Dag van de natuur 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dag van de natuur 2011"

Transcriptie

1 Driemaandelijks verenigingsblad van Natuurpunt Limburg - september - oktober - november jaargang 8 - nummer 3 Afgiftekantoor 3500 Hasselt 1 - P Afzender: Natuurpunt Limburg, Putvennestraat 112, 3500 Hasselt Dag van de natuur handen voor meer natuur

2 Daslook François van Bauwel Inhoudstafel 3 Jaar van het zoogdier 2012 is in Limburg het jaar van het zoogdier 4 Natuurpunt Limburg Boeboeksfeest in Kiewit 6 Dossier op tafel Bossen in Vlaanderen 8 Dag van de natuur Kerst natuurlijk 9 Wandelbijlage 187 hectaren grootse natuur in Bocholt 13 Planten en adoptiesoorten Plant een plant van hier 14 Natuurthema Vleermuizen en bossen 16 Afdeling in de kijker Natuurpunt Beringen 18 Natuur weetjes Leuke herfst natuurweetjes Grote coverbeeld : Kastanjeboleet en zwavelkoppen Marcel Bex (L) Vos François van Bauwel (M) Herfstheide Marcel Bex (R) Tamme kastanje Marcel Bex 10 jaar Natuurpunt, ook in Limburg Beste lezer, als u dit nummer van ons tijdschrift in de hand houdt bestaat Natuurpunt bijna 10 jaar. Destijds werden rond dit tijdstip de laatste hindernissen genomen om afdelingen en werkgroepen vreedzaam in mekaar te schuiven, secretariaten samen te voegen en natuurgebieden tot grotere gehelen aan mekaar te smelten. Ook in Limburg leidde de fusie van De Wielewaal en Natuurreservaten tot een proces van integratie en verdieping. De nieuwe vereniging is nu in meer gemeenten vertegenwoordigd dan ooit tevoren. Dit directe contact met lokale beleidsverantwoordelijken en bevolking heeft mee de totstandkoming van Natuurpunt als middenveldorganisatie bewerkstelligd. Vandaag wordt, mede door de fusie en alles wat er sindsdien is gebeurd, Natuurpunt als een volwaardige partner gezien in heel wat processen. Dit is een positieve evolutie in de maatschappij van vandaag waar beslissingen genomen worden in overleg Voorwoord met alle betrokkenen, eerder dan als dictaat opgelegd van bovenaf. Deze evolutie heeft echter ook een keerzijde. Andere sectoren actief in het buitengebied kijken met afgunst naar Natuurpunt en proberen ons model van betrekken van mensen en het realiseren van een maatschappelijk doel via een niet-gouvernementele organisatie onderuit te halen omdat zij hun private belangen bedreigd zien door ons succes. Van onze achterban daarentegen krijgen we regelmatig het verwijt dat we nog te weinig een vuist durven maken, dat we onze subsidieverleners niet durven tegenspreken. Het is aan ons allen om de volgende 10 jaar te bewijzen dat we ook deze nieuwe uitdagingen aankunnen en duurzaam het belang van de stemloze natuur in Vlaanderen kunnen verdedigen in het voordeel van iedereen. Prosit op de feesteling en geef er nog ne lap op! Jos Ramaekers, coördinator

3 JAAR VAN HET ZOOGDIER wordt het Jaar van het Zoogdier in Limburg Er beweegt wat in het Limburgse zoogdierenlandschap, en met Natuurpint Limburg zitten we er bovenop. Wil jij ook meer weten over onze harige vriendjes, schrijf je dan als de bliksem in voor één of meerdere van onze cursussen en uitstappen. Zoek je graag diersporen in de sneeuw, of zit je liever binnen braakballen zit te pluizen op zoek naar muizenschedeltjes, wil je weten waarom bevers verschijnen of zevenslapers verdwijnen, in ons cursusaanbod vind je ongetwijfeld iets naar je gading. Voorkennis is niet nodig, iedereen met een gezonde interesse in één of ander aspect van zoogdieren kan de lessen volgen. Info en inschrijving: tel.: Module 1 : Muizenissen en Uilenballen Les 1: Inleiding - muizen & spitsmuizen Les 2 : Avondje live-traps (inleiding + 1 à 2 controlerondes) Les 3 : Initiatie braakbalpluizen Plaats: Domein Kiewit, Putvennestraat 112, Hasselt Tijdstippen: Les 1: Vrijdag 28 okt. : 19u30-22u30 Les 2: Vrijdag 11 nov. : 19u30-22u30 Les 3: Vrijdag 2 dec. : 19u30-22u30 Kostprijs: 18,00 voor leden en 22,00 voor niet-leden. Deelnemers die na de cursus actief willen meewerken aan een braakballen werkgroepje krijgen hun cursusgeld terug. Module 2 : De mooiste pluimstaarten Initiatie eekhoorninventarisatie (Rode eekhoorn + exotische Pallas eekhoorn & Prevoost eekhoorn) - Nesten zoeken - Haarvallen + determinatie - Knaagsporen Plaats: Mariahof, Mariahofstraat 51 te Bree Tijdstip: Zondag 22 januari 2012 van 14.00u tot 17.00u Kostprijs: 6,00 voor leden en 8,00 voor niet-leden. Module 3 : Roofdieren op de foto Les 1 : Introductie roofdieren + sporen Les 2 : Fotovallen gebruiken : types, waar, wanneer, hoe, lokstoffen, Plaats: O.Z. Zammelen (Kortessem) Periode: - Les 1 : vrijdag 3 februari : 19u30-22u30 - Les 2 : vrijdag 10 februari : 19u30-22u30 Kostprijs: 12,00 voor leden en 15,00 voor niet-leden. Module 4 : Limburgse Big 5 (Edelhert, Ree, Everzwijn, Konik, Galloway) Les 1 : Introductieles over hoefdieren (incl grazers in natuurgebieden) Les 2 : Excursie everzwijnen en reeën spotten Les 3 : Excursie grote grazers ism NP beheer (aandacht voor graasgedrag en ecologie van de beesten, mestfauna, gevolgen natuur, ) Les 4 : Edelhertenbronst (sept) Plaats: vermoedelijk De Watersnip Koersel voor de theorie. Periode: april september 2012 Kostprijs: 24,00 voor leden en 30,00 voor niet-leden Module 5 : Opleiding tot Batman/-vrouw Les 1 : Vleermuizen: levenswijze, soorten Les 2 : Praktijk Bat-detector Les 3 : (Zeer-) vroegochtendtocht : Kolonies boombewonende vleermuizen opsporen. Les 4 : Kadervorming Nacht vd vleermuis. Tips & trics voor gidsen. Plaats: Bezoekerscentrum domein Nieuwenhoven Periode: April-mei-juni-juli Kostprijs: 24,00 voor leden en 30,00 voor niet-leden. Geïnteresseerden die na de cursus actief worden als wintercontroleur, gids voor Nacht vd vleermuis, of andere vleemuisprojecten van Natuurpunt kunnen hun cursusgeld terugverdienen. Schrijf in voor de complete cursus en ontvang gratis het boek Veldgids Europese zoogdieren Eekhoorn François van Bauwel VOS François van Bauwel

4 4 D o m e i n k i e w i t Module 6 : Grindbevers van de Grensmaas Les 1 : Inleiding Bevers : ecologie en verspreiding in Vlaanderen + excursie Locatie en datum worden nog bekendgemaakt. Kostprijs: 6,00 voor leden en 8,00 voor niet-leden Module 7 : Zoogdieren aaien in Zuid-Limburg. Les 1 : Hamsters : theoretische inleiding + hamsterburchten sporen in stoppelvelden, eventueel bezoekje over de grens (Nederlands project) (zomer) Les 2 : Eikelmuis : Theoretische inleiding + avondwandeling (begin september, Kolmont) Les 3 : Hazelmuis en Das in de Voerstreek. Theoretische inleiding + spoorzoeken in de voerstreek (pootafdrukken, knaagsporen, nesten/ burchten, haren, ) ook aandacht voor everzwijn. (2e weekend oktober) Waar? Natuur.huis Gelinden, Wanneer? Zomer-najaar? Kostprijs: 18,00 voor leden en 22,00 voor niet-leden Geïnteresseerden die na de cursus actief worden als hazel-, of eikelmuismonitor voor Natuurpunt kunnen hun cursusgeld terugverdienen. Module 8 : Afsluitende avond met enkele korte voordrachten, uitreiking van de diploma s, oprichting ZWG Limburg? Gratis voor deelnemers die succesvol één van de modules volgden. Inschrijven door overschrijving van het cursusgeld op KBC met vermelding van de module(s). Kostprijs totale cursus 108,00 voor leden en 135 voor niet-leden Bezoekerscentrum Mooi tussen het groene stedelijk domein Kiewit, midden in de bossen van Natuurpunt, in het middelpunt van onze bronsgroene provincie, daar ligt ons Limburgs bezoekerscentrum Kiewit. Een toplocatie om je te laten onderdompelen in de wonderen van de natuur. Al je vragen over het domein en de natuur in Kiewit en Limburg worden persoonlijk behandeld door onze medewerkers van de infobalie. Je kan er allerlei wandel- en fietskaarten kopen, boeken, nestkastjes, dierenvoeder, leuke geschenken en souvenirs aankopen, en zo veel meer... De beruchte storm die over Kiewit geraasd is, heeft ook schade berokkend op het Domein. Vrijwilligers en professionelen hebben hun uiterste best gedaan om de wandelingen terug toegankelijk te maken. Naast de talrijke uitgestippelde wandelingen kan je maandelijks meewandelen met een natuurgids. Vertrek telkens aan het bezoekerscentrum Kiewit om 14u00 zondag 30 oktober, 14 uur Bezoekerscentrum Kiewit bosgeuren, kleuren en smaken in de herfst FAMILIEWANDELING met natuurgids. Laat je zintuigen spreken en geniet van de natuur in de herfst zondag 27 november, 14 uur Bezoekerscentrum Kiewit volkse verhalen FAMILIEWANDELING met natuurgids Een vleugje historie over Kiewit. Voor jonge (toekomstige) natuurliefhebbers zijn er talrijke activiteiten. Bij ons wordt elke wandeling een heus avontuur waar kinderen geprikkeld worden door de natuur zondag 9 oktober, uur Bezoekerscentrum Kiewit BOEBOEKS IN KIEWIT Jeugdschrijver Marc de Bel komt samen met de Boeboeks afgezakt naar Kiewit Opdrachtentocht, workshops, boekvoorstelling, uitlenen Boeboekstas

5 5 Marcel Bex Tame kastanjes François van Bauwel Boomg TENTOONSTELLING Vanaf 23 oktober, uur : BOSSEN IN LIMBURG Een selectie van foto s van de fotowedstrijd laat u de pracht zien van onze Limburgse bossen. Opening fototentoonstelling: zondag 23 oktober 10u woensdag 2 november, 14 uur Bezoekerscentrum Kiewit HerfsttochT Natuurtocht voor kids met natuurgids Het bos en de herfst, een ideale combinatie voor een avontuurlijk tochtje. Breng mama, papa, oma of opa ook mee. Vertrek aan het bezoekerscentrum te Kiewit om 14u00 s Zondags gezellig kuieren op een beurs. Daar zijn vele mensen wel voor te vinden. Als je op zo een beurs ook wat kennis kan opdoen is het zeker de moeite waard. zondag 23 oktober, uur Bezoekerscentrum Kiewit OPTIEK- EN FOTOGRAFIEDAG Workshops, wandelingen, infostanden over fotografie, verrekijkers, telescopen en loepjes. Hoe je de natuur met hulpmiddelen kan bekijken. zondag 11 december, uur Bezoekerscentrum Kiewit Kerst - natuurlijk De gezellige natuurlijke kerstmarkt. Hier vind je natuur geïnspireerde cadeautjes voor de feesten. Zondag 9 oktober uur BOEBOEKSFEEST IN KIEWIT : OPENING BOEBOEKSPAD Op zondag 9 oktober vieren we de officiële opening van het Boeboekspad op Domein Kiewit. Natuurpunt Limburg en de stad Hasselt stoomden namelijk Boeboekstassen klaar met allemaal leuke opdrachten voor kinderen. Daarmee kunnen gezinnen op avontuur trekken in de natuur vlak bij Hasselt. Voor deze speciale gelegenheid komt de geestelijke vader van de Boeboeks, Marc de Bel samen het pad inlopen. Na een vertelmoment van Marc kunnen liefhebbers het spannende pad ontdekken, samen met de gidsen. Doorlopend kunnen bezoekers terecht aan het Bezoekerscentrum om deel te nemen aan een van de workshops knutselen, grime. Fans van Marc de Bel krijgen de kans om hun boek te laten signeren door hun favoriete auteur. Programma: 14u00 : Welkomstwoord vanwege de Hasseltse Schepen en de afgevaardigde van de minister. Marc de Bel stelt de Boeboeks, de rugzakjes en het Boeboekspad voor. 14u30: Officiële opening Boeboekspad 14u45: Marc de Bel vertelt onder de dikke eik. Daarna beginnen de wandelingen. Omstreeks 16u30: Signeersessie Doorlopend van 15u30 tot 18u00u: - Workshops: staarten en oren knutselen, Boeboeksschuilhutten bouwen, kokkerellen - Boekenverkoop - Kindergrime

6 6 D O S S I E R O P T A F E L Bossen in Vlaanderen In dit internationale jaar van het bos kunnen we in het bronsgroene Limburg natuurlijk niet achterblijven om het in deze rubriek over het thema bossen te hebben. Iedereen die er de statistieken op naleest weet dat Vlaanderen één van de bosarmste regio s is in Europa. Met nauwelijks meer dan 10 % van de oppervlakte bebost en een jaarlijks dalende oppervlakte doen we het niet goed. Zelfs Nederland heeft ons recent ingehaald. Limburg scoort met 22% weliswaar beter dan het gemiddelde in Vlaanderen, maar de evolutie is ook hier niet positief. Vanwaar het belang dat aan bossen wordt gehecht? Bossen maken deel uit van onze groene omgeving. Mensen voelen zich ook sterk aangetrokken door bomen en bossen. Het belang dat de maatschappij en internationale instellingen aan bos hechten moet dan ook in dit ruimere kader bekeken worden. In een tijd dat natuurbehoud nog maar schoorvoetend werd erkend, werden veel functies die de groene ruimte voor ons invult vooral geprojecteerd op bos, als meest zichtbare component van die groene ruimte. Bossen worden sterk bedreigd De laatste restanten oerwoud verdwenen al in de 19de eeuw in Europa, en vanaf de 20ste eeuw volgde de rest van de wereld deze evolutie. Bos dat verdwijnt is ook heel zichtbaar, veel zichtbaarder dan het droogleggen van een moeras bijvoorbeeld. Vaak verandert lokaal het klimaat en treedt er erosie op. Logisch dus dat de Verenigde Naties eerst en vooral het bos onder de aandacht brengen, en dat blijft ook hard nodig, maar biodiversiteit is ruimer dan bos. Bossen zijn meer dan bomenakkers. Bossen zijn heel belangrijk voor de biodiversiteit en vervullen belangrijke functies op het vlak van waterhuishouding

7 7 en klimaat. De biodiversiteit en aantrekkelijkheid van een bos voor mens en dier worden echter sterk bepaald door de opbouw van een bos. Zijn er open plekken, zijn de bomen van verschillende leeftijd, is het bos gemengd of staat er maar één boomsoort, Hoe meer afwisseling, hoe beter zou je kunnen zeggen. Bossen hebben tijd nodig De Limburgse bossen zijn nog sterk bepaald door het economische verleden. De vraag naar mijnhout zorgde er begin 20ste eeuw voor dat duizenden hectaren heide werden omgezet naar dennenbos en in Haspengouw werden de beekvalleien volgeplant met populieren voor de luciferindustrie. We merken aan het verspreidingspatroon van typische bosvogels en andere bosdieren dat deze bossen stilaan volwassen en meer afwisselend worden, mede door de volgehouden inspanningen van de overheid en natuurorganisaties die 30 jaar geleden al de eentonigheid trachtten te doorbreken via een aangepast beheer. Bossen hebben tijd nodig en voor omvorming moet je dan ook de nodige tijd nemen. We hopen dan ook dat de nieuwe rage van groene energie op basis van hout geen roet in het eten gooit, maar dat boseigenaren kiezen voor een duurzaam bosbeheer, eerder dan voor het snelle gewin. Bossen uitbreiden vraagt moed De Vlaamse beleidsmakers en administraties belijden reeds lang lippendienst aan bosuitbreiding. De praktijk is echter anders. Dat komt door de vaak tegenstrijdige belangen van grondeigenaren en sectoren en de rigide regelgeving. Als we kijken naar de meest geschikte locaties om een bos uit te breiden of aan te planten dan zien we dat de huidige bestemming vaak landbouw is. Door een strenge pachtwetgeving en bindende (meestal negatieve) adviezen van de landbouwadministratie en gemeente bloeden vele initiatieven voor bosuitbreiding dood. Recent echter kondigde de Vlaamse Regering een vereenvoudiging aan, waarbij deze verplichte adviezen voor particuliere projecten worden afgeschaft. Komt er dan toch nog iets terecht van de beloofde ha bosuitbreiding?... Foto linksboven : Noorse Fjorden Marcel Bex Foto rechtsboven : Herfst heide Marcel Bex

8 8 DAG VAN DE NATUUR Dag van de Natuur Activiteiten - Werkkledij aanbevolen Zaterdag 19 november Natuurpunt Maasmechelen, Maaswinkel Samenkomst om 09.00u aan het Infobord langs de Zuid-Willemsvaart, Maasmechelen. Einde rond 12u Info: Bertie Vanderlee Zaterdag 19 november Natuurpunt Borgloon, Grootloon Samenkomst om 09.00u aan de loods van Natuurpunt, Grootloonstraat 111a, Borgloon. Einde rond 12u Info: Eric Decock Zaterdag 19 november Natuurpunt Diepenbeek, De Maten - Samenkomst voormiddag om 09.00u aan de sluizen op het Albertkanaal, Havenlaan, Diepenbeek. Einde rond 12u - Samenkomst namiddag om 14.00u aan de sluizen op het Albertkanaal, Havenlaan, Diepenbeek. Einde rond 17u Info: David Berx Zaterdag 19 november Natuurpunt Hechtel-Eksel, Vallei van de Zwarte Beek. Samenkomst om 09.00u aan de Katershoeve, Katerstraat, Hechtel Einde rond 12.00u Info: Krista Bovens , Zaterdag 19 november Natuurpunt Beringen, Vallei van de Zwarte Beek - Samenkomst voormiddag om 09.00u aan werkschuur De Kluut, Bosstraat z/n (tov nr 130) Koersel (Beringen) Einde rond 12.30u - Samenkomst namiddag om 14.00u aan werkschuur De Kluut, Bosstraat z/n (tov nr 130) Koersel (Beringen) Einde rond 17.00u Info: Hans Van den Bossche Zaterdag 19 november Natuurpunt Hasselt-Zonhoven, Domein Kiewit Samenkomst om 09.00u parking van Domein Kiewit, Putvennestraat 112, Hasselt. Einde rond 16.00u (Een halve dag deelnemen kan ook) Info: Ivo Vanvoorden Zaterdag 19 november Natuurpunt Zuidoost Limburg, Plateau van Caestert Samenkomst om 09.00u statieplein te Kanne (Riemst). Einde rond 16.00u, Natuurpunt zorgt voor eten en drinken Info: Kristof Odeur: Zaterdag 19 november Natuurpunt Genk, De Maten Samenkomst om 09.00u. Einde rond 12u Info: Jos Bollen: Zondag 20 november Natuurpunt Opglabbeek Vuur voor de natuur Samenkomst om 14.00u aan kruispunt Broekkantstraat-Wervelstraat. Einde rond 17u Info: Luc Swerts: Zaterdag 19 november Natuurpunt afdelingen steken de handen uit de mouwen in Limburg. Kom ook en wees twee van de handen voor meer natuur. Breng stevige schoenen of laarzen, werkhandschoenen en aangepaste kledij mee. Wij zorgen voor een drankje en hapje Zondag 20 november Natuurpunt Hasselt-Zonhoven, Domein Kiewit Samenkomst om 09.00u parking van Domein Kiewit, Putvennestraat 112, Hasselt. Einde rond 16.00u (Een halve dag deelnemen kan ook) Info: Ivo Vanvoorden Vanaf 17.00u winterbarbecue, biolokaal, inschrijven bij Natalie Henseler Zondag 20 november Natuurpunt Genk, De Maten Samenkomst om 14.00u. Einde rond 16.30u Info: Jos Bollen: Zondag 20 november Natuurpunt Bocholt, Smeetshof Samenkomst om 09.00u aan het Smeetshof, Smeetshofweg 1, Bocholt. Einde rond 12.00u met een drankje Info: Albert Put: Zondag 20 november Natuurpunt Alken, Mombeekvallei Samenkomst om 09.00u aan het infobord Klinkstraat, Alken. Einde rond 12u Info: Arnold Goossens: Kerst... Natuurlijk! Zondag 11 december 2011 van 14u tot 18u Deze namiddag is gezelligheid troef op Domein Kiewit. Breng dus zeker een bezoekje aan onze derde creatieve en op natuurgerichte kersthappening. Je ziet oa. een smid en glasblazer in actie en je kuiert langs diverse artisanale standen zoals patchwork en juwelen. Handige kinderen kunnen deelnemen aan verschillende korte workshops. En, de enige en echte kerstman komt weer speciaal van het hoge noorden naar onze schuur afgezakt.in de keuken staat een origineel veenbessenhapje en drankje voor je klaar. Misschien wel een leuk idee voor je kerstmenu? Kom zeker langs want er valt heel wat te beleven! Iedereen is welkom! Voor de workshops, surf begin november naar:

9 SMEETSHOF 187 hectaren GROOTse natuur in Bocholt Smeetshof heide Arnold Goossens

10 Smeetshof wandeling Arnold Goossens Smeetshof winter Arnold Goossens Het Smeetshof is 187 hectaren groot en ligt volledig in de gemeente Bocholt, vlak tegen de grens met Nederland. Het Kempisch Plateau helt er in noordelijke richting af naar de laagvlakte van Bocholt. Vlakbij, in Nederland, ligt het Wijffelterbroek, een restant van het vroegere, reusachtige moerasbos. Vroeger en nu Op de kaarten van Ferraris (1770) was het zuidelijke deel van het Smeetshof aangeduid als onbegaanbaar moeras. De noordelijke helft was grotendeels bos met kreupel- of laagstammig hout. Dit oorspronkelijke moeras werd gevoed door water vanuit het Kempisch Plateau en enkele beken die in het moeras uitmondden. Tijdens de 19de en 20ste eeuw heeft het Smeetshof een heuse gedaanteverwisseling ondergaan. Van ontoegankelijk moerasgebied evolueerde het gebied naar een zeer intensief landbouwgebied. Naast de grens met Nederland werd de Lossing gegraven, een kunstmatig afwateringskanaal. Dit kanaal verzamelde al het water uit het gebied en voerde het af. Hierdoor werd het gebied steeds droger en werd het meer en meer voor landbouw gebruikt. Op een militaire kaart van 1872 verschenen de eerste weilanden, boomgaarden en vochtige heidepercelen terug naast bossen en restanten van het oorspronkelijke moeras. Het verloop van de waterlopen in het Smeetshof werd sterk gewijzigd. Ook de oude verdedigingswallen langs de Napoleonsdijk waren hier zeer duidelijk te zien. Later raakte het gebied steeds meer versnipperd en verschenen er ook naaldhoutbossen. Het resultaat was een kleinschalig landbouwgebied, waarbij weien hooilanden afwisselden met bosjes, stukjes heide, struiken en wild door elkaar groeiende, hoog opschietende gewassen. Ideaal voor vogels als de nachtegaal, de geelgors en de grauwe klauwier, terwijl de resterende nattere gedeelten onderdak boden aan tal van moeras- en rietvogels. Smeetshof hoeve Arnold Goossens Eind jaren 90 was het Smeetshof een vervallen hoeve in een ontoegankelijk jachtdomein. Van variatie in het landschap was nog maar weinig sprake. Toen sloegen de Vlaamse Landmaatschappij, de gemeente Bocholt en Natuurpunt de handen in elkaar. Ze bouwden het om tot een

11 Smeetshof paarden Arnold Goossens Smeetshof heide Arnold Goossens uitgestrekt wandelgebied, met bijzondere moerassen, bossen, hooilanden en heide. De natuur reageerde snel positief. Het Smeetshof is nu een uitstekende plek om de natuur van het Kempenbroek te verkennen. Terug natte voeten Via het natuurinrichtingsproject van de Vlaamse Landmaatschappij zijn een hele reeks ingrepen gebeurd om de natuur een handje te helpen in haar herstel. Het meest bijzonder is wel de aanleg van overstroom- en doorstroommoerassen. Want oorspronkelijk was dit gebied een onbegaanbaar moeras. De beken in het gebied, zoals de Veldhoverbeek en Lechterrietbeek, kunnen overstromen en voeden zo een naar Vlaamse normen uitgestrekt en ontoegankelijk moerasgebied. s Winters staan grote delen onder water, maar in de zomer zakt het water tot net onder de oppervlakte. In deze moerassen mag de natuur haar eigen gang weer gaan, geholpen door Galloway runderen die ervoor zorgen dat de moerassen niet overal dichtgroeien met wilgen. Vogels zoals grauwe klauwier of roodborsttapuit, vele libellen en sprinkhaansoorten doen er hun voordeel mee. Beken mogen weer meanderen en kregen hun natuurlijke oevers terug. Op de hogere gronden werden droge en natte heidperceeltjes in ere hersteld. De aanwezige bossen mogen spontaan ontwikkelen. Gouden sprinkhaan Sprinkhanen kennen we vooral van droge, grazige plaatsen. Hun getjirp associëren we vooral met zuiderse vakantieoorden. De gouden sprinkhaan heeft echter een voorkeur voor natte, ruige plaatsen met wat struiken op voedselarme bodem. De wijfjes zijn vaak goudkleurig, de mannetjes zijn vooral groen met wat geel. Beide geslachten hebben een mooie metaalglans. Ook in grootte verschillen de geslachten sterk, de mannetjes zijn veel kleiner maar hebben wel grotere vleugels. Je krijgt deze sprinkhaan vooral te zien in de zomermaanden. De gouden sprinkhaan is in Vlaanderen vrij zeldzaam, in Noord- Limburg doet hij het echter goed. In het Smeetshof profiteerde de gouden sprinkhaan sterk van de inrichtingswerken. Ook de keuze voor begrazingbeheer in plaats van maaien komt ten goede aan de gouden sprinkhaan. Melkdrupje Langs de bosranden en houtkanten vliegt in het late voorjaar de phegeavlinder of het melkdrupje. Hoewel deze soort op het eerste zicht geen bijzondere eisen stelt aan zijn leefgebied, zijn er in Vlaanderen nog maar weinig plaatsen waar hij nog leeft, de meeste in Noord-Limburg. Het melkdrupje is verzot op de nectar van bramen. De eitjes worden afgezet op allerlei lagere ruigteplanten zoals zuringsoorten, weegbree en walstro. In zijn opvallende pakje, blauwzwart met witte vlekken vandaar de naam melkdrupje en gele banden op het achterlijf, steelt hij wel de show. Niet alle motten zien er dus grijs en saai uit! Het onbeholpen gefladder van deze aardige motjes is een bijzondere belevenis! Foto midden onder : Fotograaf Marcel Bex

12 Kempenbroek Het Smeetshof maakt deel uit van het Kempenbroek, een meer dan ha groot grensoverschrijdend netwerk van natuurgebieden. Er zijn zelfs al plannen om hier terug oerossen en edelherten uit te zetten. Naaste buren van het Smeetshof zijn de Luysen, Sint- Maartensheide en Mariahof in de vallei van de Abeek in Bree. Aansluitende ge- bieden die beheerd worden door het Limburgs Landschap zijn het Stramproyerbroek en de Zig-Goor in Kinrooi. Aan Nederlandse kant ligt het Wijfelterbroek van Natuurmonumenten. Door de goede bereikbaarheid, vormt het Smeetshof een uitgelezen wandelgebied. Er zijn niet minder dan vijf wandelingen uitgezet. Ze vertrekken allen aan de gerestaureerde historische hoeve uit Dat is ook een aangename rustplek, met zelfs een kleine hoogstamboomgaard, in een gevarieerd, lieflijk en tegelijk soms wild natuurlijk landschap. natuurgebied-smeetshof Smeetshof fotomie

13 PLANTEN & ADOPTIESOORTEN 13 Help de Limburgse adoptiesoorten met een plant van hier Limburg heeft nog een grote rijkdom aan dieren en planten. Een aantal van deze soorten doen het goed, maar andere typische Limburgse soorten gaan sterk achteruit Daar willen we iets aan doen. Elke Limburgse gemeente heeft een soort geadopteerd waar ze zelf acties voor ondernemen. Maar wij zelf kunnen ook iets ondernemen. Door onze tuin van het nodige voedsel te voorzien of nestgelegenheid te bieden. Een greep uit de mogelijkheden om de geadopteerde soorten te helpen via onze plantenverkoop. Een knotwilg als uitkijkpost voor ijsvogels (Alken) of broedgelegenheid voor steenuil (Tongeren). Meerjarige bloemenweide zaaien als voedselbron voor vlinders en bijen (Bilzen, Hamont-Achel, Dilsen-Stokkem, Gingelom, Lanaken, Zutendaal). Het gras tussen de bloemen komt dan weer het Houthalense wekkertje ten goede. Een sporkeboompje is zeer zinvol zijn als zangpost voor de geelgors (Bocholt), bovendien dienen de bladeren als voedsel voor het groentje (Overpelt) De grauwe klauwier (Bree) zit graag in een alleenstaande slee-, of meidoornstruik. Een eik of (haag)beuk is de perfecte schaduwboom voor eikvaren (Halen) terwijl de boskrekel (Meeuwen-Gruitrode) zich thuis voelt tussen het afgevallen blad. Ingekorvan vleermuizen (Heers) zoeken graag langs aangeplante haagkanten hun voedsel. Een kamperfoelieplant is de voedselbron voor de kleine ijsvogelvlinder (Heusden-Zolder) en geurt bovendien heerlijk in warme zomeravonden. Een hazelaar of tamme kastanje biedt voedsel en beschutting voor de das (Hoeselt). Een boswilg is het voesel voor de weerschijnvlinder (Kinrooi). Eikelmuizen (Kortessem) en hazelmui- zen (Voeren) voelen zich perfect thuis in de wirwar van een hondsroos, bovendien lusten ze de rozenbottels als voedselbron Met wat geduld weet de zwarte specht (Leopoldsburg) of gekraagde roodstaart (Tessenderlo) jouw aangeplante bosboom op prijs te stellen. Een alleenstaande berk of eik worden als zangpost gebruikt door de boomleeuwerik (Lommel) Een zakje akkerbloemen bevat ook wat ruigere kruiden die door de roodborsttapuit (Maasmechelen) of grauwe gors (Riemst) op prijs worden gesteld als uitkijkpost. De veldleeuwerik (Sint-Truiden) haalt dan weer zijn hartje op aan de zaden. Natuurlijk hoef je niet in één van de genoemde gemeenten te wonen om de soort een handje (plantje) te helpen. Kamperfoelie Katleen Bollen

14 14 N AT U U R T H E M A Grijze grootoor David Herman In Vlaanderen leven 21 verschillende soorten vleermuizen. Het belang van mergelgroeven, forten, ijskelders en bunkers voor zwermende en overwinterende vleermuizen is al lang bewezen. Maar wist je ook dat de meeste bij ons levende vleermuizen sterk verbonden zijn met bossen? In dit internationale jaar van het bos willen we dit even nader toelichten. Waar woon je? Vleermuizen kan je opdelen in 2 groepen: boombewonende soorten en gebouwbewonende soorten. De rosse vleermuis, bosvleermuis, watervleermuis, baardvleermuis en franjestaart wonen in bomen. De grootoorvleermuis is een speciaal geval: hij komt zowel in gebouwen als in holle bomen voor. Andere soorten zoals dwergvleermuis wonen in gebouwen. Wanneer je op warme zomeravonden vleermuizen ziet fladderen rond je huis, Natuurthema VLEERMUIZEN EN BOSSEN zijn dit waarschijnlijk dwergvleermuizen. Maar ook gebouwbewonende vleermuizen zijn afhankelijk van bossen om te jagen of ze gebruiken bosranden als vliegroute. Onder de boombewonende soorten schuilen sommigen het liefst onder loshangende boomschors, anderen palmen dan weer een oud spechtenhol in. Je leest het al: oude, holle bomen zijn een must voor vleermuizen. Zonder holte-bomen hebben veel van onze vleermuizen een groot probleem. Vleermuiskasten bieden in een jong bos een tijdelijke oplossing. Een holle boom is meer dan een schuilplaats alleen. Het zijn paarplaatsen en kraamkamers. Vrouwtjes krijgen in de zomer één jong. De kersverse moeders troepen samen in kolonies van 15 tot 100 dieren en voeden zo hun jongen op. De mannetjes zitten ondertussen in kleine groepen (1-15 dieren) bijeen.

15 15 Holle bomen zijn voor sommige soorten ook uitstekende overwinteringsplaatsen. Zo overwintert de rosse vleermuis altijd in een holle boom. Diezelfde vleermuis wisselt zelfs regelmatig van holle boom tijdens de zoogtijd. Voor de rosse vleermuis is het dus belangrijk om verschillende holle bomen in de buurt te hebben. Er is eigenlijk geen enkel tijdstip in het jaar dat de rosse vleermuis niet in een boom huist. Leuk weetje: hoewel vleermuizen zich in de lucht verplaatsen is een ecoduct ook voor deze dieren erg handig. Want net zoals een bomenrij is een ecoduct een lijnvormig oriëntatiepunt. Bovendien is een ecoduct rustiger dan de omgeving. Een drukke autobaan is immers een luidruchtig obstakel waar altijd beweging is. Als we rekening houden met de levenscyclus van vleermuizen, dan plannen we onze kapwerken best in oktober of november. In de zomer, wanneer er jongen zijn, veroorzaken kapwerken en dergelijke teveel verstoring, zelfs als de holle bomen gespaard blijven. De situatie in het bos verandert en dit leidt tot onrust bij de dieren die de omgeving van hun kraamkolonie uitstekend kennen. Voor de paarperiode geldt hetzelfde. Daarom blijft het najaar over als minst ongunstige periode, vóór de winterslaap. Als we spreken over dunningswerken is het trouwens beter om sommige bomen te ringen in plaats van ze te kappen. Kwijnende bomen zijn immers, zoals al gezegd, een must voor vleermuizen. Ook voor een heleboel andere soorten trouwens, zoals insecten, spechten en schimmels. Lijnen in het landschap Lanen, houtkanten, bosranden, sloten, zijn belangrijke oriëntatiepunten voor vleermuizen. In een grote open vlakte zonder bomen of struiken weten ze de weg niet. Vooral de soorten met een kort sonarbereik hebben hier moeite mee. Probeer maar eens je weg te vinden in een open veld bij dichte mist je zal zien dat dit zonder nabijgelegen oriëntatiepunten niet lukt. Wat kan je zelf doen? Ook al staan er geen holle bomen in je achtertuin, toch kan ook jij helpen om het onze vleermuizen naar hun zin te maken. Vleermuizen eten insecten. Een insectenvriendelijke tuin is dus ook een vleermuisvriendelijke tuin. Insecten leven van nectar. Een bloemrijke tuin met veel variatie is dus een paradijs voor insecten en op die manier een gedekte tafel voor vleermuizen. Een vijvertje met moeraszone is onmisbaar. Het lokt insecten en het is een mooie drinkplaats. Vanzelfsprekend zijn insecticiden verboden in een insectenvriendelijke tuin. Bomen, struiken en een rommelhoekje bieden een schuilplaats voor insecten en tegelijk een rustplaats voor vleermuizen. Wanneer je vleermuizen ontdekt op zolder, tussen de muren of in de rolluikkast, weet dan dat ze hier enkel rusten. Ze knagen nergens aan en ze maken geen nest. Om vleermuizen onderdak te bieden kan je ook kiezen voor een vleermuizenkast of een chiroptière (dakpan met uitvliegopening). WENST U een opvallende RECLAME En zo ook Natuurpunt steunen Interesse? Bel:

16 16 AFDELING IN DE KIJKER Natuurpunt BERINGEN Foto linksboven : techniekersclubke Francis Meelberghs Foto rechtsboven : veengebied aan de Overslag Ineke Luts Zoals vele Natuurpunt-afdelingen is Natuurpunt Beringen ontstaan uit protest tegen een alles vernietigende bouwwoede. Midden jaren 70 had het bestuur van de toenmalige gemeente Koersel immers snode plannen met de Vallei van de Zwarte Beek. Door de inzet van de toenmalige pioniers van milieugroep BERO werd dit onheil voorkomen. De inspanningen van deze pioniers leidden tot erkenning van de Zwarte Beek als speerpunt van Europese Topnatuur in Vlaanderen. Om het natuurgebied te beheren zijn er vele handen nodig. De steeds groter wordende groep vrijwilligers werd al snel bijgestaan door professionelen. Beide groepen vullen mekaar goed aan. Enkele vrijwilligers zijn actief betrokken bij het opstellen van de plannen. Het techniekersclubke ondersteunt de professionele ploeg door het uitvoeren van vele kleine werkjes. Zij komen hiervoor elke woensdagnamiddag bij elkaar. Elke zomer nemen groepen jongeren deel aan beheerswerkkampen. Tijdens de weekends in het winterseizoen zorgt een groepje vrijwilligers de voederaars voor het bijvoederen van de Angus Aberdeenrunderen. Tenslotte worden op geregelde tijdstippen beheerswerkdagen ingericht. Ondanks alle inspanningen werd eind jaren 90 toch nog een achteruitgang van de natuurwaarden vastgesteld. De Vlaamse Overheid kon door een aantal ingrepen en vele beloftes ontkomen aan een Europese veroordeling. Nog steeds wordt getracht via een in 2001 gelanceerd natuurinrichtingsproject die beloftes om te zetten in concrete acties. Natuurpunt Beringen werkt actief mee aan dit project en probeert zo het behoud en herstel van de unieke beekvallei te realiseren. Naast de terreinacties is Natuurpunt Beringen ook sterk verbonden met de werking van het Vlaams Bezoekerscentrum De Watersnip. Het bezoekerscentrum is een samenwerking tussen het Agentschap Natuur en Bos (ANB) van de Vlaamse Overheid, de provincie Limburg, de stad Beringen en Natuurpunt. De vaste medewerkers van de Watersnip worden bijgestaan door een grote groep vrijwilligers zodat elk jaar een sterk educatief programma kan worden uitgewerkt. Naast vele themawandelingen worden er o.a. ook op maat gemaakte schoolprogramma s aangeboden. Op het gebied van studie zijn er een aantal waarnemers actief. Regelmatig worden er vlinderroutes gemonitord. De inventarisatie van amfibieën, libellen en paddestoelen staan ook op het programma.

17 17 Uiteraard wordt er ook aandacht besteed aan de adoptiesoort van Beringen : de watersnip. De verzamelde informatie moet toelaten het beheer te evalueren en waar nodig bij te sturen. We streven er naar deze monitoringsinspanningen nog verder uit te breiden. Extra hulp is hier zeker welkom. Door een actieve rol te spelen in het Stedelijk Adviesorgaan Leefmilieu (SAL) tracht de afdeling ook te wegen op het stedelijk milieubeleid. In het verstedelijkt Vlaanderen heeft een natuurnatuurgebied geen kans op voortbestaan in een verloederde omgeving. Het is daarom belangrijk om ook actief alle leefmilieuproblemen op te volgen. Zo worden onder andere de ontwikkelingen inzake bosbeheer, waterbeheer en structuurplannen bestudeerd en regelmatig besproken op de maandelijkse bestuursvergadering. De Vallei van de Zwarte Beek beperkt zich niet tot Beringen alleen. De bron is te vinden in Hechtel-Eksel. Richting monding zijn ook de afdelingen Lummen en Regio Zelem actief. De brochure De Vallei van de Zwarte Beek is een mooi resultaat van samenwerking tussen de vier afdelingen. Recent is er ook een gezamenlijk websiteplatform uitgewerkt. Elke afdeling rond de Zwarte Beek heeft haar eigen specifieke pagina s naast de gemeenschappelijke pagina s. De website wordt nog uitgebreid met een heuse historiek van de Zwarte Beek. Voor meer informatie over Natuurpunt Beringen kunt u steeds terecht op de website : plankenpad aan de Hazerik Ineke Luts Angus Aberdeenrunderen Erna Aerts

18 18 NATUUR WEETJES LIKONA zoekt. LIKONA oftewel de Limburgse Koepel voor Natuurstudie is op zoek. Deze keer zijn we echter niet op zoek naar dierof plantensoorten maar naar mensen. Mensen zoals jij. Zeldzame soorten ontdekt in Limburgse natuurgebieden In het weekend van 17 tot en met 19 juni vond vanuit Lommel-Werkplaatsen voor het tweede achtereenvolgende jaar een biodiversiteitsweekend plaats. De organisatie was in handen van de Projectgroep Levend Zand, die zich inzet voor het behoud van de zeldzame droge biotopen rond Lommel. Zij doet dat in nauwe samenwerking met Natuurpunt. Regionaal Landschap Lage Kempen subsidieerde de activiteit. We zetten onze deur open voor nieuwe enthousiaste vrijwilligers met een hart voor natuur. Wil jij nieuwe soorten ontdekken, de Limburgse biodiversiteit mee in kaart brengen, (natuur)ervaringen uitwisselen? Zonder enige voorkennis kan je je aansluiten bij één van onze werkgroepen en je laten onderdompelen in de wondere wereld van onze Limburgse natuur. We bieden je op regelmatige basis vormingsmomenten en excursies aan en stellen gratis materiaal beschikbaar voor je onderzoek. Bovendien maken we het mogelijk om je bevindingen te publiceren. Wil je er het fijne van weten? Kom naar onze LIKONA-markt op zaterdag 22 oktober 2011 in de Tiendschuur van de abdij Herkenrode te Hasselt. Tussen en 12.00u kan je er vrijblijvend de standen van onze verschillende werkgroepen bezoeken. Meer info: LIKONA, Provinciaal Natuurcentrum, Het Groene Huis, Domein Bokrijk, 3600 Genk Tel jaar Natuurpunt. Dat moet gevierd worden! Natuurpunt wordt 10 jaar. Samen met jullie maken we r een uniek en onvergetelijk feest van! Omcirkel 10 december 2011 in je agenda want die dag mag jij niet ontbreken. Verwacht alvast een mooie mix van muziek, show en uitzonderlijke anekdotes uit de oude (en minder oude) doos. Feest mee op 10 december in Gent Meer info: Gladde slang Lex Peeters Er werden maar liefst tien gladde Slangen waargenomen, waarvan 3 exemplaren binnen een pas ontdekte populatie. We kijken zeer tevreden terug op het evenement. De deelname was gegroeid en het leverde een hoop nieuwe informatie op, die voor de bescherming en het beheer van de bezochte gebieden van groot belang kan zijn. Onder de aanvullingen op de lijst van 2010 waren sprekende soorten, zoals de gerande oeverspin, rode en zwarte wouw en interessante insecten zoals zwart lieveheersbeestje, gedeukte gouden tor, mierenzakkever, hoornaarvlinder en pauwoogpijlstaart. Er konden enkele grote zeldzaamheden worden ontmaskerd. De kuifvlinder, zuidelijke tandvlinder en gerande marmeruil. Lommel heeft de strijd tegen het zand al vele decennia geleden gewonnen; nu wordt het tijd om de laatste restanten als waardevol cultuur- en natuurgoed te gaan koesteren. Levend Zand wil daar de aanzet toe geven. Huldiging Vrijwilliger van het jaar Zaterdag 3 september was de startdag voor de vrijwilligers van het Educatief Natuurbeheer van Natuurpunt. Deze namiddag was een bedankje aan onze vrijwilligers die zich al jaar en dag inzetten voor dit inspirerende project om jongeren warm te maken voor natuurstudie en -beheer. De gedeputeerde Frank Smeets had enkele lovende woordjes voor ons project en overhandigde een waardebon aan de Vrijwilligers van het jaar : Jan Hendrikx voor Oost-Limburg en Maurice Vanoppen voor West-Limburg. Maurice Vanoppen Jan Hendrickx Wij willen bij deze nogmaals onze welgemeende dank betuigen aan iedereen die ooit aan het project Educatief Natuurbeheer heeft meegewerkt. Wij zijn steeds op zoek naar nieuwe vrijwilligers! Wil je zelf ook graag vrijwilliger worden of wens je meer info over het project? Neem dan gerust contact op met Educatief Natuurbeheer Limburg op 011/ of 0473/ (West-Limburg) (Oost-Limburg).

19 NATUUR WEETJES 19 Chris Steenwegen is de nieuwe directeur Natuurpunt Natuurpunt verwelkomt Chris Steenwegen als nieuwe algemeen directeur. De 53-jarige Chris Steenwegen studeerde biologie, milieusanering en overheidsmanagement en bekleedde belangrijke functies in het Vlaamse milieu- en natuurbeleid. Hij volgt Willy Ibens op. Willy Ibens Tijdens zijn engagement van meer dan 18 jaar bij Natuurpunt werkte Willy Ibens mee aan de succesvolle uitbouw van de vereniging met onder meer de uitgifte van succesvolle obligatieleningen, renovatie van het duurzaam nationaal secretariaat in Mechelen en de aankoop van grote natuurgebieden. Hij gaat aan de slag als adviseur natuur op het kabinet van minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege. Chris Steenwegen neemt de fakkel over op het moment dat Natuurpunt 10 jaar bestaat. In december 2001 fuseerden Natuurreservaten en De Wielewaal tot Opening Mariahof Anderhalf jaar lang hebben de vrijwilligers van Natuurpunt Bree met man en macht gewerkt aan de realisatie van hun Natuur.huis op Mariahof. En het resultaat mag gezien worden: het is vanaf nu een ideale uitvalsbasis om van de fauna en flora in het Kempenbroek te gaan genieten. Voorzitter Joris Vandervelden van Natuurpunt-Bree was tijdens de officiële opening van het Natuur.huis dan ook een uitermate tevreden man. De afgelopen maanden zijn we hier dan ook met man en macht aan de slag geweest: een kern van ongeveer 30 vrij- een grote natuurvereniging, gedragen door vrijwilligers. Natuurpunt groepeert bijna gezinnen, duizenden vrijwilligers en vele regionale en lokale actieve kernen en is daardoor een sterke middenveldorganisatie in Vlaanderen. Natuurpunt beheert ongeveer 500 natuurgebieden met een totale oppervlakte van meer dan ha. Meer dan 370 professionele medewerkers ondersteunen de vrijwilligerswerking rond beheer van natuurgebieden, educatie, natuurstudie en lokaal en nationaal natuurbeleid. Natuurpunt investeert ook in belangrijke mate in de sociale economie via Natuur- en Landschapszorg. Chris Steenwegen willigers heeft hier elk vrij moment gespendeerd. Met speciale dank aan Jean Vanheeswyck en Jan Hermans die bijna elke dag in de weer waren. Deze hele accommodatie op de rand van het natuurgebied De Luysen bestond tot amper vier jaar geleden uit privé-woningen die als buitenverblijf dienst deden, vertelt Vandervelden. De stad heeft toen deze gebouwen verworven en ons de eerste vleugel van het verblijf ter beschikking gesteld. Het Mariahof was een hoeve die circa 1904 gebouwd werd in de wateringen van het Grootbroek. Beleg in aandelen ten voordele van hernieuwbare energie Enige tijd terug sloegen drie afdelingen van Natuurpunt (Natuurpunt Gent, Natuurpunt Antwerpen Noord, Natuur.koepel Zuid-West-Vlaanderen) de handen in elkaar en hebben samen met het bedrijf Linea Trovata, actief in de sector van hernieuwbare energie, de coperatieve Energie voor meer Natuur opgericht. Kort samengevat wil deze coperatieve nieuwe financile middelen inzamelen om de natuur te beschermen en te investeren in duurzame energieprojecten. Concreet willen we daartoe voor eind november ophalen bij grote en kleine beleggers. Beleg in aandelen ten voordele van hernieuwbare energie Waarom duurzaam beleggen Over de Coöperatieve Wie zijn we Wat met de winst Aandelen kopen Antwoorden op veel gestelde vragen In de pers Infomomenten Stap mee in Energie voor meer natuur Al een aandeel voor 250 euro Voor iedereen toegankelijk Verwacht dividend: 3% in 2011 en 6% vanaf 2012 Eenvoudig en snel investeren in groene stroom Deel van de opbrengst gaat naar aankoop natuurgebied en promotie van hernieuwbare energie Al voor meer dan euro aan aandelen verkocht sedert eind maart. Wie kan een aandeel kopen? Zowel leden als niet-leden van Natuurpunt en bedrijven kunnen energieaandelen van 250 euro aankopen. De huidige aanbieding loopt nog tot 30 november Registreer u vandaag en geniet morgen van de voordelen van uw aandelen.

20 Berk Marcel Bex wandelagenda Natuurpunt Hechtel-Eksel Paddenstoelenweetjes Zondag 9 oktober 2011 Samenkomst om 14.00u aan de parking van de Begijnenvijvers, Begijnenstraat Hechtel, einde rond 16.30u. Info: Krista Bovens , Natuurpunt As Paddenstoelenwandeling Zondag 09 oktober 2011 Samenkomst om 13.30u aan de Casterhoeve, Grotstraat, Niel-bij-As, einde rond 17.00u Meer info: Vincken André Natuurpunt Hasselt-Zonhoven Paddenstoelenwandeling Dinsdag 11 oktober 2011 Aanvang om 14.00u aan camping Holsteenbron, Hengelhoefse weg 9, Zonhoven, einde omstreeks 17.00u. Info: Toerisme Zonhoven, Natuurpunt Hasselt-Zonhoven Paddenstoelenwandeling Zaterdag 15 oktober 2011 Aanvang om 14.00u aan camping Holsteenbron, Hengelhoefse weg 9, Zonhoven, einde omstreeks 17.00u. Info: Toerisme Zonhoven, Natuurpunt Neerpelt Paddenstoelenwandeling Zondag 16 oktober 2011 Samenkomst om 14.00u aan bezoekerscentrum De Wulp, Tussenstraat 10, Neerpelt, einde omstreeks 16.00u. Meer info: Theo Janssen, Natuurpunt Zuidoost-Limburg Paddenstoelenwandeling Munsterbos Zondag 16 oktober 2011 Samenkomst om 14.00u aan de parking van de Remise, Leroyplein Munsterbilzen (Bilzen), einde rond 17.00u. Info: Paul Denis Natuurpunt Hechtel-Eksel Herfst-, en Paddenstoelentocht op kindermaat Zondag 16 en woensdag 19 oktober 2011 Samenkomst om 14.00u aan parking Den Brand, Kamertstraat, Hechtel, einde rond 16.30u Meer info: Krista Bovens , Zoogdierenactiviteiten Natuurpunt Diepenbeek kleine zoogdieren van het bos Zaterdag 15 en Zondag 16 oktober Samenkomst om 19.00u aan parking Nietelbroeken, hoek Netelbroek-, en Kruisstraat te Diepenbeek, einde rond 22.00u... Info: Jos Ramaekers Natuurpunt Kinrooi - Diersporenwandeling Zaterdag 3 december Samenkomst om 09.00u aan de bergplaats aan kerk van Kessenich, einde rond 12.00u Meer info: Frans Parren: Natuurpunt Maasland Noord Op zoek naar beversporen Zaterdag 10 december Samenkomst om 14.00u aan de parking aan de Oude Maas in Dilsen, einde rond 17.00u Meer info: Jemp Peeters OPTIEK EN FOTOGRAFIEDAG Zondag 23 oktober 2011 van 10 tot 17u Wij nodigen jullie, natuurliefhebbers en fotografen, uit om kennis te maken met een ruim aanbod materialen en mogelijkheden op gebied van fotografie en optiek. Heb je zin om je te laten onderdompelen in de bijzondere wereld van optiek- en fotografie. Kom dan een kijkje nemen op de infomarkt, kijk eens door een telescoop, schrijf je in voor een lezing of wandel mee met je fototoestel. Er zijn in het bezoekerscentrum talrijke prachtige natuurfoto s te zien. Door een lens zie je de pracht van de natuur op een andere vaak verrassende manier. Inschrijven voor workshops is noodzakelijk. Prijs per workshop 3 ter plaatse te betalen. Inschrijvingen en info op : of bel naar : Colofon Dit tijdschrift wordt gratis verspreid op 6800 exemplaren aan de leden van Natuurpunt Limburg. Werkten mee aan dit nummer: Danny Froyen, François Van Bauwel, Nadina Achten, Kris Hermans, Gerda Schorpion, Els Ferson, Katleen Bollen, Jos Ramaekers, Diederik De Leersnyder, Michaël Huygen, Liselotte Bollen, Manu Vlaeyens, Liesbet Cleynhens, Stein Temmerman, Liselotte Vanderoye, Krista Bovens, Guy Vanzeir, Fraddy Janssens, Jan Hendrickx, Hanne Verhuizen, Noah Janssen, Stefan Carolus Volgende uitgave: oktober 2011 Verantwoordelijke uitgever: Marc Diriks, Putvennestraat 112, 3500 Hasselt Communicatievormgeving : Uitgave van: Natuurpunt Limburg In het vizier in Kiewit

G O K - I N D I C A T O R E N B I J L E E R L I N G E N I N B a O EN S O

G O K - I N D I C A T O R E N B I J L E E R L I N G E N I N B a O EN S O S T A R T P A G I N A Welkom op de startpagina van de cijfers over de GOK-en bij leerlingen in het basis- en secundair onderwijs! De cijfers over de GOK-en (lees: leerlingkenmerken voor financiering) zijn

Nadere informatie

Voor meer cijfers, zie beleidsdomein Slagkrachtige stad, rubriek data. Stad Genk Publicatie Inkomens 2013 1

Voor meer cijfers, zie  beleidsdomein Slagkrachtige stad, rubriek data. Stad Genk Publicatie Inkomens 2013 1 De Algemene Directie Statistiek van de FOD Economie publiceerde de cijfers over het netto belastbaar inkomen van 2013 (aanslagjaar 2014). De cijfers zijn gebaseerd op de aangiften in de personenbelastingen.

Nadere informatie

een zeer lage prijs (bron FOD Economie). 1 De grote stijging zou te wijten zijn aan de verkoop van een zeer groot perceel/groot aantal percelen aan

een zeer lage prijs (bron FOD Economie). 1 De grote stijging zou te wijten zijn aan de verkoop van een zeer groot perceel/groot aantal percelen aan De statistieken over de vastgoedprijzen zijn gebaseerd op gegevens afkomstig van het Kadaster van de FOD Financiën en betreffen de verkopen die onderworpen zijn aan het stelsel van registratierechten.

Nadere informatie

- NIEUWSBRIEF JANUARI 2016 - Welkom op onze activiteiten

- NIEUWSBRIEF JANUARI 2016 - Welkom op onze activiteiten - NIEUWSBRIEF JANUARI 2016 - Welkom op onze activiteiten Nieuwe Resterheidegidsen gezocht. Natuurpunt Hechtel-Eksel organiseert in maart 2016 een nieuwe opleiding voor Resterheidegidsen. Resterheide? Het

Nadere informatie

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014

NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT MALDEGEM-KNESSELARE nominatie Groene Pluim 2014 NATUURPUNT vzw Een onafhankelijke organisatie gedragen door vrijwilligers grootste natuurbeschermingsorganisate in Vlaanderen eind 2001 opgericht

Nadere informatie

Een (t)huis voor vleermuizen. Waar kunnen ze zich verschuilen

Een (t)huis voor vleermuizen. Waar kunnen ze zich verschuilen Een (t)huis voor vleermuizen Waar kunnen ze zich verschuilen Aantal soorten Vlaanderen kent zo n 21 soorten vleermuizen waarvan slechts enkelen geregeld in gebouwen voorkomen. Meestal gaat dit om de gewone

Nadere informatie

ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS

ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS EEN BOS, MEER DAN BOMEN ALLEEN VERNIEUWD! De leerlingen vergelijken twee bostypes die opmerkelijke verschillen

Nadere informatie

ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS

ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS EEN BOS, MEER DAN BOMEN ALLEEN VERNIEUWD! De leerlingen vergelijken twee bostypes die opmerkelijke verschillen

Nadere informatie

Een enthousiaste bedrijfsvoering

Een enthousiaste bedrijfsvoering Maatwerk voor akkervogels EEN INTEGRAAL VERHAAL Vandaag zijn er veel minder akkervogels dan vroeger. Daarom gaan we samen aan de slag. Iedereen draagt zijn steentje bij: landbouwers, jagers, de Vlaamse

Nadere informatie

De klimaatproblematiek zette Vlaanderen in beweging

De klimaatproblematiek zette Vlaanderen in beweging CAMPAGNE 2011 De klimaatproblematiek zette Vlaanderen in beweging In 2011 vroegen we aandacht voor de klimaatproblematiek. Terwijl het geïndustrialiseerde Noorden voor de klimaatopwarming verantwoordelijk

Nadere informatie

Welkom op onze activiteiten

Welkom op onze activiteiten - NIEUWSBRIEF APRIL 2015 - Welkom op onze activiteiten Vrijdag 17 april 2015 om 14.00 uur Geocachetocht Wil je op zoek naar schatten in de natuur? Kom dan zeker naar onze geocachezoektocht. Rond de Katershoeve

Nadere informatie

GROEN NATUURFOTOGRAFIE IN DE STAD. GROENGRIJS is een fotoproject van het Centrum voor Beeldexpressie en Natuurpunt. Meer info: www.beeldexpressie.

GROEN NATUURFOTOGRAFIE IN DE STAD. GROENGRIJS is een fotoproject van het Centrum voor Beeldexpressie en Natuurpunt. Meer info: www.beeldexpressie. GROENGRIJS is een fotoproject van het Centrum voor Beeldexpressie en Natuurpunt. Meer info: www.beeldexpressie.be GROEN NATUURFOTOGRAFIE IN DE STAD foto Marko van der Steenhoven PERSBERICHT Antwerpen,

Nadere informatie

natuurpunt HamontAchel Neerpelt Overpelt Lommel Bocholt Bree Peer HechtelEksel Kinrooi burg Maaseik MeeuwenGruitrode Beringen Tessenderlo

natuurpunt HamontAchel Neerpelt Overpelt Lommel Bocholt Bree Peer HechtelEksel Kinrooi burg Maaseik MeeuwenGruitrode Beringen Tessenderlo EXTRA EDITIE : DECEMBER 2004 Afgiftekantoor 3500 Hasselt 1 P409862 België - Belgique P.B. - P.P. 3500 Hasselt 1 12/1605 Afzender : Natuurpunt Limburg Vorststraat 2 3500 Hasselt NATUUR.GEBIEDEN < 10 ha

Nadere informatie

De Genkse werkloosheidscijfers Toestand op

De Genkse werkloosheidscijfers Toestand op De Genkse werkloosheidscijfers Toestand op 30.06.2015 Genk telde eind juni 3.807 niet-werkende werkzoekenden (NWWZ). Dat zijn er 343 of 9,9% meer dan in juni 2014. In Limburg was er een stijging van 3,3%,

Nadere informatie

Word ook actief voor onze zoogdieren!

Word ook actief voor onze zoogdieren! ZOOGDIERVERENIGING ZOEKT VRIJWILLIGERS Word ook actief voor onze zoogdieren! Gezocht: haas, konijn, ree, vos, egel en eekhoorn, bijzondere muizen zoals de hazelmuizen, bevers, bunzingen en boommarters

Nadere informatie

Milieutrefdag 4 juni 2009. Open een bezoekerscentrum in een natuurgebied

Milieutrefdag 4 juni 2009. Open een bezoekerscentrum in een natuurgebied Milieutrefdag 4 juni 2009 Open een bezoekerscentrum in een natuurgebied Natuurpunt Vereniging voor natuur en landschap Bezoekerscentra Kerntaken Natuur voor iedereen: actiepunten Doelstelling Bezoekerscentra

Nadere informatie

NATUURKALENDER JANUARI-JUNI 2016

NATUURKALENDER JANUARI-JUNI 2016 NATUURKALENDER JANUARI-JUNI 2016 voorwoord Beste natuurvrienden 2016 is een feestjaar! We vieren het 25-jarig bestaan van de Limburgse Koepel voor Natuurstudie (LIKONA). Samen met alle Limburgse soorten

Nadere informatie

Gierzwaluw. Boomleeuwerik. Witte kwikstaart. Nachtzwaluw

Gierzwaluw. Boomleeuwerik. Witte kwikstaart. Nachtzwaluw Boomleeuwerik Leeft in droge, schrale heidevelden met losse boompjes en boomgroepen. Broedt ook in jonge aanplant van naaldbos (spar of den). Gierzwaluw Broedt onder daken van oudere gebouwen in Roermond.

Nadere informatie

Activiteiten o.l.v. Gidsenbureau

Activiteiten o.l.v. Gidsenbureau Activiteiten o.l.v. Gidsenbureau in Limburg 1 Inhoudstafel I. Habitats: de 5 Stars van Limburg Uniek! RivierPark MaasVallei met een Stilsloep! II. Fauna III. Wildcraft & Oriëntatie IV. Kunstenaarshoek

Nadere informatie

Natuur op Eerde uniek in Nederland

Natuur op Eerde uniek in Nederland Natuur op Eerde uniek in Nederland Eerde is méér dan mooi. Tijdens een wandeling met boswachter Jos Schouten van Natuurmonumenten wordt pas echt duidelijk hoe bijzonder de natuur op het historische landgoed

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen.

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. Tekeningen Ciel Broeckx, juni 2010. 1 De Europese Unie heeft in 2002 afgesproken om het verlies aan biodiversiteit

Nadere informatie

p r o v i n c i e Limburg

p r o v i n c i e Limburg p r o v i n c i e Limburg In te vullen door de behandelende afdeling dossiernummer 5de Directie Cultuur A f del in g 5. 2 Cultuur en Bibliotheekwezen FORMULIER 1 UITGEBREIDE AANVRAAG ERKENNING EN WERKINGSSUBSIDIE

Nadere informatie

Winterslaap. groep 5/6

Winterslaap. groep 5/6 Winterslaap groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers 8 Werkblad winterslaap 15 Schrijf je eigen e-boek 16

Nadere informatie

januari 1 dinsdag woensdag donderdag vrijdag zaterdag zondag 31 Nieuwjaar 1 2 3 4 5 Kerstvakantie 2013

januari 1 dinsdag woensdag donderdag vrijdag zaterdag zondag 31 Nieuwjaar 1 2 3 4 5 Kerstvakantie 2013 Kalender 2014 januari 1 COVER: Wouter Pattyn Naturalight.be Kleine Hoofdgracht - Netevallei BOVEN: Wouter Pattyn Naturalight.be Latemse Meersen maandag 30 Kerstvakantie 2013 dinsdag woensdag donderdag

Nadere informatie

ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN BASISONDERWIJS

ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN BASISONDERWIJS ONTRAFEL MET JE KLAS DE VELE GEHEIMEN VAN DE NATUUR! EDUCATIEVE PROJECTEN BASISONDERWIJS OP STAP MET TRUISJE DE BOSMUIS VERNIEUWD! EXPLORER De kleuters leren de leefwereld van een bosmuis kennen: uiterlijke

Nadere informatie

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013 uitgave januari 2013 Winterslaap Met filmpjes, werkblad en puzzels groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers

Nadere informatie

Mariahof. Stad Bree. Testimonial Dubolimburg 3011. 30 november 2010

Mariahof. Stad Bree. Testimonial Dubolimburg 3011. 30 november 2010 Mariahof Stad Bree Testimonial Dubolimburg 3011 30 november 2010 1 Inleiding Ligging Ecologisch belang Recreatief belang Aankoop Renovatie Uitbating 2 Ligging Ligging 3 Gewestplan Mariahof 4 Ferrariskaart

Nadere informatie

Repertorium Teams Thuisverpleging Limburg

Repertorium Teams Thuisverpleging Limburg Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid Afdeling Preventie, Eerstelijn en Thuiszorg Koning Albert II-laan 35 bus 33, 1030 BRUSSEL Tel. 02 553 35 09 - Fax 02 553 36 90 http://www.zorg-en-gezondheid.be Repertorium

Nadere informatie

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap 1.2 landschap, natuur en recreatie Landschap Radio Kootwijk vormt een belangrijke schakel in een aaneengesloten open tot halfopen droog tot vochtig stuifzand- en heidegebied dat zich uitstrekt van het

Nadere informatie

CIJFERKORF KLIMAAT EDITIE 2011

CIJFERKORF KLIMAAT EDITIE 2011 CIJFERKORF KLIMAAT EDITIE 2011 DE BELANGRIJKSTE VASTSTELLINGEN De cijferkorf bestaat uit een 50-tal gebruiksvriendelijk ontsloten cijfers die gebruikt kunnen worden voor omgevingsanalyses in functie van

Nadere informatie

grazers helpen de natuur.

grazers helpen de natuur. grazers helpen de natuur. Begrazing vroeger en nu Lang geleden kwamen in Vlaanderen allerlei soorten grazers voor: mammoeten, wisenten, oerrunderen, elanden... Die grazers zorgden ervoor dat Vlaanderen

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. De Specht Er zijn verschillende soorten spechten: de groene, de zwarte en

Nadere informatie

Samen houden we het landschap in de gemeente Dalfsen mooi!

Samen houden we het landschap in de gemeente Dalfsen mooi! De Stichting Groene en lauwe Diensten Overijssel De stichting Groene en lauwe Diensten Overijssel is opgericht door Landschap Overijssel en Natuurlijk Platteland Oost (de koepelorganisatie van Agrarische

Nadere informatie

Lang leve de buitenkids!

Lang leve de buitenkids! Contact Bezoekerscentrum Oisterwijk Natuurmonumenten van Tienhovenlaan 5 5062 SK Oisterwijk Tel. 013-5231800 @ i bc.oisterwijk@natuurmonumenten.nl www.natuurmonumenten.nl facebook.com/natuurmonumenten

Nadere informatie

Info- en ontmoetingsdag WATER IN DE BUURT 17 oktober 2011 Stijn Hermans Vlaamse Landmaatschappij

Info- en ontmoetingsdag WATER IN DE BUURT 17 oktober 2011 Stijn Hermans Vlaamse Landmaatschappij Info- en ontmoetingsdag WATER IN DE BUURT 17 oktober 2011 Stijn Hermans Vlaamse Landmaatschappij 19-10-2011 1 INHOUD Situering Opitter stelling Vlaamse Landmaatschappij (VLM) stelling landinrichting Landinrichtingsproject

Nadere informatie

WELKOM BIJ JNM. JNM kent drie leeftijdsgroepen: Piepers: van 7 tot 12 jaar Ini s: van 13 tot 15 jaar Gewone leden: van 16 tot 26 jaar

WELKOM BIJ JNM. JNM kent drie leeftijdsgroepen: Piepers: van 7 tot 12 jaar Ini s: van 13 tot 15 jaar Gewone leden: van 16 tot 26 jaar WELKOM BIJ JNM JNM is een jeugdbeweging voor iedereen van 7 tot 26 jaar die zich goed voelt in de natuur en zijn schouders niet ophaalt voor het milieu. JNM staat voor Jeugdbond voor Natuur en Milieu.

Nadere informatie

Activiteiten o.l.v. Gidsenbureau

Activiteiten o.l.v. Gidsenbureau Activiteiten o.l.v. Gidsenbureau vanuit het Vakantiehuis Fabiola in Maasmechelen 1 Inhoudstafel I. Habitats: de 5 Stars van Limburg II. Fauna III. Wildcraft & Oriëntatie IV. Kunstenaarshoek V. Outdoor

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau vanuit het vakantiehuis A l'abri in Brisy

Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau vanuit het vakantiehuis A l'abri in Brisy Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau vanuit het vakantiehuis A l'abri in Brisy 1 Inhoudstafel I. Fauna II. Habitats III. Wildcraft & Oriëntatie IV. Kunstenaarshoek V. Outdoor Bijlage I: Activiteiten

Nadere informatie

Bermenplan Assen. Definitief

Bermenplan Assen. Definitief Definitief Opdrachtgever: Opdrachtgever: Gemeente Assen Gemeente Mevrouw Assen ing. M. van Lommel Mevrouw M. Postbus van Lommel 30018 Noordersingel 940033 RA Assen 9401 JW T Assen 0592-366911 F 0592-366595

Nadere informatie

INSECTEN. werkboekje

INSECTEN. werkboekje INSECTEN werkboekje 20 maart 2009 Dag lieve kleine vlinder Waar vlieg je toch naartoe? Breng jij misschien de eitjes weg, ben jij nu al moe? Jouw eitjes worden rupsjes. die groeien heel erg vlug. ook krijgen

Nadere informatie

Struinen door De Stille Kern

Struinen door De Stille Kern 58 Horsterwold Struinen door De Stille Kern Een 900 hectare groot natuurgebied waar natuurlijke processen volop de ruimte krijgen. Het gebied wordt begraasd door een kudde konikpaarden, die zorgen voor

Nadere informatie

De Oude Weg Elst. Wonen in de Amerongse Bovenpolder. 3 Royale kavels met luxe vrijstaande villa s

De Oude Weg Elst. Wonen in de Amerongse Bovenpolder. 3 Royale kavels met luxe vrijstaande villa s De Oude Weg Elst Wonen in de Amerongse Bovenpolder 3 Royale kavels met luxe vrijstaande villa s Riant WOnen Tussen de bossen van de Utrechtse Heuvelrug en de uiterwaarden van de Nederrijn ligt het sfeervolle

Nadere informatie

Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau

Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau vanuit MASSEMBRE 1 Inhoudstafel I. Fauna II. Habitats III. Wildcraft & Oriëntatie IV. Kunstenaarshoek V. Outdoor Bijlage I: Activiteiten / Seizoenen Bijlage

Nadere informatie

Ontdek de eekhoorn. Ontdek de eekhoorn!

Ontdek de eekhoorn. Ontdek de eekhoorn! Rode Eekhoorn foto: Maaike Plomp Ontdek de eekhoorn! Ontdek de eekhoorn bestaat uit verschillende onderdelen. Deze zijn ook los van elkaar te gebruiken in de klas, de Buitenschoolse Opvang of elders. De

Nadere informatie

Bever. Laatste bever in Nederland. Over de bever

Bever. Laatste bever in Nederland. Over de bever Bever Laatste bever in Nederland Om te beginnen vertel ik jullie een verhaal over de laatste bever in Nederland! We gaan een eind in de geschiedenis terug, naar het jaar 1825. Een visser voer op de IJssel

Nadere informatie

Notitie flora en fauna

Notitie flora en fauna Notitie flora en fauna Titel/locatie Projectnummer: 6306 Datum: 11-6-2013 Opgesteld: Rosalie Heins Gemeente Baarn is voornemens om op de locatie van de huidige gemeentewerf een nieuwe brede school ontwikkelen.

Nadere informatie

Activiteiten o.l.v. Gidsenbureau

Activiteiten o.l.v. Gidsenbureau Activiteiten o.l.v. Gidsenbureau vanuit Woutershof in Kempen Broek In Kempen Broek leeft de enige hertpopulatie van Vlaanderen. 1 Inhoudstafel I. Habitats: de 5 Stars van Limburg II. Fauna III. Wildcraft

Nadere informatie

Reisverslag Turkije (15 ) Jacques Vanheuverswyn brengt een verslag van een natuurreis naar Turkije en heeft mooie vogelfoto s mee.

Reisverslag Turkije (15 ) Jacques Vanheuverswyn brengt een verslag van een natuurreis naar Turkije en heeft mooie vogelfoto s mee. Programma 13 mei 2009 Inleiding voorstelling komende activiteiten mededelingen van het bestuur (15 ) Kiekendieven (20 ) Niko Van Wassenhove geeft een overzicht over de Kiekendiefsoorten die we in onze

Nadere informatie

Grote vos Nymphalis polychloros

Grote vos Nymphalis polychloros Nymphalis polychloros Jan Goedbloed Soortbeschrijving De is een grote bruinrode vlinder, behorend tot de familie van de schoenlappers Nymphalidae waar ook, Atalanta, Dagpauwoog, Gehakkelde aurelia en Distelvlinder

Nadere informatie

vzw Kempens Landschap

vzw Kempens Landschap vzw Kempens Landschap Een unieke en exemplarische landschapsvereniging vzw Kempens Landschap Een unieke en exemplarische landschapsvereniging In 1997 werd vzw Kempens Landschap opgericht om landschap en

Nadere informatie

NR NAAM DEELNEMER. CIPAL DV Deelnemersregister - laatste aanpassing ingevolge AV 12/06/2015 Ondernemingsnummer /8

NR NAAM DEELNEMER. CIPAL DV Deelnemersregister - laatste aanpassing ingevolge AV 12/06/2015 Ondernemingsnummer /8 I. STEDEN EN GEMEENTEN 1 Gemeente Aalter 2 Gemeente Aartselaar 3 Gemeente Arendonk 4 Gemeente As 5 Gemeente Baarle-Hertog 6 Gemeente Balen 7 Stad Beringen 8 Gemeente Berlaar 9 Stad Bilzen 10 Stad Blankenberge

Nadere informatie

Natuurpunt Antwerpen Stad - Nieuwsbrief 2 - Cursus Natuurgids, Gemeenteraadsverkiezingen, activiteiten 1 bericht

Natuurpunt Antwerpen Stad - Nieuwsbrief 2 - Cursus Natuurgids, Gemeenteraadsverkiezingen, activiteiten 1 bericht Guy Voets Natuurpunt Antwerpen Stad - Nieuwsbrief 2 - Cursus Natuurgids, Gemeenteraadsverkiezingen, activiteiten 1 bericht Natuurpunt Antwerpen Stad

Nadere informatie

REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM)

REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) NOTA REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) Datum: 1 augustus 2007 REPORTAGE: HOPPER JEUGDVERBLIJF MERKENVELD, LOPPEM (ZEDELGEM) 1 augustus 2007 pagina 1 > 6 1 Hopper Jeugdverblijf

Nadere informatie

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016 dinsdag 1 maart en donderdag 3 maart: Aan de slag op de kinderboerderij 14.30-16.00 uur Kom kijken welke dieren er allemaal op de kinderboerderij leven! Je ontdekt hoe de dieren heten, wat ze eten, welk

Nadere informatie

Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau

Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau Activiteiten o.l.v. Gidsen van Gidsenbureau vanuit de Jeugherberg van Malmedy 1 Inhoudstafel I. Fauna II. Habitats III. Wildcraft & Oriëntatie IV. Kunstenaarshoek V. Outdoor Bijlage I: Activiteiten / Seizoenen

Nadere informatie

Dit project is mede mogelijk gemaakt door: Het Merkske. een landschap zonder grenzen

Dit project is mede mogelijk gemaakt door: Het Merkske. een landschap zonder grenzen Dit project is mede mogelijk gemaakt door: Het Merkske een landschap zonder grenzen De vallei / beekdal van het Merkske Het Merkske, een zijriviertje van de Mark, vormt de natuurlijke grens tussen Nederland

Nadere informatie

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3

6+ 10 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 3+ 8 + Opdracht EDUKIT 3 WAT MAAKT EEN BOS TOT EEN BOS? 6+ 10 + Wanneer is een bos een bos? Een paar bomen samen vormen pas een bos als ze een oppervlakte van 1/2 hectare beslaan. Je zou dit kunnen vergelijken met een voetbalvel

Nadere informatie

Samenstelling en foto s: Marleen Massonnet

Samenstelling en foto s: Marleen Massonnet De LPW-krant Een krant die slechts af en toe verschijnt Jaargang 10 nr.3 ~ juni 2009 Opgesteld om belangrijke en belangeloze berichten van en over de Limburgse Plantenwerkgroep te melden Samenstelling

Nadere informatie

De Staart in kaart. 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers

De Staart in kaart. 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers De Staart in kaart 4 jaar bosontwikkeling op voormalige akkers Esther Linnartz Juli 2008 Inleiding De Staart is een natuurgebied van 24 hectare aan noordoost kant van Oud-Beijerland en ligt aan de oevers

Nadere informatie

Staatsbosbeheer de Meierij Haanwijk 4a 5271 VG St. Michielsgestel T 073-55 13 036 www.staatsbosbeheer.nl. De Geelders in het Groene Woud

Staatsbosbeheer de Meierij Haanwijk 4a 5271 VG St. Michielsgestel T 073-55 13 036 www.staatsbosbeheer.nl. De Geelders in het Groene Woud Staatsbosbeheer de Meierij Haanwijk 4a 5271 VG St. Michielsgestel T 073-55 13 036 www.staatsbosbeheer.nl De Geelders in het Groene Woud De Geelders in het Groene Woud Niet voor niets is de Geelders een

Nadere informatie

Adressen Diensten voor Thuisverpleging Limburg

Adressen Diensten voor Thuisverpleging Limburg Afdeling Preventie, Eerstelijn en Thuiszorg Adressen Diensten voor Thuisverpleging Limburg AS Wit-Gele Kruis Team As Erkenningsnr.: 242 Dorpsstraat 91 Welzijnscampus 25 3665 As 3600 Genk Pagina 2 van 29

Nadere informatie

Activiteiten bij De Helderse Vallei - juli 2015

Activiteiten bij De Helderse Vallei - juli 2015 woensdag 1 juli: Nationale Modderdag 14.00-16.00 uur Het is Nationale Modderdag, een dag waarop je buiten in de modder mag spelen en natuurlijk lekker vies mag worden! Trek laarzen en oude kleren aan en

Nadere informatie

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen,

Ongeveer 17 jaar geleden startte een eerste pilootproject van de. bosgroepen in de Kempense Heuvelrug in de provincie Antwerpen, Zaterdag 17 september 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Toespraak Bosgroepen Oost-Vlaanderen - Wachtebeke Dames en heren, Beste gedeputeerde(n), Beste

Nadere informatie

Beheerplan bijzondere natuurwaarden Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein Samenvatting

Beheerplan bijzondere natuurwaarden Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein Samenvatting Beheerplan bijzondere natuurwaarden Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein Samenvatting Samenvatting van het beheerplan 2012-2017 een bijdrage aan het Europese programma Natura 2000 Het beheerplan is

Nadere informatie

Gidsenbureau www.gidsenbureau.eu - Mobile : 0498 04 30 68

Gidsenbureau www.gidsenbureau.eu - Mobile : 0498 04 30 68 Habitats de 5 Stars van Limburg RivierPark Maasvallei Grootschalige positieve gevolgen van het ecologisch herstel van de Maas Nieuwe wilde natuur, beheer met wilde paarden,... In een woord, de Belgische

Nadere informatie

Natuurpad De Mient. Wandelen. In het Nationaal Park Duinen van Texel

Natuurpad De Mient. Wandelen. In het Nationaal Park Duinen van Texel Staatsbosbeheer Duinen van Texel Ruijslaan 92, 1796 AZ De Koog T 0222-312228 www.staatsbosbeheer.nl Wandelen Natuurpad De Mient In het Nationaal Park Duinen van Texel Natuurpad De Mient De Mient was een

Nadere informatie

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat?

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Je valt in een diepe slaap en wordt in maart pas weer

Nadere informatie

De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda

De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda Uit de serie Natuur in Gouda 10 2 colofon tekst: Cyclus, gemeente Gouda en RAVON lay-out: Steenbergen Ontwerp Studio foto s: André van Kleinwee en Richard

Nadere informatie

De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo

De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo Inhoudsopgave Deel 3: De schaapskudde van Hoog-Buurlo 1. Aanmeldgegevens 2. Achtergrondinformatie Hoog-Buurlo

Nadere informatie

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit.

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Wat is dat dan precies, een ecoduct? Zo vroeg een jonge

Nadere informatie

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje?

4. Hoeveel rupsjes verdwijnen per dag in het opengesperde bekje van een jong koolmeesje? Bos- en natuurquiz 1. Hoeveel procent van de oppervlakte van Vlaanderen is bos? a. 10% b. 30% c. 50% d. 80% 2. Er bestaan verschillende soorten spechten: de zwarte specht, de groene specht, de grote bonte

Nadere informatie

ONTWERP van het JAARPROGRAMMA 2015 Natuurpunt Oost-Brabant

ONTWERP van het JAARPROGRAMMA 2015 Natuurpunt Oost-Brabant JAARPROGRAMMA 2015 ONTWERP van het JAARPROGRAMMA 2015 Natuurpunt Oost-Brabant A. Bijzonder Natuurbeschermingsproject 2014-2015 B. Erfgoed-activiteiten C. Grote regionale / nationale activiteiten D. Beheer-excursies

Nadere informatie

Winterboek. Groep 3/4

Winterboek. Groep 3/4 Winterboek Groep 3/4 inhoud blz. Winter 3 1. Slaap 4 2. Glad 5 3. Geheime plekjes 6 4. Dikke jas 7 5. Dikke vacht 8 6. Vogels voeren 9 7. Broeden in de winter 10 8. Het land van de Eskimo 11 Werkblad winter

Nadere informatie

Buurtkrantje Elegast - Den Dam. buurtwerking in de Damwijk

Buurtkrantje Elegast - Den Dam. buurtwerking in de Damwijk Buurtkrantje Elegast - Den Dam buurtwerking in de Damwijk Editie juli 2013 1 Inhoud Voorwoord 3 Vrijwilligers 4 Kamp 6 Spektakeldagen 7 Damcomité 8 Vooruitblik 9 Fotopagina 10 Programma spelnamiddag 12

Nadere informatie

Wolvenberg. Poel. Deze poel werd door de Stad Antwerpen gegraven in 1995 ter gelegenheid van het Europese Jaar van het Natuurbehoud.

Wolvenberg. Poel. Deze poel werd door de Stad Antwerpen gegraven in 1995 ter gelegenheid van het Europese Jaar van het Natuurbehoud. Heuvel Onder deze heuvel bevinden zich nog enkele overblijfselen van de oude fortengordel rond Antwerpen. Bij de aanleg van de kleine ring van Antwerpen is de aarden wal en het brugeinde langs de hoofdgracht

Nadere informatie

VIER MODELLEN. Bouwstenen. Een meer uitgebreide beschrijving van de bouwstenen en informatie over het beheer vindt u in de bijlage.

VIER MODELLEN. Bouwstenen. Een meer uitgebreide beschrijving van de bouwstenen en informatie over het beheer vindt u in de bijlage. 2 VIER MODELLEN In dit hoofdstuk beschrijven we vier verschillende inrichtingsmodellen: Kleinschalig landschap, Moeraszone, Nat kralensnoer en Droog kralensnoer. In extra informatiepagina s geven we aan

Nadere informatie

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van LESPAKKET ECOLOGIE HAVO / VWO Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK ELAND Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie hebt, volgen

Nadere informatie

Bundel 1 van veldoefeningen en cases

Bundel 1 van veldoefeningen en cases Bundel 1 van veldoefeningen en cases De cases en veldoefeningen bestaan uit 3 delen: Deel 1 de veldoefeningen waarvan de locaties voorkomen in het natuurgebied Den Battelaer te Mechelen. Deel 2 een case

Nadere informatie

een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal!

een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal! een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal! 2 VOORWOORD De laatste jaren is er door het waterschap De Dommel en door Staatsbosbeheer stevig geïnvesteerd

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Voorbereiding post 5 Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 5: Iedere vogel zijn eigen plekje, voor groep 4 t/m 8. Inhoud:

Nadere informatie

Natuur en landschap van Witharen in 2008

Natuur en landschap van Witharen in 2008 Natuur en landschap van Witharen in 2008 C. Zoon Versie 5 8 augustus 2008 Inleiding Witharen is een buurtschap in het noorden van de gemeente Ommen. In het zuidwesten wordt het begrensd door het Varsenerveld

Nadere informatie

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt?

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? Beste kinderen, Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? In mijn vrije tijd ben ik natuurgids. Met mijn verrekijker en vergrootglas trek ik naar allerlei plekjes om de natuur

Nadere informatie

Themawandeling Herfst

Themawandeling Herfst Themawandeling Herfst Leerdoelen: De leerlingen tonen respect voor de natuur De leerlingen kunnen enkele typische herfstverschijnselen uit het bos verklaren De leerlingen kunnen op een aangepaste manier

Nadere informatie

ACTIVITEITENPROGRAMMA TUININDESTAD. Najaar 2012 (september & oktober) Voor groepen kinderen va 4-12 jaar

ACTIVITEITENPROGRAMMA TUININDESTAD. Najaar 2012 (september & oktober) Voor groepen kinderen va 4-12 jaar ACTIVITEITENPROGRAMMA TUININDESTAD Voor groepen kinderen va 4-12 jaar Najaar 2012 (september & oktober) INTRODUCTIE: WAT IS TUININDESTAD? Tuinindestad richt zich op de liefhebbers in de stad. Mensen die

Nadere informatie

Van enkele blikvangers van de voorbije week breng ik jullie graag op de hoogte!

Van enkele blikvangers van de voorbije week breng ik jullie graag op de hoogte! Van enkele blikvangers van de voorbije week breng ik jullie graag op de hoogte! 1 begint meer en meer op een echte te lijken! Lange grijze haren worden eraan toegevoegd doordat we de eerder gescheurde

Nadere informatie

Groen Duffel informeert.

Groen Duffel informeert. Groen Duffel informeert. Beste leden en sympathisanten, Graag brengen we jullie op de hoogte van nieuws uit (Groen-)Duffel. In dit nummer: * Verkiezingen zondag 25 mei * Zin in een (gegidst) bezoek aan

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 3 mei 2016. Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 3 mei 2016. Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 3 mei 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Het was een heel aangename dag, maar er was minder te zien dan ik had gehoopt/verwacht. Twee dagen eerder waren we in de Hortus

Nadere informatie

Lifeproject BatAction. Actieplan voor 3 bedreigde vleermuissoorten

Lifeproject BatAction. Actieplan voor 3 bedreigde vleermuissoorten Lifeproject BatAction Actieplan voor 3 bedreigde vleermuissoorten LIFE project! Lifeproject BatAction Samenwerking Steun van het financieringsfonds LIFE van de Europese Gemeenschap 946.136 augustus 2006

Nadere informatie

Activiteiten bij De Helderse Vallei - augustus 2015

Activiteiten bij De Helderse Vallei - augustus 2015 zaterdag 1 augustus: Watergeheimen zaterdag 1 augustus: Met de kippen op stok! 16.30 uur Elke middag brengen onze dierverzorgers de dieren naar hun stallen, stokken en hokken. Normaal gesproken gebeurt

Nadere informatie

Oele de uil vertelt over hoe de verschillende dieren de winter doorkomen

Oele de uil vertelt over hoe de verschillende dieren de winter doorkomen Hier zien jullie alweer de derde uitgave van ons jeugdblad. Ook nu heeft de Oele weer heel wat te vertellen. Lees maar gauw. Oele de uil vertelt over hoe de verschillende dieren de winter doorkomen Zoogdieren

Nadere informatie

Maand van het Bos. 24 september 26 oktober 2007

Maand van het Bos. 24 september 26 oktober 2007 Maand van het Bos Ieper Heuvelland Poperinge Zonnebeke Mesen - Vleteren 24 september 26 oktober 2007 Speciaal voor de lagere scholen van Ieper wordt in de herfstperiode een Maand van het Bos PROGRAMMA

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven Moerenburg- Inhoud: Zichtbare resultaten Kavelruil Heukelom 6 Kavelruil belangrijk voor realisatie doelstellingen Toekomstige plannen Deelname aan de Nationale Natuurwerkdag Procesmanager Nellie Raedts

Nadere informatie

Bloeiend plantje Spoor van een dier

Bloeiend plantje Spoor van een dier Volwassen boom Jonge boom Dode boom Hoge struik Lage struik Varen Mos Klimmende plant Bloeiend plantje Spoor van een dier Paddenstoel (op de grond) Bodemdiertje Paddenstoel (op een boom) Activiteit 3 :

Nadere informatie

De Patrijs, klant van berm en akkerrand.

De Patrijs, klant van berm en akkerrand. De Patrijs, klant van berm en akkerrand. Lesbrief met kleurwedstrijd voor de groepen 5, 6 en/of 7 van de basisscholen van de gemeente Heeze-Leende. Je vult de antwoorden op de vragen in op de achterzijde

Nadere informatie

Meer over de ooievaar. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Hieraan herken je hem

Meer over de ooievaar. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Hieraan herken je hem Overname en dupliceren van dit materiaal is alleen toegestaan voor educatieve en niet-commerciële doeleinden en alleen als het materiaal is voorzien van een bronvermelding. Vogelbescherming Nederland,

Nadere informatie

Voor meer info: www.limburg.be/gezondheidswandelingen

Voor meer info: www.limburg.be/gezondheidswandelingen Voor meer info: www./gezondheidswandelingen Maandag 18 uur ALKEN-CENTRUM Dienstencentrum De Kouter Maandag en donderdag 9.30 uur ALKEN-SINT-JORIS St.-Jorisheem Woensdag 14 uur ALKEN-TERKOEST Inkomhal rusthuis

Nadere informatie

Derde kleuter en eerste graad la ger onderwijs

Derde kleuter en eerste graad la ger onderwijs Floepje en het Water De kleuters en kinderen van de eerste graad maken kennis met het wezentje Floepje dat zowel kan zwemmen als vliegen. Floepje komt op een dag in vervuild water terecht en wordt ziek.

Nadere informatie