Ookjij kan meebeslissen - Lesboek. Ookjij kan. Meebeslissen. Lesboek. Een programma over politiek en staatsinrichting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ookjij kan meebeslissen - Lesboek. Ookjij kan. Meebeslissen. Lesboek. Een programma over politiek en staatsinrichting"

Transcriptie

1 Ookjij kan meebeslissen - Lesboek Ookjij kan Meebeslissen Lesboek Een programma over politiek en staatsinrichting

2 2 Ookjij kan meebeslissen

3 Ookjij kan Meebeslissen Lesboek Een programma over politiek en staatsinrichting

4 4 Ookjij kan meebeslissen

5 1 Dit zijn jaap en lisa Zij zijn op avontuur. Dit zijn Jaap en Lisa Zij zijn op avontuur Op zoek naar politiek En ons Nederlands bestuur Dit zijn Jaap en Lisa Zij reizen niet alleen Ook jij kan meebeslissen! Net als iedereen. Ookjij kan meebeslissen 5

6 6 Ookjij kan meebeslissen

7 Jaap zit op zijn kamer. Lisa komt binnen. 2 Wetten en regels Wie zorgt ervoor dat het geen zootje wordt? Wat is het hier een troep, zegt Lisa. Jaap, kijkt om zich heen. Jaap vraagt of hij de troep moet opruimen. Tuurlijk, zegt Lisa, wie anders? Waarom moet ik alles zelf doen, vraagt Jaap. Je hoeft helemaal niet alles zelf te doen. Lisa wijst naar buiten. Ookjij mag meebeslissen 7

8 2 Wetten en regels Wie rijdt er in de vuilniswagen, vraagt Jaap. De vuilnisman natuurlijk, roept Lisa. Ja, dat begrijp ik, maar wie is dat? Jaap heeft nog meer vragen. Waar gaat die vuiliniswagen heen? Lisa weet het niet. Rijdt deze vuilniswagen door het hele land? Nee natuurlijk niet, zegt Lisa. Eén vuilniswagen voor HET HELE LAND is nooit genoeg. De vuilniswagen zou wekenlang onderweg zijn. Dat begrijpt Jaap. Maar wie laat die vuilniswagens rijden? Dat weet Lisa ook niet. Jaap gaat nu alles vragen. Wie zorgt er voor water uit de kraan? Wie zorgt er voor het licht? Wie bouwt alle huizen en scholen? Wie legt autowegen en fietspaden aan? Wie zorgt ervoor dat het geen zootje wordt? 8 Ookjij kan meebeslissen

9 Hoe werkt Nederland? In Nederland is bijna alles geregeld. Er is gas, licht en water. Er zijn wegen en verkeersborden. Er zijn winkels en zwembaden. Er is telefoon en internet. En er zijn heel veel regels. Daar moet je je aan houden. Ook moet je zelf wat doen, zoals boodschappen en natuurlijk moet je je troep opruimen. Ookjij kan meebeslissen 9

10 2 Wetten en regels In Nederland wonen 16 miljoen mensen. Dat is heel veel. Je kunt nooit iedereen kennen. Gelukkig zijn er regels voor iedereen. Nederland is een democratie. In een democratie mag iedereen meedoen. Ook jij kan meepraten en meedenken. En ook jij kan meebeslissen over alles. Dat is heel eerlijk, maar ook lastig. Zoveel mensen kun je niet allemaal kennen. En als iedereen tegelijk praat, versta je niks. Om samen afspraken te maken zijn er verkiezingen. Bij verkiezingen kies je een deel van alle mensen. Een paar van die mensen worden minister. De ministers zitten in de regering. De regering maakt regels en afspraken voor Nederland. 10 Ookjij kan meebeslissen

11 2 Wetten en regels Nederland ligt in Europa. Europa is een werelddeel. In Europa liggen heel veel landen. Sommige landen zijn groter dan Nederland. Sommige landen zijn kleiner dan Nederland. Alle landen hebben een eigen taal. En alle landen hebben een eigen regering. Om elkaar beter te begrijpen werken 27 landen samen. Die samenwerking heet de Europese Unie. De Nederlandse regering zit in Den Haag. In Den Haag is Het Binnenhof. Op Het Binnenhof zit de Tweede Kamer. De mensen in de Tweede Kamer vergaderen. Ze vergaderen over de plannen van de regering. Goede plannen gaan door. De goede plannen worden wetten. Wetten zijn regels. De eerste wet is de grondwet. Daarin staat hoe je andere wetten maakt. Wetten gelden voor iedereen. Van de wet mag je geen rotzooi op straat gooien. Ookjij kan meebeslissen 11

12 2 Wetten en regels Ministers kunnen niet alles regelen. Nederland is daarvoor te groot. Nederland is verdeeld in 12 provincies. Wat de provincie regelt hoeft Den Haag niet te doen. Om plannen en regels uit te voeren is geld nodig. Dat geld heet: belasting. Ook jij betaalt belasting. Heb je veel geld, dan betaal je veel belasting. Heb je weinig geld, dan betaal je minder. De provincie zijn verdeeld in gemeenten. Die zijn nog kleiner dan de provincies. Zij doen wat de provincie niet doet, bijvoorbeeld vuilnis ophalen. En jij moet het aan de straat zetten. Jaap en Lisa zien de vuilniswagen de hoek om gaan. Twee vuilnismannen hangen achteraan de wagen. Dus dat zijn mensen van de gemeente, zegt Jaap. Ja, zegt Lisa, zij halen elke week jouw troep op. Handig, lacht Jaap. 12 Ookjij kan meebeslissen

13 3 Wat is politiek? Lisa vindt Jaap somber. In de politiek zeggen mensen hoe het land eruit moet zien Ik ben boos, niet somber, zegt Jaap. Vroeger stond hier een bos nu maar één boom. Jaap wil weer een bos. Ga dan in de politiek, zegt Lisa. Politiek? Jaap weet niet wat dat is. Ookjij kan meebeslissen 13

14 3 Wat is Politiek? In de politiek zeggen mensen hoe het land eruit moet zien. Ze maken ook wetten. Ook tegen het omzagen van bomen. Maar waar is de politiek? Lisa en Jaap willen het thuis vragen. Het is te druk om over te steken. Er is een demonstratie. Mensen met spandoeken roepen: Wij willen geen oorlog! Lisa en Jaap vragen de mensen of zij in de politiek zitten. Iedereen zit in de politiek, zegt een man met een pet. Dat begrijpen Lisa en Jaap niet. Hij legt het uit. 14 Ookjij kan meebeslissen

15 Als je 18 jaar of ouder bent kan je stemmen. Wat zijn verkiezingen? Je stemt dan op een politieke partij. Dat is een groep mensen met dezelfde ideeën. Ookjij kan meebeslissen 15

16 3 Wat is Politiek? Elke vier jaar zijn er verkiezingen. Dan stem je op jouw favoriete partij. De partij met de meeste stemmen wint. Deze partij zoekt meestal nog andere partijen. Met zijn allen besturen zij Nederland. Samen heten ze de regering. Na de verkiezingen komt er ook een Tweede Kamer. Partijen met genoeg stemmen gaan naar de Tweede Kamer. De winnaar krijgt de meeste stoelen in die Kamer. De stoelen heten in de Tweede Kamer: zetels. Heb je weinig stemmen, dan krijg je weinig zetels. De Tweede Kamer praat over plannen van de regering. Als de Tweede Kamer geen extra bomen wil, dan komen ze er niet. 16 Ookjij kan meebeslissen

17 3 Wat is Politiek? Lisa en Jaap worden vrolijk. Zij willen ook wel stemmen. Jaap wil een partij voor meer bomen. Zijn er politieke partijen die dat ook willen? Partijen komen op televisie om te zeggen wat ze willen. En ze hebben een verkiezingsprogramma. Daarin staan plannen van een partij. Verkiezingsprogramma s staan in de krant, en ook op internet, zegt de man met de pet. Ookjij kan meebeslissen 17

18 18 Ookjij kan meebeslissen

19 4 De regering Jaap en Lisa gaan een dagje uit, naar het strand in Scheveningen. De regering en de Tweede Kamer maken de wetten. Vlak voor Den Haag moet hun bus stoppen. File!, roept de chauffeur. Lisa wordt ongeduldig. Waarom maken ze de weg niet breder? Dan kunnen we doorrijden. Ookjij kan meebeslissen 19

20 4 de regering Vraag dat maar aan de minister, lacht de chauffeur. Minister? Vragen Lisa en Jaap. Ja, in Nederland is voor alles een minister. Voor het geld is de minister van Financiën. Voor het leger is de minister van Defensie. Voor werk zorgt de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Voor de wegen zorgt de minister van Verkeer en Waterstaat. En ook voor de files, zegt Lisa. Ja maar ook voor de rivieren en de zee, zegt de chauffeur. En voor het strand!, roept Jaap. 20 Ookjij kan meebeslissen

21 Er is voor alles een minister. Er zijn totaal 16 ministers. Hoe werkt de regering? Samen met de koningin heten zij de regering. De ministers maken alle plannen en regels. De minster-president is de hoogste minister. Ookjij kan meebeslissen 21

22 4 De regering De koningin kijkt alleen of alles goed gaat. De regering zit in Den Haag. In Den Haag zit ook de Tweede Kamer. In de Tweede Kamer zitten 150 mensen. Ze komen op voor alle inwoners van Nederland. De mensen in de Tweede Kamer heten kamerleden. Kamerleden vergaderen over plannen van de regering. Na de vergadering gaan ze stemmen. Een plan is goed als veel kamerleden dat vinden. 22 Ookjij kan meebeslissen

23 4 De regering Slechte plannen gaan in de prullenbak. Goede plannen komen in de Eerste Kamer. De mensen in de Eerste Kamer lezen alle plannen. Ze lezen heel precies en gaan dan ook vergaderen. Als zij het plan goed vinden zet de koningin haar handtekening. Het plan gaat dan pas echt door. Net als de bus!, zegt Jaap. Ookjij kan meebeslissen 23

24 24 Ookjij kan meebeslissen

25 Jaap en Lisa fietsen naar het bos. 5 Wat is belasting? Belasting is het geld van alle bewoners van Nederland In het bos is een waterval. Ze pakken hun fietskaart. Er is een fietspad naar de waterval. Jaap en Lisa gaan heel hard. Plotseling houdt het fietspad op. Het asfalt gaat over in mul zand. Jaap en Lisa staan net op tijd op de rem. Ookjij kan meebeslissen 25

26 5 Wat is belasting? Verbaasd kijken ze om zich heen. Er staat wel een bord: waterval 2 km. Hoe kan dat nou? Zeggen Jaap en Lisa. Het geld was op horen ze achter zich. Voor een gele bouwkeet zit een man. Jaap en Lisa laten hem de fietskaart zien. Hier zou een fietspad moeten lopen. Ja dat was ook de bedoeling, zegt de man. Maar hier stopt het fietspad. Want het geld was op. Welk geld? Vraagt Jaap. Geld van de belasting, zegt de man. Wat is belasting? Vraagt Lisa. Dat is het geld van alle bewoners van Nederland. Ministers en de Tweede Kamer maken plannen voor Nederland. Voor alle plannen en wetten is geld nodig. Iedereen moet daarvan een deel betalen. Dat deel heet de belasting. 26 Ookjij kan meebeslissen

27 5 Wat is belasting? Heb je veel geld, dan betaal je veel belasting. Heb je weinig geld, dan betaal je minder belasting. Van belasting maken we wegen. Van belasting bouwen we scholen. Van belasting betalen we politie. Van belasting betalen we heel veel. Iedereen die geld verdient betaalt belasting. Iedereen die iets koopt betaalt belasting. Dus ik betaal ook belasting, zegt Lisa. Ja, ook als je boodschappen doet, zegt de man. Toch zijn er altijd meer plannen dan geld. De belasting gaat naar de Minister van Financiën. De Minister van Financiën telt het geld. Met alle andere ministers samen verdeelt hij het geld. Ookjij kan meebeslissen 27

28 5 Wat is belasting? De Minister van Financiën let op alle ministers. Ze mogen niet meer geld uitgeven dan ze hebben. Als het geld op is wordt er bezuinigd. Niet alle plannen worden dan uitgevoerd. Voor het plan van dit fietspad was niet genoeg geld. Dan gaan we lopen naar de naar de waterval, zegt Jaap. Samen lopen ze naar de waterval. Het water van de waterval raakt nooit op. 28 Ookjij kan meebeslissen

29 6 Wat doet de gemeente? De gemeente, dat ben je zelf Met mooi weer gaan Jaap en Lisa voetballen. Ze voetballen met vrienden op een veldje. Maar vandaag is het veldje weg. Er is nu alleen nog een diep gat in de grond. Er rijden vrachtwagens met zand rond. Ookjij kan meebeslissen 29

30 6 Wat doet de gemeente? Lisa loopt naar een chauffeur. Waar is ons voetbalveld? We moesten het veld afgraven. Waarom?! We voetballen hier altijd! We moeten hier huizen bouwen. Moeten? Waarom? Van wie? Het moet van de gemeente. Wat gemeen, roept Jaap. Gemeente is niet hetzelfde als gemeen, zegt de chauffeur. De gemeente, dat ben je ook zelf. Heel Nederland heeft 16 miljoen inwoners. Dat zijn heel veel mensen. Daarom is Nederland verdeeld in kleinere delen. Die delen heten provincies. Ook provincies zijn groot. Daarom zijn provincies verdeeld in gemeenten. De gemeente wordt bestuurd door de gemeenteraad. Het hoofd van de gemeenteraad is de burgemeester. De burgemeester wordt geholpen door wethouders. Burgemeester en wethouders worden samen B en W genoemd. In de gemeenteraad zitten ook nog gemeenteraadsleden. 30 Ookjij kan meebeslissen

31 6 Wat doet de gemeente? De gemeenteraad maakt de regels voor de gemeente. De regels zeggen waar honden mogen poepen. De regels zeggen waar auto s mogen parkeren. De regels zeggen wanneer je het vuilnis buiten moet zetten. De regels zeggen waar er gebouwd mag worden. De chauffeur wil verder rijden. Maar Jaap en Lisa hebben nog een vraag. Zijn er dan geen regels voor voetbalveldjes? Jawel, maar soms zijn huizen belangrijker dan voetbalveldjes. B en W maken ook nieuwe regels en plannen. Ook voor een nieuw voetbalveld? vraagt Jaap. De gemeenteraadsleden praten over de plannen. In de gemeenteraadsvergadering wordt er gestemd over de plannen. Wordt een plan goedgekeurd dan wordt het uitgevoerd. Een gemeenteraadsvergadering is openbaar. Iedereen mag erbij zijn. Ookjij kan meebeslissen 31

32 6 Wat doet de gemeente? Maar je mag niet meepraten over plannen. Je mag alleen luisteren. Hoe kunnen we dan een voetbalveld terugkrijgen? Dan moet je stemmen op een partij die dat ook wil. Jaap en Lisa willen weten wanneer ze kunnen stemmen. Dat weet ik niet, zegt de chauffeur. In elk geval zijn er 1 keer in de 4 jaar gemeenteraadsverkiezingen. De chauffeur rijdt weer verder. Jaap en Lisa willen zeker stemmen. Maar eerst gaan ze zoeken naar een nieuw voetbalveld. 32 Ookjij kan meebeslissen

33 Jaap heeft een oom, oom Ed. Oom Ed heeft een boot. 7 wat doet de provincie? Nederland is verdeeld in 12 provincies Jaap en Lisa varen vandaag mee. We varen de stad uit, zegt oom Ed. Waar gaan ze heen? Gewoon een beetje varen door de provincie, zegt oom Ed. Jaap en Lisa vragen wat provincie precies betekent. Oom Ed legt het uit. Ookjij kan meebeslissen 33

34 7 wat doet de provincie? Nederland is verdeeld in 12 provincies. De 12 provincies zijn verdeeld in veel gemeenten. Gemeenten zijn kleiner dan de provincies. In de gemeenten liggen dorpen en steden. Ik woon in het dorp Leegkerk, zegt oom Ed. Leegkerk ligt in de gemeente Groningen. De gemeente Groningen ligt in de provincie Groningen. Plotseling kan de boot niet verder. Ze moeten wachten voor een brug. Wat moeten we nu doen? Vraagt Lisa. We wachten op de brugwachter, zegt oom Ed. 34 Ookjij kan meebeslissen

35 7 wat doet de provincie? Waar is de brugwachter dan? Hij is een andere brug aan het bedienen. Waarom zijn er niet meer brugwachters? vraagt Jaap. Vraag dat maar aan de Provinciale Staten, zegt oom Ed. Wat zijn dat, Provinciale Staten? Vragen Jaap en Lisa. De Provinciale Staten besturen de provincie. De Provinciale Staten maken regels. Ze bedenken waar bruggen moeten komen. De Provinciale Staten denken over van alles: over natuur, onderwijs, milieu, landbouw en veiligheid. Ookjij kan meebeslissen 35

36 7 wat doet de provincie? Om regels en plannen te bedenken zijn mensen nodig. In de provincie heten plannenmakers gedeputeerden. Gedeputeerden worden geholpen door ambtenaren. De Provinciale Staten beslissen over de plannen. Goede plannen worden uitgevoerd. Slechte plannen gaan in de prullenbak Jullie kunnen dan ook stemmen, zegt oom Ed. Krijgen we dan ook meer brugwachters? Vraagt Lisa. Dan moet je op een partij stemmen die dat ook wil. Daar is de brugwachter al, roept Jaap. Ze kunnen weer verder. Over plannen wordt eerst lang door iedereen vergaderd. De Commissaris van de Koningin leidt de vergadering. De Commissaris van de Koningin is de baas van de provincie. De Commissaris van de Koningin praat met de regering in Den Haag. De Commissaris van de Koningin praat met burgermeesters van de gemeenten. Elke 4 jaar zijn er verkiezingen voor de Provinciale Staten. Dan worden er nieuwe mensen gekozen. 36 Ookjij kan meebeslissen

37 Dit is het provinciehuis van de provincie Groningen. Wat zijn de provinciale Staten? In het provinciehuis zit het bestuur van de provincie. De leden van het bestuur heten de Provinciale Staten. Provinciale Staten vergaderen over plannen voor de provincie. Er zijn over het hele land 12 provincies. Elke provincie is verdeeld in gemeenten. De provincies moeten luisteren naar de wensen van de gemeenten. Ookjij kan meebeslissen 37

38 7 wat doet de provincie? Er zijn 12 provincies: Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel, Gelderland, Limburg, Brabant, Zeeland, Zuid-Holland, Noord-Holland, Utrecht en Flevoland. 38 Ookjij kan meebeslissen

39 We hebben een brief uit Polen!, roept Jaap. 8 De Europese Unie in de Europese Unie werken Europese landen samen De brief is van Marek en Petra. Marek en Petra zijn vrienden uit Polen. Ze kennen elkaar van de camping op Terschelling. Marek en Petra spreken een beetje Nederlands. Dat hebben ze geleerd van hun vader. Hun vader werkte vroeger in Nederland. Ookjij kan meebeslissen 39

40 8 De Europese Unie Marek en Petra komen naar Nederland, zegt Lisa. Wanneer?, vraagt Jaap. Deze zomer! Ze schrijven dat Polen ook bij de EU hoort. Dat begrijpt Lisa niet. EU, dat is de Europese Unie, weet Jaap van televisie. De wereld is verdeeld in werelddelen. Amerika, Australië, Azië, Afrika, Antarctica en Europa Allemaal beginnen ze met een A, behalve Europa. Nederland ligt in Europa. Vroeger was er vaak oorlog tussen die landen. Na de Tweede Wereldoorlog had Europa genoeg van oorlog. De landen wilden samenwerken in plaats van oorlog. Nederland en nog 5 landen gingen samenwerken. Later gingen nog meer landen samenwerken. Nu vormen 27 landen de Europese Unie: de EU. 40 Ookjij kan meebeslissen

41 8 De Europese Unie Alle landen hebben een eigen taal. Alle landen hebben een eigen regering. Alle landen hebben hun eigen producten. Frankrijk heeft Franse kaas. België heeft Belgisch bier. Nederland heeft veel bloemen. De EU heeft afspraken gemaakt over handel. Nu kun je overal in Europa kaas, bloemen en bier kopen. Sinds 1993 is de handel tussen landen nog gemakkelijker. Ook hoef je geen paspoort meer te laten zien bij de grens. En nu de euro er is, hoef je ook niet meer langs de bank. Met de euro kun je in veel EU-landen betalen. Al die afspraken zijn er niet zomaar. Zulke grote afspraken kosten geld: belasting. Elk EU-land betaalt belasting aan de Europese Unie. Rijke landen betalen meer dan arme landen. Maar wie is de baas over Europa? Er zijn 27 EU-landen. Ookjij kan meebeslissen 41

42 8 De Europese Unie De leiders van de landen vergaderen 2 keer per jaar. Dat noemen ze de Europese Raad of de Europese Top. De Europese Top maakt plannen voor de Europese Commissie. De Europese Commissie zit in Brussel. De Europese Commissie bestaat uit 27 eurocommissarissen. Eurocommissarissen bekijken de plannen van de Europese Top. Eurocommissarissen bedenken zelf ook nieuwe wetten. Alle EU-landen moeten zich aan dezelfde wetten houden. En de eurocommissarissen controleren de EU-landen. De plannen van de Commissie gaan naar het Europese Parlement. Voor het Europees Parlement werken 736 mensen. Die mensen heten europarlementariërs. De inwoners van de EU-landen kiezen de europarlementariërs. 42 Ookjij kan meebeslissen

43 8 De Europese Unie Er zijn 27 EU-landen. De europarlementariërs stemmen over de plannen van de Europese Commissie. Soms keuren ze een plan af. Soms keuren ze een plan goed. Soms geven ze alleen een mening. De echte baas van Europa is de Raad van Ministers. In de Raad zitten de ministers van alle EU-landen. Als de meeste ministers een plan goed vinden gaat het door. in de Europese Unie werken Europese landen samen Ookjij kan meebeslissen 43

44 8 De Europese Unie Jaap en Lisa gaan met vakantie. Ze gaan drie weken weg met de bus. Ze rijden eerst naar België. Dan gaan ze naar Frankrijk. Dan door Duitsland naar Polen. Voor Polen moeten ze apart Pools geld hebben. In Polen hebben ze geen euro, maar zloty. Jaap en Lisa wisselen bij de bank euro s voor zloty s. Jaap en Lisa gaan in Polen naar Marek en Petra. Na de vakantie komen Marek en Petra in Nederland wonen. 44 Ookjij kan meebeslissen

45 8 De Europese Unie De vader van Marek en Petra gaat in Nederland werken. Hij gaat kristal uit Polen verkopen. In Polen hebben ze veel kristal. Misschien komt er wel een Poolse euro. Vroeger kon je als Pool niet zomaar in Nederland werken. Maar sinds 1 mei 2004 hoort Polen ook bij de EU. In de EU-landen komen zoveel mogelijk dezelfde regels. In juni 2009 waren er verkiezingen in de Europese Unie. In alle landen van de Europese Unie werd gestemd. Iedere vijf jaar wordt er gestemd voor een Europees Parlement. Jaap en Lisa mochten hun stemmen uitbrengen. Marek en Petra hebben ook gestemd. Ookjij kan meebeslissen 45

46 46 Ookjij kan meebeslissen

47 Er ligt een kaart in de brievenbus. Jaap heeft post! 9 Verkiezingen en stemmen Iedere Nederlander boven de 18 mag stemmen Stempas staat op de kaart. Hé Jaap, mag jij ook stemmen?! Lisa komt binnen. Ze heeft net zo n kaart als Jaap. Stemmen? Ja, we mogen stemmen. Als je 18 jaar of ouder bent, mag je stemmen. Je stemt op een politieke partij. Een politieke partij is een groep mensen. Mensen met ideeën over Nederland. Ookjij kan meebeslissen 47

48 9 Kiezen en stemmen Zullen we dan nu gaan stemmen, zegt Jaap. Nee joh, de verkiezingen zijn over een paar weken. Op je kaart staat wanneer, zegt Lisa. Heel Nederland stemt op dezelfde dag. Tussen half 8 s ochtends en 9 uur s avonds. Daarna worden de stemmen geteld. Lisa moet weer naar huis. Op wie moet ik stemmen, vraagt Jaap. Dat moet je zelf bedenken. We krijgen allemaal een lijst met namen thuis. Op die lijst staan alle mensen van alle partijen. Nu, moet ik gaan, Jaap. Daahaag! Het is de dag van de verkiezingen. Lisa en Jaap gaan samen stemmen. Het buurthuis is vandaag een stembureau. Er zitten 3 mensen achter een tafel. Lisa geeft eerst haar stempas. Ze krijgt haar stempas niet terug. Iedereen mag maar 1 keer een stem uitbrengen. 48 Ookjij kan meebeslissen

49 9 Kiezen en stemmen Lisa krijgt een stembiljet. Met het stembiljet in de hand loopt ze naar het stemhokje. In het stemhokje ligt een rood potlood. Lisa vouwt het stembiljet open. Op het stembiljet staan namen. Dat zijn de namen van alle mensen die je mag kiezen. Lisa pakt het rode potlood. Ze kiest een persoon. Deze persoon is van een politieke partij. Voor deze persoon maakt ze een hokje rood. Lisa vouwt het stembiljet dicht. Ze loopt naar de stembus. Daar gooit ze haar stembiljet in. Lisa is klaar. Dan is Jaap aan de beurt. Op wie heeft Lisa gestemd? Dat weet alleen Lisa. Op wie heeft Jaap gestemd? Dat weet alleen Jaap. Ookjij kan meebeslissen 49

50 Ook jij mag Stemmen Stemmen doe je met een stembiljet. Lees eerst goed je stempas. Op de stempas staat wanneer je moet stemmen. Je kunt in elk stembureau in je woonplaats stemmen. Ookjij mag meebeslissen 50

51 9 Kiezen en stemmen In het stembureau moet je laten zien wie je bent. Daarom moet je een paspoort of identiteitskaart meenemen. Niet vergeten! In het stembureau geef je je stempas af. Die stempas krijg je niet terug. Je laat je paspoort of identiteitskaart zien. Die krijg je natuurlijk wel terug. Je krijgt dan een stembiljet. Bovenaan staan de namen van alle partijen. Onder de namen van de partijen staan de personen. Je mag maar op één persoon stemmen. Dat doe je met het rode potlood. Je maakt een hokje rood voor de persoon waar je op stemt. Dat is jouw favoriete persoon. Ookjij kan meebeslissen 51

52 9 Kiezen en stemmen Je vouwt het stembiljet dicht. Je loopt naar de stembus. Je gooit het biljet in de stembus. Nu heb je gestemd! Het stembureau is open vanaf half 8 s ochtends. Het stembureau sluit 9 uur s avonds. Als je te laat bent mag je niet meer stemmen. Jaap en Lisa hebben al om 12 uur s middags gestemd. Op wie hebben ze gestemd? Dat hoeven ze niet te zeggen. s Avonds na 9 uur worden de stemmen geteld. Pas s nachts zijn alle stemmen geteld. Op televisie kun je zien wie wint. Jaap en Lisa gaan de hele avond televisie kijken. Morgen staat de winnaar in de krant. 52 Ookjij kan meebeslissen

53 10 Na de verkiezingen En de winnaar is... Jaap en Lisa hebben gestemd. Lisa stemde op een partij voor beter onderwijs, Jaap stemde op een partij voor bomen. Vanavond worden alle stemmen geteld. De uitslag komt op televisie. Kom snel kijken wie heeft gewonnen, zegt Jaap. Nee joh, zegt Lisa, dat weet nog niemand. Ze moeten eerst alle stemmen tellen. Dat zijn er miljoenen. En de stembureaus zijn net dicht. Ookjij kan meebeslissen 53

54 10 Na de verkiezingen Lisa en Jaap hebben er zin in. De hele avond gaat het op televisie over de verkiezingen. Dat is spannend. De partij met de meeste stemmen wint. Het duurt toch wel lang, vindt Lisa. Alle chips en cola zijn al op. Dan is de winnaar bekend. Het is niet haar favoriete partij. Het is ook niet Jaaps favoriete partij. De winnaar heeft veel stemmen, maar niet alle stemmen. De winnaar heeft bijna de helft van alle stemmen. Dat is niet genoeg om alleen te regeren. De winnaar moet nu op zoek naar andere partijen. Met die andere partijen vormt de winnaar de regering. Dat duurt maanden, zeggen ze op tv. Dat is best lang, vinden Jaap en Lisa. Ze kunnen beter gaan slapen. 54 Ookjij kan meebeslissen

55 10 Na de verkiezingen Jammer hè, zegt Jaap bij de deur. Kom op Jaap, zegt Lisa. We doen nog steeds mee hoor! Hoezo dan? Misschien mogen we toch mee regeren. Als de winnaar met ons wil samenwerken. Maar we komen wel in de Tweede Kamer, zegt Lisa. De Tweede Kamer controleert het werk van de regering. Er zijn 150 stoelen in de Tweede Kamer. Die stoelen heten zetels. Onze partijen hebben genoeg stemmen gekregen, om een paar zetels in de Tweede Kamer te krijgen. Jaap loopt lachend naar huis. Nieuwe ronden, nieuwe kansen. Ookjij kan meebeslissen 55

56 56 Ookjij kan meebeslissen

Stem ook! Woensdag 18 maart kiezen we twee keer

Stem ook! Woensdag 18 maart kiezen we twee keer Provinciale Statenverkiezingen Woensdag 18 maart kiezen we twee keer Stem ook! Op woensdag 18 maart zijn er verkiezingen voor de Provinciale Staten en Waterschappen. Iedereen vanaf 18 jaar mag dan stemmen.

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen. Stem ook!

Gemeenteraadsverkiezingen. Stem ook! Gemeenteraadsverkiezingen Woensdag 19 maart GEMEENTERAADSverkiezingen Stem ook! Op woensdag 19 maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Iedereen vanaf 18 jaar mag dan stemmen. Bepaal mee wie er in de gemeenteraad

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst Bijlage 4 Verklarende woordenlijst Ambtenaar persoon die een baan heeft bij de overheid Amendement de Tweede Kamer wil iets aan een voorstel voor een wet veranderen B en W de burgemeester en de wethouders

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

Verkiezingen. Mensen met dezelfde ideeën vormen gemeenten besturen.

Verkiezingen. Mensen met dezelfde ideeën vormen gemeenten besturen. Verkiezingen Op zondag 7 juni moeten alle inwoners tegelijk verkiezen we ook kandidaten van België die ouder zijn dan 18 jaar naar voor het Europees Parlement, waar men de stembus. Ze moeten mensen kiezen

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

Verkiezingen 2010! Waarom kiezen? Overal foto's. Auteur: Stef Van Malderen. In ons land zijn er veel ministers. Zij zorgen er samen met hun

Verkiezingen 2010! Waarom kiezen? Overal foto's. Auteur: Stef Van Malderen. In ons land zijn er veel ministers. Zij zorgen er samen met hun Auteur: Stef Van Malderen Overal foto's Waarom kiezen? In ons land zijn er veel ministers. Zij zorgen er samen met hun medewerkers voor dat alles goed loopt in ons land. Het verkeer, de politie, de school,...

Nadere informatie

STEM JIJ OOK? VERKIEZINGEN TWEEDE KAMER WAAROM IS STEMMEN BELANGRIJK? OP WIE KAN IK STEMMEN? WAAROVER BESLIST DE TWEEDE KAMER? HOE MOET IK STEMMEN?

STEM JIJ OOK? VERKIEZINGEN TWEEDE KAMER WAAROM IS STEMMEN BELANGRIJK? OP WIE KAN IK STEMMEN? WAAROVER BESLIST DE TWEEDE KAMER? HOE MOET IK STEMMEN? STEM JIJ OOK? Kijk voor meer informatie op: www.stemjijook.nu WAAROM IS STEMMEN BELANGRIJK? OP WIE KAN IK STEMMEN? WAAROVER BESLIST DE TWEEDE KAMER? HOE MOET IK STEMMEN? VERKIEZINGEN TWEEDE KAMER WOENSDAG

Nadere informatie

Workshop Tweede Kamerverkiezingen

Workshop Tweede Kamerverkiezingen Workshop Tweede Kamerverkiezingen Korte omschrijving workshop In deze workshop leren de deelnemers wat de Tweede Kamer doet, hoe ze moeten stemmen en op welke partijen ze kunnen stemmen. De workshop bestaat

Nadere informatie

Workshop B Hoe kan ik stemmen?

Workshop B Hoe kan ik stemmen? Workshop B Hoe kan ik stemmen? Workshop B - Hoe kan ik stemmen? Korte omschrijving werkvorm In deze workshop doorlopen de deelnemers de stemprocedure van A tot Z in een zo reëel mogelijke setting. Dit

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar!

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar! Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 12 september Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

Ik ben de Hamer. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. HET BESTUUR VAN DE EUROPESE UNIE GROEP 7 8

Ik ben de Hamer. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. HET BESTUUR VAN DE EUROPESE UNIE GROEP 7 8 Ik ben de Hamer Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Aangeboden door Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer. www.eu.nl -> onderwijs Goedendag! Als

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8 Tweede Kamerverkiezingen groep 7 en 8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De Tweede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet 10 9. De oppositie

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

WIE BESTUURT DE GEMEENTE?

WIE BESTUURT DE GEMEENTE? WIE BESTUURT DE GEMEENTE? De gemeente dichtbij Dagelijks heeft u met de gemeente te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw vuilnis wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden aangelegd. Bij

Nadere informatie

Jij wilt een beter Brabant? Wij ook! Verkiezingsprogramma Partij voor de Vrijheid uitgelegd voor mensen met een verstandelijke beperking

Jij wilt een beter Brabant? Wij ook! Verkiezingsprogramma Partij voor de Vrijheid uitgelegd voor mensen met een verstandelijke beperking Jij wilt een beter Brabant? Wij ook! Verkiezingsprogramma Partij voor de Vrijheid uitgelegd voor mensen met een verstandelijke beperking Verkiezingsprogramma Op 2 maart mag je kiezen. Stemmen noemen we

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

Lesmateriaal voor het (V)MBO

Lesmateriaal voor het (V)MBO Lesmateriaal voor het (V)MBO Binnenkort nemen uw leerlingen deel aan een Jongerengemeenteraad. Het project Jongerengemeenteraad laat jongeren in de leeftijd van 14 19 jaar zien hoe beleid tot stand komt

Nadere informatie

Handboek Politiek deel 2

Handboek Politiek deel 2 Handboek Politiek deel 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? 1 Wie bestuurt de gemeente? 2 De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

VERKIEZINGSKRANT 15 MAART 2017 TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN STEM OOK!

VERKIEZINGSKRANT 15 MAART 2017 TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN STEM OOK! VERKIEZINGSKRANT 15 MAART 2017 TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN STEM OOK! Wil jij weten welke politieke partij bij jou past? Doe de test op www.stemwijzer.nl. Op woensdag 15 maart zijn er Tweede Kamerverkiezingen.

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma

Verkiezingsprogramma Verkiezingsprogramma Op 15 maart zijn er weer verkiezingen. Iedereen mag kiezen op welke politieke partij hij of zij stemt. We kiezen dan de partijen die vier jaar lang samen bepalen wat er gebeurt. En

Nadere informatie

DE EUROPESE UNIE EERSTE EN DE WERKVORM IN HET KORT

DE EUROPESE UNIE EERSTE EN DE WERKVORM IN HET KORT DE EUROPESE UNIE JANUARI 2016 - POLITIEK IN PRAKTIJK #1 EERSTE EN WAT HEB JE NODIG Grote letters A, B en C Aftelklok (op digibord) 50 sterren, uitgeprint op geel papier Circa 4 grote enveloppen Een prijsje

Nadere informatie

Nieuwsbrief CliëntAanZet

Nieuwsbrief CliëntAanZet Nummer 2 februari 2014 Van de redactie Hallo, Hier weer een nieuwe nieuwsbrief CliëntAanZet. Deze keer gaat de nieuwsbrief over de verkiezingen voor de gemeente op 19 maart. Heb je een leuk idee voor deze

Nadere informatie

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 9 juni. Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks ook

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

AEG deel 3 Naam:. Klas:.

AEG deel 3 Naam:. Klas:. AEG deel 3 Naam:. Klas:. 1-Video Grensverleggend Europa; Het moet van Brussel. a-in welke Europese stad staat Jan Jaap v.d. Wal? b-beschrijf in het kort waarom een betere Europese samenwerking nodig was.

Nadere informatie

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel)

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Als voorbereiding op de opdracht kunt u onderstaande tekst lezen. Wat heb jij aan Europa Europa een ver van je bed show? Nee hoor. Je eten, je kleding, de prijs

Nadere informatie

Dit is een oefentoets KNM voor het inburgeringsexamen. Print deze toets uit. Elke vraag is multiple choice. U mag geen woordenboek gebruiken.

Dit is een oefentoets KNM voor het inburgeringsexamen. Print deze toets uit. Elke vraag is multiple choice. U mag geen woordenboek gebruiken. Informatie Het echte examen Kennis Nederlandse Maatschappij (KNM) is een examen dat u doet op de computer. U kijkt naar korte filmpjes op de computer. In de filmpjes ziet u Nederlandse situaties. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Wat vindt de ChristenUnie belangrijk

Wat vindt de ChristenUnie belangrijk Wat vindt de ChristenUnie belangrijk Verkiezingsprogramma in eenvoudige taal Tweede Kamer 2017-2021 Verkiezingsprogramma 2017-2021 Eenvoudige taal Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering.

Nadere informatie

Stemmen Gemeenteraadsverkiezingen 2014

Stemmen Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Stemmen Gemeenteraadsverkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten, in

Nadere informatie

5.1 De kaart van Nederland

5.1 De kaart van Nederland LB 0-5. De kaart van Nederland Wat betekent dit bord, denk je? Welke zin hoort bij welk woord? Trek lijnen. Een schaalstok...... geeft de vier windrichtingen op de kaart aan. Een legenda...... geeft aan

Nadere informatie

Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad?

Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad? Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad? Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad? Korte omschrijving workshop De workshop begint met een kort filmpje over de gemeenteraad. De workshopleider doet vervolgens met

Nadere informatie

Stem dan ChristenUnie. André Rouvoet ChristenUnie

Stem dan ChristenUnie. André Rouvoet ChristenUnie Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 22 november. Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

Herziene versie 2012 MET WERKBLAD EN PUZZEL. groepen 6-8

Herziene versie 2012 MET WERKBLAD EN PUZZEL. groepen 6-8 Herziene versie 2012 M WRKBLAD N PUZZL groepen 6-8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De weede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Kindergemeenteraad 2016. Leerlingenboek

Kindergemeenteraad 2016. Leerlingenboek Kindergemeenteraad 2016 Leerlingenboek Inhoudsopgave 3 Voorwoord van de Burgemeester 4 Les 1: Democratie 6 Les 2: Politiek in Nederland 8 Les 3: Politieke Partijen 10 Les 4: De Gemeente 12 Les 5: Politiek

Nadere informatie

Een gevaarlijke vriend

Een gevaarlijke vriend MARIAN HOEFNAGEL Een gevaarlijke vriend Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 Een mooie auto De bel gaat; het is vijf over drie. De school gaat uit. Kamal doet zijn boeken in zijn rugtas en loopt naar de

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

Een retour Rotterdam

Een retour Rotterdam 71 71 HOOFDSTUK 5 Een retour Rotterdam WOORDEN 1 Wat hoort bij elkaar? 1 zebrapad a pinnen 2 auto b binnengaan 3 automaat c oversteken 4 ingang d parkeren 2 Kies uit: tram vertraging door de week strippenkaart

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 1

Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier.

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van

Nadere informatie

WAT DOET DE PROVINCIE?

WAT DOET DE PROVINCIE? WAT DOET DE PROVINCIE? MAART 2015 POLITIEK IN PRAKTIJK #1 WAT HEB JE NODIG? Kleurenprints van de afbeeldingen van gemeente, provincie en Tweede Kamer. 9 geprinte pictogrammen Powerpointpresentatie: http://www.prodemos.nl/co

Nadere informatie

Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015

Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015 Stemmen Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen 2015 2 Voorwoord In dit boek staat informatie over de Provinciale Staten en waterschapsverkiezingen. Die zijn op 18 maart 2015. Het boek gaat over

Nadere informatie

Wie bestuurt het land?

Wie bestuurt het land? Wie bestuurt het land? Nederland is een democratie. Een belangrijk kenmerk van een democratie is een parlement. In zo n parlement zitten mensen die door de bevolking zijn gekozen. Zij zitten namens een

Nadere informatie

Leesboekje de omgeving

Leesboekje de omgeving Leesboekje de omgeving Leesboekje De Omgeving Pagina 1 Dit is de winkel. Dit is de supermarkt. Dit is de bakkerij. Dit is de slagerij. Dit is de boekhandel. Dit is de snackbar. Dit is de bibliotheek. Dit

Nadere informatie

Winnaar van de verhalenwedstrijd De Octant oktober Olle van Damme (groep 6) Stickman. in het leger

Winnaar van de verhalenwedstrijd De Octant oktober Olle van Damme (groep 6) Stickman. in het leger Olle van Damme (groep 6) Stickman in het leger 1 2 Inhoud: Een verhaal over een jongen die naar huis en naar zijn ouders wil gaan, maar dan plotseling in een oorlog belandt. Samen met zijn vriend Luuk

Nadere informatie

Je kunt op internet ook kijken op: www.kieskompas.nl www.stemwijzer.nl www.ookjij.nl www.wiekiesjij.nl. We hopen dat het boek je verder helpt.

Je kunt op internet ook kijken op: www.kieskompas.nl www.stemwijzer.nl www.ookjij.nl www.wiekiesjij.nl. We hopen dat het boek je verder helpt. In dit boek staat informatie over de Provinciale Statenverkiezingen. Die zijn op 2 maart 2011. Het boek gaat over de verkiezingen in de provincie Zuid-Holland. Het Educatief Centrum voor Cliënten van de

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet.

Nadere informatie

Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1. dit is Klaas. Klaas is veer-tien jaar. hij loopt al heel lang.

Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1. dit is Klaas. Klaas is veer-tien jaar. hij loopt al heel lang. Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1 Rouwdouwen Kleur de woorden: sol-daat = geel vecht = rood vrij-heid = groen held = blauw dit is Klaas Klaas is veer-tien jaar hij loopt al heel

Nadere informatie

Stem ook! EDITIE AMSTERDAM

Stem ook! EDITIE AMSTERDAM Gemeenteraadsverkiezingen Woensdag 19 maart GEMEENTERAADSverkiezingen Stem ook! Woensdag 19 maart GEMEENTERAADSverkiezingen EDITIE AMSTERDAM RottERDAM Op woensdag 19 maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen.

Nadere informatie

Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze?

Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze? Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze? Workshop C Waarom is stemmen belangrijk en hoe maak ik mijn keuze? Korte omschrijving workshop In deze workshop ontdekken de deelnemers

Nadere informatie

Derde Kamer. Derde Kamer. Handboek Politiek 1. der Staten-Generaal

Derde Kamer. Derde Kamer. Handboek Politiek 1. der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer Kamer e Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand

Nadere informatie

PRAKTISCHE HANDLEIDING. voor de organisatie van de KINDERVERKIEZINGEN

PRAKTISCHE HANDLEIDING. voor de organisatie van de KINDERVERKIEZINGEN PRAKTISCHE HANDLEIDING voor de organisatie van de KINDERVERKIEZINGEN TWEEDE KAMER 2012 1 INHOUDSOPGAVE Praktische voorbereiding pag. 3 De datum Schriftelijk stemmen Wie is stemgerechtigd? Hoeveel tijd

Nadere informatie

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer e Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Melkweg. Waar woont u? Lezen van Alfa B naar Alfa C. Wonen: wie woont waar? Merel Borgesius Kaatje Dalderop Willemijn Stockmann

Melkweg. Waar woont u? Lezen van Alfa B naar Alfa C. Wonen: wie woont waar? Merel Borgesius Kaatje Dalderop Willemijn Stockmann Melkweg Lezen van Alfa B naar Alfa C Waar woont u? Wonen: wie woont waar? Merel Borgesius Kaatje Dalderop Willemijn Stockmann Colofon Melkweg: Waar woont u?, 2016. Dit boekje is een uitgave van Stichting

Nadere informatie

Stellingen Stemwijzer beter begrijpen

Stellingen Stemwijzer beter begrijpen Stellingen Stemwijzer beter begrijpen 1. Bindend referendum Bij een referendum laten mensen weten wat ze van iets vinden. Bijvoorbeeld of een land bij de Europese Unie mag of niet. Of dat de inwoners in

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen

Tweede Kamerverkiezingen Herziene versie 2017 Tweede Kamerverkiezingen groepen 6-8 inhoud 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De Tweede Kamer 8 5. Kiezen 9 6. De uitslag 10 7. De meerderheid 11 8. Ministers

Nadere informatie

Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal

Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma. Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Jouw idealen in de provincie Basisverkiezingsprogramma Provinciale Staten 2015 in eenvoudige taal Verkiezingen in de provincie Op 18 maart 2015 zijn er verkiezingen in de provincies van Nederland. Iedereen

Nadere informatie

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen

Stem ook! Woensdag 12 september Tweede Kamerverkiezingen Tweede Kamerverkiezingen Wil jij weten welke politieke partij bij jou past? Geef je mening over de stellingen op www.stemwijzer.nl. Ontdek welke politieke partij het best bij jou past. Woensdag 1 september

Nadere informatie

Van-A-3 Verkiezingen

Van-A-3 Verkiezingen Van-A-3 Verkiezingen Didactische suggesties Doelen Dit Actua-magazine verschijnt naar aanleiding van de Europese en Vlaamse verkiezingen op 07 juni 2009. De leerlingen kunnen individueel de Van-A-3 krant

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje b Bijlage VMBO-KB 2008 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje Staatsinrichting van Nederland bron 1 Uit een openbare brief van iemand die zich zorgen maakt over de ontwikkelingen

Nadere informatie

Toeristen in Nederland

Toeristen in Nederland Toeristen in Nederland Het is bijna zomer. Veel Nederlanders gaan lekker op vakantie naar het buitenland. Maar er komen ook heel veel buitenlandse toeristen naar Nederland. Hoeveel zijn dat er eigenlijk?

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 2

Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma van de Partij voor de Dieren in eenvoudige taal Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Utrecht

Verkiezingsprogramma van de Partij voor de Dieren in eenvoudige taal Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Utrecht Jouw idealen in Utrecht Verkiezingsprogramma van de Partij voor de Dieren in eenvoudige taal Gemeenteraadsverkiezingen 2014 Utrecht 1 Jouw idealen in Utrecht Verkiezingsprogramma van de Partij voor de

Nadere informatie

NASCHOOLSE DAGBEHANDELING. Figaro. Welkom! Waarom kom jij naar de groep? Informatieboekje voor kinderen die komen kennismaken. Dit boekje is van:

NASCHOOLSE DAGBEHANDELING. Figaro. Welkom! Waarom kom jij naar de groep? Informatieboekje voor kinderen die komen kennismaken. Dit boekje is van: NASCHOOLSE DAGBEHANDELING Figaro Welkom! Binnenkort kom je kennismaken op Figaro. In dit boekje leggen we je alvast wat dingen uit. Het boekje is gemaakt voor kinderen die hier voor de eerste keer komen,

Nadere informatie

Overheid en economie vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62291

Overheid en economie vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62291 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 20 oktober 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62291 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Eindelijk... de regering!

Eindelijk... de regering! Gerwin De Decker Eindelijk, we hebben een regering! Zo staat het in de krant. Maar wat betekent dat eigenlijk? Daar gaat dit krantje over. Een regering? Bij jou thuis regelen je mama of papa alles. Ze

Nadere informatie

De zak. van. Sinterklaas. Maarten Stevens

De zak. van. Sinterklaas. Maarten Stevens De zak van Sinterklaas Rollen: Sinterklaas: Hoofdpiet: Sinterklaas is Tja Behoeft geen verdere uitleg! Hoofdpiet is al een tijdje Hoofdpiet en moet er voor zorgen dat alles goed gaat. Dat is een belangrijke

Nadere informatie

Bestuur vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62182

Bestuur vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62182 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 20 juni 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62182 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen met je

Nadere informatie

WIE BESLIST WAT? DE WERKVORM IN HET KORT WAT HEB JE NODIG? LEERDOEL HOE LANG DUURT HET? MAART 2015 AAN DE SLAG MET #2

WIE BESLIST WAT? DE WERKVORM IN HET KORT WAT HEB JE NODIG? LEERDOEL HOE LANG DUURT HET? MAART 2015 AAN DE SLAG MET #2 WIE BESLIST WAT? MAART 2015 AAN DE SLAG MET #2 WAT HEB JE NODIG? De powerpoint met de onderwerpen en bestuurslagen: http://www.prodemos.nl/co ntent/download/18824/942 58/file/Aandeslagmet_hoelo ssenweditop.ppsx

Nadere informatie

Leve de democratie? HAVO / VWO

Leve de democratie? HAVO / VWO Leve de democratie? HAVO / VWO Korte omschrijving van de werkvorm Leerlingen doen een test: Welke democratie past bij mij? In de test staan vragen over hoe ze zouden willen dat het democratische systeem

Nadere informatie

Thema In en om het huis.

Thema In en om het huis. http://www.edusom.nl Thema In en om het huis. Les 22. Een huis zoeken Wat leert u in deze les? Praten over uw huis Informatie over het vinden van een nieuwe woning Praten over wat afgelopen is Veel succes!

Nadere informatie

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst Demi Smit Sarah Lingaard Atlas van de toekomst 1 Introductie: Wij hebben de Atlas van onze toekomst gemaakt met daarin onze ideeën voor Nederland in 2040. Hierin hebben wij geprobeerd weer te geven hoe

Nadere informatie

Geen troep op de stoep In de vuilniswagen

Geen troep op de stoep In de vuilniswagen Geen troep op de stoep In de vuilniswagen U kunt het prentenboek ook op een meer interactieve manier aanbieden. Klik op de knop, zodat het digitale prentenboek opent. Onderin ziet u vijf knoppen. Dit zijn

Nadere informatie

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT ROOS Roos (27) is zeer slechtziend. Ze heeft een geleidehond, Noah, een leuke, zwarte labrador. Roos legt uit hoe je het beste met geleidehond en zijn baas

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? 2 De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere

Nadere informatie

2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden.

2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden. Provinciale Stellingen Stellingen 2007-2008 1. Landbouw en woningen moeten wijken voor waterberging. 2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden. 3. Overheid moet bedrijven

Nadere informatie

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Kinderen die een spreekbeurt willen geven Wat een goed idee! Je wilt je spreekbeurt houden over afval, afvalscheiding of recycling. Een super interessant onderwerp

Nadere informatie

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Kinderen die een spreekbeurt willen geven Waar op de wereld wordt het afval nog verwerkt op de manier van vroeger? Wat een goed idee! Je wilt je spreekbeurt

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens raadsleden

Persoonlijke gegevens raadsleden Persoonlijke gegevens raadsleden Dit document bevat de volgende gegevens van raadsleden: Aantal raadsleden naar gemeentegrootte 1998-2016. Aantal raadsleden naar politieke partij 1998-2016. Aandeel vrouwelijke

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl I POLITIEK EN BELEID tekst 8 VVD en D66 samen voor Europese verkiezingen DEN HAAG - D66 gaat toch in zee met de VVD voor de Europese verkiezingen in juni. De samenwerking blijft beperkt tot een lijstverbinding.

Nadere informatie

13 37 38 39 43 100 EXMENVRGEN IJ HET FOTOOEK EN DE FILM NR NEDERLND Nummer Vraagtekst Correcte antwoord vb01 U ziet de Nederlandse vlag. Wat zijn de kleuren van de Nederlandse vlag? vb02 U ziet een foto.

Nadere informatie