Uitbreiding Olympisch Stadion Amsterdam - Eindrapportage. Arnaud van der Veen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Uitbreiding Olympisch Stadion Amsterdam - Eindrapportage. Arnaud van der Veen 1290452"

Transcriptie

1 Uitbreiding Olympisch Stadion Amsterdam - Eindrapportage Arnaud van der Veen

2 Uitbreiding Olympisch Stadion Amsterdam - Eindrapportage 2

3 Voorwoord Deze rapportage vormt de presentatie van het ontwerp van de uitbreiding van het huidige Olympisch Stadion te Amsterdam. Een uitbreiding die door de gemeente Amsterdam overwogen wordt om het stadion geschikt te maken voor de organisatie van verschillende internationale sportevenementen. Het rapport is geschreven in het kader van mijn eindwerk voor de bachelor opleiding Civiele Techniek en vormt daarmee de afsluiting van deze opleiding en een opstap naar de vervolgende materopleiding Civil Engineering. De onderwerpkeuze, het ontwerpen van een gebouw, sluit hierbij aan op de deelrichting Building Engineering, die ik van plan ben om binnen de Masteropleiding te gaan volgen. Naast dit onderwijsgerelateerde aspect, kan de inhoud van dit rapport wellicht ook een bijdrage leveren aan de lopende studie naar de uitbreidingsmogelijkheden van het Olympisch Stadion door de DRO Amsterdam en helpen bij de vorming van ideeën. Vanzelfsprekend is het ontwerp van de stadionuitbreiding, gezien het korte tijdsbestek waarin het tot stand gekomen is, niet volledig. Wel kunnen de in dit rapport beschreven resultaten, een aanzet vormen voor nader vervolgonderzoek. Dit rapport is er vooral op gericht om de resultaten die voortgekomen zijn uit het ontwerpproces, te presenteren. Het vormt de tentoonspreiding van het ontwerp en bevat de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek. Voor achtergrondinformatie en gegevens die ten grondslag liggen aan de getoonde resultaten, verwijs is u door naar het rapport Uitbreiding Olympisch Stadion Amsterdam Bijlagen. Hierin zijn onder andere analyseprocessen beschreven en constructieve berekeningen te vinden. Mocht u interesse hebben in deze gegevens dan kunt u contact opnemen met ondergetekende. Ik zal dit voorwoord eindigen met een persoonlijke motivatie die ten grondslag lag aan de onderwerpkeuze voor deze scriptie. De keuze om iets met het ontwerp van een stadion te doen is namelijk niet geheel uit de lucht gegrepen. Ik ben altijd al gefascineerd geweest van het tafereel dat zich binnen stadions afspeelt,: met tientallen duizenden komen de mensen bijeen op een ruimte van nog geen twee hectare, en allen komen met hetzelfde doel. Ondanks dit verbluffende aantal weet het stadiongebouw toch plaats te bieden aan al deze mensen en vaak slaagt ze er ook nog eens in om een gevoel van saamhorigheid te kweken. Daarnaast vormen stadions vaak een landmark als bekendste gebouw van een stad en slagen zij er zelfs in mensen emotioneel aan zicht te binden. Het Olympisch Stadion is daarbij een stadion dat mij in het bijzonder intrigreerd.. Het stadion ademt één en al historie uit, vormt dé bakermat van de vaderlandse topsport en is vooral een plaats van vele mooie herinneringen. Het stadion werd ingeluid met een baanbrekende versie van de moderne Olympische Spelen en ik zag er Ajax midden jaren 90 persoonlijk haar laatste stappen op hoog Europees niveau vertonen. Toen ik hoorde dat er plannen gaande waren om het Olympisch Stadion weer te gaan gebruiken voor aansprekende mondiale sportevenementen, leek het me fantastisch om de kennis die ik gedurende mijn bacheloropleiding Civiele Techniek heb opgedaan, toe te passen op dit door velen zo geliefde gebouw. Om zo, het stadion nieuw leven in te kunnen blazen, en klaar te stomen voor deze toernooien, zodat er binnenkort, weer enkele hoofdstukken kunnen worden bijgeschreven aan de rijke geschiedenis van het Olympisch Stadion. Rest mij niets anders dan de personen te bedanken die, in alle gevallen, een zeer welkome bijdrage geleverd hebben aan de totstandkoming van dit rapport door hun kennis met mij te delen: Dhr. Karel Terwel (begeleider bachelor eindwerk); Mevr. Geraldine Dijk (begeleider bachelor eindwerk); Dhr. Rob Torsing (Zwarts&Jansma Architecten); Mevr. Nelleke Penninx (DRO Amsterdam); Mevr. Anne den Hollander (Studente Civil Engineering) Delft, Maart 2010, Arnaud van der Veen studienr: telnr: mailadres: 3

4 Samenvatting Bij de gemeente Amsterdam liggen er plannen om zowel de Europese Kampioenschappen atletiek in 2016 als het Wereldkampioenschap voetbal in 2018 te organiseren. Voor de beide toernooien is het gewenst dat de capaciteit van het Olympisch Stadion te Amsterdam, dat nu zitplaatsen bevat, fors wordt uitgebreid tot respectievelijk plaatsen. Omdat het hier een monument betreft en omdat er buiten de sporttoernooien om geen rendabele bestemming is voor een stadion met deze capaciteit, gaat de voorkeur van de gemeente Amsterdam uit naar een tijdelijke uitbreiding van het Olympisch stadion in plaats van een permanente. In deze studie worden ontwerpvarianten voor deze uitbreiding van het Olympisch Stadion gepresenteerd. Deze ontwerpen zijn zowel architectonisch (ruimtelijk-functioneel en esthetisch) als draagconstructief uitgewerkt. Omdat de ontwerpopgave nog slechts beperkt is geformuleerd, daar de opdracht zich in een verkennende fase bevindt, wordt allereerst een uitgebreider programma van eisen gepresenteerd, zodat duidelijk wordt waar het ontwerp van de uitbreiding aan moet voldoen. Hierin komt op ruimtelijk-functioneel gebied met name naar voren dat aan de vergroting van de toeschouwerscapaciteit, een secundair voorzieningenprogramma verbonden dient te worden in de vorm van toiletten, cateringunits en faciliteiten die het transport van en naar de zitplaats mogelijk maken. Een belangrijk uitgangspunt van waaruit het ontwerp tot stand gekomen is, wordt gevormd door het streven om het huidige karakter van het stadion, zoveel mogelijk in stand te houden of waar mogelijk zelfs te versterken. De uitbreiding dient dus in dienst van het huidige stadion vormgegeven te worden. Het ontwerpproces heeft geleid tot een tweetal varianten. Dit zijn de varianten Olympische Ringen en Kelder. In de variant Olympische Ringen wordt aan weerszijden van het stadion een tijdelijke tribune opgetrokken die als een tweede ring boven het huidige stadion uitsteekt. De draagconstructie wordt om het huidige stadion heen gebouwd, zodat de twee tijdelijke tribunes geheel los komen te staan van het huidige gebouw. De twee tijdelijke tribunes kunnen niet geheel voorzien in de eis van plaatsen. Om die reden wordt ook een deel van de ruimte binnen het huidige stadion benut om standaard huurbare tribunes op te plaatsen. De twee Olympische Ringen worden opgebouwd in standaard, prefab constructieve elementen die na gebruik zoveel mogelijk in andere bouwprojecten kunnen worden toegepast. Vanwege de keuze voor geprefabriceerde elementen en simpele constructieve verbindingen, zijn de tribunes gemakkelijk en snel op te bouwen en te demonteren. Omdat het eisenpakket van de opdrachtgever nog niet bekend is, kan het wenselijk zijn om te variëren met de variant Olympische Ringen. Om deze reden zijn er twee variaties op deze variant gecreëerd, die op enkele aspecten afwijken van dit ontwerp, maar die wel de variant Olympische Ringen als basis hebben. Zo worden bij de variatie doorlopende ring de twee losse helften, aan de westzijde van het stadion met elkaar verbonden en wordt er boven de eretribune een tijdelijk dak van zeilen gespannen. Bij de variatie dakconstructie wordt er een spectaculair vormgegeven overkapping boven de twee tribunehelften geplaatst. Bij de variant kelder wordt het speelveld tijdelijk verlaagd naar het vloerniveau van de onder het veld gelegen parkeerkelder. Op deze manier is er verticaal 3,6 meter extra beschikbaar en kunnen er meer zitplaatsen met een acceptabele kijkhoek gerealiseerd worden. In geval van een atletiekevenement levert dit niet heel veel meer plaatsen op, aangezien de horizontaal beschikbare ruimte beperkt is. Wel is er vanuit de bedrijfsunits die als skybox worden ingericht, nu vanuit de gehele ruimte vrij zicht. Vooral in geval van een voetbalevenement levert het verlagen van het veld een fors aantal nieuwe zitplaatsen op die bovendien dichter bij het veld kunnen worden geplaatst. De gepresenteerde varianten zijn aan de hand van meerdere criteria met elkaar vergeleken. De mate van geschiktheid van de verschillende varianten, zal geheel afhangen van de criteria die voor de opdrachtgever het zwaarste wegen en van de specifieke wensen die deze heeft. 4

5 Inhoudsopgave 1. Inleiding Programma Ontwerpvariant Olympische Ringen Ontwerpvariant Kelder Vergelijking varianten Aanbevelingen

6 1. Inleiding 1.1 Introductie Amsterdam heeft de ambitie uitgesproken om na exact 100 jaar, in 2028 opnieuw gastheer te zijn van de Olympische Spelen. Een belangrijke vereiste voor het binnenhalen van de Spelen is het opbouwen van een trackrecord van aansprekende internationale (sport)evenementen, zodat de geschiktheid van de stad als organisator kan worden aangetoond. In dit kader liggen er bij de gemeente Amsterdam plannen om de Europese Kampioenschappen Atletiek in 2016 te organiseren. Daarnaast wil de stad zoveel mogelijk wedstrijden van het Wereldkampioenschap Voetbal in 2018 organiseren, een evenement waar Nederland en België gezamenlijk zich reeds officieel kandidaat voor hebben gesteld. Voor zowel de organisatie van het EK Atletiek 2016 als het WK voetbal 2018, is het gewenst dat de capaciteit van het Olympisch Stadion te Amsterdam, dat nu ongeveer zitplaatsen bevat, fors wordt uitgebreid tot respectievelijk plaatsen. Omdat het hier een monument betreft en omdat er buiten de sporttoernooien om geen rendabele bestemming is voor een stadion met deze capaciteit, gaat de voorkeur van de gemeente Amsterdam uit naar een tijdelijke uitbreiding van het Olympisch stadion in plaats van een permanente. De Dienst Ruimtelijke Ordening (DRO) Amsterdam heeft hierop reeds een onderzoek ingesteld naar de mogelijkheden van een tijdelijke uitbreiding van het Olympisch Stadion. Dit onderzoek bevindt zich in de verkennende fase en heeft tot dusverre tot een tweetal concepten geleid. 1.2 Probleemstelling De capaciteit van het Olympisch Stadion dient dus drastisch te worden uitgebreid ten behoeve van de organisatie van de genoemde sportevenementen. De moeilijkheid is dat de uitbatingmogelijkheden van een uitgebreid Olympisch stadion, buiten de evenementen om, beperkt zijn en dat het hier een monument betreft dat men zoveel mogelijk in haar oorspronkelijke waarde wil laten. Om deze redenen, en vanwege verwachte kostenvoordelen, gaat de voorkeur van de Gemeente Amsterdam uit naar een capaciteitsvergroting van tijdelijke aard. Naast de vergroting van de toeschouwerscapaciteit, dient ook het voorzieningenniveau van het stadion zodanig te worden verhoogd, dat het voldoet aan de vereisten voor de organisatie van de genoemde internationale sportevenementen. De vraag die centraal staat in deze studie is dan ook of het Olympisch Stadion te Amsterdam zodanig kan worden uitgebreid, dat het geschikt is voor de organisatie van de Europese Kampioenschappen Atletiek en voor groepswedstrijden van de Wereldkampioenschappen voetbal. 1.3 Doelstelling Het doel van deze studie is het genereren van een architectonisch (ruimtelijkfunctioneel en esthetisch) en draagconstructief ontwerp voor de uitbreiding van het Olympisch stadion. Het ontwerp dient te beantwoorden aan de door de DRO Amsterdam opgestelde probleemdefinitie en te voldoen aan de eisen voor de organisatie van de genoemde internationale sportevenementen. In de studie wordt het gehele traject gevolgd van de analysefase tot aan het definitief ontwerp. De resultaten van deze studie kunnen mogelijk een bijdrage leveren aan het lopende onderzoek naar de uitbreidingsmogelijkheden van het Olympisch Stadion. 1.4 Opbouw rapportage Omdat het pakket van eisen en wensen door de opdrachtgever nog vrij summier is, daar de ontwerpopgave zich in de oriënterende fase bevindt, is allereerst een uitgebreid programma van de ontwerpopgave opgesteld. Dit programma wordt in Hoofdstuk 2 behandeld. Verder worden hier de uitgangspunten van de stakeholders en de persoonlijke uitgangspunten van de ontwerper gepresenteerd. In hoofdstuk 3 wordt vervolgens de eerste gegenereerde ontwerpvariant getoond, de variant genaamd Olympische Ringen. Van deze variant wordt een uitvoerige beschrijving gegeven van het esthetische, functionele en constructieve ontwerp. Verder worden in de laatste paragraaf van dit hoofdstuk twee variaties op de gepresenteerde ontwerpvariant gegeven. 6

7 Hoofdstuk 4 staat in het teken van de presentatie van de tweede ontwerpvariant kelder. De beschrijving van deze tweede ontwerpvariant is wat bondiger dan die van de eerste, omdat deze variant in een mindere mate is uitgewerkt dan de eerste variant en omdat er weinig ontwerpwerk bij deze variant kwam kijken. In hoofdstuk 5 worden vervolgens de gepresenteerde ontwerpvarianten met elkaar vergeleken op basis van verschillende criteria. Op basis van deze vergelijking worden in hoofdstuk 6 enige aanbevelingen gedaan voor de te kiezen variant. 7

8 2. Programma 2.1 Programma van Eisen In deze paragraaf worden de eisen vanuit de opdrachtgever, de Dienst Ruimtelijke Ordening Amsterdam, geformuleerd. DRO Amsterdam heeft tot op heden nog geen ontwerpopgave met concrete eisen opgesteld, aangezien de uitbreidingsplannen voor het Olympisch Stadion zich nog in de verkenningsfase bevinden. Om deze reden is ervoor gekozen om zelf een programma op te stellen met daarin mogelijke eisen vanuit de opdrachtgever. Dit is gebeurd aan de hand van algemeen geldende normen voor openbare gebouwen, het stadionprogramma van de FIFA en literaire bronnen. Het programma van eisen is onderverdeeld in de volgende categorieën: 1. technische eisen/wensen 2. functionele eisen/wensen 3. esthetische eisen/wensen 4. sociaal culturele eisen/wensen 5. ecologische eisen/wensen 6. veiligheidseisen/wensen Technische eisen De tribuneconstructie moet weerstand kunnen bieden aan de in NENnorm 6702 geformuleerde rekenwaarden van de belastingen en voldoen aan de in deze norm geformuleerde vervormingseisen. De stabiliteit van het stadion en de verbouwing moet gewaarborgd zijn in verticale richting en in de beide horizontale richtingen Functionele eisen Het stadion dient zitplaatsen te bevatten om het te laten voldoen aan de FIFA-eisen ten aanzien van WK-stadions. Bij deze capaciteit kan het stadion gebruikt worden voor het organiseren van groepswedstrijden. De European Athletics stelt geen exacte eisen aan de toeschouwerscapaciteit voor de organisatie van een EK Atletiek. Zij geven aan dat de capaciteit tussen de en plaatsen dient te liggen. 12 De gemeente Amsterdam is bij de opstelling van haar onderzoeksvraag echter uitgegaan van toeschouwers. Wat betreft de vereiste verdeling van de zitplaatsen naar type gebruiker zijn geen strikte eisen door de FIFA of EA gepubliceerd. De eisen op dit gebied zullen worden bepaald op basis van de aanwezige aantallen in het Nelson Mandela Bay Stadion in Port Elizabeth, dat gebruikt zal worden bij het wereldkampioenschap voetbal van 2010 in Zuid-Afrika. Met een totale toeschouwerscapaciteit van zitplaatsen vormt dit stadion een goede referentie voor het Olympisch Stadion. Tevens stelt de FIFA internationaal algemeen geldende eisen aan WK-stadions, zodat de situatie bij het Nelson Mandela Bay stadion als gelijk kan worden beschouwd en de vergelijking in gebruikersverdeling gerechtvaardigd is. Type zitplaats aantal 3 Eis Olympisch Stadion VIP & VVIP ± 2500 Pers 1070 ± 1000 Normaal ± rolstoelstandplaatsen 50 ± 50 Totaal ± EK Atletiek 2014 rapportage haalbaarheid EK in Amsterdam: (http://biodata.asp4all.nl/andreas/2009/09012f978060fbf4/09012f978060fbf4.h tml) 2 Raadsvoordracht Gemeente Amsterdam 23 september 2009: ml 3 Website Nelson Mandela Bay stadion: (http://www.nelsonmandelabay.gov.za/fifaworldcup/content.aspx?objid=251) 8

9 Het zicht op het veld moet voor iedere bezoeker, in geval van de nieuw te realiseren plaatsen, vrij van obstakels zijn. De bezoekers moeten allen zo dicht als mogelijk op het veld zitten, daarbij dient het gehele speelveld voor iedere toeschouwer zichtbaar te zijn. Indien het onacceptabel wordt geacht dat de toeschouwers van het stadion worden blootgesteld aan neerslag, dan dient er een dak op de uitbreiding van het stadion te komen, aangezien de kans op neerslag gedurende het plaatshebben van een sportevenement 77% is. Wanneer het echter wordt geaccepteerd dat het maximaal 25% van de toernooiduur regent (is 1 van de 4 voetbalwedstrijden, of 1 van de 4 atletiekdagen), dan is een dak niet nodig, aangezien de kans dat er meer dan 25% van evenementduur neerslag valt, slechts 1.6% is. 4 Er wordt voorlopig aangenomen dat de hoeveelheid neerslag acceptabel is en dat een overkapping over de nieuw te bouwen zitplaatsen geen vereiste is. De gehele grasmat moet goed belicht kunnen worden wanneer het donker is, bezoekers mogen hiervan geen hinder ondervinden. Er dient genoeg ruimte rondom het stadion over te blijven om de bezoekersstromen op kunnen vangen. De verbouwing mag de centrale toegangspoort van het stadion niet hinderen, aangezien het mogelijk moet blijven om materieel van grote omvang het stadion in te vervoeren. Een minimum van vijf permanente verkooppunten (kassa s) moet beschikbaar zijn per 1500 bezoekers. 5 Er dient per 5000 bezoekers een toiletvoorziening aanwezig te zijn. 5 Gehandicapte bezoekers dienen hun eigen toegangspoort en toeschouwergebied te krijgen binnen het stadion. Deze moeten zo gesitueerd zijn dat hun onvermogen om te bewegen geen extra gevaar oplevert voor de gehandicapten zelf of andere toeschouwers in geval van nood. 5 Ook alle VIP-ruimten dienen bereikbaar te zijn voor mensen met een lichamelijke handicap. 5 4 Hierbij is uitgegaan van de gemiddelde hoeveelheid neerslag in juni. Op het gebied van de verblijfsruimten die in een WK-stadion aanwezig dienen te zijn, stelt de FIFA strikte regels. Deze zijn gepubliceerd in een rapport dat door de FIFA is uitgebracht. 5 Het is voor dit onderzoek ondoenlijk en irrelevant om heel specifiek in te gaan op alle ruimten die in een stadion aanwezig moeten zijn. De ruimtelijk onder te brengen functies die opgesomd worden op de volgende pagina zijn binnen het onderzoeksgebied van deze ontwerpopdracht echter wel van belang aangezien ze van belangrijke invloed kunnen zijn voor het te realiseren uitbreidingsontwerp. 5 football stadiums: technical recommendations and requirements: s_technical_recommendations_and_requirements_en_8211.pdf 9

10 Functie 6 Min. Vereiste aantal 7 Min. Benodigd vloeropp. 7 (m 2 ) Reeds aanwezig aantal Reeds aanwezig opp. (m 2 ) Benodigd aantal uitbreiding Benodigd oppervlak uitbreiding (m 2 ) Zitruimte normaal , Niet relevant ,2 Zitruimte Pers , Niet relevant 0 0 Zitruimte VIP , Niet relevant ,6 rolstoelstandplaatsen 50 1, x 1,25 = 62,5 skyboxen VIP Lounge VVIP Lounge x Commercial affiliate hospitality village Commercial hospitality village Televisie Studio s 4 4*40 = *60 = Technische ruimten Stadium media centre Persruimten *80 = Mixed zone Toiletruimten 10 (1 per x 100 = toeschouwers mensen) Drink en Food points x 50 = Kleedkamers 2 2 x 150 = x 200 = Verzorgingsruimte (a) 2 2 x 50 = x 150 = 300 Scheidsrechterskleedkamer (b) Dopingcontroleruimte (c) Kantoren coaches (d) 2 2 x 24 = x 24 = 48 Kleedruimte ballenjongens (e) Spelershome (f) 2 2 x 100 = x 100 = football stadiums: technical recommendations and requirements: 10

11 Ruimten FIFA officials Met blauw zijn de functies aangegeven die in het huidige gebouw nog niet zijn ondergebracht en die dus bij de ontwerpopgave dienen te worden betrokken. De functies die in de vorige tabel blauwgekleurd waren, zijn in de onderstaande tabel weergeven. In deze tabel is een verder onderscheid gemaakt tussen functies die in de huidige bebouwing onder te brengen zijn en functies die niet in de huidige bebouwing passen. De functies die niet in het huidige gebouw passen dienen dus te worden meegenomen in het ruimtelijk-functioneel ontwerp van de uitbreiding van het stadion, deze functies zijn gekleurd. De overige functies zullen worden ingedeeld in het huidige gebouw. Functie Min. Benodigd vloeropp. (m 2 ) Benodigd aantal uitbreiding Benodigd oppervlak uitbreiding (m 2 ) In te passen in huidige bebouwing Zitruimte normaal 0, nee Zitruimte VIP 0, nee rolstoelstandplaatsen 1, x 1,25 = 62,5 nee Commercial affiliate hospitality nee village Commercial hospitality village nee skyboxen ja Toiletruimten toeschouwers nee Drink en Food points Deels (9 ruimten) Mixed zone ja Verzorgingsruimte (a) 2 2 x 150 = 300 ja Scheidsrechterskleedkamer (b) ja Dopingcontroleruimte (c) ja Kantoren coaches (d) x 24 = 48 ja Kleedruimte ballenjongens (e) ja Spelershome(f) ja Ruimten FIFA officials ja Vanwege de grote vereiste omvang van de Commercial affiliate hospitality village en de Commercial hospitality village, zijn deze ruimten niet onder te brengen in de huidige bebouwing. Er dient dus een nevengebouw naast het stadion te worden gerealiseerd om deze functies in onder te brengen, zoals bijvoorbeeld ook bij stadion De Kuip is gebeurt in de vorm van het Maasgebouw. Dit nevengebouw hoeft geen onderdeel uit te maken van de stadionbebouwing, er wordt slechts als eis gesteld dat deze maximaal 150 meter van de zitplaatsen verwijderd is. Omdat het bij het onderbrengen van deze functies dus echt om een apart gebouw zal gaan, laat ik deze ruimten in het vervolg van dit onderzoek buiten beschouwing aangezien ze geen werkelijk onderdeel uit zullen maken van het Olympisch Stadion. 11

12 De oranje gekleurde functies uit de voorgaande tabel zijn nogmaals weergeven in de onderstaande tabel. Deze tabel bevat dus de functies die dienen te worden meegenomen in het ruimtelijk functioneel ontwerp van de uitbreiding van het Olympisch Stadion, aangezien deze functies niet onder te brengen zijn in het huidige gebouw. Functie Min. Benodigd vloeropp. (m 2 ) Benodigd aantal uitbreiding Benodigd oppervlak uitbreiding (m 2 ) In te passen in huidige bebouwing Zitruimte normaal 0, nee Zitruimte VIP 0, nee rolstoelstandplaatsen 1, ,5 nee Toiletruimten nee toeschouwers Drink en Food points nee In het nevenstaande functiediagram zijn de ruimtelijk onder te brengen functies met hun gewenste onderlinge verbindingen weergegeven. De ruimtelijke functies hebben hun eerdere kleuren behouden. Met dit diagram wordt inzichtelijk gemaakt welke verbindingen tussen de verschillende functies onderling en met de omgeving dienen te worden gerealiseerd. Daarnaast wordt op een duidelijke manier weergeven welke verbindingen er tussen het huidige gebouw en de uitbreiding aanwezig dienen te zijn. Wit = in huidige gebouw aanwezig Blauw = nog niet aanwezig, wel in huidige gebouw in te richten. Bruin-oranje = niet aanwezig, onder te brengen in uitbreiding Alle noodzakelijke onderlinge verbindingen tussen de witte functies zijn reeds aanwezig. De Paarse lijnen geven de noodzakelijke onderlinge verbindingen weer. De verbindingen tussen uitbreiding en huidige stadion worden weergeven door de groene verbindingslijnen. De pijlen geven de noodzakelijke verbinding met de buitenwereld weer. 12

13 Van de in het functiediagram getekende onderlinge verbindingen tussen de functies, dienen vervolgens de dimensies te worden bepaald. Op deze manier worden namelijk ook de benodigde voorzieningen voor het transport van mensen meegenomen in het functioneel ontwerp, want ook voor het transport van mensen dient ruimte te worden gereserveerd. In de onderstaande tabel zijn de benodigde verbindingen tussen twee ruimten in tabelvorm weergeven. De gekleurde rijen weergeven de verbindingen die niet in het huidige gebouw ondergebracht zijn en die dus gerealiseerd dienen te worden. Verbinding/transport Benodigde voorzieningen Benodigde oppervlakte (m 2 ) Zitplaats normaal - buitenwereld Rolstoeplaatsen - buitenwereld Skyboxen - buitenwereld Zitruimte VIP VIP en VVIP Lounge Openingen tussen gevel en tribune. Eventueel voorziening verticaal en horizontaal transport. Opening tussen gevel en rolstoelplaatsen. Eventueel voorziening verticaal transport. Deuren tussen buitenwereld en skybox. Eventueel voorziening verticaal transport. Deuren tussen tribune en VIP Lounges. Eventueel voorzieningen horizontaal en verticaal transport. 35 nee 4 ja 2 per skybox ja 16 nee Ruimten a t/m f gang 40 ja Voorziening in te passen in huidige gebouw Opening naar tribunes 1 ingang per 2000 toeschouwers 45 (1 per 1000 mensen)

14 2.1.3 Veiligheidseisen Voor alle bezoekers dient er een zitplaats aanwezig te zijn. De materiaalkeuze dient zo te zijn dat een eventuele brand zich slecht verspreid en dat constructie-onderdelen het niet begeven binnen een tijdsbestek van zestig minuten. 7 Met het oog op veiligheid moeten alle bezoekers zo snel mogelijk kunnen worden geëvacuëerd. Het valt buiten het onderzoeksgebied om op dit punt een exacte tijdswaarde mee te nemen. Wel dient er bij het ontwerp rekening met de evacuatiesnelheid te worden gehouden. Iedere bezoeker moet meerdere uitwegen tot zijn beschikking hebben. Uitgangen moeten zich zoveel mogelijk onder de bezoeker bevinden, daar mensen in nood de neiging hebben naar beneden te lopen Sociaal culturele eisen Aangezien het stadion een monument is, mag het bij wet niet worden ontsierd. Dit houdt voor een verbouwing in dat deze, naar de mening van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, niet te veel afbreuk mag worden gedaan aan het oorspronkelijke architectonische ontwerp. Dit betekent voor de uitbreiding van het Olympisch Stadion, dat er geen al te geen ingrijpende permanente aanpassingen aan het stadion gedaan mogen worden. Bij voorkeur blijft het stadion in de huidige staat of is ze daarin eenvoudig terug te brengen na afloop van de sportevenementen Esthetische eisen Niet gesteld door Opdrachtgever Ecologische eisen 7 Rapport AZ stadion brandveiligheid: Omdat het bij deze ontwerpopgave gaat om een tijdelijke uitbreiding, dienen de elementen/materialen zoveel mogelijk hergebruikt te kunnen worden. 2.2 Aannames Ga er vanuit dat bomen, beplanting en bloembakken (tijdelijk) verwijderd morgen worden ten behoeve van de stadionuitbreiding. Ga er vanuit dat de straat aan de noordzijde van het stadion, tijdelijk versmald kan worden. 2.3 Uitgangspunten Uitgangspunten voortkomend uit wensen Stakeholders European Athletics De EA heeft bij monde van Event manager Ivan Khodabakhsh aan de gemeente Amsterdam laten weten, bij de beoordeling van de geschiktheid van een stadion voor de organisatie van een EK Atletiek, niet alleen kwantitatief naar de mogelijke hoeveelheid toeschouwers te kijken. Er werd enthousiast gereageerd op het voorstel van Amsterdam om het oude Olympisch Stadion te gebruiken. Het is vanwege de prestige van een dermate groot internationaal sportevenement belangrijk dat het totaalplaatje er verzorgd uit ziet. Het geheel moet een indrukwekkend beeld voor de televisiekijker opleveren. 8 FIFA/Stichting The Holland-Belgium bid (KNVB +KBVB) Uit de bekende keuzecriteria van de FIFA volgt in feite dezelfde randvoorwaarde als bij de EA. Bij het organiseren van een 8 EK Atletiek 2014 rapportage haalbaarheid EK in Amsterdam: (http://biodata.asp4all.nl/andreas/2009/09012f978060fbf4/09012f fbf4.html) 14

15 prestigieus mondiaal sportevenement waarbij alle ogen gericht zijn op de stadions, hecht de FIFA steeds meer waarde aan de uitstraling van deze accommodaties. De kijker thuis moet overweldigd worden door een weelde aan bijzondere speellocaties. De voorkeur van de FIFA zal dan ook uitgaan naar een stadion dat evenwichtig en indrukwekkend oogt. Architect André van Stigt/Stichting Olympisch Stadion Amsterdam/Rijksdienst Cultureel Erfgoed Allen zullen nadrukkelijk de wens uitspreken om de stadionuitbreiding zo min mogelijk ten koste te laten gaan van de oorspronkelijke architectuur. Ook al gaat het om een tijdelijke uitbreiding, dan toch zal deze esthetisch zoveel mogelijk dienen samen te smelten met de huidige vormgeving van het stadion Persoonlijke uitgangspunten Esthetische uitgangspunten Het huidige Olympische Stadion vormt het belangrijkste uitgangspunt in deze ontwerpopgave, daar het om een uitbreiding gaat van dit reeds bestaande gebouw. De architectuur van het huidige stadion staat dus centraal bij de vormgeving van de uitbreiding. Hierbij is het van belang om het huidige karakter van het stadion, zoveel mogelijk in stand te houden of waar mogelijk zelfs te versterken. De uitbreiding dient dus in dienst van het huidige stadion vormgegeven te worden. De volgende argumenten liggen ten grondslag aan dit uitgangspunt: De huidige, traditionele architectuur van het gebouw is dátgene wat de kandidatuur van het Olympisch Stadion, als organisator van de sportevenementen, zo sterk maakt. Wat betreft imposantheid legt de vormgeving van het huidige stadion het natuurlijk af tegen alle moderne futuristische stadions van tegenwoordig. Echter het historische, sobere karakter dat het Olympisch Stadion uitstraalt, maakt haar tot een uniek gebouw in vergelijking met alle futuristische bakbeesten van tegenwoordig. Er dient dus niet de fout te worden gemaakt om het Olympisch Stadion ook tot zo n futuristisch stadion om te toveren, want dan legt ze het toch af en dat is niet hetgeen haar kracht en waarde in schuilt. Er is eind jaren 90 veel geld geïnvesteerd om het Olympisch stadion te behouden en zodanig te verbouwen dat het weer volledig in haar oorspronkelijke staat verkeerd. Er is dus flink geïnvesteerd in het huidige beeld van het stadion. Het zou zonde zijn als dit traditionele beeld verstort wordt door een hinderlijke uitbreiding, net wanneer het stadion haar finest hour sinds deze verbouwing beleeft. Het Olympisch Stadion is een gebouw waarmee veel mensen emotioneel verbonden zijn; veel mensen voelen iets bij dit historische monument getuige de massale steunbetuiging voor het behoud van het stadion, midden jaren negentig. Veel mensen zullen dan ook enthousiast zijn over de plannen om het stadion weer voor aansprekende evenementen te gebruiken. De teleurstelling zal vervolgens groot zijn wanneer blijkt dat het stadion waar zij zo van hielden, bedekt is onder een verbouwing die het traditionele stadion doet ontwaarden. Duidelijk is dus dat getracht moet worden om het Olympisch Stadion, bij de uitbreiding ervan, zoveel mogelijk in haar huidige esthetische waarde te laten. Hiervoor is het van belang om aan te geven wat nu precies de kenmerken van het stadion zijn, die een belangrijke bijdrage leveren aan de huidige vormgeving van het stadion. Deze elementen dienen in het ontwerp van de uitbreiding vervolgens zoveel mogelijk zichtbaar te blijven of te worden versterkt: De Marathontoren is als verticale element dat de verdere horizontaliteit van het stadion onderbreekt, sterk beeldbepalend. Getracht dient te worden dit element te versterken, door het nog meer te accentueren. De geslotenheid van de metselwerken gevel, die het inwendige karakter van het stadion geheel verhult, is eveneens een kenmerkend aspect van het stadion. 15

16 Ook dient geprobeerd te worden de traditionele Amsterdamse School patronen in de gevel, niet geheel aan het zicht te onttrekken. De buitenzijde van het stadion wordt gedomineerd door een gesloten, sobere en strakke stijl. Probeer deze stijl door te trekken in het exterieur van het uitgebreide stadion. Het interieur van het stadion wordt gekenmerkt door de glooiende lijn die gevormd wordt door de onderzijde van de tribune en de bovenzijde van de bedrijfsunits. Probeer uitbreiding zoveel mogelijk te realiseren met het oog op het best mogelijke zicht voor toeschouwers. Overige uitgangspunten met betrekking tot de vormgeving: Een tijdelijke uitbreiding van het stadion moet niet als zodanig (goedkoop, associatie met bouwplaats) ogen. Het is goed mogelijk om tijdelijke, maar toch esthetisch verantwoorde, oplossing te realiseren De Stadionlampen zijn mooi, tegenwoordig ook zeer beeldbepalend, maar dienen voor het gewenste esthetische beeld niet noodzakelijker wijs te worden behouden. Bij het oorspronkelijke gebouw dat gebruikt werd voor de Olympische Spelen van 1928 waren de lichten ook nog niet aanwezig. Het effect van verticale marathontoren versus horizontaliteit wordt door lampen daarbij ook deels te niet gedaan. Functionele uitgangspunten Er dient bij het ontwerp voldoende rekening te worden gehouden met een herbestemming van het ontwerp of hergebruik van de materialen. Zowel argumenten met betrekking tot milieuvriendelijkheid als kostenaspecten zijn van belang bij het maken van keuzen op dit gebied. Zorg dat de uitbreiding het oorspronkelijk ontwerp niet in de weg zit, het mag haar niet beperken in haar functioneren. Concreet houdt dit in dat de bezoekersstromen van het huidige gebouw zo min mogelijk gehinderd dienen te worden door de uitbreiding van het stadion. 16

17 3.2 Vormgeving 3. Ontwerpvariant Olympische Ringen 3.1 Inleiding In deze ontwerpvariant wordt aan weerszijden van het stadion een tijdelijke tribune opgetrokken die als een tweede ring boven het huidige stadion uitsteekt. De draagconstructie wordt om het huidige stadion heen gebouwd, zodat de twee tijdelijke tribunes geheel los komen te staan van het huidige gebouw. De twee tijdelijke tribunes kunnen niet geheel voorzien in de eis van plaatsen. Om die reden wordt ook een deel van de ruimte binnen het huidige stadion benut om standaard huurbare tribunes op te plaatsen. De twee Olympische Ringen worden opgebouwd in standaard, prefab constructieve elementen die na gebruik zoveel mogelijk in andere bouwprojecten kunnen worden toegepast. Vanwege de keuze voor geprefabriceerde elementen en simpele constructieve verbindingen, zijn de tribunes gemakkelijk en snel op te bouwen en te demonteren Inleiding Zowel aan de binnenzijde als aan de gevel van het stadion is getracht een harmonie tussen de uitbreiding en het huidige stadion te creëren. In het interieur van het stadion komt dit terug in de golvende vorm van de tribune. Aan de buitenzijde van het stadion is getracht een evenwichtige compositie te creëren tussen de draagconstructie van de tijdelijke ringen en de gesloten baksten gevel van het huidige gebouw Interieur Het nieuw ontstane beeld aan de binnenzijde van het stadion wordt gekenmerkt door de glooiende vorm van de tribune. De golvende vorm van de twee Olympische Ringen is bepaald op grond van de volgende esthetische en functionele aspecten: - De glooiende bovenlijnen van de twee tijdelijke ringen volgen de kenmerkende golvende lijnen van de glazen gevel van de bedrijvenstrook (voorheen sintelbaan) onder de eerste ring van het stadion. Op deze wijze is getracht eenheid te scheppen tussen uitbreiding en oude stadion aan de binnenzijde van het gebouw. 17

18 ontwerp direct achter het doel groter is dan in de hoeken, geen bezwaar vormt. - De overgang van de lage lange zijde naar de hoge korte zijde verloopt bij deze vorm geleidelijk. Er is op deze manier dus geen sprake van een radicale overgang tussen de lage oost- en westtribunes en de hoge noord- en zuidtribunes van het stadion, zoals van de jaren dertig tot en met de jaren negentig het geval was bij het stadion, toen er ook een tweede ring aan de korte zijden van het stadion geplaatst was. - Naast het esthetische aspect is deze vorm ook bepaald uit functionele overwegingen. Doordat de tweede ring afloopt naarmate deze de eretribune dichter nadert, wordt er door de toeschouwers geen hinder ondervonden van de bestaande daken op de eretribunes en heeft iedere toeschouwer een obstakelvrij zicht over het veld. - Daarbij wordt vanuit de FIFA de eis gesteld dat iedere toeschouwers maximaal 190 meter van elk hoekpunt van het voetbalveld verwijderd mag zitten. Omdat de tribune afloopt, komen de bovenste toeschouwers rondom de hoeken van het stadion dichter bij het veld te zitten en wordt aan deze eis voldaan. Zie ook: paragraaf Zitplaatsen direct achter het doel blijken in de praktijk vaak populairder dan plaatsen ter plekke van de hoeken van het stadion, zodat het gegeven dat het aantal zitplaatsen bij dit Exterieur Bij de uitbreiding van het Olympisch Stadion zal er door toedoen van de tribuneconstructie een nieuwe gevelcompositie ontstaan. De gevel wordt geleidelijk doorgetrokken in een denkbeeldige gevel gevormd door een zuilenrij van zware kolommen met forse dimensie. Op deze manier blijft het stadion bij de uitbreiding haar geslotenheid behouden en hebben ook de toeschouwers van de tweede ring het gevoel een nieuwe ruimte te betreden. Door de kolommenrij wordt er namelijk een denkbeeldige nieuwe ruimte gecreëerd, in plaats van dat de ruimte onder de tribune rechtstreeks overloopt in de universele ruimte. De huidige gevel blijft echter toch goed zichtbaar doordat er tussen de kolommen grote openingen zijn met een lichte/transparante constructie. De bakstenen gevel met haar traditionele Amsterdamse schoolpatronen blijft zo goed zichtbaar. Er ontstaat dus een spel tussen enerzijds de illusie van een nieuwe gevel en anderzijds toch het goed zichtbaar laten van de huidige gevel; een speling tussen geslotenheid enerzijds en openheid anderzijds. Dit systeem is te vergelijken met dat van een Grieks/Romeinse Tempel. 18

19 daarom aan op de rand van de tribune en kraagt de tribune niet uit. Zo wordt er een nieuwe ruimte afgescheiden tussen het huidige gebouw en de omgeving. Dankzij de keuze voor een zuilenrij oogt het totaalbeeld ordelijker en ontstaat er een interessante compositie tussen de denkbeeldige nieuwe gevel en de huidige gevel. De trappenhuizen worden dankzij de zuilenorde naar de achtergrond verplaatst hetgeen het beeld minder chaotisch maakt. Bijkomend voordeel van de keuze voor kolommen van grote dimensie is de mogelijkheid tot een grotere overspanning en dus minder constructieve (funderings)elementen en meer loopruimte. Een uitkraging van de tijdelijke tribune dient te worden voorkomen, omdat dit een openheid schept die niet past bij de gesloten gevel van het huidige gebouw. De gevel van het huidige gebouw verbergt geheel hetgeen zich binnenin het gebouw afspeelt. Om ook de nieuw geschapen ruimte echt af te bakenen van de universele ruimte, sluiten de kolommen De compositie van het exterieur van het gebouw wordt spannender gemaakt door op enkele velden van de draagconstructie, transparante, kunststoffen gevelvlakken aan te brengen. Bijzondere facetten van de bakstenen gevel kunnen zo worden geaccentueerd, terwijl elementen die minder bijdragen aan het architectonische beeld kunnen worden bedekt. 19

20 20

21 3.2.4 Vormgeving Constructieve spanten door het aflopen van de tribunes in de richting van de toren, extra geaccentueerd. In eerste instantie was het plan om de zuilenrij uit te voeren met rechte, verticale kolommen. De bakstenen gevel van het huidige stadion is namelijk ook star verticaal. Een verticale plaatsing van kolommen bleek bij de simulatie van het model echter een vrij log beeld op te leveren, doordat de constructie te breed werd. De samenhang met het huidige gebouw dreigde verloren te gaan en bezoekers zouden niet meer aangetrokken worden om het stadion te betreden. Om deze reden is ervoor gekozen om de buitenste kolommenrij schuin te plaatsen in de richting van de gevel. Het beeld dat op deze manier ontstaat is een stuk strakker en de constructie harmoniseert ook beter met het huidige stadion doordat de kolommen naar het huidige gebouw lijken te worden toegetrokken. Bijkomend voordeel van deze esthetische keuze is dat de buitenste kolom op deze manier bij de binnenste kolom betrokken wordt, zodat het aantal benodigde funderingselementen gereduceerd wordt. - Om aan te sluiten bij de zakelijke en strakke vormen van de gevel, is het esthetisch gezien wenselijk om de draagconstructie uit te voeren in profielen van rechthoekige vorm Overige esthetische aspecten - De kracht van de Marathontoren, als verticaal element dat de verdere horizontaliteit van het stadion doorbreekt, wordt in het ontwerp versterkt door de tweede ring geleidelijk te laten dalen naar de marathontoren toe en door de lange zijde geheel horizontaal te laten. De grandeur van de Marathontoren wordt 21

22 3.3 Functioneel Ontwerp Inleiding De belangrijkste ontwerpopdracht op functioneel gebied was uiteraard om de benodigde hoeveelheid zitplaatsen onder te brengen in het uitgebreide stadion en om het transport van de toeschouwers op te vangen. Daarnaast is in het uitgebreide stadion ook het door de FIFA vereiste voorzieningenniveau gerealiseerd Specificaties functioneel ontwerp Tribunes - Verdeling zitplaatsen: Tribune Aantal zitplaatsen 2 e ring Zuid e ring Noord 8515 huurbare tribunes normaal 6429 Totaal zitplaats normaal Huurbare tribunes VIP Iedere toeschouwer op de nieuwe tribune beschikt over een obstakelvrij zicht over het speelveld. De tribunes zijn allen dermate stijl dat het ook voor iedere toeschouwer mogelijk is om over de toeschouwer ervoor heen te kijken. Hierbij is een zogenoemde C-waarde van 90 mm in rekening gebracht. Ten slotte voldoet de afstand tussen speelveld en toeschouwers voor iedere toeschouwer aan de eisen. - Het toegepaste stoeltype voor normale zitplaatsen is het Colloseum van leverancier Galvanitas BV. Op de VIP tribune worden stoelen van het type Patriot toegepast. De stoelbreedte van eerstgenoemde bedraagt 0,41 meter, die van het Patriot type bedraagt 0,7 meter. Voor de gewone zitplaatsen wordt voor het Colloseum stoeltype gekozen omdat dit ook het stoeltype is dat toegepast wordt in de Amsterdam Arena. Omdat de levensduur van tribunestoelen ongeveer 20 jaar bedraagt, dienen de stoelen in de Amsterdam Arena (1996) rond 2018 ongeveer te worden vervangen. De stoelen kunnen dus na gebruik in het Olympisch Stadion worden hergebruikt in de Amsterdam Arena. Een nadeel hiervan is wel dat de door de Amsterdam Arena gewenste stoelkleur rood is. Dit past minder goed bij het Olympisch Stadion dat verder enkel uit natuurlijke kleuren bestaat. - Per gewone toeschouwer is er een breedte van 0,5625 meter gereserveerd. Waar 0,45 m een vereiste van de FIFA is. De diepte van iedere rij is 0,8 meter en de breedte van een stoel 0,41 meter. Aan weerszijden van iedere stoel is een vrije ruimte van 7,625 centimeter gereserveerd. - Per VIP bezoeker is er een breedte van 0,875 meter beschikbaar, dit betekent een tussenruimte van 8,75 centimeter tussen de VIP-plaatsen. - De tweede ring overlapt de eerste met 3,4 meter. Deze overlapping is bepaald op grond van de maximaal vereiste zichtafstand bij voetbalwedstrijden, zoals gesteld door de FIFA. Deze eis houdt in dat iedere toeschouwers maximaal op een afstand van 190 meter van de verst gelegen cornervlag mag zitten. Omdat de maatgevende zitplaats geheel centraal bovenaan de Zuid- en Noord-tribune zich op 193,4 meter. - De tijdelijke tweede ring telt voor het grootste gedeelte 33 rijen van 0,8 meter breedte. Hiermee wordt de totale maximale breedte van de tribune 26,4 meter. - Tussen twee trappen is het aantal zitplaatsen maximaal 28. Hiermee voldoet het binnen de eisen zoals die in Groot-Britannië gesteld worden. In Nederland is deze eis minder scherp gesteld, maar het is onwenselijk om teveel zitplaatsen naast elkaar te plaatsen aangezien dit de evacuatiesnelheid niet ten goede komt en het comfort afneemt daar er voortdurend mensen langslopen om hun zitplek te bereiken. - De optrede van de tribunerijen is 0,52 meter. Deze hoogte is bepaald door te kijken naar de maatgevende zichtlijn van de toeschouwer die bovenaan op het meest zuidelijke punt of noordelijke punt gezeteld is. Dit betekent bij een optrede van 0,8 meter dat de tribune onder een hoek van 33,2 graden komt te staan. Dit valt binnen de in Groot-Britannië gestelde maximum helling van 34 graden, die bepaald is met het oog op veiligheid. 22

23 In Nederland is er overigens verder geen eis gesteld op dit gebied. - De hoogte van de tweede ring is 17,16 meter, hiermee wordt de totale hoogte van het stadion 31,0 meter. - De VIP toeschouwers komen op verhuurbare tribunes voor de huidige VIP tribune te zitten. Op deze manier hebben zij een snelle en directe toegang tot de VIP Lounges. - De tribune wordt aan de Noordzijde om het scorebord heen gebouwd. Vanzelfsprekend komen er geen zitplaatsen achter het scorebord Plattegronden en doorsnede Verblijfsruimten - De bedrijfsruimten aan de zuidzijde van het stadion worden gereserveerd als skyboxen. Vanuit deze ingerichte skyboxen hebben bezoekers vanaf de tweede verdieping zicht op het speelveld, daar de verhuurbare tribune enkel voor de eerste verdieping geplaatst wordt. - Onder de twee tijdelijke tribunes wordt een omloop geplaatst met daarin ruimte voor toiletten, Foodpoints en oplopen naar de tribunes toe. - De omloop is vanaf maaiveld bereikbaar middels een zestal trappenhuizen. Er zijn twee liftvoorzieningen per tribune geplaatst. - De tribune is vanuit de omloop te bereiken middels een tiental trappen. Iedere trap kent een breedte van 3,9 meter. Bij deze trapbreedte is een ontruiming van alle toeschouwers binnen de vereiste 6 minuten mogelijk - De toegang tot de tribunes is zo laag mogelijk op de tribune geplaatst. Mensen in paniek hebben namelijk de neiging om naar beneden te lopen en op deze wijze lopen de toeschouwers op 30 van de 33 rijen inderdaad naar beneden om de tribune te verlaten. De toegangen tot de tribune zijn niet helemaal onderin geplaats, want mensen moet bij het betreden van het stadion wel door kunnen lopen zodat er geen congestie bij de toegang optreedt. - De trappenhuizen zijn dusdanig geplaatst dat deze het gevelbeeld zo min mogelijk verstoren. 23

24

25 1: 1000

26 Kolom HE450A Ligger IPE600 Toiletblok/Food&Drink/oploop naar tribune hal/omloop trappenhuis Doorsnede Zuidtribune Arnaud van der Veen Schaal 1:200

27 3.4 Constructief Ontwerp Draagconstructie Bij de draagconstructieve uitwerking van de spanten die de tribune dragen, zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: - Voorkeur voor scharnierende verbindingen, omdat: - Scharnierende verbindingen goedkoper zijn en kleiner kunnen worden gedimensioneerd dan momentvaste verbindingen. - De elementen zo vooral op normaalkracht belast worden, zodat de constructieve elementen slanker kunnen worden gedimensioneerd, dan in geval van belasting op buiging. - Scharnierende verbindingen zijn gemakkelijker te demonteren, wat wenselijk is aangezien het hier om een tijdelijke tribune gaat. - De spanten dienen de meeste krachten direct af te dragen naar de fundering. Het is namelijk esthetisch wenselijk om de secundaire constructieve elementen tussen de spanten zo licht mogelijk te construeren, en voor de vormgeving van de spanten zijn grove dimensies juist geen probleem. Op de bovenstaande afbeelding is de spantconstructie die de tribune draagt geschematiseerd. Te zien is dat het spant op een tweetal scharnieren is opgelegd, met daar tussenin een horizontale staaf. Er is sprake van een doorlopende ligger over de steunpunten heen. De constructie is kinematisch bepaald doordat de buitenste, schuine kolommen de horizontale belasting af kunnen voeren naar de fundering. Door het plaatsen van de schuine staaf tussen de twee middelste kolommen, wordt het systeem ook statisch bepaald. 24

28 Wanneer de schuine staaf tussen de twee middelste kolommen weggelaten wordt, resteert er alsnog een stabiele constructie. Door deze schuine staaf wordt de constructie echter statisch bepaald en vindt er een forse reductie van de snedenkrachten in de constructie plaats. Dit is voordelig, want dit leidt tot kleinere dimensies en dus een goedkopere constructie. Een belangrijke rol in dit spant is weggelegd voor de horizontale staaf tussen de twee scharnieropleggingen. Deze neemt namelijk de horizontale kracht uit de schuine staven op, zodat de fundering enkele op verticale krachten belast wordt. De fundering hoeft dus zowel geen momenten als horizontale krachten op te nemen, wat een goedkopere funderingsconstructie als resultaat heeft. De onderlinge afstand tussen de spanten wordt bepaald door de maximaal te behalen overspanning van de prefab betonnen tribune elementen die worden toegepast. De maximale overspanning van een 3- traps-element bedraagt 10,8 meter. Omdat de tribune in een boogvorm loopt, zijn de spanten vanzelfsprekend schuin geplaatst en neemt de hohafstand naar binnen toe dus af. Bovenstaand is te zien hoe de op de constructie werkende belasting naar de fundering afgedragen wordt. Bij een geheel verticale belasting dragen alle vier de kolommen de krachten op druk af naar de fundering. Enkel de schuine staaf tussen de twee middelste kolommen wordt op trek belast. Doordat de ligger doorlopend is, komen de buitenste twee kolommen op trek te staan, in geval van een horizontale belasting. De middelste kolommen fungeren als steunpunten die alleen drukkrachten op kunnen nemen. Door deze steunpuntwerking wordt het krachtenspel binnen de draagconstructie als het ware gestuurd en worden horizontale krachten naar de buitenste kolommen geleid. Aan de betonnen tribune-elementen die worden toegepast kan geen schijfwerking of kipsteun worden ontleent. Om deze reden is het nodig om de langsrichting van de tribune, stabiliserende elementen aan te 25

Station Waterlooplein

Station Waterlooplein Definitief Versie 1 12 september 2014 Projectnr 30619 Documentnr 188629 Constructies Stad Station Waterlooplein Stationsrenovaties Oostlijn VO+ Beschouwing constructieve aanpassingen Auteur(s) D. in t

Nadere informatie

Uitwerking ontwerp Cichoreifabriek

Uitwerking ontwerp Cichoreifabriek BIJLAGE 2 Uitwerking ontwerp Cichoreifabriek Beschrijving van varianten De Cichoreifabriek bestaat constructief uit een vloer, verdieping en kapconstructie die een onlosmakelijke verbinding met elkaar

Nadere informatie

Stadions. mazing n en A o & desig ift phot Van der Gr ekeningen: o s/t ot edia. F eneca M tie: S Redac

Stadions. mazing n en A o & desig ift phot Van der Gr ekeningen: o s/t ot edia. F eneca M tie: S Redac Stadions Stadions moeten comfortabel en veilig zijn. Vanuit dat streven biedt Haitsma Beton toegevoegde waarde aan opdrachtgevers en andere bouwpartners. Onze werkwijze garandeert dat de kosten en kwaliteit

Nadere informatie

KHM26 vakantiewoning aan het Pikmar, Grou. Tim Piët & Jos Blom

KHM26 vakantiewoning aan het Pikmar, Grou. Tim Piët & Jos Blom KHM26 vakantiewoning aan het Pikmar, Grou KHM26, noordzijde gezien vanaf het Pikmar KHM26 vakantiewoning aan het Pikmar, Grou architecten: Jos Blom & Tim Piët staalbouwer: C. de Wolff Konstruktiebedrijf

Nadere informatie

HINDOESTAANS CULTUREEL CENTRUM SHIV MANDIR / ALMERE Voorlopig ontwerp 23 september 2011. Dittmar Bochmann Architecten

HINDOESTAANS CULTUREEL CENTRUM SHIV MANDIR / ALMERE Voorlopig ontwerp 23 september 2011. Dittmar Bochmann Architecten HINDOESTAANS CULTUREEL CENTRUM SHIV MANDIR / ALMERE Voorlopig ontwerp 23 september 2011 Dittmar Bochmann Architecten In opdracht van de Stichting Brahm Rishi Kaylash Dhaam heeft Dittmar Bochmann Architecten

Nadere informatie

Module 4 Uitwerkingen van de opdrachten

Module 4 Uitwerkingen van de opdrachten Module 4 Uitwerkingen van de opdrachten Opdracht 1 Analyse Constructie bestaat uit scharnierend aan elkaar verbonden staven, rust op twee scharnieropleggingen: r 4, s 11 en k 8. 2k 3 13 11, dus niet vormvast.

Nadere informatie

[FLEXPLEK HET KETELHUIS ]

[FLEXPLEK HET KETELHUIS ] 2012 TU/e Geertje Bakens S100121 [FLEXPLEK HET KETELHUIS ] Herbestemmingsproject ketelhuis, Vredestein fabriek te Doetinchem. Inleiding Dit verslag behandelt de totstandkoming van het ontwerp van een flexplek

Nadere informatie

Donkerelaan 20. Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel :

Donkerelaan 20. Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel : Donkerelaan 20 Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel : Naam object : Oude Dorpshuis Bouwjaar : 1929 Architect : H.W.

Nadere informatie

Constructieve analyse bestaande vloeren laag 1/2/3 (inclusief globale indicatie van benodigde voorzieningen)

Constructieve analyse bestaande vloeren laag 1/2/3 (inclusief globale indicatie van benodigde voorzieningen) Pieters Bouwtechniek Haarlem B.V. Dr. Schaep manstraat 284 2032 GS Haarlem Postbus 4906 2003 EX Haarlem Tel.: 023-5431999 Fax: 023-5316448 Email: pbt.haarlem@pieters.net Internet: www.pietersbouwtechniek.nl

Nadere informatie

Brandweerkazerne Dordrecht

Brandweerkazerne Dordrecht opdrachtgever locatie ontwerp uitvoering functie Gemeente Dordrecht Leerpark, Dordrecht 2006 2010-2011 Brandweerkazerne Technische Dienst GHOR Leer- en werkplek Da Vinci College Brandweerkazerne Dordrecht

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan Voormalige Eurobioscoop en omgeving.

Beeldkwaliteitsplan Voormalige Eurobioscoop en omgeving. Beeldkwaliteitsplan Voormalige Eurobioscoop en omgeving. Inleiding De tender voor de voormalige Eurobioscoop heeft als doel de kwaliteiten van het bijzondere gebouw weer een rol te laten spelen in de nieuwe

Nadere informatie

1. Opdrachtomschrijving. 2. Probleemstelling / Doelstelling. 3. Uitwerkingen van de vragen: Bijlagen: Inhoudsopgave: 1.

1. Opdrachtomschrijving. 2. Probleemstelling / Doelstelling. 3. Uitwerkingen van de vragen: Bijlagen: Inhoudsopgave: 1. Inhoudsopgave: 1. Opdrachtomschrijving 1.1 Het Project 2. Probleemstelling / Doelstelling 2.1 Probleemstelling 2.2 Doelstelling 2.3 Eisen 3. Uitwerkingen van de vragen: 3.1 Welke coördinaten moeten worden

Nadere informatie

ar0740 tools for design final booklet Xander van Dijk 1288199

ar0740 tools for design final booklet Xander van Dijk 1288199 ar0740 tools for design final booklet Xander van Dijk 1288199 week 1 21 4 2011 5 situatieanalyse 6 7 nieuwe stedelijke bebouwing 8 week 2 28 4 2011 9 toekomstvisie 10 11 markt in venetië 12 maquette 1:500

Nadere informatie

hockeyclub Eemvallei Amersfoort

hockeyclub Eemvallei Amersfoort hockeyclub Eemvallei Amersfoort case Nieuw clubgebouw voor hockeyclub Eemvallei in de Amersfoortse wijk Vathorst. opdrachtgever hockeyclub Eemvallei oplevering 2008 aannemer Van den Belt Sport & Leisure

Nadere informatie

Bijlage 1 Situatieschets. Bijlage 2 Perceel. Bijlage 3 Plattegrond en foto s bestaande bouw

Bijlage 1 Situatieschets. Bijlage 2 Perceel. Bijlage 3 Plattegrond en foto s bestaande bouw Bijlage 1 Situatieschets Bijlage 2 Perceel Bijlage 3 Plattegrond en foto s bestaande bouw Bijlage 4 Toelichting uitbreiding/ aanbouw en carport/ schuur Bijlage 5 Perceel met uitbreidingen Bijlage 6 Motivatie

Nadere informatie

Stedenbouwkundige onderbouwing dakopbouwen Componistenbuurt

Stedenbouwkundige onderbouwing dakopbouwen Componistenbuurt Stedenbouwkundige onderbouwing dakopbouwen Componistenbuurt 1 Locatie en omgeving De Componistenbuurt is een jaren 70 wijk gelegen in het noordoosten van Berkel. De westzijde van de Componistenbuurt wordt

Nadere informatie

Beleid inzake bouwveiligheid binnen de gemeente Den Haag.

Beleid inzake bouwveiligheid binnen de gemeente Den Haag. RIS138137a_15-JUN-2006 Beleid inzake bouwveiligheid binnen de gemeente Den Haag. Inleiding: De basis voor het bouwtoezichtelijke werk is geregeld in de Woningwet. Voorschriften die betrekking hebben op

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1- Aanleiding voor aanpassing beeldkwaliteitplannen 3. 2- Ligging en hoofdopzet stedenbouwkundige plan 5

Inhoudsopgave. 1- Aanleiding voor aanpassing beeldkwaliteitplannen 3. 2- Ligging en hoofdopzet stedenbouwkundige plan 5 Inhoudsopgave 1- Aanleiding voor aanpassing beeldkwaliteitplannen 3 2- Ligging en hoofdopzet stedenbouwkundige plan 5 3- Algemene ontwikkelcriteria 6 3.1 Bebouwingsvorm 6 3.2 Architectuur, kleur en materiaalgebruik

Nadere informatie

bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg

bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg Bedrijvenpark Noord Surfplas Bedrijvenpark zuid Bedrijventerrein T58 Bedrijvenpark te midden van groen

Nadere informatie

Revisiehistorie Revisie Datum Status Wijzigingen

Revisiehistorie Revisie Datum Status Wijzigingen Revisiehistorie Revisie Datum Status Wijzigingen 1.0 05 02 2016 TER GOEDKEURING Eerste uitgave INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 1 1.1 Doel van dit document... 1 1.2 Objectbeschrijving... 1 1.3 Gerelateerde

Nadere informatie

Staalberekening dakopbouw bouwdeel C, E en L

Staalberekening dakopbouw bouwdeel C, E en L Nieuwbouw Amphia Ziekenhuis Breda Staalberekening dakopbouw bouwdeel C, E en L code: 11714K Nieuwbouw Amphia ziekenhuis Breda Staalberekening Dakopbouw bouwdeel C, E en L Berekening deel S-CEL - Concept

Nadere informatie

Houtwalhofjes. Amersfoort 177 grondgebonden woningen Vathorst Velden 2

Houtwalhofjes. Amersfoort 177 grondgebonden woningen Vathorst Velden 2 74 75 Houtwalhofjes Amersfoort 177 grondgebonden woningen Vathorst Velden 2 opdrachtgever Heijmans IBC Vastgoedontwikkeling, Almere. supervisor Urbis bureau voor stadsontwerp, Rotterdam aannemer van Zwol,

Nadere informatie

Informatie zwemmers, coaches, officials en publiek Minioren Club Meet regio Zuid, Provincie Brabant 2013

Informatie zwemmers, coaches, officials en publiek Minioren Club Meet regio Zuid, Provincie Brabant 2013 Informatie zwemmers, coaches, officials en publiek Minioren Club Meet regio Zuid, Provincie Brabant 2013 Locatie De wedstrijd wordt gehouden in het wedstrijdbad, gelegen naast het Golfbad in Oss Eigen

Nadere informatie

HOSPATILITY FC UTRECHT

HOSPATILITY FC UTRECHT HOSPATILITY FC UTRECHT FC UTRECHT BUSINESS CLUB Geniet van een buitengewone ervaring De FC Utrecht Hospitality programma s zijn een uitstekende gelegenheid om Utrecht en FC Utrecht te beleven. Door het

Nadere informatie

stadhuis eindhoven Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen

stadhuis eindhoven Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen Restauratie en herindeling Stadhuis laagbouw Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Interieurarchitect Buro Staal/Christensen Opdracht December 1992 Oplevering November 2001 Bouwkosten 5.000.000,- excl. BTW

Nadere informatie

Piet Hein kavel te Goes

Piet Hein kavel te Goes Piet Hein kavel te Goes Stedenbouwkundige randvoorwaarden 151215 BIJLAGE 2 1 Bestaande situatie De Piet Hein kavel ligt aan de zuidrand van de oude binnenstad in een omgeving met deels kleinschalige oudere

Nadere informatie

ADVIES. Pagina 1 van 5. Adviescommissie praktijktoepassing brandveiligheidsvoorschriften. Secretariaat

ADVIES. Pagina 1 van 5. Adviescommissie praktijktoepassing brandveiligheidsvoorschriften. Secretariaat ADVIES Registratienummer: Betreft: Toegang woningen via dakstraat Trefwoorden: Bouwbesluit 2012, woning, rechtens verkregen niveau, bestaande bouw, vluchtroute, verbouw : Status: Definitief Beschrijving

Nadere informatie

Analyse en ontwerp Wallhouse

Analyse en ontwerp Wallhouse Analyse en ontwerp Wallhouse Groningen Het Wallhouse#2 is een woning naar ontwerp van de Amerikaanse architect John Hejduk. Hij was een groot bewonderaar van Le Corbusier en liet zich dan ook door hem

Nadere informatie

BEELDKWALITEITPLAN Heerenveen - Skoatterwâld Speciaal onderwijs: Duisterhoutschool + It Oerset. Concept 20-10-2011

BEELDKWALITEITPLAN Heerenveen - Skoatterwâld Speciaal onderwijs: Duisterhoutschool + It Oerset. Concept 20-10-2011 BEELDKWALITEITPLAN Heerenveen - Skoatterwâld Speciaal onderwijs: Duisterhoutschool + It Oerset Concept 20-10-2011 Inleiding Achtergrond / ligging Voor de beide scholen voor speciaal onderwijs de Duisterhoutschool

Nadere informatie

Draagconstructies in staal, hout en beton Module ribbc024z Opleiding: Bouwkunde / Civiele techniek 5 e semester deeltijd. Week 05

Draagconstructies in staal, hout en beton Module ribbc024z Opleiding: Bouwkunde / Civiele techniek 5 e semester deeltijd. Week 05 Week 05 Theorie: Staal - liggers 1 van 24 M.J.Roos 7-1-2007 Voorbeeld 2 knik 2 van 24 M.J.Roos 7-1-2007 3 van 24 M.J.Roos 7-1-2007 4 van 24 M.J.Roos 7-1-2007 5 van 24 M.J.Roos 7-1-2007 6 van 24 M.J.Roos

Nadere informatie

HAALBAARHEIDSONDERZOEK

HAALBAARHEIDSONDERZOEK 193 Hartogstraat 7a Slot vastgoedbeheer Zoetermeer HAALBAARHEIDSONDERZOEK Hartogstraat 7a Plaats 18 Den Haag 8 januari 2009 INLEIDING Op verzoek van Slot vastgoedbeheer heeft ons bureau een onderzoek verricht

Nadere informatie

Uitwerking van oplossingen m.b.t. herinrichting

Uitwerking van oplossingen m.b.t. herinrichting Bijlage 2 straten Uitwerking van oplossingen m.b.t. herinrichting In deze bijlage zijn principe-oplossingen uitgewerkt, waarin door herinrichting van straten ruimte wordt gecreëerd voor extra parkeerplaatsen.

Nadere informatie

Aanvullende aanwijzingen en randvoorwaarden voor het deelplan In de Luwte II - Drachtstervaart

Aanvullende aanwijzingen en randvoorwaarden voor het deelplan In de Luwte II - Drachtstervaart Aanvullende aanwijzingen en randvoorwaarden voor het deelplan In de Luwte II - Drachtstervaart Het deelplan In de Luwte II omvat het middelste eiland van de drie eilanden aan de Drachtstervaart. In het

Nadere informatie

moestuin rosaklooster plaats: Amsterdam opdrachtgever: Reliplan oppervlakte: 1.200 m2 status: Studie

moestuin rosaklooster plaats: Amsterdam opdrachtgever: Reliplan oppervlakte: 1.200 m2 status: Studie moestuin plaats: Amsterdam opdrachtgever: Reliplan oppervlakte: 1.200 m2 rosaklooster Het Rosaklooster wordt door het Leger des Heils gebruikt als opvanghuis voor vrouwen met psychische problemen. Het

Nadere informatie

167 pakhuis Afrika restauratie van een pakhuis t.b.v. kantoren en bedrijven 6500m2 Oostelijke Handelskade, Amsterdam VILLA NOVA architecten, Rotterdam

167 pakhuis Afrika restauratie van een pakhuis t.b.v. kantoren en bedrijven 6500m2 Oostelijke Handelskade, Amsterdam VILLA NOVA architecten, Rotterdam 167 pakhuis Afrika restauratie van een pakhuis t.b.v. kantoren en bedrijven 6500m 2 Oostelijke Handelskade, Amsterdam VILLANOVA architecten, Rotterdam de woningbouw en het pakhuis vanaf de Oostelijke Handelskade

Nadere informatie

HOSPITALITY FC UTRECHT

HOSPITALITY FC UTRECHT HOSPITALITY FC UTRECHT FC UTRECHT HOSPITALITY GENIET VAN EEN BUITENGEWONE ERVARING De FC Utrecht Hospitality programma s zijn een uitstekende gelegenheid om Utrecht en FC Utrecht te beleven. Door het leveren

Nadere informatie

Deelgebied 4, Vorchten. 1. Beschrijving bestaande situatie

Deelgebied 4, Vorchten. 1. Beschrijving bestaande situatie Deelgebied 4, Vorchten 1. Beschrijving bestaande situatie der tijden zijn aanbouwen gerealiseerd, soms opvallend qua massa maar zodanig rekening houdend met de locatie en zichten dat zij geen afbreuk doen

Nadere informatie

11 oktober 2012 W2.4: Constructieve aspecten van transformatie. Imagine the result

11 oktober 2012 W2.4: Constructieve aspecten van transformatie. Imagine the result 11 oktober 2012 W2.4: Constructieve aspecten van transformatie Imagine the result Wie zijn wij? Jeroen Bunschoten Senior adviseur bouwregelgeving ARCADIS Nederland BV Gerard van Engelen Senior adviseur

Nadere informatie

Beschrijving ADVIES. Plattegrond atriumontsluiting woningen, variant A. Plattegrond atriumontsluiting woningen, variant B

Beschrijving ADVIES. Plattegrond atriumontsluiting woningen, variant A. Plattegrond atriumontsluiting woningen, variant B ADVIES Registratienummer: Betreft: Twee vluchtroutes in een atrium Trefwoorden: Bouwbesluit 2012, woongebouw, nieuwbouw, vluchtroute, atrium : Status: Definitief Beschrijving De appartementen in een nieuw

Nadere informatie

Reacties Duivendaal 20 januari 2016

Reacties Duivendaal 20 januari 2016 Reacties Duivendaal 20 januari 2016 Model 1 Forum -/negatief Wat een lelijk blok. Veel te massief. Gebouw aan de LA naast bodemkunde is te hoog, te massief. Bebouwing Forum te overheersend? Onduidelijkheid

Nadere informatie

Hoofdkantoor SP Amersfoort

Hoofdkantoor SP Amersfoort Hoofdkantoor SP Amersfoort kantoor voor verbouwing ontvangstbalie, spaarzaam gebruik van afbouwmaterialen informeel overleg open kantooromgeving met hergebruikt kantoormeubilair formeel overleg keuken

Nadere informatie

Centrum Haaksbergen, partiële herziening Marktplan deelgebied Oost

Centrum Haaksbergen, partiële herziening Marktplan deelgebied Oost Centrum Haaksbergen, partiële herziening Marktplan deelgebied Oost Centrum Haaksbergen, partiële herziening Marktplan deelgebied Oost(vastgesteld) Inhoudsopgave Bijlagen bij regels Bijlage 1 Beeldkwaliteitsplan

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan. Kop IJsselveld

Beeldkwaliteitsplan. Kop IJsselveld Beeldkwaliteitsplan Kop IJsselveld Status: Definitief Datum: 1 juli 2013 Beeldkwaliteitsplan Kop IJsselveld 2 Inhoud 1. Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Beeldkwaliteitsplan 3 1.3 Opbouw beeldkwaliteitsplan

Nadere informatie

De Kroon te Den Haag. Atriumoverkapping

De Kroon te Den Haag. Atriumoverkapping De Kroon te Den Haag Atriumoverkapping In het Wijnhavenkwartier in Den Haag, gelegen tussen Centraal Station en het Spui, is in 2011 naast de nieuwe ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken, op de

Nadere informatie

PORTFOLIO. Architectuurstudio PS Witte de Withstraat 2 6712 HC Ede tel: 06-52025313 info@peterspoelstra.nl www.peterspoelstra.nl

PORTFOLIO. Architectuurstudio PS Witte de Withstraat 2 6712 HC Ede tel: 06-52025313 info@peterspoelstra.nl www.peterspoelstra.nl PORTFOLIO Speelruimte en B.S.O. in een stedelijke omgeving Afstudeerproject AvB Arnhem 2008 projectnr. 08.026 Het ontwerp voor een openbare speelplek en een buitenschoolse opvang is gesitueerd in het Spijkerkwartier

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

co z Bouwhistorisch onderzoek

co z Bouwhistorisch onderzoek co z Bouwhistorisch onderzoek Boerderij aan de Graafdijk oost 24b te Molenaarsgraaf nummer: 2507 datum : 26-05 -2015 opdrachtgever Fam. K. de Jong IJsselstein 26-05- 2015 Wout van Vliet Bouwkundige Prins

Nadere informatie

Gemeente Reusel - de Mierden. Beeldkwaliteitsplan Lensheuvel

Gemeente Reusel - de Mierden. Beeldkwaliteitsplan Lensheuvel Gemeente Reusel - de Mierden Beeldkwaliteitsplan Lensheuvel Documentatiepagina Opdrachtgever(s): Crijns Rentmeesters Titel rapport: Beeldkwaliteitsplan Lensheuvel te Reusel - de Mierden Rapporttype: Rapportnummer:

Nadere informatie

Herontwikkeling voormalig Storkterrein te Amsterdam Oostenburg

Herontwikkeling voormalig Storkterrein te Amsterdam Oostenburg Graduation lab Hybrid Building door Sander Mol studienummer: 9576650 5 november 2010 introductie introductie masterplan stedebouwkundig ontwerp architectonisch concept uitwerking conclusie introductie

Nadere informatie

Het Proces. Een plek van en voor de Dapperbuurt. Mart Huijbers Augustus

Het Proces. Een plek van en voor de Dapperbuurt. Mart Huijbers Augustus Het Proces Een plek van en voor de Dapperbuurt Mart Huijbers Augustus 2013 1 Inhoudsopgave Voorwoord Locatie 2 4 Vormstudie 10 Programma 20 Voorlopig Ontwerp 24 2 Voorwoord Dit boek laat een beknopt overzicht

Nadere informatie

Nieuwbouwplan appartementen

Nieuwbouwplan appartementen Historie De synagoge gelegen aan de is ontworpen door architect E. Spier. De plechtige inwijding van de synagoge vond plaats op 3 juni 1981. In 2011 voldeed de synagoge niet meer aan de wensen van de toenmalige

Nadere informatie

Bijlage 4. Advies RCE

Bijlage 4. Advies RCE Bijlage 4 Advies RCE Bestemmingsplan Uitbreiding Château St. Gerlach vastgesteld 11 mei 2015 Reactie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed inzake de voorgenomen bouw van een conferentiepaviljoen

Nadere informatie

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse

Landschappelijk advies. Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschappelijk advies Ontwikkeling Heereweg 460/460a, Lisse Landschapsbeheer Zuid-Holland Landschappelijke Advies ontwikkeling Waddinxveen, 12 september 2011 Opdrachtgever : Familie Bergman Tekst : Pieter

Nadere informatie

Architectonische illusies

Architectonische illusies Architectonische illusies Colofon Architectonische illusies Product Presentatie 7X660 Docent: A.F.W.M. Davits Auteur: Moossdorff E.S. (Elisa) 0676322 Eindhoven, juni 2015 TU/e Voorwoord Inhoudsopgave Dit

Nadere informatie

S4-project AT. Eindverslag Klimhal. Bram Valk 0747962

S4-project AT. Eindverslag Klimhal. Bram Valk 0747962 S4-project AT Eindverslag Klimhal Bram Valk 0747962 Inhoud Inleiding... 3 Functie... 4 Concept... 5 Situatie... 6 Klimhal... 7 Plattegronden... 7 Doorsnede... 9 Aanzichten... 13 Bouwfysische uitwerking...

Nadere informatie

beeldkwaliteitsplan Meulenveld Lomm

beeldkwaliteitsplan Meulenveld Lomm beeldkwaliteitsplan Meulenveld Lomm 17.02.09 wissing stedebouw en ruimtelijke vormgeving b.v. Inventarisatie omgeving Inleiding Het voorliggende beeldkwaliteitsplan dient ter inspiratie voor de architectuur

Nadere informatie

etonwaren Legioblock Flexibel bouwsysteem met legio mogelijkheden

etonwaren Legioblock Flexibel bouwsysteem met legio mogelijkheden etonwaren Flexibel bouwsysteem met legio mogelijkheden Flexibel bouwsysteem met legio mogelijkheden Als onderdeel van A. Jansen B.V. produceert Jansen Betonwaren B.V. het ; een fl exibel bouwsysteem waarmee

Nadere informatie

TE KOOP Kapel Nieuw Vredenhof Van Oldenbarneveltlaan 15, Haarlem

TE KOOP Kapel Nieuw Vredenhof Van Oldenbarneveltlaan 15, Haarlem TE KOOP Kapel Nieuw Vredenhof Van Oldenbarneveltlaan 15, Haarlem Kerkgebouw + dienstwoning met ruime bestemming herontwikkeling tot woningbouw mogelijk Omschrijving Het object betreft een vrijstaand voormalige

Nadere informatie

DAKKAPELLEN. Beschrijving en uitgangspunten welstandsbeleid

DAKKAPELLEN. Beschrijving en uitgangspunten welstandsbeleid DAKKAPELLEN Beschrijving en uitgangspunten welstandsbeleid Een dakkapel is een bescheiden uitbouw in de kap, bedoeld om de lichttoetreding te verbeteren en het bruikbaar woonoppervlak te vergroten. Dakkapellen

Nadere informatie

190 Waterbuurt West&Oost stedenbouwkundig plan + ontwerp steigers 55 drijvende woningen + 103 vaste woningen Steigereiland, Amsterdam

190 Waterbuurt West&Oost stedenbouwkundig plan + ontwerp steigers 55 drijvende woningen + 103 vaste woningen Steigereiland, Amsterdam 190 Waterbuurt West&Oost stedenbouwkundig plan + ontwerp steigers 55 drijvende woningen + 103 vaste woningen Steigereiland, Amsterdam VILLANOVA architecten, Rotterdam, 2011 3D impressie van Waterbuurt

Nadere informatie

'een verbindend ornament'

'een verbindend ornament' 'een verbindend ornament' inzending prijsvraag Oogziekenhuis Rotterdam 26 februari 2010 architectuur op een menselijke schaal Mens ontwerp: Rogier Groeneveld architect 06 1884 5932 Rogier@Mens.nl Haarlemmerstraat

Nadere informatie

beeldkwaliteitsplan Vilgert Velden

beeldkwaliteitsplan Vilgert Velden beeldkwaliteitsplan Vilgert Velden 17.02.09 wissing stedebouw en ruimtelijke vormgeving b.v. Inventarisatie omgeving Inleiding Het voorliggende beeldkwaliteitsplan dient ter inspiratie voor de architectuur

Nadere informatie

Onderzoek naar ontsluitingsmogelijkheid Portiekontsluiting

Onderzoek naar ontsluitingsmogelijkheid Portiekontsluiting Onderzoek naar ontsluitingsmogelijkheid Portiekontsluiting In dit verslag heb ik het over de ontsluitingsmogelijkheid via een portiek. Hierin zal ik het hebben over wat een portiekontsluiting nou precies

Nadere informatie

VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN

VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN VERKAVELINGSVOORSCHRIFTEN Verkaveling 010/070 (3b) Provincie ANTWERPEN Gemeente BERLAAR Ligging Smidstraat - Hemelshoek Kad. Afd. 1 Sectie D nrs. 548/b&c 544/n 545/c 546/d Verkaveling 010/070 (3b) Dossier

Nadere informatie

7. Bijlagen. Loketcriteria gemeente Stein (versie 01-01-2009) Visie Welstandbeleid rayon Beek-Meerssen-Stein-Schinnen

7. Bijlagen. Loketcriteria gemeente Stein (versie 01-01-2009) Visie Welstandbeleid rayon Beek-Meerssen-Stein-Schinnen 7. Bijlagen Loketcriteria gemeente Stein (versie 01-01-2009) Stichting Ruimtelijke Kwaliteit Limburg B - 7 Aan- en uitbouw 1. Het bouwwerk is te rangschikken in de categorie licht bouwvergunningsplichtig.

Nadere informatie

GEMEENTE KRIMPENERWAARD. nadere definiëring beeldkwaliteitplan Thiendenland II zuidelijk plandeel (2 e fase)

GEMEENTE KRIMPENERWAARD. nadere definiëring beeldkwaliteitplan Thiendenland II zuidelijk plandeel (2 e fase) GEMEENTE KRIMPENERWAARD nadere definiëring beeldkwaliteitplan Thiendenland II zuidelijk plandeel (2 e fase) Compositie 5 stedenbouw bv Boschstraat 35-37 4811 GB BREDA telefoon: 076-5225262 internet: email:

Nadere informatie

(c) V A N R I N G E N A R C H I T E C T E N Vos Maupertuus en Geveke Bouw en Ontwikkeling

(c) V A N R I N G E N A R C H I T E C T E N Vos Maupertuus en Geveke Bouw en Ontwikkeling (c) V A N R I N G E N A R C H I T E C T E N Vos Maupertuus en Geveke Bouw en Ontwikkeling De Gedachte We zouden de mogelijkheid in de praktijk willen brengen om gebruikers de bijna volledige vrijheid te

Nadere informatie

beeldkwaliteitplan geluidsscherm blaricummermeent 9 maart 2015 829.301.00 VSB-002

beeldkwaliteitplan geluidsscherm blaricummermeent 9 maart 2015 829.301.00 VSB-002 beeldkwaliteitplan geluidsscherm blaricummermeent 9 maart 2015 829.301.00 VSB-002 inleiding ln het kader van de aanbesteding van het geluidsscherm vormt het beeldkwaliteitplan een belangrijk toetsingsstuk.

Nadere informatie

Hoofddorp. Rapportage constructie t.b.v. bouwaanvraag. Projectnummer: Datum: 19 augustus 2015

Hoofddorp. Rapportage constructie t.b.v. bouwaanvraag. Projectnummer: Datum: 19 augustus 2015 Project: Hotel Ibis Styles Hoofddorp Onderdeel: Rapportage constructie t.b.v. bouwaanvraag Opdrachtgever: NBM Koningslaan 68 1075 AG AMSTERDAM Architect: Constructeur: Mulderblauw Architecten Keer-weer

Nadere informatie

STADIONPLEIN. Olympische spelen 1928. Situatie na de spelen Stadion en Citroën zuidgarage lokatie noordgebouw onbebouwd

STADIONPLEIN. Olympische spelen 1928. Situatie na de spelen Stadion en Citroën zuidgarage lokatie noordgebouw onbebouwd STADIONPLEIN Olympische spelen 1928 1931 Situatie na de spelen Stadion en Citroën zuidgarage lokatie noordgebouw onbebouwd Citroën zuid Ontwerp Jan Wils 1928 1962 Citroën noord Ontwerp Jan Wils 1959 STADIONPLEIN

Nadere informatie

7AT04 HERBESTEMMING. Laura Felius 0738383 1 7 AT03 - HERBESTEMMING

7AT04 HERBESTEMMING. Laura Felius 0738383 1 7 AT03 - HERBESTEMMING 7AT04 HERBESTEMMING Laura Felius 0738383 1 7 AT03 - HERBESTEMMING 2 7 AT03 - HERBESTEMMING Inhoudsopgave Inleiding 4 Conceptidee 5 Relevante sterke en zwakke punten Visie Indeling Programma van eisen Korte

Nadere informatie

Noordsingel 185. Hondiuslaan 44. 3035 ER Rotterdam. 3528 AB Utrecht. tel.:030 296 40 60. tel. 010 478 37 11. fax. 010 478 33 07. fax.

Noordsingel 185. Hondiuslaan 44. 3035 ER Rotterdam. 3528 AB Utrecht. tel.:030 296 40 60. tel. 010 478 37 11. fax. 010 478 33 07. fax. Scherpakkerweg 15 Postbus 764 5600 AT Eindhoven T +31 (0)40 243 40 45 F +31 (0)40 243 92 80 eindhoven@inbo.com www.inbo.com Hondiuslaan 44 3528 AB Utrecht tel.:030 296 40 60 fax.:030 296 34 36 www.jhk.nl

Nadere informatie

Opvang- en doorstroomcapaciteit

Opvang- en doorstroomcapaciteit Opvang- en doorstroomcapaciteit Nieuwbouw Saturn Duiven Opdrachtgever: Bouwontwikkeling Jongen bv Europalaan 26 6199 AB Maastricht-Airport T 043-387 39 00 E info@bouwbedrijvenjongen.nl Betreft: Object:

Nadere informatie

beeldkwaliteitsplan Gemeente Wierden Projectnummer: 11-009-v opdrachtgever: fam. Ten Brinke Datum: aug 2013

beeldkwaliteitsplan Gemeente Wierden Projectnummer: 11-009-v opdrachtgever: fam. Ten Brinke Datum: aug 2013 beeldkwaliteitsplan Gemeente Wierden Projectnummer: 11-009-v opdrachtgever: fam. Ten Brinke Datum: aug 2013 Landgoed Middelesch te Zuna beeldkwaliteitsparagraaf Landgoed Middelesch 4D architecten 1 beeldkwaliteitsparagraaf

Nadere informatie

Stedenbouwkundig ontwerpen

Stedenbouwkundig ontwerpen Stedenbouwkundig ontwerpen Klik 2010 om het opmaakprofiel van de modelondertitel te bewerken Evelien Brandes De opgave nieuwe wijk of nieuw stedelijk gebied in Nederland staan anno 2010 de grootste uitbreidingen

Nadere informatie

Onderbouw. Brandveiligheidseisen ONDERBOUW. Om voor optoppen in aanmerking te komen moet een woongebouw aan

Onderbouw. Brandveiligheidseisen ONDERBOUW. Om voor optoppen in aanmerking te komen moet een woongebouw aan 3 Onderbouw Om voor optoppen in aanmerking te komen moet een woongebouw aan een aantal voorwaarden voldoen. Het is belangrijk dat het gebouw in goede bouwkundige staat verkeert, gunstig gelegen is en dat

Nadere informatie

Treinstation Entrecampos. Welkom

Treinstation Entrecampos. Welkom Welkom Lissabon Lissabon Lissabon - Aansluiting op de HSL lijn Lissabon - Goede bereikbaarheid Entrecampos gebied Spoorwegen Hoofdwegen Station Entrecampos Stadsstructuur - Stedelijke morphologie aan Zuid-Oost

Nadere informatie

NHC Singelborch te Utrecht. Datum 20 januari 2011

NHC Singelborch te Utrecht. Datum 20 januari 2011 over NHC Singelborch te Utrecht Datum 20 januari 2011 Inhoud Het afvijzelen van een vloerveld met een oppervlak ca 1.500 m2 over een hoogte van 415 mm in Singelborch te Utrecht. 1. Vijzelen, waarom? 2.

Nadere informatie

Een nieuwe context voor een kerk: De Vredekerk te Bussum

Een nieuwe context voor een kerk: De Vredekerk te Bussum Een nieuwe context voor een kerk: De Vredekerk te Bussum Door Wim Westinga Opdrachtgever: Dudok Wonen Architect: Inbo Architecten BNA Woudenberg, Projectarchitect: Wim Westinga Aannemer: Slokker Bouwgroep

Nadere informatie

Woonhuis Familie Van Hulst - Sibrandi Toelichting

Woonhuis Familie Van Hulst - Sibrandi Toelichting Woonhuis Familie Van Hulst - Sibrandi Waalbandijk Boven - Leeuwen Woonhuis Familie Van Hulst - Sibrandi Toelichting Januari 2012 Ten behoeve van de nieuw te volgen procedure is er door de ontwerpende partij

Nadere informatie

ACTIVITEITENCENTRUM ZUIDERPARK

ACTIVITEITENCENTRUM ZUIDERPARK ACTIVITEITENCENTRUM ZUIDERPARK DEN HAAG Fotografie: Luuk Kramer, Bram Hoogendijk Programma activiteitencentrum voor mensen met een verstandelijke en/ of lichamelijke handicap B.v.o. 1200 m 2 Locatie Het

Nadere informatie

1 Inleiding 3. 2 Brandwerendheid. 10. 3 Algemeen 11

1 Inleiding 3. 2 Brandwerendheid. 10. 3 Algemeen 11 inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Bestaande situatie. 3 1.2 Nieuwe situatie. 5 1.2.1 Winkeluitbreiding zuidzijde. 5 1.2.2 Winkeluitbreiding hoofdentree. 7 1.2.3 Betonnen stabiliteitswand. 9 2 Brandwerendheid. 10

Nadere informatie

Waardenstelling van een gebouw op het NRE-terrein NRE 9. Cultuurhistorisch Bureau Hüsken en Zoon 2015 NRE-gebouw 9

Waardenstelling van een gebouw op het NRE-terrein NRE 9. Cultuurhistorisch Bureau Hüsken en Zoon 2015 NRE-gebouw 9 1 Waardenstelling van een gebouw op het NRE-terrein NRE 9 2 Inhoudsopgave Ter inleiding 03 Deel I Waarderingen 04 Deel II Exterieur van het gebouw 05 Deel II Interieur, plafond en dak van het gebouw 09

Nadere informatie

interieur 3e verdieping gebouw H

interieur 3e verdieping gebouw H Erasmus Universiteit Rotterdam interieur 3e verdieping gebouw H jefvandenputte architectuur 1 2 opgave De opgave heeft betrekking op de 3e verdieping van gebouw H van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Nadere informatie

Kloostergang met krokodillenhuid

Kloostergang met krokodillenhuid Kloostergang met krokodillenhuid De anier -70 sociale huurappartementen Den Haag van Herk De Kleijn Schroeder & de Jong architecten bv lid N Groenhoedenveem 22 1019 L msterdam 020-4185131 www.hksj.nl info@vanherkdekleijn.nl

Nadere informatie

Ruimtelijke motivering ten behoeve van een dakopbouw op het pand van de voormalige V&D aan de Schapenmarkt 4-6

Ruimtelijke motivering ten behoeve van een dakopbouw op het pand van de voormalige V&D aan de Schapenmarkt 4-6 Ruimtelijke motivering ten behoeve van een dakopbouw op het pand van de voormalige V&D aan de Schapenmarkt 4-6 Gemeente s-hertogenbosch december 2016 Inhoudsopgave 1.1 Inleiding 1.2 Aanleiding 1.3 Vigerend

Nadere informatie

ENKHUIZEN, BINNENSTAD EN ZONNECOLLECTOREN. Vereniging Oud Enkhuizen en Stichting Stadsherstel februari 2017

ENKHUIZEN, BINNENSTAD EN ZONNECOLLECTOREN. Vereniging Oud Enkhuizen en Stichting Stadsherstel februari 2017 1 ENKHUIZEN, BINNENSTAD EN ZONNECOLLECTOREN Vereniging Oud Enkhuizen en Stichting Stadsherstel februari 2017 Inhoud 1. inleiding 2. beschermd stadsgezicht 3. de Welstandsnota van Enkhuizen 4. geplaatste

Nadere informatie

CLUBHUIS GOUDSE MIXED HOCKEY CLUB (GMHC)

CLUBHUIS GOUDSE MIXED HOCKEY CLUB (GMHC) CLUBHUIS GOUDSE MIXED HOCKEY CLUB (GMHC) GOUDA PAGINA 1 UITBREIDING EN RENOVATIE VAN BESTAAND CLUBGEBOUW heeft de architectenopdracht van ontwerp tot en met aanbesteding verkregen voor de verbouw / nieuwbouw

Nadere informatie

planconcept ideeënprijsvraag Zo Wil Ik Wonen

planconcept ideeënprijsvraag Zo Wil Ik Wonen planconcept ideeënprijsvraag Zo Wil Ik Wonen 1. Strategisch kader Hoe wordt een betaalbare, duurzame woning ontwikkelt met een maximale betrokkenheid van de koper. Gemeenten willen onderscheidende projecten,

Nadere informatie

De renovatie van Blaak 34

De renovatie van Blaak 34 De renovatie van Blaak 34 Van sleets kantoorgebouw tot hernieuwd monument 23 mei 2016 V8 architects Vasteland 8 3011 BK Rotterdam +31 (0)10 412 33 44 contact@v8architects.nl www.v8architects.nl Ambitie

Nadere informatie

Project 179 Huize Vreeburg

Project 179 Huize Vreeburg Project 179 Huize Vreeburg Dorpsstraat 66, Rosmalen Oprachtgever: SonderJansen, Rosmalen april 2011 - maart 2014 Landschapsarchitect: Anne Laansma, Esch Ontwerp tafels: Roderick Vos, s-hertogenbosch Fotograaf:

Nadere informatie

CHRISTIAAN HUYGENS COLLEGE

CHRISTIAAN HUYGENS COLLEGE CHRISTIAAN HUYGENS COLLEGE Start: 2006 - Oplevering: 2010 Bruto vloer oppervlakte: 7.800 m2 Locatie: Eindhoven Functie: VMBO school Performance: CO2 neutraal, energie leverend, energie dak, smart grid

Nadere informatie

Solflex Zonwering shutter techniek

Solflex Zonwering shutter techniek Solflex Zonwering shutter techniek Over onze shutters Voordelen Product overzicht Meetinstructies Montage Houten shutters vs Kunststof shutters Voordelen Houten shutters Geverfde en gekleurde afwerking

Nadere informatie

First Immo nv Frankrijklei 156 te B-2000 Antwerpen Tel. 03/206.76.76 Fax. 03/227.33.44 info@firstimmo.be www.firstimmo.be Residentie Thonethouse

First Immo nv Frankrijklei 156 te B-2000 Antwerpen Tel. 03/206.76.76 Fax. 03/227.33.44 info@firstimmo.be www.firstimmo.be Residentie Thonethouse First Immo nv Frankrijklei 156 te B-2000 Antwerpen Tel. 03/206.76.76 Fax. 03/227.33.44 info@firstimmo.be www.firstimmo.be Residentie Thonethouse Thonetlaan 98-100 2050 Antwerpen-Linkeroever Inleiding.

Nadere informatie

RED DE KUIP VERSUS DE KUIP GROEIT : WIE IS DE MOOISTE? ONTWERPEN VOOR DE VERNIEUWDE KUIP ONDER DE LOEP

RED DE KUIP VERSUS DE KUIP GROEIT : WIE IS DE MOOISTE? ONTWERPEN VOOR DE VERNIEUWDE KUIP ONDER DE LOEP RED DE KUIP VERSUS DE KUIP GROEIT : WIE IS DE MOOISTE? ONTWERPEN VOOR DE VERNIEUWDE KUIP ONDER DE LOEP Vers Beton April 2014 ACHTERGROND 2 OVER DIT ONDERZOEK In april 2014 hebben onderzoeksbureau MetrixLab

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie