Dossier Duits in het MBO

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dossier Duits in het MBO"

Transcriptie

1 Dossier Duits in het MBO Dit dossier bevat de teksten die betrekking hebben op de positie van de Duitse taal en Cultuur in het MBO. Dit dossier zal vanaf April 2013 worden geactualiseerd op de website van de lerende Euregio (Nederlandse versie): Inhoud: 1.Uitgangspunten: Versterk Duits in het MBO p Positie van de Duitse taal en cultuur in het MBO: de herziening van de kwalificatiedossiers als perspectief. p SBB: Herziening kwalificatiedossiers. Focus op vakmanschap p Voorkomen van Duits in de herziene en huidige kwalificatiedossiers. Samenvatting p Voorkomen van Duits in de herziene en huidige kwalificatiedossiers p.11 1

2 Document 1 Versterk de positie van het Duits in het MBO November 2013 De dreigende marginalisering van het onderwijs in de Duitse taal en cultuur in het MBO zal op termijn ernstige schade toebrengen aan de Nederlandse economie. Het was deze constatering die een aantal partijen die betrokken zijn bij het beroepsonderwijs er toe bracht de krachten te bundelen en in actie te komen. Duitsland is met afstand de grootste handelspartner voor Nederland. Maar ook andersom neemt Nederland een zeer belangrijke positie in als handelspartner voor Duitsland. Een interessante vergelijking is die tussen Nederland en de deelstaat Noordrijn-Westfalen omdat beide qua grootte, inwoneraantal e.a. sterk op elkaar lijken. Het handelsvolume tussen beide landen is vele malen groter dan de totale handel tussen Nederland en China. 1 De Duitse taal speelt binnen de economische betrekkingen een cruciale rol: een enquête onder de leden van de Nederlands-Duitse Handelskamer en de exportorganisatie Fenedex begin 2012 bevestigt dat Nederlandse bedrijven kennis van de Duitse taal onmisbaar achten voor zakelijke relaties. Alhoewel het Engels ook steeds meer geaccepteerd wordt, is dit volgens 87 % van de ondervraagde ondernemers niet voldoende om zaken te doen met Duitsland. Een zelfde percentage geeft aan dat de omzet voor export naar Duitsland verhoogd zou kunnen worden als Nederlandse werknemers beter Duits zouden spreken. Tegen deze achtergrond is het onbegrijpelijk dat de positie van Duits in het MBO door recente maatregelen van de Nederlandse overheid steeds verder gemarginaliseerd dreigt te worden. Knelpunten ten aanzien van het onderwijs in de Duitse taal in het MBO Duits is de belangrijkste 2 e vreemde taal in het MBO. De positie van de 2e vreemde taal staat door recent gewijzigde voorschriften in het Examenbesluit MBO om twee redenen onder grote druk. Allereerst en het meest zichtbaar - doordat Engels vanaf studiejaar voor alle niveau 4-opleidingen als generiek onderdeel verplicht is gesteld, bestaat het gevaar dat de niet verplichte 2 e vreemde taal in veel opleidingen beperkt of helemaal niet meer wordt aangeboden. Daarnaast correspondeert het te lage - niveau van de verplicht gestelde generieke beheersingseisen niet met de beroepseisen, wat ook voor de 2 e vreemde taal gevolgen heeft. De wijze waarop de beroepsspecifieke eisen voor de 2 e vreemde taal in de kwalificatiedossiers zijn uitgewerkt is een derde bedreiging voor het niveau van het onderwijs in de 2 e vreemde taal: Slechts bij uitzondering wordt een 2 e vreemde taal in de MBO- kwalificatiedossiers voorgeschreven Vanaf 2012 wordt de 2 e vreemde taal in veel kwalificatiedossiers niet langer dwingend voorgeschreven. In vrijwel geen enkel kwalificatiedossier wordt het advies om al of niet een 2 e vreemde taal in de vrije ruimte aan te bieden onderbouwd. De geadviseerde eindniveaus zijn in de kwalificatiedossiers niet expliciet vanuit een beroepsprofiel verantwoord. Niveaueisen in de 2 e vreemde taal te laag en te vrijblijvend De indicatie in de kwalificatiedossiers voor de te behalen niveaus in de 2 e vreemde taal is B1 voor de passieve vaardigheden en A2 voor de actieve vaardigheden. Voor sommige 1 Import NRW uit Nederland 33,5 mld euro Export NRW naar Nederland 18,5 mld euro Export Nederland naar China 5,4 mld euro (Cijfers 2010) 2

3 kwalificaties wordt zelfs nog een lager niveau geadviseerd. Voor veel beroepen en situaties is een hoger taalvaardigheidsniveau dan A2 vereist. Daar komt bij, dat in de dossiers geen harde niveaueisen gesteld worden ten aanzien van de 2 e vreemde taal. In het verantwoordingsdeel D wordt slechts een min of meer vrijblijvende aanbeveling afgegeven.. De minister heeft er voor gekozen de generieke eisen vast te stellen op een niet relevant niveau voor het beroep en voor de doorstroming. Zelfs voor dat lage niveau is een onvoldoende (5) geen belemmering om een diploma af te geven, als aan de overige eisen wel wordt voldaan. Voor de beroepsgerichte taalvaardigheidseisen is geen hard criterium geformuleerd. Het komt er op neer, dat een kandidaat die qua beheersing niet aan de beroeps- en doorstromingsseisen m.b.t. de vreemde talen voldoet toch een diploma kan krijgen. 2 e taal stiefmoederlijk bedeeld bij onderwijs en examenregeling Voor de 2 e vreemde taal en voor de beroepsspecifieke taalvaardigheidseisen zijn MBOopleidingen niet gebonden aan centrale of landelijke examens. De instelling mag zelf de exameninstrumenten ontwikkelen of inkopen. In beide gevallen dient de examinering te voldoen aan voorgeschreven standaarden van de inspectie. Daarbij zijn zaken als dekking, eisen, cesuur, beoordelingswijze, authentieke afname, betrouwbaarheid en de formele vaststelling van de exameninstrumenten door de examencommissie van de instelling toetsingscriteria. Bij de indicator authentieke afname ligt de focus vooral op afname in de beroepspraktijk. Het niveau van de afname blijft grotendeels buiten beeld. De meting van taalcompetenties in de beroepspraktijk is vaak niet erg betrouwbaar, zelden representatief en praktisch moeilijk uitvoerbaar. Gestandaardiseerde toetsen leveren weer in op validiteit.. CINOP adviseert daarom een verantwoorde mix van toetsmomenten 2. Adequate instrumenten voor de toetsing van competenties in de Duitse taal zijn nauwelijks beschikbaar op de markt. Taaldocenten worden vaak onvoldoende gefaciliteerd om zelf opleidingsspecifieke, authentieke, interactieve toetsingsinstrumenten te ontwikkelen. Grote verschillen tussen ROC s in aanpak en niveau De onderwijsinstellingen in het BVE-veld hebben een relatief grote autonomie bij het vormgeven van hun onderwijs, waardoor het lastig is landelijk beleid rondom vreemdetalenonderwijs te implementeren. De nieuwe kwalificatiestructuur dwingt MBOinstellingen tot herinrichting van hun opleidingen. Bijvoorbeeld door de vreemde talen steeds meer in beroepsgerichte vakken en projecten te integreren. Andere ROC s kiezen voor de inrichting van talencentra, waarin leerlingen de talen cursorisch kunnen leren en oefenen. De invoering van competentiegericht (taal)onderwijs is erg complex. Niet alle ROC s slagen erin het aanbod van talenonderwijs een didactisch verantwoorde plek te geven in hun opleidingen. Door een taal niet meer als apart vak in te roosteren bestaat bijvoorbeeld het risico dat het ontwikkelen en toetsen van vaardigheden in vreemde talen onvoldoende aandacht krijgt. Geen methode die is afgestemd op beroepsonderwijs. De door de overheid gewenste beroepsspecifieke inkleuring van het vreemdetalenonderwijs in het MBO vraagt om beroepsspecifiek competentiegericht authentiek onderwijsmateriaal. Dat is nauwelijks beschikbaar. Voor uitgevers van leermiddelen is het door de verregaande beroepsgerelateerde differentiering van het vreemdetalenonderwijs in het MBO waarschijnlijk ook geen interessante markt. Daar komt nog bij, dat vooral bij Duits vaak met extreem heterogene groepen moet worden gewerkt. Ook voor die situatie bieden de meeste methoden geen adequate oplossing. Het gevolg is, dat de verantwoordelijke docenten aangewezen zijn 2 Driessen, M, Kleef, A. van, Fitzpatrick, A. CINOP, Talen toetsen,

4 op door hen zelf ontwikkeld/samengesteld maatwerk. Daar is ontwikkeltijd voor nodig, die doorgaans niet additioneel beschikbaar wordt gesteld. Geen aansluiting met VMBO Pas in 2013 komt er een wettelijk kader om te experimenteren met doorlopende leerlijnen van het VMBO naar het MBO en eventueel naar het HBO. Vooralsnog is er weinig sprake van continuïteit zowel bij de externe, als de interne doorstroom naar een hoger niveau. Vooral m.b.t. de vaardigheden op het gebied van de Duitse taal is op alle niveaus sprake van een extreem gedifferentieerde instroom met als gevolg, dat er vaak weer op een 0-niveau wordt begonnen. Positie van docent Duits gemarginalieerd In rond uitstroomkwalificaties georganiseerde opleidingsteams vormen de vreemdetalendocenten een minderheid. De docent Duits maakt formeel vaak niet eens deel uit van het team en kan daardoor doorgaans slechts weinig invloed uitoefenen op de facilitering voor het onderwijs in de Duitse taal. Het aantal geplande lesuren ligt regelmatig ver onder de norm om tot het beoogde niveau te komen, te meer omdat vaak van nul af moet worden begonnen. Daar komt nog bij, dat de lesperioden vaak door lange stages worden onderbroken. Noodzakelijke maatregelen om de positie van het Duits in het MBO te verbeteren. Positie van het Duits in wet- en regelgeving MBO Primaire doelstelling is om de positie van het vak Duits in de nieuwe kwalificatiedossiers vanaf 2014 te verbeteren: sinds Engels in veel MBO-4 opleidingen als verplichte eerste vreemde taal is opgenomen in de kwalificatiedossiers 2012, constateren immers veel docenten Duits dat hun vak minder vaak wordt aangeboden. Wij willen bereiken dat voor de samenstelling van de nieuwe kwalificatiedossiers die 2014 in zullen gaan het belang en de relevantie van het vreemdetalenonderwijs en van de Duitse taal in het bijzonder per kwalificatie voor zover relevant - (en eventueel per regio zal worden onderzocht. Afhankelijk van de uitkomsten van dit onderzoek moeten ROC s zelf kunnen beslissen of ze Duits of Engels als verplichte vreemde taal aanbieden. Hierdoor wordt het belang van het vak Duits ook voor studenten inzichtelijk. Stimuleren Duitse taal en Cultuur in het MBO Naast deze formele verbetering van de positie van het vak Duits in het MBO, willen we Duits in het MBO ook op twee andere manieren steunen: Inzicht in de positie van Duits in het MBO Er bestaat een grote behoefte aan feiten met betrekking tot het vak Duits in het MBO. Weinig tot niets is bekend over het aantal studenten met Duits in hun pakket, het aantal opleidingen die Duits aanbieden, de omvang van het aanbod (urenaantal), het eindniveau, de certificering, regionale verschillen (grensgebied en nationaal), gegevens van docenten, behoeftes van docenten, enz. Wij willen door middel van onderzoek kwantitatieve en kwalitatieve gegevens rondom Duits in het MBO verzamelen met als doel deze informatie in te zetten voor een structurele versterking van het vak. Het Duitsland Instituut te Amsterdam (DIA) inventariseert momenteel of er mogelijkheden bestaan om dit onderzoek in samenwerking met CINOP en met behulp van middelen vanuit O, C & W te bekostigen.. 4

5 Eenduidige certificering voor vaardigheden Duitse taal en cultuur voor deelnemers MBO Certificering is een sleutel tot een betere positionering van het Duits. Voor zover de kwalificatiedossiers geen dwingende eisen stellen m.b.t. taalcompetenties in het Duits kunnen deze ook niet op de MBO-diploma s vermeld worden, als ze in het kader van de vrije ruimte zijn verworven.. Dat betekent feitelijk een devaluatie voor het vak. De meerwaarde van taalcompetentie in het Duits wordt voor studenten op deze manier niet duidelijk. We willen daarom ROC s de mogelijkheid bieden om via erkende taalcertificaten, die samen met het diploma kunnen worden uitgereikt, in deze behoefte te voorzien. We onderzoeken momenteel of deze taalcertificaten kunnen worden gekoppeld aan de internationaal erkende certificaten van het Goethe-Institut. Concreet zou dit kunnen betekenen dat opleidingen hun studenten een standaard Goethe-Zertifikat voor vier vaardigheden laten afnemen, aangevuld door een beroepsgericht portfolio-deel dat aan de hand van een format door de opleiding in samenwerking met hun talendocenten zou worden ontwikkeld en aan het Goethe-Institut is voorgelegd. Samenwerking tussen ROC s bevorderen bij de versterking van de positie van Duits vanuit het regionale economische en arbeidsmarktperspectief. De dreigende marginalisering van Duits in het MBO maakt het noodzakelijk de krachten te bundelen. ROC s zouden beleid moeten ontwikkelen t.a.v. de positie van het vak Duits en investeringen delen. Belangrijke terreinen zijn: - Het ontwikkelen van doorlopende leerlijnen Duits i.s.m. het regionale VMBO en HBO, - P.R. en voorlichting, - Deskundigheidsbevordering van docenten, - Samenwerking bij certificering e.a. Tijdens een studiedag voor het beroepsonderwijs op 21 september met als titel Versterk de Duitse taal en cultuur in het Middelbaar Beroepsonderwijs is besloten op 18 april 2013 de dag van de Duitse taal opnieuw een conferentie te organiseren specifiek voor het MBO. Het streven is om dan reeds eerste samenwerkingsinitiatieven bekend te maken. Bovenstaande initiatieven kunnen alleen succesvol zijn in dialoog met belangrijke partijen. Die dialoog zal in de komende maanden worden aangegaan met de volgende gesprekspartners: MBO Raad, Ministerie O,C & W, Stichting Beroepsonderwijs, Bedrijfsleven. Dit uitgangspuntendocument is opgesteld door een werkgroep die is ingesteld tijdens de conferentie Versterk de Duitse taal en cultuur in het Middelbaar Beroepsonderwijs op 21 September in Kleef (D). Initiatiefnemers: De Ler(n)ende Euregio, een netwerk en samenwerkingsverband tussen Nederlandse en Duitse scholen voor middelbaar beroepsonderwijs in de Euregio Rijn Waal. De Actiegroep Duits, een initiatief dat zich ten doel stelt de positie van de Duitse taal in Nederland te versterken. Hierin werken samen: de Duitse Ambassade Den Haag, de Duits-Nederlandse Handelskamer, het Duitsland Instituut Amsterdam en het Goethe- Institut Niederlande. 5

6 Document 2 Positie van de Duitse taal en cultuur in het MBO: de herziening van de kwalificatiedossiers als perspectief. Maart 2013 Achtergrond Met de komst van de nieuwe kwalificatiedossiers is er sprake van een keuzedeel. Dit keuzedeel kan verschillend worden ingevuld en maakt vijftien procent deel uit van het onderwijsprogramma. Sinds Engels op niveau 4 een verplicht vak is geworden, zit Duits in de verdrukking. Steeds minder leerlingen in het beroepsonderwijs kiezen voor Duits. Via de invulling van het keuzedeel met Duits kan Duits weer op de kaart worden gezet. De Ler(n)ende Euregio kan een voortrekkersrol vervullen in de ontwikkeling van Duits als keuzedeel. Op termijn kunnen dan met name de grens-roc s zich hierbij aansluiten. Doel is om Duits een meer prominente plek te geven binnen de studieprogramma s van beroepsopleidingen op niveau 2, 3 en 4. De tijd om dit nu aan te pakken is gunstig. De structuur ( zie ook document 3 in dit dossier) Naast het basisdeel en het profieldeel bestaat het nieuwe kwalificatiedossier uit een keuzedeel. Vanuit onderwijsinstellingen, kenniscentra en het werkveld kunnen op dit moment suggesties worden gedaan voor de invulling van het keuzedeel. Het is de bedoeling dat uiteindelijk de Paritaire Commissies de keuzedelen gaan legitimeren. Voorbeelden van keuzedelen kunnen zijn: ondernemerschap, leiding geven maar ook afzonderlijke talen zoals Duits. Aan een keuzedeel kan per opleidingsjaar 240 SBU s worden besteed. Voor een driejarige niveau 4- opleiding betekent dit 720 SBU s. De verdeling is flexibel (3 x 240 SBU s netjes verdeeld over de drie leerjaren of bijvoorbeeld het eerste jaar niets, het tweede jaar 240 SBU s en het laatste jaar 480 SBU s enzovoort). Keuzedelen kunnen parallel worden aangeboden maar kunnen ook gestapeld aangeboden worden. Of een combinatie daarvan. Wat Duits als keuzedeel betreft kan dit vak bij een driejarige MBO4-opleiding bijvoorbeeld vier of vijf roosteruren per week worden aangeboden. Het leerplan is dan bijvoorbeeld te onderscheiden in de generieke taalverwerving Duits, cultuur van Duitsland en Duits in de beroepscontext. Je kunt ervoor kiezen om dit laatste te situeren in de beroepspraktijkvorming. Ook voor beroepsopleidingen op niveau 2 en 3 kan Duits naar verhouding als keuzedeel worden ingezet in het studieprogramma. Bij het volgen van een keuzedeel hoort een examenverplichting. Een keuzedeel kan worden ingevuld in samenspraak en samenwerking met de regio.. Nieuwe situatie als gevolg van de Herziening Dossiers MBO. - Positief: Er is nu de kans gezamenlijk als ROC s in de grensregio het initiatief te nemen tot het ontwikkelen van een goed keuzedeel Duits: keuzedelen zijn straks immers examenonderdeel. Jan van Zijl en René van Gils adviseren snel actie te ondernemen en in een zo vroeg mogelijk stadium te komen met een voorstel voor een keuzedeel Duits. - Negatief: In de profieldelen is Duits sterk gereduceerd. Uit een quickscan door het KBA blijkt: In vergelijking met de huidige dossiers komt Duits in de herziene dossiers aanmerkelijk minder vaak voor en er worden minder vaak kwalificatie-eisen voor Duits gesteld. ( zie de documenten 4 en 5 in dit dossier) De strategie - Ontwikkeling op korte termijn van twee keuzedelen Duits (ieder 5% SBU = 240 uur): o Een beroepsgericht deel (accent op beroep en passieve vaardigheden A2- B1) o Een niveau gericht deel( 4x B1 of B1+) - Certificering van beide delen in samenwerking met het Goethe-instituut 6

7 - Synergie met Kenwerk en Ecabo bij de ontwikkeling van de keuzedelen: deze kenniscentra zijn verantwoordelijk voor het formuleren van alle keuzedelen MVT - Het initiatief ligt bij de ROC s die deel uitmaken van het netwerk de Lerende Euregio - Verbreding van het draagvlak: allereerst de ROC s in de grensregio s. Ultieme doel: één voorstel keuzedelen Duits namens alle ROC s - Conferentie op de dag van de Duitse taal op 18 April 2013 in Kleef: we streven naar een sterke delegatie vakdeskundige docenten van onze ROC s. Doel: nadere invulling van beide keuzedelen. - Langere termijnstrategie: winnen van draagvlak in het bedrijfsleven voor deze keuzedelen Duits (i.s.m.macht mit!) - Lopende initiatieven van de Lerende Euregio sluiten nauw aan op de ontwikkeling van de keuzedelen Duits: verschillende projecten zijn gericht op het verwerven van Euregionale competenties in de beroepscontext. 7

8 Document 3 8

9 Voor meer informatie over de herziening kwalificatiedossiers: onder Herziening/ documenten 9

10 Document 4 Voorkomen van Duits in de herziene en huidige kwalificatiedossiers KBA, Aanleiding De kwalificatiedossiers in het mbo worden herzien. 77 nieuwe dossiers zijn nu vrijgegeven voor de praktijktest. Uit deze test moet blijken of de nieuwe dossiers voldoende handvatten bieden om er onderwijs van te maken en scholen de dossiers kunnen verwerken in hun (administratieve) computersystemen. Het projectmanagement van de (Ler(n)ende Euregio) vermoedt een reductie van het voorkomen van Duits (tweede moderne vreemde taal) in deze herziene kwalificatiedossiers. Het heeft daarom KBA verzocht een analyse van deze kwalificatiedossiers te verrichten en daarbij een vergelijking te maken met de huidige kwalificatiedossiers. Werkwijze 77 herziene kwalificatiedossiers zijn gescand op het voorkomen van de termen Duits en (tweede) moderne vreemde taal. Daarbij is specifiek gekeken naar de beschrijving van vereiste kennis en vaardigheden in de kerntaken van de beroepsgerichte basistaken en onderliggende profielen. Deze herziene kwalificatiedossiers zijn vergeleken met de huidige kwalificatiedossiers (in totaal 83). Hierbij is gekozen voor het dossier of meerdere dossiers die het meest inhoudelijk vergelijkbaar zijn. De huidige kwalificatiedossiers zijn eveneens gescand op het voorkomen van de Duits en (tweede) moderne vreemde taal. Daarbij is specifiek gekeken naar de beschrijving van de beroepseisen ten aanzien van een moderne vreemde taal of talen en de beschrijving van vereiste kennis en vaardigheden in kerntaken en werkprocessen. Conclusies Het vermoeden is juist. In vergelijking met de huidige dossiers blijkt dat in de herziene dossiers de term Duits minder vaak voorkomt (van 11 naar 2 dossiers) en er minder vaak kwalificatie-eisen voor Duits (van 5 naar 2 dossiers) en voor een (tweede) moderne vreemde taal worden gesteld (van 19 naar 7 dossiers). In de huidige kwalificatiedossiers is expliciet beschreven of en zo ja welke beroepseisen ten aanzien van een moderne vreemde taal of talen van toepassing zijn (in Deel D). In de herziene kwalificatiedossiers wordt dat niet meer op vergelijkbare wijze gedaan. De beroepseisen of vereiste kennis en vaardigheden ten aanzien van een moderne vreemde taal zijn in de herziene kwalificatiedossiers dus minder expliciet beschreven. Overzicht 1 - Voorkomen van Duits en (tweede) moderne vreemde taal in herziene en huidige kwalificatiedossiers Herziene kwalificatiedossiers Huidige kwalificatiedossiers Moderne vreemde taal Duits Duits en Engels Duits of Engels (Tweede) moderne vreemde taal Engels en tweede moderne vreemde taal Moderne vreemde taal Beschrijving kennis en vaardigheden in kerntaken 2x 7x 3x 4x Beroepseisen t.a.v. moderne vreemde taal 5 x 2x 3x 19x 5x 14x 10

11 Document 5 Voorkomen van Duits in de herziene en huidige kwalificatiedossiers KBA, Aanleiding De kwalificatiedossiers in het mbo worden herzien. 77 nieuwe dossiers zijn nu vrijgegeven voor de praktijktest. Uit deze test moet blijken of de nieuwe dossiers voldoende handvatten bieden om er onderwijs van te maken en scholen de dossiers kunnen verwerken in hun (administratieve) computersystemen. Het projectmanagement van de (Ler(n)ende Euregio) vermoedt een reductie van het voorkomen van Duits (tweede moderne vreemde taal) in deze herziene kwalificatiedossiers. Het heeft daarom KBA verzocht een analyse van deze kwalificatiedossiers te verrichten en daarbij een vergelijking te maken met de huidige kwalificatiedossiers. Werkwijze 77 herziene kwalificatiedossiers zijn gescand op het voorkomen van de termen Duits en (tweede) moderne vreemde taal. Daarbij is specifiek gekeken naar de beschrijving van vereiste kennis en vaardigheden in de kerntaken van de beroepsgerichte basistaken en onderliggende profielen. Deze herziene kwalificatiedossiers zijn vergeleken met de huidige kwalificatiedossiers (in totaal 83). Hierbij is gekozen voor het dossier of meerdere dossiers die het meest inhoudelijk vergelijkbaar zijn. De huidige kwalificatiedossiers zijn eveneens gescand op het voorkomen van de Duits en (tweede) moderne vreemde taal. Daarbij is specifiek gekeken naar de beschrijving van de beroepseisen ten aanzien van een moderne vreemde taal of talen en de beschrijving van vereiste kennis en vaardigheden in kerntaken en werkprocessen. Conclusies Het vermoeden is juist. In vergelijking met de huidige dossiers blijkt dat in de herziene dossiers de term Duits minder vaak voorkomt (van 11 naar 2 dossiers) en er minder vaak kwalificatie-eisen voor Duits (van 5 naar 2 dossiers) en voor een (tweede) moderne vreemde taal worden gesteld (van 19 naar 7 dossiers). In de huidige kwalificatiedossiers is expliciet beschreven of en zo ja welke beroepseisen ten aanzien van een moderne vreemde taal of talen van toepassing zijn (in Deel D). In de herziene kwalificatiedossiers wordt dat niet meer op vergelijkbare wijze gedaan. De beroepseisen of vereiste kennis en vaardigheden ten aanzien van een moderne vreemde taal zijn in de herziene kwalificatiedossiers dus minder expliciet beschreven. Overzicht 1 - Voorkomen van Duits en (tweede) moderne vreemde taal in herziene en huidige kwalificatiedossiers Herziene kwalificatiedossiers Huidige kwalificatiedossiers Moderne vreemde taal Duits Duits en Engels Duits of Engels (Tweede) moderne vreemde taal Engels en tweede moderne vreemde taal Moderne vreemde taal Beschrijving kennis en vaardigheden in kerntaken 2x 7x 3x 4x Beroepseisen t.a.v. moderne vreemde taal 5 x 2x 3x 19x 5x 14x 11

12 Uitkomsten Voorkomen van Duits en (tweede) moderne vreemde taal in de herziene kwalificatiedossiers Duits komt alléén voor in twee van de 77 herziene kwalificatiedossiers, bij Human Technology en Rondvaartboot. In deze dossiers wordt Duits ook specifiek genoemd bij de kwalificatie-eisen ten aanzien van kennis en vaardigheden zoals beschreven bij de kerntaken. Bij drie herziene kwalificatiedossiers worden Engels en een tweede moderne vreemde taal specifiek genoemd bij de kwalificatie-eisen ten aanzien van kennis en vaardigheden. Het betreft de kwalificatiedossiers: 1. Bediening 2. Marketing, communicatie en evenementen 3. Meewerken in de toeristische branche Bij vier herziene kwalificatiedossiers wordt de term moderne vreemde taal (met aanduiding van de, een of zonder verdere duiding) gebruikt bij de beschrijving van de kwalificatie-eisen. In de dossiers wordt niet nader omschreven welke taal het betreft. Het gaat om de kwalificatiedossiers: 1. Administratie 2. Juweliersbedrijf 3. Secretariële beroepen 4. Uurwerktechniek In overzicht 2 is een beschrijving per kwalificatiedossier en de vergelijking met het huidige vergelijkbare kwalificatiedossier opgenomen. Voorkomen van Duits en (tweede) moderne vreemde taal in de huidige kwalificatiedossiers In de huidige kwalificatiedossiers is expliciet beschreven of en zo ja welke beroepseisen ten aanzien van een moderne vreemde taal of talen van toepassing zijn (in Deel D). Bij het majeure deel van de kwalificatiedossiers waar sprake is van dergelijke beroepseisen, zijn deze eisen nader uitgewerkt naar de vereiste kennis en vaardigheden zoals beschreven bij de kerntaken en werkprocessen (in deel C). Onderstaande uitkomsten geven aan in welke mate Duits en (tweede) moderne vreemde taal voorkomen in de beschrijving van de beroepseisen. In Overzicht 2 is per kwalificatiedossier ook de beschrijving van kennis en vaardigheden van kerntaken en werkprocessen opgenomen. De term Duits komt voor in 11 van de 83 geanalyseerde huidige kwalificatiedossiers. Bij vijf kwalificatiedossiers is Duits daadwerkelijk een beroepseis: 1. Human Technology (Engels en Duits) 2. Middenkaderfunctionaris afbouw en onderhoud (Engels of Duits) 3. Manager handel (Engels of Duits) 4. Schipper rondvaartboot beperkt vaargebied (Engels en Duits) 5. Verkoopspecialist (Engels of Duits) Bij 5 kwalificatiedossiers betreffen de beroepseisen Engels en een tweede moderne vreemde taal naar keuze: 1. Medewerker bediening/café-bar 2. Alround grimeur 3. Medewerker marketing en communicatie 4. Leisure & Hospitality 5. Vormgeving ruimtelijke presentatie en communicatie Bij het kwalificatiedossier Leisure & Hospitality betreffen de beroepeisen ten aanzien van een moderne vreemde taal voor de Leisure & hospitality assistant Engels en voor de Leisure & hospitality host en executive Engels en een tweede MVT naar keuze. Duits wordt in dit kwalificatiedossier genoemd bij de ontwikkelingen in de beroepsuitoefening en bij een beschrijving van een kerntaak. 12

13 Bij 14 kwalificatiedossiers betreffen de beroepseisen een moderne vreemde taal naar keuze: 1. Administratief medewerker 2. Serviceadviseur Mobiliteitsbranche 3. Teelt 2/3 4. Teelt 4 5. Medewerker mode/maatkleding 6. Paraveterinaire ondersteuning 7. Tweewielertechniek 8. Natuur en groene ruimte 2 (alleen voor Medewerker recreatiebedrijf) 9. Natuur en groene ruimte 3 (alleen voor vakbekwaam medewerker recreatiebedrijf) 10. Natuur en groene ruimte 4 (alleen voor manager recreatie) 11. Meubelstoffeerder 12. Paardensport 13. Secretariële beroepen 14. Verkoper Bij het kwalificatiedossier Administratief medewerker is bij de verantwoording (Deel D) over het taalprofiel Moderne Vreemde Talen het volgende opgenomen: Voor de administratief medewerker bestaat een geringe voorkeur om Engels als moderne vreemde taal te kiezen. In de grensstreek met Duitsland is Duits wellicht te prefereren en in het grensgebied met Wallonië heeft Frans mogelijk de voorkeur. Bij het kwalificatiedossier Meubelstoffeerder wordt het volgende genoemd ten aanzien van ontwikkelingen in de beroepsuitoefening: De markt wordt opener, kleine bedrijven krijgen steeds meer een regionale functie en grote bedrijven krijgen steeds meer een internationale functie (bijvoorbeeld export van meubels naar Duitsland). Bij het kwalificatiedossier Vliegtuigbouw betreft de beroepseis Engels. In het dossier is vermeldt dat voor het Engels is gekozen omdat deze taal binnen de techniek het meest relevant is. Afhankelijk van de regio, als daar goede argumenten voor zijn, kan het management van een opleiding kiezen voor een andere taal. 13

14 Overzicht 2 Voorkomen van Duits en (tweede) moderne vreemde taal in herziene en huidige kwalificatiedossiers 34 Herziene Kwalificatiedossiers kwalificatiedossiers Duits/(2e) MVT in kennis/vaardigheden van kerntaken van beroepsgerichte basistaken of onderliggende profielen Duits/(2e) MVT in kennis/vaardigheden van kerntaken en werkprocessen Beroepseisen ten aanzien van moderne vreemde talen Administratie MVT Administratief MVT MVT naar keuze medewerker Aftersales Serviceadviseur MVT MVT naar keuze Mobiliteitsbranche Mobiliteitsbranche Agrocluster Productiedieren Teelt 2/3 MVT naar keuze Teelt 4 MVT MVT naar keuze Autospuiten Autospuiter AV Productie AV-productie Engels Aviation Operations Aviation operations officer Engels en Spaans Bediening Engels + 2de MVT Medewerker Engels + 2de MVT Engels + 2de MVT bediening/café-bar Behoudsmedewerker Behoudsmedewerker Engels Betonboren Betonboorder Betonstaalverwerken Betonstaalverwerker Betontimmeren Betontimmerman Carrosseriebouw Carosseriebouwer Confectie- en Medewerker MVT naar keuze veranderatelier mode/maatkleding Contactcenter teamleiding Contactcenter teamleider Engels Dakdekken Dakdekker Dierverzorging Dierverzorging 2 Paraveterinaire MVT MVT naar keuze ondersteuning Doktersassistent Doktersassistent Geen Fietstechniek Tweewielertechniek MVT MVT naar keuze Financieel administratieve Financiële beroepen Engels beroepen Financiële dienstverlening Commercieel medewerker Engels bank- en verzekeringswezen Game art Game artist Engels Gespecialiseerd Gespecialiseerde Engels dierverzorger dierverzorging paard Glaszetten Medewerker glaszetten Goud- en Zilversmeden Goud- en Zilversmeden Engels Grimeur Alround grimeur Engels + 2de MVT Engels + 2de MVT 3 waar niet expliciet Engels wordt bedoeld/genoemd. 4 Enkele herziene dossiers zijn met meerdere huidige kwalificatiedossiers vergeleken. De herziene kwalificatiedossiers Meewerken in de toeristische branche en Meewerken in de recreatieve branche zijn vergeleken met het huidige kwalificatiedossier Leisure & Hospitality. De herziene kwalificatiedossiers Ruimtelijke vormgeving en Stand- en decorbouw zijn vergeleken met het huidige kwalificatiedossier Vormgeving ruimtelijke presentatie en communicatie. 14

15 Herziene kwalificatiedossiers Duits/(2e) MVT in kennis/vaardigheden van kerntaken van beroepsgerichte basistaken of onderliggende profielen Kwalificatiedossiers Duits/(2e) MVT in kennis/vaardigheden van kerntaken en werkprocessen Beroepseisen ten aanzien van moderne vreemde talen Groene ruimte Natuur en groene ruimte 2 MVT MVT naar keuze alleen voor Medewerker recreatiebedrijf Natuur en groene ruimte 3 MVT MVT naar keuze alleen voor vakbekwaammedewerker recreatiebedrijf Natuur en groene ruimte 4 MVT MVT naar keuze alleen voor manager recreatie Grond-, weg- en Waterbouwer waterbouw Human Technology Duits Human Technology Engels en Duits Engels en Duits ICT- en mediabeheer ICT en mediabeheer Engels ICT-support ICT-medewerker Engels Juweliersbedrijf MVT Juweliersbedrijf Engels Kaderfunctie afbouw, onderhoud en interieur Middenkaderfunctionaris afbouw en onderhoud Engels of Duits Keuken Kok Engels Engels of Duits Koude- en Klimaatsystemen Intalleren (monteur koude techniek en aircomonteur) Leefomgeving Milieu en ruimte Leidinggeven versindustrie Leidinggevende versindustrie Leidinggeven Leidinggevende vers versspeciaalzaak Machinist Machinist Management retail Manager handel Engels of Duits Marketing, communicatie en evenementen Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen Engels + 2de MVT Medewerker marketing en Engels + 2de MVT communicatie Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen Engels + 2de MVT Engels Mediamanagement Mediamanagement Engels Mediaredactie Applicatie- en mediaontwikkeling Engels Mediavormgever Engels Meewerken in de Leisure & Hospitality Engels + 2de MVT Engels + 2de MVT recreatieve branche Meewerken in de Engels + 2de MVT Leisure & Hospitality Engels + 2de MVT Engels + 2de MVT toeristische branche Metselen Metselaar Meubels stofferen Meubelstoffeerder MVT MVT naar keuze Natuursteenbewerken Natuursteenbewerker Engels Onderhoud Service apparatuur en installaties Engels Paard Paardensport MVT MVT naar keuze Parketvloeren leggen Parketteur Particuliere beveiliging Particuliere beveiliging Engels Pianotechniek Pianotechniek Engels 15

16 Plafond-/wandmontage Plafond-/wandmonteur Herziene kwalificatiedossiers Duits/(2e) MVT in kennis/vaardigheden van kerntaken van beroepsgerichte basistaken of onderliggende profielen Kwalificatiedossiers Duits/(2e) MVT in kennis/vaardigheden van kerntaken en werkprocessen Beroepseisen ten aanzien van moderne vreemde talen Praktijkopleider Praktijkopleider Publieke veiligheid Toezicht en veiligheid Engels Rondvaartboot Duits Schipper rondvaartboot MVT Engels en Duits beperkt vaargebied Ruimtelijke vormgeving Vormgeving ruimtelijke Engels + 2de MVT Engels + 2de MVT presentatie en communicatie Schilderen Medewerker schilderen Secretariële beroepen MVT Secretariële beroepen MVT MVT naar keuze Service en Onderhoud gebouwen Onderhoud- en verbouwbedrijf Servicemedewerker gebouwen, Allround ondernemer klussenbedrijf Sport en bewegen Sport en bewegen Sport- en bewegingsbegeleider Sport- en bewegingsbegeleider Engels Stand- en decorbouw Vormgeving ruimtelijke Engels + 2de MVT Engels + 2de MVT presentatie en communicatie Steigerbouw Steigerbouwer Tandartsassistent Tandartsassistent Technisch tekenen Werkvoorbereiden Tegelzetten Tegelzetter Timmeren Timmerman Uurwerktechniek MVT Uurwerktechniek Engels Vakmanschap versindustrie Productiemedewerker versindustrie Productievakkracht versindustrie Vakmanschap versspeciaalzaak Medewerker versdetailhandel Vakbekwaam medewerker versdetailhandel Veiligheid en Veiligheid en Engels vakmanschap vakmanschap Verkoop en advies retail Verkoopspecialist Engels of Duits Verkoop retail Verkoper MVT naar keuze Vliegtuigbouw Vliegtuigbouw Engels Voegen/Gevel behandelen Voeger / gevelbehandelaar 16

Duits in het gedrang?

Duits in het gedrang? in het gedrang? De analyse van als (tweede) moderne vreemde taal in de bestaande en herziene kwalificatiedossiers van het mbo KBA, augustus 2013 in het gedrang!? Een analyse van als (tweede) moderne vreemde

Nadere informatie

Opleidingscode Opleiding Indeling volgens CREBO

Opleidingscode Opleiding Indeling volgens CREBO bc069 Gespecialiseerde dierverzorging paard GROEN bc146 Natuur en groene ruimte 4 GROEN bc074 Groene detailhandel GROEN bc145 Natuur en groene ruimte 3 GROEN bc144 Natuur en groene ruimte 2 GROEN bc161

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Sector: ESB&I Gevalideerd door: de paritaire commissie ECABO Vaststellingsdatum: 7 oktober 2014 Examenprofielnummer: EXPRO.16 1 Inleiding

Nadere informatie

Keuzedelen een plus op het mbo-diploma. Innovatie in de regio en kansen op de arbeidsmarkt

Keuzedelen een plus op het mbo-diploma. Innovatie in de regio en kansen op de arbeidsmarkt Keuzedelen een plus op het mbo-diploma Innovatie in de regio en kansen op de arbeidsmarkt Nieuwe kwalificatiedossiers én keuzedelen Keuze a Keuze b Keuze c Keuze d Profiel 1 Profiel 2 Profiel 3 Het mbo

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Inleiding Servicedocument Keuzedelen Duits in de beroepscontext 1 Inleiding Dit onderwijsmodel is ontwikkeld op basis van de strategische doelstellingen van het

Nadere informatie

In februari 2014 stelt de minister de nieuwe dossiers vast. Vanaf cohort 2014-2015 kunnen leerlingen ingeschreven worden op de nieuwe dossiers.

In februari 2014 stelt de minister de nieuwe dossiers vast. Vanaf cohort 2014-2015 kunnen leerlingen ingeschreven worden op de nieuwe dossiers. Doel van het memo De paritaire commissie wil haar achterban graag op een heldere en eenduidige manier informeren. Daarom zal er na elke PC vergadering, als de besluitvorming daarom vraagt, een memo opgesteld

Nadere informatie

kwalificatiedossiernaam instellingen 22009 2 22009 Metselaar 3 22010 3 22010 Timmerman 2 22011 4 22011 Kaderfunctionaris bouw, infra en

kwalificatiedossiernaam instellingen 22009 2 22009 Metselaar 3 22010 3 22010 Timmerman 2 22011 4 22011 Kaderfunctionaris bouw, infra en Internetconsultatie Aanscherping van het recht op dubbele kinderbijslag om onderwijsredenen Bijlage Opleidingen die op minder dan tien instellingen gegeven wordt (0/0). (Onderstaande lijst is nog niet

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Leidinggeven op basis van vakmanschap Leidinggevende team/afdeling/project - niveau 4 Technisch leidinggevende - niveau 4 Beroepspraktijkvorming

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Supervisors logistiek Logistiek supervisor - niveau 4 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Supervisors logistiek

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Management retail Manager retail - niveau 4 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Management retail maart

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Interieuradvies Interieuradviseur - niveau 4 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Interieuradvies maart

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Ondernemerschap op basis van vakmanschap Vakman-ondernemer - niveau 4 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Fashion management Junior productmanager fashion - niveau 4 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Fashion

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Verkoop Verkoper - niveau 2 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Verkoop maart 2015 Pagina 1 van 7 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Woningstofferen Woning-/projectstoffeerder - niveau 2 Allround woningstoffeerder - niveau 3 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Ondernemerschap retail Ondernemer retail - niveau 4 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Ondernemerschap

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw

Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw Januari 2015 Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw Sector: Schilderen en Onderhoud en Afbouw Vastgesteld door: Paritaire Commissie Onderhoud, Schilderen en Afbouw Savantis Vaststellingsdatum:

Nadere informatie

Oordelen over beroepsopleidingen in het MBO

Oordelen over beroepsopleidingen in het MBO Research Centre for Education and the Labour Market ROA Oordelen over beroepsopleidingen in het MBO ROA Fact Sheet ROA-F-2014/3 Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt ROA Research Centre For Education

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Fashion design Junior stylist - niveau 4 Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Fashion design maart 2015

Nadere informatie

Sectoraal Examenprofiel. Economisch-Administratieve beroepen, Sociaal-Juridische dienstverlening, Beveiliging & ICT

Sectoraal Examenprofiel. Economisch-Administratieve beroepen, Sociaal-Juridische dienstverlening, Beveiliging & ICT Sectoraal Eamenprofiel Economisch-Administratieve beroepen, Sociaal-Juridische dienstverlening, Beveiliging & ICT Sector: ESB&I Status: Vastgesteld Vaststellingsdatum: 21 juni 2011 Het onderstaande sectorale

Nadere informatie

INHOUD WHITEPAPER KEUZEDELEN

INHOUD WHITEPAPER KEUZEDELEN WHITEPAPER Met ingang van schooljaar 2016-2017 krijgt een mbo-opleiding in het kader van de herziene kwalificatiestructuur niet alleen te maken met basisdelen en profieldelen, maar ook met keuzedelen.

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Groen

Examenprofiel mbo Groen Examenprofiel mbo Groen Sector: Groen Gevalideerd door: de paritaire commissie van Aequor Vaststellingsdatum: 8 december 2014 Examenprofielnummer: EPRO.14 1 Inleiding Doel en functie van het examenprofiel

Nadere informatie

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 juli 2015

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 juli 2015 Herziening MBO voor leerbedrijven Versie 1.0 juli 2015 De presentatie in het kort Het mbo-onderwijs verandert Keuzedelen, nieuw in de mbo-opleiding Kansen voor het bedrijfsleven Het mbo-onderwijs verandert

Nadere informatie

Toelichting voorbeeldcurriculum Marketing, communicatie en evenementen

Toelichting voorbeeldcurriculum Marketing, communicatie en evenementen voorbeeldcurriculum Marketing, communicatie en evenementen Profielen Medewerker marketing en communicatie (MMC) (niveau 4) Medewerker evenementenorganisatie (MEO) (niveau 4) Onderdeel Algemeen Aandachtspunten

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Handel en MITT

Examenprofiel mbo Handel en MITT 16 november2014 Examenprofiel mbo Handel en MITT Sector: Handel en MITT Vastgesteld door: PCBB Handel en MITT Vaststellingsdatum: 25 november 2014 Examenprofielnummer: EXPRO.10 1 Inleiding Doel en functie

Nadere informatie

Interessegebied Richting Opleidingen Niveau Leerweg Plaats

Interessegebied Richting Opleidingen Niveau Leerweg Plaats Bouwkunde, Bouw Bouwkunde Middenkaderfunctionaris bouw 4 bol Leeuwarden & Onderhoud Uitvoerder bouw 4 bbl Leeuwarden, Heerenveen Bouw Metselaar 2, 3 bbl Leeuwarden, Heerenveen Tegelzetter 2 bbl Leeuwarden,

Nadere informatie

Opleidingen Zorg en Welzijn niveau leerweg

Opleidingen Zorg en Welzijn niveau leerweg VMBO 3 en 4 MONTESSORI COLLEGE VOORLICHTINGSAVOND in verband met de SCHOOL en BEROEPSKEUZE na VMBO 4. DATUM: MAANDAG 26 JANUARI 2015 AANVANG: 19.30 uur PLAATS: Locatie KWAKKENBERGWEG! LIJST VAN DEELNEMENDE

Nadere informatie

Focus op Vakmanschap in MBO

Focus op Vakmanschap in MBO Focus op Vakmanschap in MBO Een tussenstand en een vooruitblik Rico Vervoorn beleidsadviseur btg Communicatie en Media MBO Raad Sectoraal overleg onderwijsinstellingen Hoe is het ook alweer begonnen? Februari

Nadere informatie

[naam kwalificatiedossier ] Crebonr. [..]

[naam kwalificatiedossier ] Crebonr. [..] Model kwalificatiedossier mbo [naam kwalificatiedossier ] Crebonr. [..] Kwalificaties Crebonr. [..] Crebonr. [..] Crebonr. [..] Geldig vanaf Opleidingsdomein Crebonr. [..] Vastgesteld door de minister

Nadere informatie

opleidingen 2016-2017

opleidingen 2016-2017 Entree Techniek & Technologie Assistent mobiliteitsbranche 1 Heerenveen Assistent bouwen & wonen 1 Assistent installatie-/constructietechniek 1, Heerenveen Assistent procestechniek 1, Heerenveen friesland

Nadere informatie

Toelichting voorbeeldcurriculum Secretariële beroepen. Algemeen Gekozen opleidingsmodel: concentrisch

Toelichting voorbeeldcurriculum Secretariële beroepen. Algemeen Gekozen opleidingsmodel: concentrisch voorbeeldcurriculum Secretariële beroepen Profielen: Secretaresse (niveau 3) Managementassistent/directiesecretaresse (niveau 4) Onderdeel Algemeen Gekozen opleidingsmodel: concentrisch Dossierbrede start

Nadere informatie

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 september 2015

Herziening MBO voor leerbedrijven. Versie 1.0 september 2015 Herziening MBO voor leerbedrijven Versie 1.0 september 2015 De presentatie in het kort Het mbo-onderwijs verandert Keuzedelen, nieuw in de mbo-opleiding Kansen voor het bedrijfsleven Het mbo-onderwijs

Nadere informatie

Interessegebied Richting Opleidingen Niveau Leerweg Plaats

Interessegebied Richting Opleidingen Niveau Leerweg Plaats Bouwkunde, Bouw & Onderhoud Bouwkunde Middenkaderfunctionaris bouw 4 bol Leeuwarden Uitvoerder bouw 4 bbl Leeuwarden Bouw Metselaar 2, 3 bbl Leeuwarden, Heerenveen Tegelzetter 2, 3 bbl Leeuwarden, Heerenveen

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Logistiek Logistiek medewerker - niveau 2 Parts-/baliemedewerker - niveau 2 Logistiek teamleider - niveau 3 Beroepspraktijkvorming op

Nadere informatie

RETAIL NIVEAU 2-3-4 RETAIL ONDERNEMER RETAIL MANAGER RETAIL VERKOOPSPECIALIST RETAIL VERKOPER

RETAIL NIVEAU 2-3-4 RETAIL ONDERNEMER RETAIL MANAGER RETAIL VERKOOPSPECIALIST RETAIL VERKOPER VKR/RMO-SERVICEDOCUMENT: ORGANISATIE RETAIL NIVEAU 2-3-4 RETAIL ONDERNEMER RETAIL MANAGER RETAIL VERKOOPSPECIALIST RETAIL VERKOPER VERSIE: MAART 2015 DOOR: Jeroen van Esch en Han Swaans MEDE MOGELIJK GEMAAKT

Nadere informatie

Mbo & Stages. Nieuwegein, 10 februari 2015

Mbo & Stages. Nieuwegein, 10 februari 2015 Mbo & Stages Nieuwegein, 10 februari 2015 Doel bijeenkomst Informeren over ontwikkelingen in mbo onderwijs Inventariseren gebruik stagiaires (niveau en soort) Inventariseren wensen ten aanzien van stagiaires

Nadere informatie

Presentatie. Rico Vervoorn, MBO Raad Amieke de Rapper, Friesland College

Presentatie. Rico Vervoorn, MBO Raad Amieke de Rapper, Friesland College Presentatie 3 scenario s voor breed opleiden 5 redenen om breed op te leiden 5 tips om breed op te leiden Breder dan breed Opleiding Dienstverlening Friesland College Voorbereiding Leereenheden Structuur

Nadere informatie

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer

Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Beroepspraktijkvorming op de werkvloer Compact kwalificatiedossier Entree Assistent dienstverlening en zorg - niveau 1 Assistent procestechniek - niveau 1 Assistent bouwen, wonen en onderhoud - niveau

Nadere informatie

Examinering & nieuwe KD's

Examinering & nieuwe KD's Examinering & nieuwe KD's Ervaringen rondom dossier Dienstverlening i.o.v. MBO Raad 11 en 12 maart 2015 3 november 2015 Examinering & onderwijs maken op een nieuw breed dossier: waar begin je? 11 & 12

Nadere informatie

30RM Stichting ROC TOP. MBO Factsheet. Convenantjaar 2012-2013 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers Uitgave: oktober 2014

30RM Stichting ROC TOP. MBO Factsheet. Convenantjaar 2012-2013 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers Uitgave: oktober 2014 30RM Stichting ROC TOP MBO Factsheet Convenantjaar 2012-2013 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers Uitgave: oktober 2014 Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over Stichting

Nadere informatie

VÓÓR EN DÓÓR DOCENTEN UITGANGSPUNTEN: MBO: LOGISTIEK LEERMIDDELENOVERZICHT 2016/2017 UITGEVERSGROEP

VÓÓR EN DÓÓR DOCENTEN UITGANGSPUNTEN: MBO: LOGISTIEK LEERMIDDELENOVERZICHT 2016/2017 UITGEVERSGROEP MBO: LOGISTIEK LEERMIDDELENOVERZICHT 2016/2017 UITGANGSPUNTEN: Vóór en dóór docenten ontwikkeld Theorie- en werkboek in één Betaalbare en flexibel inzetbare materialen Veel aandacht voor docentenondersteuning

Nadere informatie

Leidinggevende keuken 95102 1 jarig traject

Leidinggevende keuken 95102 1 jarig traject Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling College voor Gastronomie Leidinggevende keuken 95102 1 jarig traject Cohort: 2015-2016 Vastgesteld voor schooljaar 2015-2015 Voorwoord Beste student, In dit

Nadere informatie

EXAMINEREN IN HET MBO. Klaar voor de start (in het beroep) november 2014

EXAMINEREN IN HET MBO. Klaar voor de start (in het beroep) november 2014 EXAMINEREN IN HET MBO Klaar voor de start (in het beroep) Auteurs Ellen Verheijen, MBO Raad & Paula Willemse, IVA Beleidsonderzoek en advies november 2014 De vlag uit, de schooltas bungelend in top examen

Nadere informatie

Servicedocument. Kwalificerend. Instructie beoordelaar. Examenplan. Facilitair leidinggeven. Facilitair leidinggeven Facilitair leidinggevende

Servicedocument. Kwalificerend. Instructie beoordelaar. Examenplan. Facilitair leidinggeven. Facilitair leidinggeven Facilitair leidinggevende Servicedocument Kwalificerend Examenplan Instructie beoordelaar Facilitair leidinggeven Facilitair leidinggeven Facilitair leidinggevende Facilitair leidinggevende Uitstroom : Facilitair leidinggevende

Nadere informatie

yuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnm qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxc

yuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnm qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxc qwertyuiopasdfghjklzcvbnmqwertyuiopasdfghjklzc vbnmqwertyuiopasdfghjklzcvbnmqwertyuiopasdfgh jklzcvbnmqwertyuiopasdfghjklzcvbnmqwertyuiop Concept eamenprofiel 3.0 C&M asdfghjklzcvbnmqwertyuiopasdfghjklzcvbnmqwert

Nadere informatie

Doorstromen met keuzedelen. augustus 2015

Doorstromen met keuzedelen. augustus 2015 Doorstromen met keuzedelen augustus 2015 DOORSTROMEN MET KEUZEDELEN AUGUSTUS 2015 1 Doorstromen met keuzedelen Inleiding 3 Kaders Keuzedeelverplichting Aanbodverplichting Aanvullende diplomavoorwaarde

Nadere informatie

Invoering entreeopleiding

Invoering entreeopleiding Invoering entreeopleiding Inleiding De entreeopleiding is geïntroduceerd in het kader van het actieplan Focus op Vakmanschap. Focus op Vakmanschap kent een tweetal pijlers: doelmatige leerwegen en modernisering

Nadere informatie

25PL ROC Leeuwenborgh. MBO Factsheet. Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers - versie 1 Uitgave: november 2015

25PL ROC Leeuwenborgh. MBO Factsheet. Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers - versie 1 Uitgave: november 2015 25PL ROC Leeuwenborgh MBO Factsheet Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers - versie 1 Uitgave: november 2015 Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Reclame, Presentatie en Communicatie

Examenprofiel mbo Reclame, Presentatie en Communicatie Februari 2015 Eamenprofiel mbo Reclame, Presentatie en Communicatie Sector: Reclame, Presentatie en Communicatie Vastgesteld door: Paritaire Commissie Reclame, Presentatie en Communicatie Savantis Vaststellingsdatum:

Nadere informatie

Toelichting voorbeeldcurriculum Commercie. Algemeen Aandachtspunten bij dit curriculum

Toelichting voorbeeldcurriculum Commercie. Algemeen Aandachtspunten bij dit curriculum voorbeeldcurriculum Commercie Profielen Commercieel medewerker (CM) (niveau 3) (Junior) accountmanager (JAM) (niveau 4) Onderdeel Algemeen Aandachtspunten bij dit curriculum - Bij het profiel Commercieel

Nadere informatie

30RM Stichting ROC TOP. MBO Factsheet. Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers Uitgave: maart 2015

30RM Stichting ROC TOP. MBO Factsheet. Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers Uitgave: maart 2015 30RM Stichting ROC TOP MBO Factsheet Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers Uitgave: maart 2015 Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over Stichting

Nadere informatie

30RM Stichting ROC TOP MBO Factsheet Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers - versie 1 Uitgave: november 2015

30RM Stichting ROC TOP MBO Factsheet Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers - versie 1 Uitgave: november 2015 30RM Stichting ROC TOP MBO Factsheet Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers - versie 1 Uitgave: november 2015 Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen I Inhoud 1 Hoe leer je Duits?... 1 1.1 Visie op het leren van een vreemde taal... 1 1.2 Visie keuzedeel

Nadere informatie

25LR ROC van Flevoland. MBO Factsheet. Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers Uitgave: maart 2015

25LR ROC van Flevoland. MBO Factsheet. Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers Uitgave: maart 2015 25LR ROC van Flevoland MBO Factsheet Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers Uitgave: maart 2015 Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over ROC van Flevoland.

Nadere informatie

25LJ ROC Ter AA. MBO Factsheet. Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers Uitgave: maart 2015

25LJ ROC Ter AA. MBO Factsheet. Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers Uitgave: maart 2015 25LJ ROC Ter AA MBO Factsheet Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers Uitgave: maart 2015 Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over ROC Ter AA. De tabellen

Nadere informatie

Keuzedelen in de entree opleiding

Keuzedelen in de entree opleiding Keuzedelen in de entree opleiding Voor de leerlingen die per 1 augustus 2016 voor het eerst in de entree opleiding worden ingeschreven moeten scholen werken met het entree dossier in het nieuwe format.

Nadere informatie

Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling. College voor Toerisme

Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling. College voor Toerisme Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling College voor Toerisme Leisure & Hospitality Host 94120 Niveau 3 Cohort: 2015-2016 Vastgesteld voor schooljaar 2015-2016 Voorwoord Beste student, In dit deel

Nadere informatie

Overzicht van onze opleidingen BOL/BBL/VST 2014

Overzicht van onze opleidingen BOL/BBL/VST 2014 Overzicht van onze opleidingen BOL/BBL/VST 2014 Alle Sectoren Alle Sectoren CIOS Sport- en Bewegingsbegeleider 2 Dansleider 3 Sport- en Bewegingsleider 3 Sport- en Bewegingscoördinator 4 Handel Verkoper

Nadere informatie

Servicedocument. Kwalificerend. Instructie beoordelaar. Examenplan. Dienstverlening. Dienstverlening Medewerker sport en recreatie

Servicedocument. Kwalificerend. Instructie beoordelaar. Examenplan. Dienstverlening. Dienstverlening Medewerker sport en recreatie Servicedocument Kwalificerend Examenplan Instructie beoordelaar Dienstverlening Dienstverlening Medewerker sport en recreatie Medewerker sport en recreatie Uitstroom : Medewerker sport en recreatie Niveau

Nadere informatie

Toelichting voorbeeldcurriculum Particuliere beveiliging. Algemeen

Toelichting voorbeeldcurriculum Particuliere beveiliging. Algemeen voorbeeldcurriculum Particuliere beveiliging Profiel 1 Beveiliger Profiel 2 Coördinator beveiliging Onderdeel Algemeen Let op: het voorbeeldcurriculum Particuliere beveiliging is beperkt representatief

Nadere informatie

2011 / 2012. Toetsplan. Voor de Middelbare Beroepsopleiding Tegelzetter

2011 / 2012. Toetsplan. Voor de Middelbare Beroepsopleiding Tegelzetter 2011 / 2012 Toetsplan Voor de Middelbare Beroepsopleiding Tegelzetter Naam kwalificatie: Tegelzetter Crebonummer: 93910 Behorende bij het kwalificatiedossier: Tegelzetter Crebonummer: 93910 Correcties

Nadere informatie

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap Kwaliteitscentrum Examinering (KCE) Het Kwaliteitscentrum Examinering beoordeelt de kwaliteit van de examens van alle beroepsopleidingen

Nadere informatie

Servicedocumenten Duits

Servicedocumenten Duits Servicedocumenten Duits Handreiking bij keuzedelen Duits in de beroepscontext A2/B1 1 Doelen vandaag Kennisdeling over (ontstaan van) keuzedelen Duits A2 en B1 Gezamenlijk werken aan het maken van beroepsspecifieke

Nadere informatie

Servicedocument. Kwalificerend. Instructie beoordelaar. Examenplan. Ondernemer horeca/bakkerij. Ondernemer horeca/bakkerij Manager/ondernemer horeca

Servicedocument. Kwalificerend. Instructie beoordelaar. Examenplan. Ondernemer horeca/bakkerij. Ondernemer horeca/bakkerij Manager/ondernemer horeca Servicedocument Kwalificerend Examenplan Instructie beoordelaar Ondernemer horeca/bakkerij Ondernemer horeca/bakkerij Manager/ondernemer horeca Manager/ondernemer horeca Uitstroom : Manager/ ondernemer

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK MBO. Instituut Memo te Amersfoort

KWALITEITSONDERZOEK MBO. Instituut Memo te Amersfoort KWALITEITSONDERZOEK MBO Instituut Memo te Amersfoort Doktersassistent juni 2013 H3257863/3 BRIN: 30LG Onderzoeksnummer: 4055487 Onderzoek uitgevoerd in: 6 en 15 april 2013 Conceptrapport verzonden op:

Nadere informatie

Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling. College voor Toerisme. Informatiemedewerker 90621 Niveau 3

Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling. College voor Toerisme. Informatiemedewerker 90621 Niveau 3 Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling College voor Toerisme Informatiemedewerker 90621 Niveau 3 Cohort: 2015-2016 Vastgesteld voor schooljaar 2015-2016 Nog niet vastgesteld! Concept! Voorwoord Beste

Nadere informatie

Servicedocument. Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige

Servicedocument. Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige Servicedocument Urenverantwoording opleiding Mbo-Verpleegkundige Plaats: Bunnik Datum: 13-10-2014 Calibris, 2014 kenniscentrum voor leren in de praktijk in zorg, welzijn en sport Postbus 131 3980 CC Bunnik

Nadere informatie

VMBO en dan. Vernieuwde kwalificatiestructuur in het MBO. 30 mei 2013

VMBO en dan. Vernieuwde kwalificatiestructuur in het MBO. 30 mei 2013 VMBO en dan Vernieuwde kwalificatiestructuur in het MBO 30 mei 2013 Kennismaken Calibris: kenniscentrum voor leren en werken Erkennen stageplekken Ontwikkelen kwalificatiedossiers Myrthe Nieuwenhuizen

Nadere informatie

Overzicht wijzigingen dossiers 2011-2012 t.o.v. dossiers 2010-2011

Overzicht wijzigingen dossiers 2011-2012 t.o.v. dossiers 2010-2011 Overzicht wijzigingen dossiers 2011-2012 t.o.v. dossiers 2010-2011 Op de volgende pagina s vind u een overzicht van de wijzigingen. Voor de meeste dossiers zijn dit standaardwijzigingen (zoals onderbouwing

Nadere informatie

Overzicht van onze opleidingen BOL/BBL/VST 2013

Overzicht van onze opleidingen BOL/BBL/VST 2013 Overzicht van onze opleidingen BOL/BBL/VST 2013 Alle Sectoren Alle Sectoren CIOS Sport- en Bewegingsbegeleider 2 Dansleider 3 Sport- en Bewegingsleider 3 Sport- en Bewegingscoördinator 4 Handel Verkoper

Nadere informatie

25PM ROC A12. MBO Factsheet. Convenantjaar 2014-2015 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers - versie 1 Uitgave: maart 2016

25PM ROC A12. MBO Factsheet. Convenantjaar 2014-2015 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers - versie 1 Uitgave: maart 2016 25PM ROC A12 MBO Factsheet Convenantjaar 2014-2015 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Voorlopige cijfers - versie 1 Uitgave: maart 2016 Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over ROC A12.

Nadere informatie

Welkom. Ontwikkelingen Rijn IJssel. Het mbo verandert De herziening van de kwalificatiestructuur. Kitty Oirbons. Decanendag 8 oktober 2015

Welkom. Ontwikkelingen Rijn IJssel. Het mbo verandert De herziening van de kwalificatiestructuur. Kitty Oirbons. Decanendag 8 oktober 2015 Welkom Decanendag 8 oktober 2015 Ontwikkelingen Rijn IJssel Kitty Oirbons lid college van bestuur 2 Het mbo verandert De herziening van de kwalificatiestructuur Inge Dietvorst 3 1 Het mbo verandert Herziening

Nadere informatie

De groene standaard T.a.v. mevrouw A. Van den Broek, voorzitter bestuur Postbus 601 6701 BP Ede

De groene standaard T.a.v. mevrouw A. Van den Broek, voorzitter bestuur Postbus 601 6701 BP Ede > Retouradres Postbus 2730 3500 GS Utrecht De groene standaard T.a.v. mevrouw A. Van den Broek, voorzitter bestuur Postbus 601 6701 BP Ede Locatie Utrecht Park Voorn 4 Postbus 2730 3500 GS Utrecht www.onderwijsinspectie.nl

Nadere informatie

Appingedam. @NP_Appingedam. Opwierderweg 2, T (0596) 69 29 29

Appingedam. @NP_Appingedam. Opwierderweg 2, T (0596) 69 29 29 VRIJDAG 29 JANUARI 16.00-18.00 uur @NP_Appingedam Opwierderweg 2, T (0596) 69 29 29 Gaat jouw hart uit naar dienstverlening? Handel en Ondernemerschap: Entree opleidingen (Detailhandel), Verkoper Economie

Nadere informatie

Business Online. TOELATING Wettelijke toelatingseisen

Business Online. TOELATING Wettelijke toelatingseisen Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25162 3 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Middachtensingel, Arnhem overgangsbewijs vwo 3 naar vwo 4 een ander bij ministeriële regeling aangewezen

Nadere informatie

Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009

Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009 Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Kenwerk 2008-2009 Barometer arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie 2008-2009 Op welke uitdagingen en knelpunten moeten we vanuit onderwijs- en arbeidsmarktperspectief

Nadere informatie

Overzicht beroepsmatige taal- en rekenniveaus kwalificatiestructuur ECABO 2011-2012 (versie 1 december 2011)

Overzicht beroepsmatige taal- en rekenniveaus kwalificatiestructuur ECABO 2011-2012 (versie 1 december 2011) Overzicht beroepsmatige taal- en rekenniveaus kwalificatiestructuur ECABO 2011-2012 (versie 1 december 2011) In dit document vindt u het overzicht van de beroepsmatige taal- en rekenniveaus zoals deze

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Middelbaar Beroeps Onderwijs IPC 2150 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus

Nadere informatie

Manager Verkoop Reizen

Manager Verkoop Reizen Specifiek deel Onderwijs- en examenregeling College voor Toerisme Manager Verkoop Reizen 94100 Cohort: 2015-2016 Vastgesteld voor schooljaar 2015-2016 Concept niet vastgesteld Voorwoord Beste student,

Nadere informatie

25PN ROC Nijmegen eo. MBO Factsheet. Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers - versie 1 Uitgave: november 2015

25PN ROC Nijmegen eo. MBO Factsheet. Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers - versie 1 Uitgave: november 2015 25PN ROC Nijmegen eo MBO Factsheet Convenantjaar 2013-2014 Nieuwe voortijdige schoolverlaters Definitieve cijfers - versie 1 Uitgave: november 2015 Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over

Nadere informatie

De kracht van vakmanschap

De kracht van vakmanschap De kracht van vakmanschap Presentatie Anky Veldman, voorzitter Btg ZWS Kennisdelingsconferentie 29 maart 2012 Vers van de Pers A. V&VN voorstel beroepsniveau s B. Actieplan Focus op Vakmanschap C. Kenmerken

Nadere informatie

(aangevulde versie in verband met de brief aan de scholen van 9 januari 2012)

(aangevulde versie in verband met de brief aan de scholen van 9 januari 2012) Wijziging van het Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB vanwege o.a. examinering referentieniveaus mbo-2 en mbo-3 en herziening inrichting kwalificatiestructuur (aangevulde versie in verband

Nadere informatie

Actuele ontwikkelingen

Actuele ontwikkelingen Actuele ontwikkelingen Op weg met de instellingsexamens taal Regiobijeenkomst op weg met de instellingsexamens taal Alet van Leeuwen Steunpunt taal en rekenen mbo Rol Steunpunt taal en rekenen mbo onderwijsinstellingen

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

E X A M E N R E G E L I N G M B O T A L E N & R E K E N E N

E X A M E N R E G E L I N G M B O T A L E N & R E K E N E N E X A M E N R E G E L I N G M B O T A L E N & R E K E N E N geldend voor de cohorten t/m cohort 2014-2015 regeling talen&rekenen cohorten 07-08 t/m 14-15, vastgesteld CEC 26-06-2014. Pagina 1 van 19 Aan

Nadere informatie

Examenprofiel mbo HTVF

Examenprofiel mbo HTVF Examenprofiel mbo HTVF Sector: Horeca, Reizen, Recreatie, Bakkerij en Facilitaire dienstverlening Vastgesteld door: de paritaire commissies HIC, Bakkerij, TRR en FD Vaststellingsdatum: 26 november 2014

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Sector Transport en Logistiek

Examenprofiel mbo Sector Transport en Logistiek Examenprofiel mbo Sector Transport en Logistiek Zie ook www.kwalificatiesmbo.nl Sector: Transport en Logistiek Vastgesteld door: Paritaire commissie T&L Vaststellingsdatum: 25 november 2014 Examenprofielnummer:

Nadere informatie

1. Wanneer kan ik een aanvraag voor een cross-over kwalificatie indienen?

1. Wanneer kan ik een aanvraag voor een cross-over kwalificatie indienen? Meestgestelde vragen experiment cross-overs in het mbo. 21-03-2016 1. Wanneer kan ik een aanvraag voor een cross-over kwalificatie indienen? Een aanvraag kan voor het eerst worden ingediend vanaf 1 augustus

Nadere informatie

Examenprofiel mbo PMLF

Examenprofiel mbo PMLF Examenprofiel mbo PMLF Industriële processen, Procestechniek, Industrieel onderhoud, Operationele Techniek, en Analisten Sector: PMLF Vastgesteld door: Paritaire commissie PMLF Vaststellingsdatum: 16 februari

Nadere informatie

Verkoper Reizen 94090

Verkoper Reizen 94090 Specifiek deel Onderwijsen examenregeling College voor Toerisme Verkoper Reizen 94090 Cohort: 2013-2014 Vastgesteld op 20-08-2013 Specifiek deel OER Toerisme-2013 / Verkoper Reizen 2 Voorwoord Beste student,

Nadere informatie

Academie voor Ambacht en Technologie

Academie voor Ambacht en Technologie Startacademie MBO-Opleidingen 2014-2015 www.rocrivor.nl Academie voor Zorg en Welzijn Academie voor Ondernemerschap en Dienstverlening Academie voor Ambacht en Technologie Aandacht voor jouw ambitie! Welkom

Nadere informatie

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering In iedere FAQ-lijst vindt u eerst de lijst met vragen, zodat u de voor u interessante vragen en antwoorden op de pagina s hierna makkelijk terug kunt

Nadere informatie

27GZ ROC Mondriaan. MBO Factsheet. Convenantjaar 2012-2013 Nieuwe voortijdige schoolverlaters voorlopige cijfers

27GZ ROC Mondriaan. MBO Factsheet. Convenantjaar 2012-2013 Nieuwe voortijdige schoolverlaters voorlopige cijfers 27GZ ROC Mondriaan MBO Factsheet Convenantjaar 2012-2013 Nieuwe voortijdige schoolverlaters voorlopige cijfers Dit document bevat gedetailleerde cijferinformatie over ROC Mondriaan. De tabellen zijn gebaseerd

Nadere informatie

Handelende in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie;

Handelende in overeenstemming met de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie; Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van [datum], nr. BVE/Stelsel/294391, houdende vaststelling van modellen en technische veiligheidseisen diploma en resultatenlijst beroepsopleidingen

Nadere informatie

Mbo-studenten in Kenteq-kwalificaties 2006-2014 (ontwikkeling per kwalificatiedossier en kwalificatie)

Mbo-studenten in Kenteq-kwalificaties 2006-2014 (ontwikkeling per kwalificatiedossier en kwalificatie) Mbo-studenten in Kenteq-kwalificaties 26-214 (ontwikkeling per kwalificatiedossier en kwalificatie) Hoeveel mbo-studenten staan er ingeschreven op de verschillende Kenteqkwalificatiedossiers en -kwalificaties?

Nadere informatie

Duits in het mbo Deutsch für den Beruf. Een servicedocument voor de invoering van de keuzedelen Duits in de beroepscontext

Duits in het mbo Deutsch für den Beruf. Een servicedocument voor de invoering van de keuzedelen Duits in de beroepscontext Duits in het mbo Een servicedocument voor de invoering van de keuzedelen Duits in de beroepscontext 27 november 2015 Duits in het mbo Een servicedocument voor de invoering van de keuzedelen Duits in de

Nadere informatie