JANTJE OF HET ADHD STOPBOEK.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "JANTJE OF HET ADHD STOPBOEK. www.adhdxtra.nl"

Transcriptie

1 JANTJE OF HET ADHD STOPBOEK

2 Hey, waar zijn mijn remmen? Stel je voor: Jantje fiets heuvelafwaarts. De wereld snoeft aan het kind voorbij, daarbij moet het de kuilen in weg zien te ontwijken. Dan komt er een bocht. De wind raast in de oren en door de snelheid verschijnen er tranen in de ogen. Plotseling verschijnen er obstakels op de weg, Jantje wil remmen, maar dan blijkt dat hij de remmen niet kan vinden. De fiets gaat steeds sneller heuvelafwaarts, Jantje wordt overweldigd door indrukken, maar de vele obstakels op het wegdek vragen de volledige aandacht. Jantje heeft veel handelingen niet meer onder controle. Wie heeft er in zo n situatie dan nog aandacht voor de tegemoetkomende vrachtwagen? Zo ziet het leven eruit van iemand met Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD). Het komt allemaal door dat het moeilijk is voor de ADHD patiënt om op de rem stappen. Dit gebeurt er in werkelijkheid. De hersenen, de baas van het lichaam, bevinden zich vlak achter het voorhoofd. De voorste hersendelen helpen bepalen waar je heen gaat en sturen de individuele stappen om ergens heen te gaan. Zoals vrijwel iedere baas zijn de hersenen geneigd NEE te zeggen. Als voorbeeld nemen we ouders welke geacht worden in huis de baas te zijn. Bedenk hoe vaak zij vanuit hun positie NEE zullen moeten zeggen. Ze zeggen vaak dingen als Jantje pak niet weer een ijsje of Jantje, je mag niet na 10 uur s avonds naar buiten of Jantje, stop met je computerspelletje en ga je huiswerk maken. We zouden oncontroleerbaar gedrag gaan vertonen als niet iets of iemand er voor zorgt dat we onze remmen gebruiken. Zo behoort het althans te werken, maar dat gaat niet op voor personen als Jantje. De hersenen doen hun werk niet goed en de ingebouwde rem functioneert niet naar behoren. De ADHD patiënt heeft moeite de aandacht te houden bij het remmen. Jantje is heel snel afgeleid van het hoofddoel door andere prikkels van buiten af. Daarbij kan het zijn dat Jantje daarnaast moeite heeft met stilzitten en overbeweeglijk is, dit wordt aangeduid als Attention Deficit Hyperactivity Disorder of ADHD. Jantje heeft dus moeite met remmen, en dat bij iedere gedachte die in hem opkomt. Daardoor heeft jantje ook moeite met remmen bij frustraties en overreacties. Dit leidt tot impulsiviteit. Het zal dus geen verbazing wekken dat Jantje vaak de controle over zichzelf verliest. 2

3 Waarom ziet Jantje geen problemen op zich af komen? Laten we een andere voorstelling maken: Jantje zit op een boot te vissen terwijl de lijn in het water ligt vaart de boot met Jantje aan het roer door, het varen en vissen eist al de aandacht van Jantje op. Op het moment dat er een vis toegehapt heeft vraagt die gebeurtenis alle aandacht van Jantje op, daardoor heeft hij niet in de gaten dat de boot tegen een dijk dreigt te varen. Het is niet zo dat hij niet weet dat er een dijk is, waar hij uiteraard niet tegenop wil varen. Het is gewoon zo dat hij geen kans krijgt het gevaar op tijd waar te nemen, net zoals toen Jantje van de heuvel fietste en de vrachtwagen niet zag aankomen. Jantje zit vaak vast in de beleving van het moment, de toekomst komt als een verrassing. Dit wordt ook wel aangeduid als een gebrek aan het vooruit kunnen zien. Daarom heeft Jantje moeite met: Lang genoeg met iets stoppen om te kunnen overwegen wat voor hemzelf het beste is in de nabije toekomst, hetgeen vaak ten onrechte wordt uitgelegd als desinteresse. Lang genoeg met iets stoppen om te kunnen overwegen wat voor anderen in zijn omgeving het beste is in hun interactie, hetgeen vaak ten onrechte wordt uitgelegd als egoïstisch of gemeen gedrag. Van welke andere veelvoorkomende problemen met ADHD heeft Jantje last. Onderwijzers, ouders en vrienden kunnen vele andere afwijkende gedragsuitingen waarnemen bij Jantje, zo zouden zij kunnen opmerken dat: Jantje een slecht organisatorisch inzicht heeft, waarbij opgemerkt dient te worden dat Jantje zelden de voor hem juiste opdrachten krijgt. Als Jantje zijn huiswerk al maakt dan vergeet hij het vervolgens weer op tijd in te leveren. Jantje de wereld om zich heen zich maar traag ziet bewegen, het voor Jantje een eeuwigheid schijnt te duren voordat anderen zich aan de maaltijd begeven, of er uren over doen om iets simpels te kopen, en vaak dat het in de ogen van Jantje veel te lang duurt alvorens iemand verteld wat die werkelijk wil. In de beleving van Jantje gaat de tijd in dergelijke situaties maar langzaam vooruit. Jantje moeite heeft met discussies, anderen de schuld geven en zelfs moeite heeft met liegen. Jantje kan onbelangrijke zaken, buiten proportioneel opblazen. Jantje gaat schreeuwen naar mensen die hem willen helpen. Jantje moeite heeft op te merken hoe anderen naar hem toe reageren. Jantje altijd een nerveus en bezorgd gedrag vertoond. Jantje moeite heeft met netjes schrijven, en soms met andere onderwijs bezigheden. 3

4 Wat kunnen Jantje en zijn omgeving eraan doen? Gewoon stoppen. Nu u weet dat het probleem wordt veroorzaakt door het onvermogen van Jantje om te remmen moeten we onze ogen goed openhouden en er op letten dan de remmen van Jantje functioneren, voordat het uit de hand loopt. De waarschuwing signalen zijn onder andere boosheid, stemverheffing, een vuist maken en andere signalen die erop duiden dat Jantje dreigt te worden overweldigd door indrukken. Jantje zelf zal bij de eerste tekenen van oververhitheid extra hard moeten proberen te remmen. Hij zal zich daartoe moeten aanleren aan zijn omgeving duidelijk te maken dat het hem even te veel wordt. Bijvoorbeeld door een timeout te vragen aan personen die hem na staan. Hij zou zich dan kunnen afzonderen en zich niet moeten bekommeren om het feit dat hij niet het laatste woord heeft gehad in een discussie, die kans komt later wel. jantje zal moeten proberen weer kalm te worden door een rustgevende bezigheid, zoals lezen of iets sorteren. Wanneer Jantje dan weer kalm is kan hij zonder problemen terugkeren in de groep. Ook zal Jantje moeten leren luisteren naar personen in zijn omgeving die hem vragen even een timeout te nemen. Beslissingen nemen Jantje maar ook zijn omgeving dienen in te zien dat het nemen van beslissingen veel simpeler is wanneer iedereen kalm is. Mensen denken nu eenmaal niet helder wanneer zij opgewonden zijn. Om het fiets incident weer aan te halen, wacht tot de fiets vanzelf tot stilstand komt. kijk dan in het rond en overweeg je opties in kalmte. Personen in de omgeving van Jantje die vaak wel in staat zijn gevolgen van een bepaalde handeling te voorzien zouden hem kunnen coachen, alsof zij tijdens het fictieve fietsincident op het trottoir stonden. Omdat zij in dat geval geen moeite hebben met het behouden van het overzicht. Zij roepen Jantje toe; Pas of voor die vrachtwagen! Pas op voor de kuil, of Pas op voor je tentamen volgende week. Jantje zou er dus goed aan doen om te luisteren naar de signalen die worden gegeven door bijvoorbeeld zijn ouders. Met de tijd zou het voortschrijdende inzicht van Jantje er toe kunnen leiden dat hij niet gaat schreeuwen tegen personen die hem willen helpen. Medicatie zoals Ritalin kan bijdragen tot het verminderen van de symptomen van ADHD. Als we teruggaan naar het geschetste fiets incident dan zou medicatie Jantje kunnen stimuleren eerder op de rem te gaan staan. ADHD heeft bij Jantje naast enkele negatieve gevolgen ook vele goede eigenschappen in zich. Het is absoluut niet louter negatief, al wordt dat door de onwetende omgeving wel vaak als zodanig ervaren. Jantje heeft een positief zelfbeeld nodig om optimaal te functioneren en dat te verkrijgen hoeft niet al te moeilijk te zijn. Personen zoals Jantje zijn vaak vrij slim, erg creatief, en hebben een niet geschoten altijd mis mentaliteit. 4

5 Schelden, liegen en videospelletjes Gezins overlevings tactieken Eerst het slechte nieuws, een groot deel van de diversiteit aan verschijningen binnen wat ADHD wordt genoemd zijn lastig te behandelen. Als we de kansen van Jantje op een succesvolle toekomst willen vergroten en onze eigen institutionalisering daarbij buiten beschouwing latend dienen we te leren hoe om te gaan met de gedrag benadering tot ADHD. Het is geen simpele opgave om de belangrijkste adviezen op een rij te zetten. Problemen en prioriteiten wijzigen door de tijd. Het goede nieuws is dat niemand schuld heeft aan de problemen welke worden veroorzaakt door ADHD. Het is niet de schuld van Jantje, nog de schuld van de ouders of begeleiders. De sleutel om de individuele ADHD problematiek aan te pakken kan wellicht het best worden omschreven als een perspectief van onvermogen. Het onvermogen van Jantje om bijvoorbeeld zijn aandacht bij zijn werk te houden is iets wat hem overkomt, zoiets gebeurt zonder dat Jantje het beseft. Niemand kiest vrijwillig voor de problemen van Jantje. Je mag een afkeer hebben van ADHD maar niet aan de personen die eronder lijden. Er zijn diverse redenen waarom het moeilijk is ongewenst gedrag te accepteren als zijnde waarlijk onvermogen. Anders dan bij blind- of doofheid zijn er geen uiterlijke kenmerken voor het ADHD gedrag dat Jantje ten toon spreidt. Niemand zou het in zijn hoofd halen om te gaan schreeuwen naar een doof kind dat ongewenst gedrag laat zien, dat zou als belachelijk en oneerlijk worden ervaren door de omgeving. Wanneer Jantje zich echter op identieke wijze zou uiten zou dat door zijn omgeving door de afwezigheid van uiterlijke kenmerken veel minder worden geaccepteerd. Het psychische onvermogen van Jantje wordt door de samenleving in het algemeen anders benaderd dan bijvoorbeeld de fysieke problemen van een doof kind. Het dove kind heeft problemen maar valt niemand uit zijn omgeving aan, daarnaast roepen fysieke problemen bij anderen vaak instinctieve zorggevoelens op. Wanneer Jantje echter zijn ouders die hem alleen maar willen helpen uitfoetert of vervloekt wekt dat op de onwetende omgeving aversieve gevoelens op, er is aldus een groot contrast tussen de benadering van psychische en fysieke problemen. Het is dan ook niet vreemd dat psychische problemen aan lagere acceptatie grens hebben binnen de maatschappij.

6 Wanneer Jantje een woede aanval heeft, is de omgeving geneigd te denken dat zoiets het resultaat is van slechte opvoeding. Als Jantje bijvoorbeeld in een supermarkt boos de producten uit een snoeprek op de grond gooit zullen de toeschouwers denken en vaak ook zeggen kun je jou kind niet opvoeden?, nou, als dat mijn kind was zou ik het wel weten!, wat mankeert u, dat u uw kind niet onder controle kunt houden?, zo dat is asociaal en meer van dat soort opmerkingen die de ouders van Jantje geregeld te horen krijgen. Het is voor derden dan ook niet gemakkelijk te accepteren dat het gedrag van Jantje wordt veroorzaakt door een psychische handicap, die lage acceptatiegrens komt voort uit de wijze waarop mensen zichzelf beschouwen. De individuele personen welke onze maatschappij vormen gaan er merendeels vanuit dat zij worden aangestuurd door hun eigen persoonlijkheid dan wel eigen wil of de ziel. Het is lastig voor hen te accepteren dat ook zij worden aangestuurd door neurotransmitters. Het gebrek aan inzicht in de problematiek maakt het lastig voor de maatschappij Jantje te zien als een unieke persoonlijkheid met speciale trekjes. Deze inzichtelijke tekortkoming vanuit de maatschappij kan de begeleiders van Jantje maar ook Jantje zelf juist van dienst zijn. Het weerlegt de mogelijke schuldgevoelens van zowel ouders als die van Jantje. Het helpt de ouders van Jantje om zichzelf te zien als therapeuten voor hun probleem kind, en niet als een slachtoffer van Jantje. Het helpt de ouders een realistische kijk te creëren op de problematiek van Jantje, en de woede en frustraties welke het gedrag van Jantje oproept wanneer deze niet voldoet aan het verwachtingspatroon te minimaliseren. Zie het positief Kijk vooral naar de positieve aspecten van ADHD, de energie, de waarom niet? houding en bijvoorbeeld de creativiteit. Hoewel het gezien de problemen van Jantje soms lastig kan zijn iets te vinden waarvoor hij gecomplimenteerd kan worden dienen ouders iedere mogelijkheid aan te pakken Jantje te loven wanneer die iets heeft bereikt of gedaan wat positief is.

7 Jantje heeft ook net als ieder ander kind aandacht nodig, onderneem samen activiteiten doe spelletjes, lach samen en vergeet niet af en toe te kroelen, behoud een goed gevoel voor humor. Houd er rekening mee dat kinderen zoals Jantje vaak enkele jaren achterlopen met hun sociale ontwikkeling vergeleken met andere kinderen. De ouders van Jantje zullen hun verwachtingspatroon op dat gegeven dienen aan te passen. Wanneer Jantje eindelijk zover is dat hij nadat zijn boze bui over is excuses maakt, over de reden van zijn boosheid wil praten of gewoon weer bij je komt zitten en bijvoorbeeld een kroel geeft, neem dan de gelegenheid ten baat om deze goede momenten in de relatie te koesteren, neem die zoals ze komen. Laat Jantje altijd weten dat u ondanks zijn beperkingen vertrouwen in hem heeft. Wanneer Jantje kritiek verdient, bekritiseer dan het gedrag niet Jantje. Tracht het bestraffen van ongewenst gedrag te voorkomen, beloon daarentegen het goede gedrag dat Jantje vertoond, als Jantje bijvoorbeeld aan het schelden is bestraf dat dan niet direct maar beloon hem juist als hij dat achterwege laat. Alleen positieve beloningen zullen het ongewenste gedrag tegengaan en het positieve naar voren halen. Wanneer een situatie dreigt te escaleren, ga dat dan tegen met een positieve benadering in plaats van met het geven van kritiek. Als bijvoorbeeld Jantje slaags raakt met zijn zus, probeer dan Jantje een andere activiteit een te reiken in plaats van hem te bestraffen. Zeur niet tegen Jantje, zeuren heeft nog nooit gewerkt. Als je niets aardig te zeggen hebt zeg dan niets. Zelfs simpele vragen als hoe was je dag kunnen Jantje frustreren. Hou geen preken tegen Jantje, dat werkt namelijk ook niet, daarbij zorgt het tijdbesef van Jantje ervoor dat lange gesprekken oneindig lijken te duren. Geef in plaats daarvan korte, duidelijke instructies. Ga niet in discussie met Jantje. Bij een ruzie zijn altijd minstens twee personen betrokken. van een geestelijk volwassen persoon mag worden verwacht dat deze conflictsituaties weet te vermijden. Geef Jantje geen spontaan, ongevraagd advies. Hoe groot acht u de kans dat wanneer Jantje bezig is met een computerspel hij vriendelijk zal voldoen aan uw verzoek onmiddellijk te gaan praten over zijn schoolrapport of over zijn nog openstaande huiswerk opgaven?

8 De interactie tussen Jantje en zijn ouders kan vaak in een van de volgende drie categorieën worden geplaatst: a. Bruikbaar b. Onbruikbaar c. Schadelijk Feitelijk is er niet een categorie onbruikbaar, alle onbruikbare interventies vallen uiteindelijk in de categorie schadelijk, omdat zij leiden tot verdere frustratie waardoor de volgende interactie al bij voorbaat dreigt te mislukken. Soms zijn relaties op een punt aangeland waarbij zelfs een simpele begroeting irritatie op kan wekken. Dus als een vraag niet bruikbaar is, stel hem in zo n geval dan ook niet. Als de vraag aan Jantje om zijn kamer op te ruimen al twaalf jaar zonder resultaat blijft dan hoeft u niet te verwachten dat die vraag vandaag ook niet effectief zal blijken te zijn. Het is verbazingwekkend te zien hoe vaak ouders telkens weer de zelfde nutteloze onbruikbare strategieën blijven volgen, alsof dat na de duizendste maal plotseling wel resultaat zou geven. Een onbruikbare interactie kan mogelijk wel bij de ouders van Jantje hun gemoed even goed doen, maar het zal niet tot verbetering leiden in de gedragingen van Jantje en doet de relatie op zich ook geen goed. De ouders van Jantje dienen als deze iets zegt er ook naar te luisteren, zij kunnen zich het beste aanleren eerst is gedachten te herhalen wat er door Jantje is gezegd en pas dan antwoord te geven. De ouders zouden zich kunnen verdiepen in de redenen van het gedrag dat Jantje vertoond: waarom reageert hij zo? Er is een reden voor zijn gedrag zelfs als dat niet rationeel lijkt. Het gedrag van Jantje komt zoals eerder opgemerkt voort uit zijn onvermogen om de gevolgen van zijn handelen te kunnen overzien. Jantje speelt liever een computerspelletje dan zijn huiswerk te maken, er van uitgaande dat Jantje door zijn onvermogen vooruit te kunnen zien is de keuze een spelletje te spelen logisch. Als Jantje uitvalt nadat hij tijdens het spel wordt gestoord met de vraag of hij zijn huiswerk al gemaakt heeft hoeven zijn ouders dat vooral niet persoonlijk op vatten, het geen overigens makkelijker gezegd is dan gedaan. De ouders doen er goed aan Jantje te betrekken bij het proces van probleem oplossing, Jantje voor keuzes te stellen en te onderhandelen en te trachten hem enigszins flexibel te laten worden. Jantje kan worden geholpen in zijn queeste naar win-win situaties, en daarbij vermijden te hoge verwachtingen te scheppen. Daarbij dienen de ouders zich bewust te zijn dat het onderhandelen vooraf gaat aan het nemen van een uiteindelijke beslissing.

9 Neem iedere dag even de tijd om samen activiteiten de doen, of alleen maar gezamenlijk in een zelfde kamer te zijn, laat Jantje daarbij zelf in redelijkheid bepalen met welke activiteit het zich wil bezighouden, geniet van het samenzijn zonder escalaties. Vermijd daarbij kritiek, zelfs positieve. Beperk het stellen van vragen en commentaren (ook positieve) tot een minimum. Een onderbreking van een bezigheid wordt door Jantje nu eenmaal als een uiterst hinderlijke verstoring van zijn bezigheid gezien. Het doel van een dergelijk samenzijn is de balans tussen goede en slechte interacties positief te laten uitslaan. Beloningssystemen zijn gebaseerd op het natuurlijke verlangen van kinderen om hun ouders te behagen. Wanneer de basis van een relatie tussen ouder en kind is verstoord dan dient vooraleerst het vertrouwen tussen ouder en kind te worden hersteld alleen dan kan een beloningssysteem zinvol zijn. Het werken met beloningssystemen bij adolescenten zoals Jantje die zichzelf meer als partner zien heeft op hem minder invloed. Gedragsmodificatie kan ook worden bewerkstelligd door kalm te blijven om zodoende een escalatie te voorkomen. Overweeg de volgende scenario s: Eerste scenario: Moeder: Jantje, ga je de komende twee uur je huiswerkopdrachten maken? Jantje: Laat me met rust, ga weg. Tweede scenario Moeder: Jantje, wil je pannenkoeken met spek? Jantje: Laat me met rust, ga weg. Wat is hier aan de hand. Jantje reageert op beide scenario s hetzelfde of het voor hem nu negatief is dan wel positief. Zijn negatieve respons heeft duidelijk niets van doen met de eigenlijke vragen. Het heeft te doen met het feit dat Jantje wordt gestoord in zijn bezigheden. Jantje wordt overweldigd door de vraagstelling, het heeft te maken met ADHD. Het zal duidelijk zijn dat in een dergelijke situatie een beloningssysteem geen nut heeft. Het probleem zit hem erin dat Jantje het gevoel ervaart te worden overweldigd, het is geen motivatie probleem. Wanneer een beloningssysteem niet werkt is het aan te bevelen om een andere benadering te kiezen, namelijk een die er op is gericht escalatie te voorkomen. Ouders anticiperen dan en trachten het probleem voor te zijn, ze stoppen, blijven klam en onderhandelen indien dat mogelijk is.

10 Het stoppen geldt niet alleen Jantje maar ook de ouders. STOP! Deze vier letters vormen de sleutel in de gedragsbehandeling voor vrijwel alle ADHD personen. De stap zetten om te stoppen is belangrijk maar tevens een zeer lastige om te maken. Jantje heeft door zijn ADHD moeite te remmen, moeite te stoppen dus. Doordraven voorbij zijn controle limiet brengt hem niets goeds. De eerste stap ter voorkoming van escalatie is dus stoppen. Zodra alle betrokken zijn gestopt, kan de tijdsfactor helpen om een ieder te laten afkoelen. Het werkt! Tijd heelt wonden, maar ook boosheid. Een time-out van 5 tot 10 minuten is meestal voldoende voor Jantje om alles weer op een rijtje te krijgen en tot rust te komen. Wanneer de regeneratie langer duurt dan 30 minuten spelen er mogelijk andere zaken zoals depressies een rol. Als de betrokkenen weer kalm zijn zullen de meeste mensen de juiste conclusies kunnen trekken uit het gebeuren. Als de ouder van Jantje kalm blijft en de oorzaak van het conflict laat rusten zal deze verbaasd staan over het feit dat Jantje op een bepaald moment, meestal vrij snel, terug zal komen op het gebeuren. dat gebeurt niet altijd maar wel opmerkelijk vaak. Jantje is alles behalve dom, hij weet hoe te denken, hij is zich bewust van morele aspecten, hij weet wat juist is en wat niet. Jantje heeft alleen wat meer tijd nodig om zichzelf onder controle te krijgen en alles weer op een rijtje te zetten. Wanneer iedereen weer kalm is zullen de andere gedragsmethodieken weer functioneren. Jantje wordt dan ook bewust betrokken bij het oplossen van het probleem vanuit een positieve benadering. Wanneer beide partijen tegen elkaar schreeuwen zijn de opties beperkt. Gewoon stoppen dus. En dat geldt dus ook de ouders van Jantje! Of voor U! Ja, U. U bent ten slotte de enige die dit lees, ook u zal op de rem moeten gaan staan, u worstelt ook met uw zelfcontrole ondanks dat uw hersenen theoretisch normaal functioneren. ADHD in de familie kan uitputtend zijn en een demoraliserende werking hebben. De kans dat een van de ouders eveneens ADHD heeft is groot, dus op tijd stoppen is dan nog duidelijker voor beide partijen een noodzakelijk iets. Waarom zouden we verwachten dat Jantje de enige is die probeert (en erin slaagt) zijn zelfcontrole te herwinnen. Waarom zouden we verwachten dan de enigste persoon met een gediagnosticeerd psychologische handicap de enigste zou zijn van wie inspanning wordt gevraagd? Mogelijk antwoord u op die vraag dat u zodanig wordt overweldigd en gestrest raakt door uw omgeving dat u moeite heeft zichzelf onder controle te houden. Welkom dan bij de club. Dat is namelijk precies datgene wat Jantje ervaart. Schreeuwen is contraproductief, Jantje is al overweldigd en over gestimuleerd door impressies, schreeuwen maakt dat alleen erger, en maakt het lastiger voor Jantje om weer tot rust te komen.

11 De eerste tekenen van de dreiging dat een situatie uit de hand kan gaan lopen zijn vaak stemverheffingen, rood aanlopen, verkramping of gemompel. Dan is het tijd om het lont uit het kruitvat te halen. Op een dergelijk punt kunt u de situatie trachten te redden met humor, onderhandeling, het gesprek in en andere richten duwen, of misschien alleen even diep te zuchten. Wanneer Jantje aangeeft te zijn overweldigd reageert deze veelal met afwijzingen: Ga mijn kamer uit ; laat me met rust, Ik heb geen zin om te praten, etc. Dit zijn geen verzinsels van Jantje, het is een uiting van zijn gemoed toestand. Feitelijk geeft Jantje daarmee perfect aan wat de ouder moet weten, stop! Dit is dus niet het moment om impulsen aan Jantje te geven. De ouder van Jantje bezit misschien wel de zelfcontrole zich zelf over een dergelijk punt heen te zetten, maar Jantje kan dat niet, die is zo niet geboren. Ga er nooit vanuit dat omdat u een situatie de baas kan, Jantje dat ook kan. Alle breinen hebben gelijke rechten, maar zijn niet allemaal hetzelfde samengesteld. De ouders van Jantje moeten trachten hem in te laten zien dat een afkoelingsperiode geen straf is. Jantje mag zich tijdens een timeout bezig houden met voor prettige zaken bijvoorbeeld lezen, spelen met lego of muziek luisteren. Adrenaline verhogende computerspelletjes zijn in een dergelijk geval een mindere optie. Ook de ouders van Jantje moeten zich gedurende een afkoelingsperiode bezighouden met ontspannende activiteiten. Wanneer een timeout niet helpt kunnen de ouders Jantje negeren. Er zij er altijd minstens twee nodig voor een gevecht. Dus wanneer de ouders de arena niet binnengaan, zal dat gevecht ook niet plaatsvinden. De beslissing om over te gaan tot een timeout heeft niets van doen met de vraag wie uiteindelijk de discussie wint, u geeft niet toe. Leg voor de timeout rustig en kalm het waarom nogmaals uit en beëindig dan de discussie. Later wanneer de zaken weer enigszins rustig kunnen worden benaderd kan er dan op worden teruggekomen. Maar als Jantje alleen vraagt om te stoppen, hoe krijgen we dan iets voor elkaar? Goede vraag, maar hier zijn uw keuzes: 1. Blijf discussiëren voor een half uur, krijg nadien niet voor elkaar, beschadig de relatie met het kind, en verhoog de frustraties binnen het gezin. Er voor zorgend dat een volgende uitbarsting zich direct alweer aandient. 2. Neem een kort bestand in acht, bereik iets, behoud de relatie met het kind, en verlaag de huiselijke frustraties ervoor zorgend dat een direct volgende uitbarsting onwaarschijnlijk is.

12 De keuze lijkt simpel nietwaar? Echter geconfronteerd met deze keuzes in het heetst van de strijd maken de meeste van ons de verkeerde keuze. Al met al is dit niet altijd een even efficiënt systeem maar nog de ouders nog Jantje hebben veel keuzes. Maar stoppen is de minst slechte optie en is duidelijk een betere methode dan die van het contraproductieve schreeuwen naar elkaar. Na de afkoeling. Jantje is al overweldigd en verward. Ouderlijke woede heeft geen effect, en maakt de situatie alleen nog gespannener. BLIJF KALM (makkelijker gezegd dan gedaan) SPREEK RUSTIG LOOP WEG (zeg dat de discussie kan worden hervat als iedereen weer tot rust is gekomen) Gebaseerd op The ADHD e-book Martin L. Kutscher, MD Fred Bervoets 2003

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

AMETHIST Developing People

AMETHIST Developing People AMETHIST Developing People COMMUNICEREN MET KINDEREN AMETHIST Developing People Argonweg 7 11 3812 RB Amersfoort 033 7370182 www.amethistdevelopingpeople.nl Waarom? Wie kent het niet? Het gevoel van machteloosheid

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Luisteren, hoe leren kinderen dat?

Luisteren, hoe leren kinderen dat? Leren luisteren Luisteren, hoe leren kinderen dat? Kinderen hebben grenzen en regels nodig. Ze zorgen voor duidelijkheid en veiligheid en ze leren hen omgaan met anderen. Verwacht niet van kinderen dat

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

AD(H)D bespreken. BEN/LO/ADHD/14/0003a April 2014

AD(H)D bespreken. BEN/LO/ADHD/14/0003a April 2014 AD(H)D bespreken N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of wanneer u zich

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

Grenzen stellen. duidelijk zijn in wat uw kind wel en niet mag

Grenzen stellen. duidelijk zijn in wat uw kind wel en niet mag Grenzen stellen. duidelijk zijn in wat uw kind wel en niet mag Waarom is het stellen van grenzen belangrijk? Uw kind kan op een veilig manier dingen onderzoeken en ervaren Wat is het stellen van grenzen?

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

Gezinsstrategieën om met woedeuitbarstingen

Gezinsstrategieën om met woedeuitbarstingen woedeuitbarstingen om te gaan N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

waar denkt u aan bij het woord opvoeden? De kracht van Positief opvoeden Overzicht Hoop en verwachting

waar denkt u aan bij het woord opvoeden? De kracht van Positief opvoeden Overzicht Hoop en verwachting Overzicht De kracht van Positief opvoeden 1 Hoop en verwachting Opvoeden in de praktijk Waarom positief opvoeden? De 5 principes van positief opvoeden Tijd voor vragen en discussie 2 Hoop en verwachting

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG INCIDENT Toelichting Deze brochure is een vertaling van de handleiding van Gottman (www.gottman.com) voor het verwerken van ruzies uit het verleden en betreurenswaardige

Nadere informatie

Profiles Performance Indicator TM Persoonlijk rapport

Profiles Performance Indicator TM Persoonlijk rapport PPI Rapport is bestemd voor Profiles Performance Indicator TM Onderzoek dat is afgelegd op: 03/26/2010 Afgedrukt: 05/25/2014 VERTROUWELIJK Profiles International, the Netherlands b.v. Beysterveld 275 Amsterdam,

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Huiswerk week 5. Formele oefeningen

Huiswerk week 5. Formele oefeningen Huiswerk week 5 Formele oefeningen 1. Dagelijks ca. 45 minuten oefenen. De ene dag de zit- of loopmeditatie en de andere dag de staande yoga-oefeningen. Meditatie betekent oefenen met de zijnmodus. Toelaten

Nadere informatie

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag Omgaan met emotioneel en agressief gedrag RadarVertige training & opleiding Emotie mag, agressie niet! Dit boekje bevat informatie, tips en aandachtspunten uit de training Omgaan met emotioneel en/of agressief

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Opzet van de lezing Welkom Inleiding Theorie, tips en adviezen over opvoeden

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2]

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2] Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2] Voorwoord Voor je ligt het e-book: Praktisch en Positief Opvoeden met structuur van de PEPmethode. Op basis

Nadere informatie

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen "#$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen #$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/ Thema TEAM Module 3: Feedback geven en ontvangen Voorbeeld van het begin van de training feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen Het geven van effectieve feedback is een waardevol hulpmiddel

Nadere informatie

3/12/2013. Mijn broer heeft ADHD. Mijn broer heeft ADHD. Mijn grote broer heeft ADHD. Het zal je broer maar wezen. Ouders opgepast

3/12/2013. Mijn broer heeft ADHD. Mijn broer heeft ADHD. Mijn grote broer heeft ADHD. Het zal je broer maar wezen. Ouders opgepast Mijn broer heeft ADHD Mijn broer heeft ADHD Ouders hebben twee of meer kinderen Waarvan één (soms ook meerdere) stoorzender(s) Hoe houden we dit gezin in evenwicht? Waar moeten we op letten? Het zal je

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

LEEFREGELS EN IK-BEN OPVATTINGEN HERKENNEN

LEEFREGELS EN IK-BEN OPVATTINGEN HERKENNEN In deze huiswerkopdracht wordt uitgelegd wat leefregels en ik-ben-opvattingen zijn en het belang ervan bij het doorbreken van gewoontepatronen. Een voorbeeld van Marjolijn illustreert hoe leefregels en

Nadere informatie

Omgaan met onaangepast gedrag in het Sociaal Raadsliedenwerk en Schuldhulpverlening. Sjaak Boon www.bureauboon.nl

Omgaan met onaangepast gedrag in het Sociaal Raadsliedenwerk en Schuldhulpverlening. Sjaak Boon www.bureauboon.nl Omgaan met onaangepast gedrag in het Sociaal Raadsliedenwerk en Schuldhulpverlening Sjaak Boon www.bureauboon.nl Sombere stemming Verminderde interesse in activiteiten Duidelijke gewichtsvermindering Slecht

Nadere informatie

Informatie voor ouders en andere opvoeders. Opvoeden zonder geweld

Informatie voor ouders en andere opvoeders. Opvoeden zonder geweld Informatie voor ouders en andere opvoeders Opvoeden zonder geweld Kinderen hebben recht op een opvoeding zonder geweld. Dat staat in het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind. En sinds

Nadere informatie

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Het pestprotocol vormt de verklaring van de vertegenwoordiging van de school en de ouders waarin is vastgelegd dat we pestgedrag op school

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk!

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Hoe werk je met een spreekbeurtwerkplan? Het eerste deel bestaat uit vragen. Met een moeilijk woord noemen we dat theoretisch onderzoek. In het tweede deel vind

Nadere informatie

Omgaan met kanker. Moeheid

Omgaan met kanker. Moeheid Omgaan met kanker Moeheid Vermoeidheid is een veelvoorkomende bijwerking van kanker of de behandeling ervan. Ruim 60% van alle mensen zegt last van vermoeidheid te hebben, zelfs dagelijks. De vermoeidheid

Nadere informatie

Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1

Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: Wat kun je zelf doen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog Juni 2012 eerste

Nadere informatie

De opvoedingsdriehoek. Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org

De opvoedingsdriehoek. Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org De opvoedingsdriehoek Ann Li Thuisbegeleider bij Feniks www.feniks-opvoeding.org Een woord vooraf Wat is normaal? Ieder kind is anders 1 op 4 sociale interacties bij kinderen onder 5j is agressief Ongeveer

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Betrokken bij Buiten Welkom Het puberbrein als basis 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Pubers Welk (puber)gedrag valt jou het meest op? We zijn allemaal puber geweest Leef je in!

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

WAT IS MOEILIJK GEDRAG?

WAT IS MOEILIJK GEDRAG? OMGAAN MET MOEILIJK GEDRAG WAT IS MOEILIJK GEDRAG? Brainstorm An Coetsiers Kinderpsycholoog/gedragtherapeut www.depraatdoos.be IS HET GEDRAG MOEILIJK GEDRAG? Voorbeeld gedragsdagboek Individueel bepaald

Nadere informatie

Voorjaarsnieuwsbrief 2009 Joke Borst InBalance

Voorjaarsnieuwsbrief 2009 Joke Borst InBalance Voorjaarsnieuwsbrief 2009 Joke Borst InBalance www.jokeborst.nl tel. 0226 452891 De inhoud: Februari 2009 V O R I G E NI E U W S B R I E F De decembernieuwsbrief over luisteren ben ik met een persoonlijk

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Hooggevoelige kinderen. Joke Klein Ikkink 27 maart 2014

Hooggevoelige kinderen. Joke Klein Ikkink 27 maart 2014 Hooggevoelige kinderen Joke Klein Ikkink 27 maart 2014 Programma Voorstellen Uitleg hooggevoeligheid deel 1 Oefening Uitleg hooggevoeligheid deel 2 Vragen Programma Voorstellen Uitleg hooggevoeligheid

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Werkboek Terugvalpreventie Jeugd Naam van de patiënt

Werkboek Terugvalpreventie Jeugd Naam van de patiënt Werkboek Terugvalpreventie Jeugd Naam van de patiënt Het Werkboek Terugvalpreventie Je behandelaar heeft aan jou het voorstel gedaan om een terugvalpreventieplan op te gaan stellen. Het doel hiervan is

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Toelichting bij de MZO screening voor ouders

Toelichting bij de MZO screening voor ouders Toelichting bij de MZO screening voor ouders 1 Copyright 2014 Bureau Perspectief Amsterdam Zie voor meer informatie www.motivatiezelfonderzoek.nl 2 De schalen van de MZO screening De MZO screening is gericht

Nadere informatie

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET ADHD IN DE WERKSITUATIE

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET ADHD IN DE WERKSITUATIE Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR EEN STAGIAIRE MET ADHD IN DE WERKSITUATIE Inzicht, herkennen, handelen Gemiddeld één op de twaalf deelnemers op een ROC heeft

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Als opvoeden even lastig is

Als opvoeden even lastig is Als opvoeden even lastig is Hoe pak je dat dan aan? Soms weet ik niet meer wat ik moet doen om hem stil te krijgen. Schattig? Je moest eens weten. Hoezo roze wolk? Mijn dochter kan af en toe het bloed

Nadere informatie

Hoogbegaafdheid en onderpresteren

Hoogbegaafdheid en onderpresteren Hoogbegaafdheid en onderpresteren Onderwijs Praktijk Texel Hoogbegaafdheid en onderpresteren Veel kinderen weten niet dat leren leuk kan zijn en weten niet wat ze nodig hebben om zich minder ellendig te

Nadere informatie

1 A B 2 A B 3 A B 4 A B 5 A B 6 A B 7 A B 8 A B 9 A B 10 A B. Zelfassessment Probleemgedrag 1

1 A B 2 A B 3 A B 4 A B 5 A B 6 A B 7 A B 8 A B 9 A B 10 A B. Zelfassessment Probleemgedrag 1 Zelfassessment Probleemgedrag 1 1 A B ga ik eerst na wat ik heb gedaan om dat te veroorzaken. 2 A B Als ik een probleem oplos, moet daar iemand de dupe van worden. geef ik die ander daar de schuld van.

Nadere informatie

Het lichaam reageert eerst

Het lichaam reageert eerst Het lichaam reageert eerst 1. De reden dat ik dit heb gemodelleerd Er zijn in NLP technieken voor moeizame interacties en relaties, bijvoorbeeld het uitzuiveren van waarnemingsposities. Ik had de behoefte

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

Hoe je cool blijft tijdens een woede-uitbarsting van je kind en er een nuttige ervaring van kunt maken. WOEST. Happy Parent drs.

Hoe je cool blijft tijdens een woede-uitbarsting van je kind en er een nuttige ervaring van kunt maken. WOEST. Happy Parent drs. Hoe je cool blijft tijdens een woede-uitbarsting van je kind en er een nuttige ervaring van kunt maken. WOEST Happy Parent drs. Marleen Halsema De eerste stap is gezet! Wat ontzettend goed dat je dit E-book

Nadere informatie

GRIP OP PRIKKELBAARHEID

GRIP OP PRIKKELBAARHEID WEES WELKOM OM TE GLUREN BIJ GRIP OP PRIKKELBAARHEID Een multidisciplinair programma voor mensen met Hersenletsel Niels Farenhorst: Psycholoog Wouter Oonk: Psychomotorisch therapeut VIDEO Doel Het leren

Nadere informatie

Compaen pakt aan.

<prikkelaar toevoegen> Compaen pakt aan. Compaen pakt aan. Ik weet hoe ik jou kan bereiken Versterk je leerkracht: Hoe bereik ik de kinderen in mijn klas? 19 maart 2014 Jelte van der Kooi trainer/ adviseur schoolbegeleider

Nadere informatie

Jaargang 1, Nummer 2, juni 2010. Drukke kinderen

Jaargang 1, Nummer 2, juni 2010. Drukke kinderen Jaargang 1, Nummer 2, juni 2010 Drukke kinderen Jaargang 1, Nummer 2, juni 2010 Drukke kinderen Inhoud: Wat is druk gedrag? Oorzaken Positieve benadering Structuur Regels Omgaan met anderen Luisteren Steun

Nadere informatie

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten

Susanne Hühn. Het innerlijke kind. angst loslaten Susanne Hühn Het innerlijke kind angst loslaten Inhoud Inleiding 7 Hoe ontstaat angst? 11 Wegen uit de angst 19 Het bange innerlijke kind leren kennen 35 Meditatie Het bange innerlijke kind leren kennen

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: 7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog

Nadere informatie

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt)

ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) ZELFINVULLIJST DEPRESSIEVE SYMPTOMEN (INVENTORY OF DEPRESSIVE SYMPTOMATOLOGY: IDS-SR) 1 (In te vullen door patiënt) Naam:.. Datum: - - Kruis bij elke vraag het antwoord aan dat de afgelopen zeven dagen

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010

Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Pestprotocol OBS Mathenesse Januari 2010 Doelstelling Alle leerlingen moeten zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Op De Schuthoek weten we hoe het hoort, daar doet niemand iets wat een ander stoort.

Op De Schuthoek weten we hoe het hoort, daar doet niemand iets wat een ander stoort. Pestprotocol Pestprotocol o.b.s. De Schuthoek Ieder kind heeft liefde en begrip nodig voor de volledige en harmonische ontplooiing van zijn persoonlijkheid. Beginsel 6 van de Universele Verklaring van

Nadere informatie

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Gevoel en emoties / definitie Emoties: in biologische zin: affectieve reacties. Prikkeling van dit systeem geeft aanleiding tot allerlei lichamelijke reacties.

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

1.1 Relatie verslaving

1.1 Relatie verslaving 1.1 Relatie verslaving Typering Iemand wordt relatieverslaafd genoemd als hij denkt niet zonder relatie te kunnen leven. Soms zijn mensen zo afhankelijk van een relatie, dat ze er alles voor doen om die

Nadere informatie

De manieren waarop een hond leert. Wat is gedrag?

De manieren waarop een hond leert. Wat is gedrag? De manieren waarop een hond leert Wat is gedrag? Echt alles wat een hond doet wordt gedrag genoemd. Honden gedragen zich zoals honden zich horen te gedragen. Ze doen volkomen natuurlijke en normale hondendingen

Nadere informatie

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit

Pubers opvoeden. Veranderingen in de puberteit Pubers opvoeden Pubers opvoeden De puberteit is de ontwikkelingsfase tussen 10 en 18 jaar. Maar die puberteit is er natuurlijk niet opeens. Vanaf ongeveer 9 jaar kan je al merken dat kinderen beginnen

Nadere informatie

Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld?

Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld? Coenye Patrick Agressie = er wordt steeds een norm overschreden, (door jezelf bepaald) en steeds als negatief ervaren. lichte vormen horen tot het werkveld? = betekenisvol gedrag ( tussen bedoeling van

Nadere informatie

Belemmerende gedachten vervangen door helpende

Belemmerende gedachten vervangen door helpende Belemmerende gedachten vervangen door helpende 1 Inleiding We beginnen met een voorbeeld: Gebeurtenis of situatie: Je vraagt je collega om je te helpen bij een klus, die over een uur klaar moet zijn. Je

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Zelf zorgen voor een gezond gevoelsleven 9

Inhoud. Deel 1 Zelf zorgen voor een gezond gevoelsleven 9 Inhoud Deel 1 Zelf zorgen voor een gezond gevoelsleven 9 1 Emotionele verantwoordelijkheid 11 2 Gevoelens analyseren 15 3 Adequate en inadequate gevoelens onderscheiden 19 4 Gevoelens veranderen 24 5 Gedachten

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen?

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen? ASSERTIVITEITSTEST Bent u benieuwd of u assertief genoeg bent? Kunt in de meeste situaties kiezen welk u gaat vertonen? Kiest u de een wat verlegen sstijl, vertoont u vermijdend, of stapt u er op af met

Nadere informatie

Iedere belastbaarheid kent zijn grens.

Iedere belastbaarheid kent zijn grens. IMPRINT (INGRIFTING) Gevoelens hoe sterk ze ook gevoeld worden in het moment van nu zijn vaak misleidend. Wat je nu ervaart is vaker dan je denkt van oude oorsprong. Hoe dat kan en hoe je daar oplossingen

Nadere informatie

Vertrouwd Veilig Verrassend Veelzijdig!

Vertrouwd Veilig Verrassend Veelzijdig! Anti pest protocol Vertrouwd Veilig Verrassend Veelzijdig! Proostdijschool, Mijdrecht Anti pest protocol Visie: De visie ten aanzien van pedagogisch klimaat van de school is: Vertrouwd Veilig, Verrassend

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor zorgteam Zorgprogramma Doen bij Depressie Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij de zorg voor een cliënt bij wie een depressie

Nadere informatie