaspora De Joodse diaspora Het Koninkrijk Juda, in het zuiden van Israël, was het land van het Joodse volk. In 586 v. Chr.

Nadere informatie

Inleiding. Tijd om te beginnen!

Inleiding. Tijd om te beginnen! Inleiding Je gaat beginnen aan een project over de Tweede Wereldoorlog. Dit lesboek bestaat uit zes hoofdstukken en in het werkboek vind je vragen en opdrachten bij elk hoofdstuk. De Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

Dit boekje is van. Doodgewone Helden

Dit boekje is van. Doodgewone Helden Dit boekje is van Doodgewone Helden Echte helden! Je kent ze misschien wel van tv. Ze kunnen vliegen, ze kunnen mensen redden uit brandende gebouwen en ze vechten tegen slechteriken. Iedereen heeft zo

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

WERKBLAD ERNST VERDUIN

WERKBLAD ERNST VERDUIN WERKBLAD ERNST VERDUIN Bron 1. foto Ernst Ernst Verduin is geboren op 22 juni 1927. Deze schoolfoto komt uit 1940. Hoe oud is hij op deze foto? Op 17 januari 1943 komt hij samen met zijn vader, moeder

Nadere informatie

LEVEN IN DE OORLOG LES 1. Het begin van de oorlog

LEVEN IN DE OORLOG LES 1. Het begin van de oorlog Wereldoorlogen en Holocaust LES 1 LEVEN IN DE OORLOG JE LEERT wat er in het begin van de Tweede Wereldoorlog gebeurt; wat er verandert in het dagelijks leven van de mensen; wat de mensen doen bij een luchtalarm.

Nadere informatie

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om Elzas-Lotharingen Elzas-Lotharingen Welke grondstoffen vindt men terug in dit gebied? Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

SAMUEL VAN DER MEER. De Ontsnapte Joden

SAMUEL VAN DER MEER. De Ontsnapte Joden SAMUEL VAN DER MEER De Ontsnapte Joden De inval Het is een zonnige dag. Bram en Theo zijn een spelletje aan het spelen, maar ze moeten eigenlijk allang naar bed. Papa zegt tegen Bram: Bram, je moet naar

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

!"#$%&'&(%)*#+&,-#./##

!#$%&'&(%)*#+&,-#./## Brandaan samenvatting groep 6 Mijn Malmberg!"$%&'&(%)*+&,-./ :%$)-%330); (%)*+&0)&1$23.*%$!"$%&%'%"()%"$%%%*++%,$-%$%,./"$%%",)01%"2%./"3,)014/"$%.5./"$6785(%,$/8+/54%( 9%"(,*8'/"$%4/"$%.67.'/"/:;11%"1>>?.)%$%"*)($%4%.%+%,%.$"//,$%&%5(/$6

Nadere informatie

Vragen voorzien van een * zijn nieuwe voorbeeldvragen.

Vragen voorzien van een * zijn nieuwe voorbeeldvragen. Voorbeeldexamen VMBO-GL en TL (op basis van 2015) geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Vragen voorzien van een * zijn nieuwe voorbeeldvragen. Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat

Nadere informatie

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Secretariaat/Documentatiecentrum: Bezoekerscentrum Rufferdinge Molenberg 4 3400 Landen Tel. 011 88 34 68 Fax 011 83 27 62 info@ghklanden.be www.ghklanden.be

Nadere informatie

DE MELKSTAKING. De melkstaking VENSTER 32. Melkstaking. Overval Blokhuispoort. Standrecht. 60 min OPDRACHT 1

DE MELKSTAKING. De melkstaking VENSTER 32. Melkstaking. Overval Blokhuispoort. Standrecht. 60 min OPDRACHT 1 60 min GEMAKKELIJK >GEMIDDELD< MOEILIJK OPDRACHT 1 1943 DE MELKSTAKING De melkstaking had een belangrijke invloed op het verzet in Fryslân. Voor de melkstaking waren er maar een aantal kleine verzetsgroepen.

Nadere informatie

LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER

LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER RAALTE LUCHTVERKEER Luchtverkeer (vliegtuigcrashes & bombardementen) Inleiding Vliegtuigen werden zowel door de Duitse bezetters

Nadere informatie

www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam

www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam mede mogelijk gemaakt door Hier wordt geïnvesteerd in uw toekomst. Dit project is mede gefinancieerd met steun van het europees fonds

Nadere informatie

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto.

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. (28 september 1942) Het benauwt me ook meer dan ik zeggen kan dat we nooit naar buiten mogen, en ik ben erg bang dat we ontdekt worden en

Nadere informatie

Союз СоветскихСоциалистических Республик

Союз СоветскихСоциалистических Республик Союз СоветскихСоциалистических Республик SojoezSovjetskichSotsialistitsjeskichRespoeblik http://www.youtube.com/watch?v=hle4inigsee&feature=related De Romanovs De Romanov familie komt in 16313 aan de macht

Nadere informatie