COO-module Signaaltransductie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "COO-module Signaaltransductie"

Transcriptie

1 COO-module Signaaltransductie Niveau 2, november 2005 Inleiding 1. Hier zie je drie manieren waarop chemische signalen worden doorgegeven tussen cellen. A. Plaats de juiste namen bij de afbeeldingen. B. Welke van deze kunnen een signaal in een organisme over langere afstand doorgegeven? C. Bij welke manier verwacht je dat de affiniteit van de receptor voor het ligand het hoogst is? 2. Ieder celtype heeft een bepaalde set receptoren in de plasmamembraan die reageert op een specifieke set van signaalmoleculen. Hieronder zie je een aantal van deze sets met een cel die daar receptoren voor heeft. Probeer erachter te komen welk signaal elke set de cel geeft. a. Welke signalen moet de cel ontvangen om te overleven? b. Welke signalen moet de cel ontvangen om te delen? c. Welke signalen moet de cel ontvangen om te differentiëren? d. Welke signalen moet de cel ontvangen om te dood te gaan? 3. Hoe worden de structuren genoemd waarbij signaaloverdracht tussen cellen plaatsvindt via direct contact? 4. Het proces van cel-signalering kan onderverdeeld worden in 3 stappen. Wat zijn deze drie stappen?

2 5. Nadat een ligand bindt aan zijn receptor start een signaaltransductie-cascade. Hierbij worden signalen via eiwitten doorgegeven. Bij deze overdracht zijn drie verschillende concepten / moleculaire schakelaars te onderscheiden. Welke zijn dat? Dit is een schematische weergave van de reacties waarbij een eiwit wordt gefosforyleerd en gedefosforyleerd. Plaats de ontbrekende stoffen in onderstaande tekening. 7. Hieronder staat de schematische weergave van de werking van een G-eiwit. A. Plaats de ontbrekende stoffen in onderstaande tekening. 8. A. Waar in de cel bevinden zich receptoren voor extracellulaire liganden? Behalve plasmamembraan-receptoren zijn er dus ook intracellulaire receptoren. Deze binden ook liganden die van buiten de cel komen. B. Welke eigenschap moeten de liganden hebben die binden aan de intracellulaire receptoren?

3 C. Wat gebeurt er met deze receptoren na binding van het ligand? D. In het geval van een steroïdreceptor wordt een proces in de kern aan de gang gezet. Welk proces? 9. Dit is een stukje van een bloedvat. Het is samengetrokken: de gladde spierweefsels zijn gespannen. Via de zenuw kan het bloedvat worden verwijdt. Dit start met de membraanreceptoren voor acetylcholine op de endotheelcellen. Acetylcholine activeert de receptor, en deze activeert in de cel NO-synthase. NO-synthase synthetiseert NO uit arginine. NO is hydrofoob en kan de membraan passeren: NO diffundeert snel naar buiten en naar de gladde spiercellen. Een receptor in de spiercellen krijgt bij binding aan NO een guanylylcyclase-activiteit. Dit enzym maakt uit GTP cyclisch GMP (cgmp, vergelijk adenylylcyclase). Cyclisch GMP laat de spiervezels zich strekken en de spieren zich ontspannen. Het effect van cgmp verdwijnt weer als het wordt afgebroken door fosfodiesterase. Viagra grijpt in op deze route om de erectie langer te laten duren. Welke stap zal Viagra remmen? 10. De membraanreceptoren die de signalen ontvangen bij signaaltransductie werken op verschillende manieren. Welke drie typen membraanreceptoren spelen een voorname rol in signaaltransductie?

4 G-eiwit-gekoppelde receptoren 11. Dit is een schematische weergave van een G-eiwit gekoppelde receptor. Het eiwit passeert de membraan 7 maal via α-helixen. Daarom wordt deze familie van eiwitten 7- α -helixreceptoren genoemd. Bij binding van een ligand aan de receptor treedt er een conformatieverandering op in het cytoplasmatisch deel van de receptor. Wat gebeurt er vervolgens? 12. Als het ligand bindt aan de G-eiwit gekoppelde receptor, verandert deze van vorm. Hierdoor ontstaat een bindingsplaats aan de binnenkant van de cel voor het membraan-gebonden G-eiwit. Wat gebeurt er met het G-eiwit als deze aan de receptor bindt? 13. Een G-eiwit bestaat uit drie delen: de subeenheden (α, β en γ). A. Wat gebeurt er met het trimere G-eiwit nadat GDP uitgewisseld is voor GTP? B. Hoe wordt een actief G-eiwit geïnactiveerd? C. Welke subeenheid bevat een GTP-ase activiteit? Second messengers 14. Tijdens verschillende signaaltransductie-cascades worden kleine moleculen aan- of vrijgemaakt. Deze moleculen dragen bij aan het doorgeven van het signaal. Via deze stap treedt ook een versterking of amplificatie van het signaal op. Eén molecuul van het ligand activeert het receptoreiwit. Dit geactiveerde eiwit kan een aantal G-eiwitten activeren, zodat er een aantal geactiveerde G-α-eiwitten ontstaan. Elk geactiveerd G-α-eiwit kan een enzym activeren. Dit is de eerste amplificatie-stap. Elke geactiveerd enzym kan verscheidene second messengers genereren voordat het weer wordt geïnactiveerd. Dit is de tweede amplificatie-stap.

5 Cyclisch AMP is een belangrijke second messenger en een onderdeel van veel G-eiwit pathways. A. Waaruit wordt camp gemaakt, en door wat? B. Waardoor wordt het enzym geactiveerd? 15. De membraangebonden b-adrenergische receptor kan drie liganden binden: isoproterenol (IP), epinefrine (EP), en norepinefrine (NEP). In de grafieken zijn de binding van deze liganden aan de receptoren en de activiteit van adenylylcyclase weergegeven als functie van de hormoonconcentratie. A. Welk hormoon heeft de hoogste affiniteit voor de β-adrenergetische receptor? B. Welk hormoon geeft bij een concentratie van 10-6 M de hoogste concentratie camp? 16. Een cel wordt gestimuleerd met epinefrine (E). Via de β-adrenerge receptor wordt uiteindelijk camp verhoogd. Vervolgens wordt een tweede ligand (X) toegevoegd, die een andere G-eiwitgekoppelde receptor bindt. Dit leidt tot een verlaging van camp. Welke stof wordt door ligand (X) geremd?

6 17. Deze cel heeft een laag gehalte camp. Er zijn een aantal eiwitten en stoffen nodig om de concentratie camp in de cel te verhogen. Zet deze in de tekening.

7 Enzymgekoppelde receptoren Enzymgekoppelde receptoren zijn receptoren waarbij een enzym direct geactiveerd wordt. Dit kan op twee manieren: 1. De receptor bevat zelf een enzymatische activiteit in het cytosolaire deel, die wordt geactiveerd na dimerisatie van de receptor. Een viertal voorbeelden zijn: - tyrosinekinase-receptoren - tyrosinefosfatase-receptoren (ligand onbekend) - seronine/threoninekinase-receptoren - guanylylcyclase-receptoren 2. Na activatie van de receptor bindt een cytosolair enzym, waardoor deze geactiveerd wordt. Een tweetal voorbeelden zijn: - tyrosine-kinase-geassocieerde receptoren - histidine-kinase-geassocieerde receptoren In dit COO gebruiken we de tyrosinekinase-receptoren (type 1) als voorbeeld. 18. Als het ligand bindt aan tyrosinekinase-receptor, verandert deze van vorm. Wat gebeurt er vervolgens met de receptor? 19. Je voert drie experimenten uit met cellen met EGF-receptoren: Proef 1: Je voegt aan een celkweek een monovalent antilichaam tegen de receptor toe. Proef 2: Je voegt aan een andere celkweek een bivalent antilichaam tegen de receptor toe. Proef 3: In een laatste experiment voeg je een monovalent antilichaam tegen de receptor toe, waarna je een bivalent antilichaam tegen het monovalente antilichaam toevoegt. Uit de cellen isoleer je eiwitten, die je scheidt met gel-elektroforese. Na het runnen blot je de gel. Deze blot incubeer je met antilichamen tegen de receptor, en antilichamen tegen de gefosforyleerde receptor. A. Waar verwacht je een signaal te zien? Antilichamen tegen de receptor Antilichamen tegen de gefosforyleerde receptor Proef1 Proef 2 Proef 3 B. Waarom verwacht je dit?

8 20. Het cytosolaire deel van EGF-receptoren bevat een tyrosinekinase-activiteit die een rol speelt in de activatie van de EGF-signaaltransductie cascade. Om verder inzicht in deze activatie te krijgen voer je een aantal experimenten uit. Je maakt gemuteerde EGF-receptoren: - type I: het kinase-deel is gemuteerd, zodat dat niet meer functioneel is - type II: missen de tyrosine-aminozuren die gefosforyleerd kunnen worden In cellen zonder EGF-receptoren worden deze verschillende EGF-receptoren tot expressie gebracht: A. Bij welke cellijnen worden de EGF-receptoren gefosforyleerd? B. Wat betekenen deze resultaten voor het mechanisme van fosforylatie van de EGF-receptor? C. Aan de gefosforyleerde tyrosines van de tyrosinekinase-receptoren kunnen verschillende eiwitten binden: fosfolipase-c, PI-3-kinase, Grb-2, Src, enzovoort. Wat hebben deze eiwitten gemeen waardoor ze aan de gefosforyleerde tyrosines kunnen binden? 21. Tyrosinekinase-receptoren activeren onder andere de Ras-route. Ras, een klein G-eiwit, komt voor in actieve en inactieve vorm, vergelijkbaar met de trimere G-eiwitten. De overgang tussen deze vormen wordt gereguleerd door twee enzymen: GEF (Guanine nucleotide Exchange Factor) en GAP (GTP-ase Activating Protein). Zet deze enzymen en de andere stoffen op de juiste plaats in het schema.

9 Samenvatting In de animatie worden de verschillende stappen van de EGF-receptor signaaltransductie nog eens getoond: a. EGF bindt aan speciale receptoren in de celmembraan. b. Receptoren waaraan EGF is gebonden bewegen naar elkaar toe en binden aan elkaar. c. De receptoren kunnen elkaar fosforyleren, en aan een aantal tyrosines van elke receptor bindt een fosfaatgroep. d. Eén van deze fosfaatgroepen vormt een bindingsplaats voor het eiwit Grb-2. Zodra dit is gebonden verandert het van vorm. e. Hierdoor ontstaat een bindingsplaats voor een tweede eiwit, GEF (Ras Guanine nucleotide Exchange Factor). f. GEF stimuleert het membraangebonden Ras zijn GDP te verwisselen voor een GTP. Ras wordt hierdoor geactiveerd en bindt (in dit voorbeeld) aan membraangebonden RAF. g. RAF wordt geactiveerd en is daardoor in staat MEK te fosforyleren. h. MEK wordt geactiveerd en fosforyleert op zijn beurt ERK. i. Geactiveerd ERK kan MAP fosforyleren en is dus een MAP-kinase. MEK is dan dus een MAPkinase-kinase, en RAF een MAP-kinase-kinase-kinase. EGF-receptor: Epidermale Groei Factor Receptor: een transmembrane tyrosinekinase-receptor voor EGF. EGF Epidermale Groei Factor: een 6000 dalton groot eiwit, dat een rol speel bij onder andere de groei van huidcellen. Ras Ras is een klein G-eiwit, dat via een vetzuurstaart in de membraan verankerd is. De GDP-vorm is inactief, de GTP-vorm is actief. Ras activeert RAF. RAF RAF is een serine/threonine kinase, dat MEK fosforyleert en activeert. MEK MEK is een tyrosine/threonine kinase, dat MAP-kinase fosforyleert en activeert. ERK ERK, een MAP-kinase, is een serine/threonine kinase dat onder andere naar de kern translokeert en daar transcriptie factoren fosforyleert en activeert. Grb-2 Grb-2: een adaptor eiwit, dat via een SH2-domein aan een specifieke gefosforyleerde tyrosine van de EGF-receptor bindt. GEF GEF (Guanine nucleotide Exchange Factor) zorgt ervoor dat de GDP van Ras omgewisseld wordt door een GTP. SOS kan binden aan Grb-2. SOS SOS: een GEF (Guanine nucleotide Exchange Factor) dat ervoor zorgt dat de GDP van Ras omgewisseld wordt door een GTP. SOS kan binden aan Grb Geef van de onderdelen van deze cascade de manier aan waarop het signaal doorgegeven wordt. fosforylatie GDP/GTP-uitwisseling Eiwit-eiwit-interactie

10 23. PI-3-kinase is een enzym dat geactiveerd wordt via tyrosinekinase-gekoppelde receptoren. Hiernaast zie je een voorbeeld van zo'n receptor: de PDGFreceptor (platelet-derived growth factor-receptor). Het kinase-gebied is verdeeld in twee delen. Er zijn 5 tyrosinen die gefosforyleerd kunnen worden, en elk een bindingsplaats vormen voor SH2-bevattende eiwitten, zoals: - PI-3-kinase kan aan elk van de bovenste twee tyrosinen binden, - aan de middelste tyrosine kan GAP binden (GTP-ase activating protein), dat in staat is om Ras te inactiveren door de gebonden GTP te hydrolyseren in GDP, en - aan de onderste twee tyrosinen kan fosfolipase-c binden. In de volgende vragen zal worden ingegaan op de werking van PI-3-kinase en fosfolipase-c. Fosfatidyl-inositol (PI) is de uitgangsstof voor de vorming van verschillende signaalmoleculen. PI kan omgezet worden in twee verschillende vormen van PIP. PIP kan worden omgezet in twee verschillende vormen van PIP 2. PIP 2 kan worden omgezet in PIP 3. A. Welke van deze reacties wordt of worden gekatalyseerd door PI-3-kinase? Er kunnen dus verschillende tussen- en eindproducten ontstaan via de PI-kinasen. Fosfolipase-C is in staat om één van deze stoffen te splitsen in de twee signaalmoleculen IP 3 (inositol 1,4,5- trifosfaat) en DAG. B. Welke van deze fosfatidyl-inositiden kan door fosfolipase-c-β (of -γ) op deze manier gesplitst worden? C. Welke functie hebben een aantal andere fosfatidyl-inositol-fosfaten? D. Via welk domein binden deze eiwitten aan deze inositol-fosfolipiden?

11 Animatie activatie proteïnekinase B: a. Aan de geactiveerde receptor bindt PI-3-kinase, dat daardoor wordt geactiveerd. b. PI-3-kinase kan een aantal PI(4,5)P 2 fosforyleren tot PI(3,4,5)P 3. c. Deze PIP 3 functioneren als docking sites voor verschillende eiwitten, zoals PDK1 (PIafhankelijke kinase 1) en proteïnekinase B. d. PDK1 verandert van vorm en is nu in staat het naburige proteïnekinase B te fosforyleren. e. Proteïnekinase B verandert van vorm en laat los, zodat het nu zelf ook geactiveerd is, zodat het andere eiwitten kan fosforyleren. 24. Door stimulatie van de tyrosine-kinase-receptoren van een cel met een groeifactor treedt uiteindelijk celdeling op. Je wilt dit proces verder gaan onderzoeken, en start met het onderzoeken van de rol van PI-3-kinase. In het eerste experiment gebruik je Wortmannin, dat PI-3-kinase remt. Je voegt dit toe aan cellen, die daarna worden gestimuleerd met PDGF (Platelet Derived Growth Factor). Deze cellen blijken niet meer te delen na stimulatie met PDGF. A. Verwacht je effect van Wortmannin op de fosforylatie van de receptor na toedienen van PDGF? Gefosforyleerde tyrosines vormen bindingsplaatsen voor enzymen, zoals PI-3-kinase dat met het SH2-domein hieraan bindt. De specificiteit van de binding van het SH2-domein aan de gefosforyleerde tyrosines wordt bepaald door de aminozuren die de tyrosine flankeren. PI 3 -kinase wordt vervolgens geactiveerd, wat noodzakelijk is voor celgroei. Je wilt de gefosforyleerde tyrosines bepalen waaraan PI-3-kinase bindt. Er zijn 4 tyrosines op de receptor, dus ook 4 mogelijke fosforylatie-sites. Je synthetiseert daarom 4 verschillende pentapeptiden (peptides van 5 aminozuren), die elk een tyrosine-residu bevatten. Door cellen te laden met een overmaat pentapeptiden met een bindingsplaats voor PI-3-kinase, hoop je te verhinderen dat PI-3-kinase aan de receptoren bindt, en de cel niet zal reageren op PDGF met celgroei. Resultaten: Reactie na toevoeging van groeifactor type pentapeptide cel met niet-gefosforyleerde pentapeptiden cel met gefosforyleerde pentapeptiden = celgroei B. Aan welke pentapeptide(n) bindt PI-3-kinase?

12 Second messengers (2) 25. In de membraan zit het lipid fosfatidyl-inositol (PI). Als dit op twee plaatsen gefosforyleerd wordt onstaat het molecuul PIP 2. PIP 2 speelt een belangrijke rol bij de signaaltransductie. A. Geef aan op welke plaats PI wordt gefosforyleerd door PI-4-kinase. Na fosforylatie door PI-4-kinase ontstaat er fosfatidyl-inositoi-4-fosfaat (PIP). B. Geef aan op welke plaats PIP weer wordt gefosforyleerd door PIP-5- kinase. 26. PI in de membraan kan worden gefosforyleerd tot er PIP 2 ontstaat. Fosfolipase-C kan PIP 2 afbreken. Hierbij wordt PIP 2 gesplitst in IP 3 en DAG. Geef (hierboven) aan waar PIP 2 gesplitst gaat worden. 27. Fosfolipase-C kan PIP 2 splitsen in IP 3 en DAG. DAG blijft in het membraan achter. Het wateroplosbare second messenger IP 3 komt vrij in de cytosol. A. Wat is het effect van IP 3 in de cel? B. Via welke receptoren kan fosfolipase-c geactiveerd worden?

13 28. De calciumconcentratie in het cytoplasma van deze cel is erg laag, terwijl buiten de cel en in het ER de calciumconcentratie hoog is. Van het ER is een klein deel afgebeeld. Een extracellulair signaal kan het vrijkomen van calciumionen uit het ER veroorzaken. Bouw de pathway waarmee de cel kan reageren op een externe prikkel om de Ca2+-concentratie te verhogen. 29. In eukaryotische cellen is de vrije Ca 2+ -concentratie vaak lager dan buiten de cel. Op welke 5 manieren kan de cel daarvoor zorgen?

14 Animatie activatie CaM-kinase Het vrijkomen van Ca 2+ activeert het proteïnekinase C, dat weer verschillende andere doeleiwitten in de cel heeft, onder andere genregulerende. Daarnaast worden ook nog andere kinases geactiveerd, zoals het calmodulinekinase (CaM-kinase II). 30. De twee pathways die via de G-eiwit gekoppelde receptoren en tyrosinekinase-receptoren worden geactiveerd staan niet apart. In de figuur die zodadelijk opgebouwd wordt zul je zien dat er 'cross talk' tussen de pathways plaatsvindt. De pathways leiden tot de activatie van kinases die hun substraten activeren door fosforylatie. Sommige van deze substraten kunnen door verschillende kinases, en dus verschillende pathways, geactiveerd worden. A. Maak het schema af. B. Geef in het schema de second messengers aan.

15 31. De receptorsignalering moet op een gegeven moment weer geïnactiveerd worden. Hier zie je de schematische weergaven hoe dat op vijf verschillende manieren kan. Zet de juiste namen onder de afbeeldingen.

Signaaltransductie versie

Signaaltransductie versie Signaaltransductie versie 2015-2016 Vragen bij COO over hoofdstuk 16 van Alberts Essential Cell Biology, 4e druk De vragen die voorkomen in het COO-programma zijn op dit formulier weergegeven. Het is de

Nadere informatie

Signaaltransductie en celcyclus (COO 6)

Signaaltransductie en celcyclus (COO 6) Signaaltransductie en celcyclus (COO 6) oefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 9 en 12 van Unit 1 van Campbell, 10 e druk versie 2014-2015 Communicatie 1. Hier zie je drie manieren waarop een

Nadere informatie

Oefen- en zelftoets-module behorende bij de cursussen Signaaltransductie (oriëntatiefase) en Moleculaire celbiologie (differentiatiefase).

Oefen- en zelftoets-module behorende bij de cursussen Signaaltransductie (oriëntatiefase) en Moleculaire celbiologie (differentiatiefase). Scatchard analyse Oefen- en zelftoets-module behorende bij de cursussen Signaaltransductie (oriëntatiefase) en Moleculaire celbiologie (differentiatiefase). Inleiding Scatchard heeft een vergelijking geformuleerd,

Nadere informatie

Naam: Student nummer:

Naam: Student nummer: Vraag 1. a. Vergelijk de elektronen transportketen van de ademhaling met de elektronentransport keten van de licht reactie (eventueel met tekening). Geef aan waar ze plaats vinden, wie de elektronen donors

Nadere informatie

Het menselijk lichaam is opgebouwd uit zeer veel cellen. Deze cellen bestaan uit verschillende kamertjes (organellen), die in het celvocht (cytoplasma

Het menselijk lichaam is opgebouwd uit zeer veel cellen. Deze cellen bestaan uit verschillende kamertjes (organellen), die in het celvocht (cytoplasma Het menselijk lichaam is opgebouwd uit zeer veel cellen. Deze cellen bestaan uit verschillende kamertjes (organellen), die in het celvocht (cytoplasma) liggen dat omgeven wordt door een muur (de celmembraan).

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De rol van proteïne kinase A in de vorming van galkanaaltjes door levercellen Een mens is opgebouwd uit cellen. Iedere cel is omgeven door een membraan die de inhoud van de cel

Nadere informatie

Tentamen Celbiologie. DATUM TIJD 14 tot 17 uur ZAAL N109 Wentgebouw. Beantwoord elk onderdeel op een apart vel. Veel succes!

Tentamen Celbiologie. DATUM TIJD 14 tot 17 uur ZAAL N109 Wentgebouw. Beantwoord elk onderdeel op een apart vel. Veel succes! Tentamen Celbiologie DATUM 19-11-2004 TIJD 14 tot 17 uur ZAAL N109 Wentgebouw. Dit tentamen bestaat uit onderdelen: - Onderdeel 1 bestaat uit twee vragen (vraag 1-2) 20 punten - Onderdeel 2 bestaat uit

Nadere informatie

Moleculaire mechanismen. De connectie tussen interacties van eiwitten en activiteiten van cellen

Moleculaire mechanismen. De connectie tussen interacties van eiwitten en activiteiten van cellen Moleculaire mechanismen De connectie tussen interacties van eiwitten en activiteiten van cellen The Hallmarks of Cancer Hanahan and Weinberg, Cell 2000 Niet afhankelijk van groei signalen Apoptose ontwijken

Nadere informatie

Intermezzo, De expressie van een eiwit.

Intermezzo, De expressie van een eiwit. Samenvatting Bacteriën leven in een omgeving die voortdurend en snel verandert. Om adequaat te kunnen reageren op deze veranderingen beschikken bacteriën over tal van sensor systemen die de omgeving in

Nadere informatie

Samenvatting de Wit :25 Pagina Optima Grafische Communicatie. Nederlandse Samenvatting

Samenvatting de Wit :25 Pagina Optima Grafische Communicatie. Nederlandse Samenvatting de Wit 30-01-2001 12:25 Pagina 121 - Optima Grafische Communicatie Nederlandse de Wit 30-01-2001 12:25 Pagina 122 - Optima Grafische Communicatie Onze atmosfeer bestaat voor 21% uit zuurstof en dit maakt

Nadere informatie

Tentamen Farll. 20 December 2006 15.15-17:15

Tentamen Farll. 20 December 2006 15.15-17:15 Tentamen Farll 20 December 2006 15.15-17:15 zaal 5201/5203 Belangrijk: Beantwoord vragen 1 t/m 5 op dezelfde antwoordformulier~. Beantwoord vragen 6 t/m 8 op een.9q9i! antwoordformulier. let op etk antwoordformulier

Nadere informatie

Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune

Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune Nederlandse samenvatting Het menselijk lichaam bestaat uit meer dan 100.000 miljard cellen die we in grote groepen

Nadere informatie

Doel van deze studie

Doel van deze studie 141 Achtergrond Cholesterol is nodig voor de opbouw en instandhouding van de wand van de cel, het celmembraan, en voor de produktie van hormonen. In het bloed wordt cholesterol vervoerd in kleine bolletjes,

Nadere informatie

Samenvatting. Nederlandse

Samenvatting. Nederlandse Samenvatting NL Nederlandse Samenvatting De eerste levende cel is waarschijnlijk rond 3,5 miljard jaar geleden op de aarde ontstaan door spontane reacties van moleculen in een chemisch labiel milieu. Een

Nadere informatie

Molecular analysis and biological implications of STAT3 signal transduction Schuringa, Jan Jacob

Molecular analysis and biological implications of STAT3 signal transduction Schuringa, Jan Jacob University of Groningen Molecular analysis and biological implications of STAT3 signal transduction Schuringa, Jan Jacob IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's

Nadere informatie

Vragen bij deoefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 9 van Biology, Campbell, 8 e druk Versie 2010-2011

Vragen bij deoefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 9 van Biology, Campbell, 8 e druk Versie 2010-2011 Celstofwisseling I Vragen bij deoefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 9 van Biology, Campbell, 8 e druk Versie 2010-2011 Inleiding 1-12 Deze module gaat over de omzetting van voedsel in energie

Nadere informatie

1 (~20 minuten; 20 punten)

1 (~20 minuten; 20 punten) TENTAMEN Moleculaire Cel Biologie (8A840) Prof. Dr. Ir. L. Brunsveld & Dr. M. Merkx 27-01-2012 14:00 17:00 (totaal 100 punten) 6 opgaven in totaal + 1 bonusvraag! (aangegeven tijd is indicatie) Gebruik

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Signal transduction and metabolism van Sluijters, D.A. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Signal transduction and metabolism van Sluijters, D.A. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Signal transduction and metabolism van Sluijters, D.A. Link to publication Citation for published version (APA): van Sluijters, D. A. (2001). Signal transduction

Nadere informatie

1. Injectie van cytochroom c in het cytosol van een cel

1. Injectie van cytochroom c in het cytosol van een cel 1. Injectie van cytochroom c in het cytosol van een cel a. Zal elektrontransport stimuleren en apoptose niet beinvloeden b. Zal elektrontransport remmen en apoptose remmen c. Zal elektrontransport stimuleren

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting 159

Nederlandse Samenvatting 159 Nederlandse Samenvatting 159 NEDERLANDSE SAMENVATTING (voor de leek) In het dagelijkse leven worden wij als mensen steeds geconfronteerd met keuzes. ij de meeste keuzes staan we niet eens meer stil. Je

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Samenvatting in het Nederlands

Hoofdstuk 8 Samenvatting in het Nederlands Hoofdstuk 8 Samenvatting in het Nederlands 135 Inleiding Het stoppen van een bloeding bestaat uit twee processen: bloedstelping en bloedstolling. Tijdens de bloedstelping worden bloedplaatjes aan de beschadigde

Nadere informatie

Interaction between signal transduction pathways. A study in DDT1 MF-2 smooth muscle cells Sipma, Hendrik

Interaction between signal transduction pathways. A study in DDT1 MF-2 smooth muscle cells Sipma, Hendrik University of Groningen Interaction between signal transduction pathways. A study in DDT1 MF-2 smooth muscle cells Sipma, Hendrik IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting hoofdstuk 1). hoofdstuk 1 hoofdstuk 1).

Nederlandse samenvatting hoofdstuk 1). hoofdstuk 1 hoofdstuk 1). Nederlandse samenvatting Cyclisch adenosine monofosfaat, ofwel camp, is een universele second messenger die wordt geproduceerd onder invloed van een breed scala aan extracellulaire signaalmoleculen en

Nadere informatie

a. Geef de 1-lettercode van de aminozuren in het peptide in de corresponderende volgorde. (4P)

a. Geef de 1-lettercode van de aminozuren in het peptide in de corresponderende volgorde. (4P) HERTENTAMEN Eindtoets BIOCHEMIE (8RA00) Prof. Dr. Ir. L. Brunsveld 16-08-2013 09:00 12:00 (totaal 100 punten) 6 opgaven in totaal! (aangegeven tijd is indicatie) Gebruik geen rode pen! 1 Peptiden en eiwitten

Nadere informatie

Rondleiding door de cel

Rondleiding door de cel Rondleiding door de cel Interactieve opgaven bij de hoofdstukken 5 t/m 8 van Biology, Campbell Deze module behandelt de volgende delen van hoofdstukken van Campbell s Biology : Hoofdstuk 5.4, pagina 77-86:

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Om te kunnen overleven moeten micro-organismen voedingsstoffen opnemen uit hun omgeving en afvalstoffen uitscheiden. Het inwendige van een cel is gescheiden

Nadere informatie

1 (~20 minuten; 15 punten)

1 (~20 minuten; 15 punten) HERTENTAMEN Moleculaire Cel Biologie (8A840) Prof. Dr. Ir. L. Brunsveld & Dr. M. Merkx 20-04-2012 14:00 17:00 (totaal 100 punten) 6 opgaven in totaal + 1 bonusvraag! (aangegeven tijd is indicatie) Gebruik

Nadere informatie

Membranen, membraantransport en cytoskelet Versie 2015

Membranen, membraantransport en cytoskelet Versie 2015 Membranen, membraantransport en cytoskelet Versie 2015 Vragen bij COO over hoofdstuk 11, 12 en 17 van Alberts Essential Cell Biology, 4e druk Membranen 1. Je wordt gevraagd een kunstmatige membraan te

Nadere informatie

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS?

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Moleculen 1. Basenparing In het DNA vindt basenparing plaats. Welke verbinding brengt een basenpaar tot stand? A. Peptidebinding B. Covalente binding C. Zwavelbrug

Nadere informatie

Een rondleiding door de cel (COO 2)

Een rondleiding door de cel (COO 2) Een rondleiding door de cel (COO 2) Vragen bij de oefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 7 en 8 van Biology, Campbell, 9 e druk Versie 2012-2013 De vragen die voorkomen in het COO-programma

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands (voor niet ingewijden)

Samenvatting in het Nederlands (voor niet ingewijden) Samenvatting in het Nederlands (voor niet ingewijden) Nederlandse Samenvatting 100 Nederlandse Samenvatting Niet gefosforyleerd b-catenine in Wnt-signalering De ontwikkeling van een compleet organisme

Nadere informatie

Rondleiding door de cel

Rondleiding door de cel Rondleiding door de cel Vragen bij deoefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 5, 6 en 7 van Biology, Campbell, 7 e druk juli 2007 Introductie Deze module behandelt de volgende delen van hoofdstukken

Nadere informatie

5 juli geel. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2

5 juli geel. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Kleef hier onmiddellijk een identificatie-etiket geel Toelatingsexamen arts en tandarts 5 juli 2016 Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Figuur 1A: Werking van een wateroplosbaar hormoon:

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat verandert er in het zenuwstelsel als een dier iets leert? Hoe worden herinneringen opgeslagen in de hersenen? Hieraan ten grondslag ligt het vermogen van het zenuwstelsel om

Nadere informatie

- 1 - Microbiologie en Biochemie (MIB-10306) Biochemie deel Vrijdag 29 februari 2008, uur

- 1 - Microbiologie en Biochemie (MIB-10306) Biochemie deel Vrijdag 29 februari 2008, uur Microbiologie en Biochemie (MIB-10306) Biochemie deel Vrijdag 29 februari 2008, 9.00-12.00 uur - Begin met het invullen van je naam en registratienummer. - Alle antwoorden moeten op het vragenformulier

Nadere informatie

5 juli blauw. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2

5 juli blauw. Toelatingsexamen arts en tandarts. Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Kleef hier onmiddellijk een identificatie-etiket blauw Toelatingsexamen arts en tandarts 5 juli 2016 Informatie verwerven en verwerken (IVV) STILLEESTEKST 2 Figuur 1A: Werking van een wateroplosbaar hormoon:

Nadere informatie

Biologicals; nieuwe therapeutische opties

Biologicals; nieuwe therapeutische opties Biologicals; nieuwe therapeutische opties Lidwine Tick, internist hemato-oncoloog Veldhoven, 19 september 2013 "De wereld van Mab-jes, Nib-jes en Mus-sen". Anti-tumor behandeling Chirurgie Radiotherapie

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Alle levende wezens zijn opgebouwd uit cellen en elke cel bevat de volledige genetische informatie van het organisme, het genoom, opgeslagen in het DNA. De coderende delen van het DNA worden genen genoemd,

Nadere informatie

Een rondleiding door de cel (COO 2)

Een rondleiding door de cel (COO 2) Een rondleiding door de cel (COO 2) Vragen bij de oefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 6 en 7 van Biology, Campbell, 10 e druk Versie 2014-2015 De vragen die voorkomen in het COO-programma

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1: CELLEN VAN ONS LICHAAM

HOOFDSTUK 1: CELLEN VAN ONS LICHAAM HOOFDSTUK 1: CELLEN VAN ONS LICHAAM Cellen, weefsels en organen (grondig lezen) Cellen: Organen: Weefsel: kleinste functionele eenheden van ons lichaam zeer uiteenlopende morfologie (=vorm/bouw) die samenhangt

Nadere informatie

Samenvatting. proliferatie matrix productie matrix mineralisatie

Samenvatting. proliferatie matrix productie matrix mineralisatie Samenvatting Samenvatting Osteoporose Bot is een dynamisch weefsel en wordt voortdurend afgebroken door osteoclasten, de botafbrekende cellen, terwijl de osteoblasten (botvormende cellen) vervolgens weer

Nadere informatie

Algemene Samenvatting

Algemene Samenvatting Algemene Samenvatting e vitamine metaboliet 1,25-dihydroxyvitamine ( ) speelt een sleutelrol bij het handhaven van de calcium homeostase door middel van effecten op de darm, het bot en de nier. e metaboliet

Nadere informatie

Vetzuur- en cholesterolsynthese

Vetzuur- en cholesterolsynthese Vetzuur- en cholesterolsynthese Vetzuursynthese De vetzuursynthese is niet het omgekeerde van de beta-oxidatie; Beta-oxidatie Vetzuursynthese Plaats Mitochondriale matrix Cytoplasma en glad ER Enzymen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat is astma? Astma is een aandoening die wordt gekenmerkt door vernauwing van de luchtwegen (oftewel bronchoconstrictie) na inademing van verschillende

Nadere informatie

-receptoren in celmembranen van bepaalde neuronen. Na binding van de neurotransmitter GABA aan een GABA A

-receptoren in celmembranen van bepaalde neuronen. Na binding van de neurotransmitter GABA aan een GABA A Benzodiazepinen Uit gezondheidsoverwegingen wordt in Nederland geprobeerd het gebruik van bepaalde kalmerende middelen, de benzodiazepinen, terug te dringen door ze niet meer te vergoeden via de zorgverzekering.

Nadere informatie

N e d e r la n d s e s a m e n v a t t in g

N e d e r la n d s e s a m e n v a t t in g 152 N e d e r la n d s e s a m e n v a t t in g Het menselijke lichaam bestaat naar schatting uit 65.000.000.000.000 cellen, die allemaal een sp ecif ieke taak en/o f f unctie hebben. Co mmunicatie tussen

Nadere informatie

Samenvatting. Figuur 1. Algemene structuur van een nucleotide (links) en de structuren van de verschillende basen (rechts).

Samenvatting. Figuur 1. Algemene structuur van een nucleotide (links) en de structuren van de verschillende basen (rechts). DA is het molecuul dat in levende organismen alle genetische informatie bevat. et komt doorgaans voor als een dimeer van twee complementaire nucleotide-polymeren, waarbij de individuele nucleotiden in

Nadere informatie

Hoofdstukken 2 en 3 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstukken 2 en 3 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 De architectuur van planten wordt bepaald door strak gereguleerde ontwikkelingsprocessen, die in belangrijke mate worden gestuurd door het plantenhormoon auxine. Auxine is initieel ontdekt als het signaalmolecuul

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 149 150 Nederlandse Samenvatting Het immuunsysteem beschermt ons lichaam tegen de invasie van lichaamsvreemde eiwiten en schadelijke indringers, zoals bijvoorbeeld bacteriën. Celen die de bacteriën opruimen

Nadere informatie

DNA & eiwitsynthese Oefen- en zelftoetsmodule behorende bij hoofdstuk 16 en 17 van Campbell, 7 e druk December 2008

DNA & eiwitsynthese Oefen- en zelftoetsmodule behorende bij hoofdstuk 16 en 17 van Campbell, 7 e druk December 2008 DNA & eiwitsynthese Oefen- en zelftoetsmodule behorende bij hoofdstuk 16 en 17 van Campbell, 7 e druk December 2008 DNA 1. Hieronder zie je de schematische weergave van een dubbelstrengs DNA-keten. Een

Nadere informatie

Biologicals in de longziekten. Piet van Valenberg, longarts.

Biologicals in de longziekten. Piet van Valenberg, longarts. Biologicals in de longziekten. Piet van Valenberg, longarts. Biologicals Astma : anti IgE : omalizumab = Xolair Sarcoidosis : infliximab : anti-tnfalfa Bronchuscarcinoom Bronchus carcinoom Chemotherapie

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse samenvatting Hematopoiesis Een volwassen mens heeft ongeveer vijf liter bloed waarin zich miljarden cellen bevinden. Deze cellen zijn onder te verdelen op basis van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting NL Het omleiden van signaaltransductie routes door HCMV-gecodeerde GPCRs G-eiwit gekoppelde receptoren (GPCRs) vormen een grote groep membraan receptoren die gekarakteriseerd worden door de aanwezigheid

Nadere informatie

Benzodiazepinen. Eindexamen vwo biologie pilot 2014-II

Benzodiazepinen. Eindexamen vwo biologie pilot 2014-II Benzodiazepinen Uit gezondheidsoverwegingen wordt in Nederland geprobeerd het gebruik van bepaalde kalmerende middelen, de benzodiazepinen, terug te dringen door ze niet meer te vergoeden via de zorgverzekering.

Nadere informatie

Appendices. Nederlandse samenvatting

Appendices. Nederlandse samenvatting Appendices Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR LEKEN Met behulp van de toenemende kennis in de biotechnologie en moleculaire biologie van de laatste jaren zijn

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Astma is een wereldwijd voorkomende ziekte, waarvan de prevalentie steeds verder toeneemt. Deze ziekte wordt gekenmerkt door een chronische ontsteking

Nadere informatie

biologie vwo 2016-I Onderzoek naar aneurysma s

biologie vwo 2016-I Onderzoek naar aneurysma s Onderzoek naar aneurysma s Genetici van vijf Nederlandse universiteiten hebben samen een erfelijke oorzaak gevonden voor het ontstaan van verwijdingen in de aorta. Door mensen uit risicofamilies voortaan

Nadere informatie

Cytoskelet Onderstaande 13 vragen verschijnen at random, dat betekent dat ze niet altijd in dezelfde volgorde komen.

Cytoskelet Onderstaande 13 vragen verschijnen at random, dat betekent dat ze niet altijd in dezelfde volgorde komen. Cytoskelet, celverbindingen, membranen en membraantransport (COO 3) Vragen bij de oefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 7 en 8 van Unit 1 van Biology, Campbell, 10 e druk Versie 2014-2015

Nadere informatie

hij deze richting heeft bepaald, hoe zorgt hij dan dat hij ook daadwerkelijk begint te bewegen? Om dit soort vragen te beantwoorden moeten we nog

hij deze richting heeft bepaald, hoe zorgt hij dan dat hij ook daadwerkelijk begint te bewegen? Om dit soort vragen te beantwoorden moeten we nog 1 Samenvatting Cellen zijn de fundamentele eenheid van alle organismen die we met het blote oog kunnen zien. Ze bestaan in allerlei vormen en kunnen alle functies vervullen die mensen nodig hebben om te

Nadere informatie

Regulation of adenylyl and quanylyl cyclase in Dictyostelium discoideum Valkema, Romkje

Regulation of adenylyl and quanylyl cyclase in Dictyostelium discoideum Valkema, Romkje University of Groningen Regulation of adenylyl and quanylyl cyclase in Dictyostelium discoideum Valkema, Romkje IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you

Nadere informatie

Archaebacteriën. Eubacteriën. Eukaryoot

Archaebacteriën. Eubacteriën. Eukaryoot H5n 10-09-2001 16:41 Pagina 100 Samenvatting De gist Saccharomyces cerevisiae is bij de meeste mensen bekend als bakkersgist en wordt behalve voor het bereiden van brood onder andere ook gebruikt voor

Nadere informatie

Antiinflammatoire effecten van Glucocorticoiden Rhen et al. N Engl J Med 2005;353:

Antiinflammatoire effecten van Glucocorticoiden Rhen et al. N Engl J Med 2005;353: Antiinflammatoire effecten van Glucocorticoiden Rhen et al. N Engl J Med 2005;353:1711-23 Pleiotrope werking van glucocorticoïden Gc-R heeft een effect op verschillende pathways Gc hebben op alle systemen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Gisten zijn ééncellige organismen. Er zijn veel verschillende soorten gisten, waarvan Saccharomyces cerevisiae, oftewel bakkersgist, de bekendste is. Gisten worden al sinds de

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands Algemeen Een goed functionerend zenuwstelsel is van essentieel belang voor ons dagelijkse, bewuste en onbewuste handelen en denken. Het functioneren van het zenuwstelsel

Nadere informatie

Tentamen Biochemie,, onderdeel Abrahams, 2e jaar MST, Antwoorden

Tentamen Biochemie,, onderdeel Abrahams, 2e jaar MST, Antwoorden Tentamen Biochemie,, onderdeel Abrahams, 2e jaar MST, 26-09-2014 Antwoorden 1. Hieronder is de structuur weergegeven van octadecyl rhodamine B chloride. Let op de alifatische (CH 2 ) 17 keten die is veresterd

Nadere informatie

in de route kunnen activeren. Een groep van enzymen die ook deel uitmaken van deze cascade zijn de mitogen-activated protein kinases (MAP kinases).

in de route kunnen activeren. Een groep van enzymen die ook deel uitmaken van deze cascade zijn de mitogen-activated protein kinases (MAP kinases). Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 1 geeft een algemene introductie tot de immuunresponsen die worden opgewekt door helminthen; wormen, waarvan de meeste soorten parasitair zijn. Twee typen zijn te onderscheiden:

Nadere informatie

DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING

DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING Dutch Summary / Nederlandse Samenvatting Sinds de ontdekking van de ADAM eiwitfamilie, twee decennia geleden, heeft het ADAM onderzoek zich voornamelijk gericht op

Nadere informatie

Samenvatting 95 SAMENVATTING

Samenvatting 95 SAMENVATTING Samenvatting Samenvatting 95 SAMENVATTING Tijdens de ontwikkeling en groei van een solide tumor, staan de tumorcellen bloot aan een gebrek aan zuurstof (hypoxie). Dit is het gevolg van de snelle groei

Nadere informatie

vwo voeding en vertering

vwo voeding en vertering vwo voeding en vertering Resorptie van glucose In het celmembraan komen allerlei transporteiwitten voor. Er zijn enkelvoudige transporteiwitten die gefaciliteerde diffusie van een bepaalde stof door het

Nadere informatie

Intracellulaire compartimenten en transport versie

Intracellulaire compartimenten en transport versie Intracellulaire compartimenten en transport versie 2015-2016 Vragen bij COO over hoofdstuk 15 van Alberts Essential Cell Biology, 4e druk De vragen die voorkomen in het COO-programma zijn op dit formulier

Nadere informatie

vwo hormoonstelsel 2010

vwo hormoonstelsel 2010 vwo hormoonstelsel 2010 Integratie In onderstaande afbeelding is schematisch de regulatie van een aantal animale en vegetatieve functies bij de mens weergegeven. Al deze functies spelen een rol bij het

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Schistosomen en het immuunsysteem van de gastheer De parasieten van de schistosoma familie zoals Schistosoma mansoni en Schistosoma haematobium veroorzaken de ziekte schistosomiasis, ook wel

Nadere informatie

STAT3 and STAT5 signaling in normal and leukemic hematopoietic cells Wierenga, Albertus Titus Johannes

STAT3 and STAT5 signaling in normal and leukemic hematopoietic cells Wierenga, Albertus Titus Johannes University of Groningen STAT3 and STAT5 signaling in normal and leukemic hematopoietic cells Wierenga, Albertus Titus Johannes IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Cel communicatie Het lichaam bestaat uit miljarden cellen die continu met elkaar communiceren (Fig. 1). Deze communicatie is zeer belangrijk bij bijvoorbeeld de heling van een

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 210 Nederlandse samenvatting Zuurstofradicalen en antioxidanten in multiple sclerosis 1. Multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van het centraal

Nadere informatie

4. deleted. 1. ATP kan een reactie aandrijven omdat

4. deleted. 1. ATP kan een reactie aandrijven omdat 1. ATP kan een reactie aandrijven omdat a. bij de hydrolyse van ATP warmte vrijkomt b. de hydrolyse van ATP de entropie doet toenemen c. ATP sterk bindt aan het substraat van enzymen d. ATP thermodynamisch

Nadere informatie

Studiehandleiding Biochemie I

Studiehandleiding Biochemie I Studiehandleiding Biochemie I 2006-2007 1 Proeftentamen Biochemie I 1. Vul de juiste term uit de lijst op de open plaatsen in onderstaande tekst in. Elke term mag maar éénmaal worden gebruikt maar niet

Nadere informatie

TENTAMEN BIOCHEMIE (8S135) Prof. Dr. Ir. L. Brunsveld :00 17:00 (totaal 100 punten) 6 opgaven in totaal (aangegeven tijd is indicatie)

TENTAMEN BIOCHEMIE (8S135) Prof. Dr. Ir. L. Brunsveld :00 17:00 (totaal 100 punten) 6 opgaven in totaal (aangegeven tijd is indicatie) TENTAMEN BIOCHEMIE (8S135) Prof. Dr. Ir. L. Brunsveld 25-01-2010 14:00 17:00 (totaal 100 punten) 6 opgaven in totaal (aangegeven tijd is indicatie) 1 (~30 minuten; 20 punten) Onderstaand is een stukje

Nadere informatie

94 Transcriptie en vorming van mrna bij prokaryoten en eukaryoten

94 Transcriptie en vorming van mrna bij prokaryoten en eukaryoten 94 Transcriptie en vorming van mrna bij prokaryoten en eukaryoten Transcriptie bij prokaryoten: Prokaryoten hebben geen celkern, waardoor het DNA los in het cytoplasma ligt. Hier vindt de transcriptie

Nadere informatie

Naam: Studentnummer: Opleiding:.. 1 Insuline transport en recombinante expressie (~30 minuten; 20 punten)

Naam: Studentnummer: Opleiding:.. 1 Insuline transport en recombinante expressie (~30 minuten; 20 punten) 1 Insuline transport en recombinante expressie (~30 minuten; 20 punten) Het eiwit hormoon insuline wordt geproduceerd in de beta-cellen van de alvleeskier (pancreas). Insuline bestaat uit 2 polypeptide

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33832 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Krens, Lisanne Title: Refining EGFR-monoclonal antibody treatment in colorectal

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor geïntereseerden buiten dit vakgebied

Nederlandse samenvatting voor geïntereseerden buiten dit vakgebied Hoofdstuk 8 Nederlandse samenvatting voor geïntereseerden buiten dit vakgebied Alle levende wezens zijn opgebouwd uit cellen. Het menselijk lichaam heeft er 10 14 oftewel rond de 100 biljoen, terwijl bacteriën

Nadere informatie

Samenvatting voor de leek

Samenvatting voor de leek Samenvatting voor de leek Bacteriën zijn eencellige micro-organismen. Elke bacterie wordt omsloten door een celmembraan, samengesteld uit lipiden, die de binnenkant van de cel gescheiden houdt van de buitenkant.

Nadere informatie

Practicum 1: bepalen enzymactiviteit

Practicum 1: bepalen enzymactiviteit Practicum 1: bepalen enzymactiviteit Vragen bij de oefen- en zelftoets-module behorende bij practicum 1 Versie 2012-2013 In deze module ga je een experiment uitvoeren. In dit experiment moet je de verschillende

Nadere informatie

Celstofwisseling II (COO 5) Vragen bij deoefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 9 en 10 van Biology, Campbell, 8 e druk Versie

Celstofwisseling II (COO 5) Vragen bij deoefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 9 en 10 van Biology, Campbell, 8 e druk Versie Celstofwisseling II (COO 5) Vragen bij deoefen- en zelftoets-module behorende bij hoofdstuk 9 en 10 van Biology, Campbell, 8 e druk Versie 2010-2011 Elektronen-transportketen 1. Van enkele processen in

Nadere informatie

Hetzelfde DNA in elke cel

Hetzelfde DNA in elke cel EIWITSYNTHESE (H18) Hetzelfde DNA in elke cel 2 Structuur en functie van DNA (1) Genen bestaan uit DNA Genen worden gedragen door chromosomen Chromosomen bestaan uit DNAmoleculen samengepakt met eiwitten

Nadere informatie

Tissue factor pathway inhibitor (TFPI) is een protease remmer die is opgebouwd

Tissue factor pathway inhibitor (TFPI) is een protease remmer die is opgebouwd Samenvatting Appendix 234 238 Samenvatting Tissue factor pathway inhibitor (TFPI) is een protease remmer die is opgebouwd uit een negatief geladen N-terminus gevolgd door drie Kunitz domeinen (K1, K2 en

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37233 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Tummers, Bart Title: Human papillomavirus targets crossroads in immune signaling

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Mathematische analyse van signaalcompartimentalisatie in de fotoreceptorcel

Hoofdstuk 2 Mathematische analyse van signaalcompartimentalisatie in de fotoreceptorcel NEDERLANDSE SAMENVATTING SIGNAALOVERDRACHT IN BIOLOGISCHE CELLEN Voor functionele doeleinden, maar evenzeer om te overleven, is het belangrijk voor biologische organismen om op signalen uit de omgeving

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden 1 Inleiding 2 Doel 3 Resultaten 4 Conclusies 5 Klinische en therapeutische implicaties - 189 - 1 Inleiding Kanker is tegenwoordig tweede meest voorkomende

Nadere informatie

Chapter 10 C H A P T E R. Nederlandse Samenvatting

Chapter 10 C H A P T E R. Nederlandse Samenvatting Chapter 10 C H P R ederlandse Samenvatting 10 175 S M V I G Haemostase Hartinfarct en beroerte zijn het gevolg van trombi (bloed stolsels) die belangrijke vaten afsluiten en daardoor weefsel beschadiging

Nadere informatie

DNA & eiwitsynthese Vragen bij COO-programma bij hoofdstuk 11 en 12 Life

DNA & eiwitsynthese Vragen bij COO-programma bij hoofdstuk 11 en 12 Life DNA & eiwitsynthese Vragen bij COO-programma bij hoofdstuk 11 en 12 Life De vragen die voorkomen in het COO-programma DNA & eiwitsynthese zijn op dit formulier weergegeven. Het is de bedoeling dat je,

Nadere informatie

- NEDERLANDSE SAMENVATTING -

- NEDERLANDSE SAMENVATTING - - NEDERLANDSE SAMENVATTING - NEDERLANDSE SAMENVATTING KETAMINE: EEN NIEUWE DIMENSIE VAN EEN BEKENDE STOF? Ketamine is een anestheticum dat in de humane en veterinaire anesthesie voornamelijk wordt gebruikt

Nadere informatie

hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 hoofdstuk 5 Samenvatting Samenvatting De lever heeft een aantal belangrijke functies, waaronder het produceren van gal en het verwerken en afbreken van schadelijke verbindingen. Zij bestaat uit verschillende soorten

Nadere informatie

Naam: Studentnummer: Opleiding:..

Naam: Studentnummer: Opleiding:.. 1 Slaaptekort en genregulatie (~20 minuten; 20 punten) Recent is in Engeland een interessante studie gedaan naar de invloed van slaaptekort op de regulatie van genen. Bij mensen met een chronisch slaaptekort

Nadere informatie

SAMENVATTING 141 Aminozuren zijn bouwstenen voor de synthese van eiwitten die nodig zijn voor de groei van een organisme. De synthese van aminozuren kost energie dat wordt gewonnen uit de voedingstoffen

Nadere informatie

Humane levenscyclus 1

Humane levenscyclus 1 Humane levenscyclus 1 Genexpressie 3 13 september 2011 Leerdoelen: - Differentiële genexpressie - Communicatie tussen cellen (inductie) - Groei en differentiatiefactoren Differentiële genexpressie Door

Nadere informatie

SAMENVATTING EN ALGEMENE DISCUSSIE

SAMENVATTING EN ALGEMENE DISCUSSIE SAMENVATTING EN ALGEMENE DISCUSSIE In dit proefschrift is de activiteit van het Escherichia coli UvrA eiwit bestudeerd met zgn. single-molecule microscopie technieken, waarmee individuele eiwit-complexen

Nadere informatie