Slechthorendheid is een verminderde waarneming van geluid en verminderd verstaan van spraak (3;4).

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Slechthorendheid is een verminderde waarneming van geluid en verminderd verstaan van spraak (3;4)."

Transcriptie

1 Toolkit Slechthorendheid Doel: - Het vaststellen van slechthorendheid - Het aanbieden van de juiste therapieën en/of hoorhulpmiddelen - Het voorkomen van communicatiestoornissen en sociaal isolement Achtergrond: Definitie Slechthorendheid is een van de meest voorkomende chronische aandoeningen bij ouderen en gezien de vergrijzende Nederlandse bevolking zal deze aandoening steeds vaker voorkomen (1). In de literatuur worden verschillende definities van slechthorendheid gebruikt (2). In Nederland wordt voornamelijk de onderstaande definitie aangehouden zoals weergegeven in de NHG-Standaard voor slechthorendheid: Slechthorendheid is een verminderde waarneming van geluid en verminderd verstaan van spraak (3;4). Prevalentie Wegens een hoeveelheid aan verschillende definities van slechthorendheid zijn er een variatie aan schattingen te vinden over de prevalentie van slechthorendheid bij ouderen in Nederland. Volgens Duijvestijn (2) liggen de schattingen van slechthorendheid bij ouderen tussen de 8% en 38%. In een onderzoek (5) naar het spraakverstaan in achtergrondruis bij volwassenen boven de 60 jaar wordt het aantal slechthorenden in Nederland geschat op personen. En zo geeft Eekhof (4) aan dat bij één op de vier mensen van 75 jaar en ouder is vastgesteld dat zij last hebben van slechthorendheid. Ondanks dat slechthorendheid een veelvoorkomende aandoening is bij ouderen meldt ongeveer de helft van de ouderen met een gehoorprobleem dit niet bij zijn huisarts (4). Enerzijds zien ouderen slechthorendheid voornamelijk als een natuurlijk proces van achteruitgang en hebben zij een negatief beeld van het gebruik van hoorhulpmiddelen. Anderzijds zijn het vaak naasten die zich het eerste bewust zijn van het gehoorprobleem (6). Het gevolg hiervan is dat er geen diagnose van presbyacusis wordt vastgesteld en deze chronische aandoening onbehandeld blijft. Hierdoor kan de kwaliteit van leven van ouderen verslechteren en is er een verhoogd risico op depressie, verlies van zelfvertrouwen en cognitief functioneren en kunnen ouderen terechtkomen in een sociaal isolement (1;4;7). 1

2 Oorzaken Slechthorendheid is het gevolg van geleidingsverlies en/of perceptief verlies en kan dubbelzijdig of eenzijdig optreden (4). Geleidingsverlies wordt veroorzaakt door afwijkingen aan de gehoorgang, het trommelvlies of het middenoor, waaronder de gehoorbeenketen. De aanwezigheid van cerumenproppen is een van de meest voorkomende oorzaken van geleidingsverlies waarmee ouderen te maken kunnen krijgen. Overproductie van cerumen en/of cerumenretentie kunnen zorgen voor afsluiting van de uitwendige gehoorgang en geven klachten als gehoorverlies, oorpijn, koorts, duizeligheid en faciale parese (3;8). Perceptief verlies wordt veroorzaakt door aandoeningen van het slakkenhuis, de gehoorzenuw of het centrale auditieve zenuwstelsel en is meestal irreversibel, waardoor de patiënt is aangewezen op hulpmiddelen. Perceptief verlies gaat vaak gepaard met recruitment. Daaronder verstaat men een abnormale versterking van het geluid dat de patiënt wel hoort, terwijl hij zwakke geluiden nauwelijks waarneemt (4). Een van de meest voorkomende oorzaken van perceptief gehoorverlies bij ouderen is presbyacusis, wat letterlijk ouderdomshardhorendheid betekent (9). Met het stijgen van de leeftijd vermindert de functie van het gehoor en verliezen mensen hun gevoeligheid voor geluidsprikkels aan beide oren tegelijk. Zo neemt het gehoor vanaf het dertigste levensjaar per decennium af met ongeveer 7 decibel in de lage frequenties en met ongeveer 18 db in de hoge frequenties (3;4). Presbyacusis is voornamelijk te wijten aan het verlies van haarcellen en degenereren van zenuwcellen en -banen in het orgaan van Corti. Deze beschadiging is meestal irreversibel waardoor de mensen zijn aangewezen op hoorhulpmiddelen (6;10;11). Symptomen In eerste instantie geven mensen met presbyacusis aan dat zij moeite hebben anderen te verstaan. Zij ondervinden deze klacht vooral wanneer het gesprek in een groep en/of met veel achtergrondruis plaatsvindt. Maar het is niet alleen het minder horen waar mensen last van hebben. De belangrijkste klachten die ouderen aangeven zijn (6;11): - minder goed horen; - auditieve pijn (verhoogde gevoeligheid voor harde geluiden); - verslechtering van de signaal-ruisverhouding; - verminderd discriminatievermogen; - verminderd en vertraagd spraakverstaan; - duizeligheid en tinnitus (oorsuizen). 2

3 Specifieke symptomen van geleidingsverlies voor ouderen zijn (3;12): - gehoorverlies; - duizeligheid/evenwichtsproblemen; - oorsuizen; Risicofactoren Ondanks dat presbyacusis sterk gerelateerd is aan het toenemen van leeftijd, zijn er verschillende risicofactoren die kunnen leiden tot presbyacusis. Gates (11) beschrijft de volgende risicofactoren: - roken; - medicatie (aminoglycoside antibiotica, cisplatina, sommige diuretica, ontstekingsremmers); - hypertensie (13); - diabetes mellitus; - arteriosclerose; - familiegeschiedenis (14); - lawaaidoofheid; - ziekte van Ménière (15). Risicofactoren die kunnen leiden tot geleidingsverlies zijn (3;4): - langdurige blootstelling aan lawaai (door werk of hobby); - traumata (manipulatie in de gehoorgang, klap op het oor); - vroegere ooroperaties of trommelperforatie in de voorgeschiedenis; - vroeger doorgemaakte meningitis; - patiënten met het een verstandelijke handicap; - bacteriële infecties van de gehoorgang en het trommelvlies; - otosclerose. Screening in de 1 e en 2 e lijn Het is van belang dat ouderen met gehoorproblemen tijdig worden herkend. De huisarts is de eerst aangewezen persoon die ouderen kan selecteren op de aanwezigheid van presbyacusis. Deze kan afgaan op de subjectieve waarneming van de patiënt of een audiometrisch onderzoek verrichten (16). Een systematische screening door huisartsen wordt echter niet zinvol geacht. De kosten wegen simpelweg niet op tegen de baten (17). Er zijn verschillende screeningsmethoden om slechthorendheid bij ouderen te kunnen vaststellen. Ten eerste, werkt de eenvoudige vraag Heeft u momenteel gehoorproblemen? doeltreffend om een belangrijk deel van de mensen met gehoorproblemen te identificeren 3

4 (4;7). Ten tweede, is de Hearing Handicap Inventory for the Elderly (HHIE) van Ventry en Weinstein zodanig ontworpen dat de psychosociale problemen worden weergegeven die ouderen ervaren met betrekking tot slechthorendheid (7;18). Ten derde, kunnen ouderen via internet of per telefoon gebruik maken van de Nationale Hoortest, ontwikkeld door Plomp en Mimpen, die de SRT (Speech-Reception-Threshold) in lawaai meet. De aanwezigheid van deze test kan ouderen bewust maken van hun gehoorprobleem en hen stimuleren in het zoeken van hulp (5;19). [http://www.hoortest.nl/welkom.html] Diagnostiek Bij verdenkingen van gehoorproblemen zal de huisarts nagaan welke risicofactoren aanwezig kunnen zijn. Wanneer er geen duidelijke aanwijzingen zijn voor aandoeningen die slechthorendheid kunnen verklaren verricht de huisarts een of meerdere van onderstaande onderzoeken (4). - Een standaard handeling die door huisartsen wordt uitgevoerd bij ouderen met klachten van slechthorendheid is de inspectie van beide oren met een otoscoop. - De screeningsaudiometrie geeft de ernst van de gehoorstoornis aan en kan eventueel worden vervolgd in de toekomst. Het is een kleine audiometer die tonen van bepaalde frequenties op verschillende geluidssterkten aanbiedt. Met deze test kan worden nagegaan wat de geringste geluidssterkte is die iemand nog kan horen (3). Het nadeel van deze test is dat er geen onderscheidt kan worden gemaakt tussen geleidings- of perceptief verlies (4;20). - Wanneer huisartsen niet over een screeningsaudiometrie beschikken kunnen zij gebruik maken van de fluisterspraaktest. Deze test wordt veelvuldig gebruikt wegens een hoge betrouwbaarheid (21). Indien de test niet in een geluidsarme omgeving plaatsvindt en er geen sprake is van uniforme uitvoering moeten huisartsen bedachtzaam zijn voor fenomenen als overhoren en het gebrek aan maskering. De fluisterspraaktest geeft hierdoor slechts een grove indicatie voor de mate van slechthorendheid (4;20). - Stemvorkproeven kunnen in een vroeg stadium stemvorkproeven behulpzaam zijn bij het onderscheidt maken tussen geleidings- of perceptief verlies (4;20). Regelmatig brengen ouderen met gehoorklachten eerst een bezoek aan de audicien. Hier kunnen zij gratis een hoortest ondergaan zonder enige verplichtingen. Tevens mogen 4

5 audiciens hoortoestellen leveren zonder dat gebruikers ervan zijn gezien door een huisarts, KNO-arts of audioloog. De audicien neemt hiermee een gedeelte van de poortwachterfunctie van de huisarts over en ontlast zodoende de huisarts van moeilijke en tijdrovende taken (10). Wanneer de audicien een complex gehoorprobleem constateert zal hij meestal verwijzen naar een audiologisch centrum of de KNO-arts. De verwijsbrief voor de specialist dienen ouderen zelf via hun huisarts te regelen. Voor ouderen zijn vooral de ernst van de klachten en de ervaren beperkingen bepalend voor het verwijzen naar een KNO-arts voor nadere diagnostiek en hoorrevalidatie (22). De KNO-arts kan adviseren om de leefstijl aan te passen. Bijvoorbeeld door een lawaaierige omgeving te vermijden en te stoppen met of verminderen van bepaalde medicatie. Een vroege diagnose kan bijdragen aan het vertragen van gehoorproblemen bij ouderen (14). Bij ouderen bij wie het auditieve systeem zich wat meer afwijkend gedraagt of bij wie psychosociale factoren een rol spelen dienen doorverwezen te worden naar een audiologisch centrum (10). Hier wordt gehooronderzoek verricht, worden hoortoestellen aangepast en verdere begeleiding gegeven (3). Interventie Afhankelijk van de uitslag van bovenstaande onderzoeken zal een behandeling worden gestart. Wanneer er een gemiddeld gehoorverlies van 30 db wordt vastgesteld zal er drie maanden worden afgewacht. Ouderen bij wie de klachten na drie maanden aanhouden wordt er opnieuw een audiometrie en fluisterspraaktest aangeboden en/of worden doorverwezen naar een KNO-arts (3;4;22). - Overproductie cerumen en/of cerumenproppen Wanneer na inspectie van het trommelvlies blijkt dat sprake is van een cerumenprop zal getracht worden deze te verwijderen met een cerumenhaakje of door middel van uitspuiten van het oor (3;8). - Infectie Bij verdenking op otitis externa of otitis media behandelt de huisarts overeenkomstig de richtlijnen in de NHG-Standaarden Otitis externa en Otitis media acuta. - Hoorrevalidatie Bij ouderen met presbyacusis is hoorrevalidatie met behulp van een hoortoestel een van de meest effectieve interventies. Een hoortoestel is geïndiceerd bij een gehoorverlies aan beide oren van 35 db bij 1000, 2000 en 4000 Hz vastgesteld met een klinische audiometrie. Een hoortoestel kan worden aangemeten door een audicien. Veel audiciens bieden klanten de 5

6 mogelijkheid om hoortoestellen de eerste twee maanden gratis uit te proberen. Ouderen dienen te worden doorverwezen naar een audiologisch centrum wanneer er sprake is van een complexe gehoorproblematiek en/of psychosociale factoren (zoals verlies van zelfvertrouwen, eenzaamheidsgevoelens, of stemmingsverandering) een rol spelen. Hier kan er een betere afstemming van het hoortoestel op de verminderde werking van het auditieve systeem en verdere begeleiding worden gerealiseerd (10). Voordat een hoortoestel wordt aangemeten is het van groot belang om na te gaan in hoeverre mensen bereid zijn om een gehoortoestel te gebruiken. - Andere hulpmiddelen Naast hoorrevalidatie met behulp van een hoortoestel zijn er nog andere hulpmiddelen die ouderen kunnen helpen in hun dagelijkse leven, namelijk (23): - telefoons voor slechthorenden; - versterkte deurbel; - visuele signalen (flitslicht) of trillingen; - akoestiek kamer verbeteren door het aanbrengen van absorberend materiaal; - hulphond; - fietsplaatje en andere symbolen om slechthorendheid aan te geven (te bestellen bij de webwinkel van NVVS) - cursus assertiviteit (GGMD voor Doven en Slechthorenden); - cursus zelfverdediging (Trainingsbureau VeerKracht). - Leefstijl adviezen Ouderen kunnen zelf nog een aantal aanpassingen verrichten met betrekking tot hun leefstijl, namelijk: - naasten adviseren goed te articuleren, in een rustig tempo te spreken en oogcontact te houden; - vermijden van een lawaaierige omgeving; - Innovatieprogramma welzijn ouderen In meerdere audiologische centra in Nederland is een thuiscursus als revalidatieonderdeel opgenomen in het zorgaanbod. Met behulp van een individueel lespakket krijgen 55- plussers, die een hoortoestel aangepast hebben gekregen, de mogelijkheid om hun dagelijkse communicatie met een goedhorende naaste te verbeteren. Het doel van de thuiscursus is vereenzaming bij slechthorende ouderen te voorkomen (24;25). 6

7 Financiering van zorg De zorgverzekering voorziet in een vergoeding wanneer is aangetoond dat het beste oor minimaal 35 decibel gehoorschade heeft. Hoortoestellen zijn opgenomen in het basispakket en vergoeding kan worden geregeld met een medisch voorschrift, geschreven door de KNOarts. Voor de eerste aanschaf krijgen mensen een vergoeding van 496,50 euro per hoortoestel. Na vijf jaar is het opnieuw mogelijk om een vergoeding te krijgen van 496,50 euro per hoortoestel. Bij vervanging na zes of zeven jaar wordt de vergoeding hoger. De vergoeding is exclusief het verplichte eigen risico van 165 euro. Als de hoortoestellen die de gebruiker heeft uitgezocht duurder zijn dan de verzekering vergoed dan dient het verschil bijbetaald te worden door de gebruiker zelf. Het kan zijn dat mensen beschikken over een aanvullende verzekering (26;27). Heeft iemand een hoortoestel nodig voor maatschappelijke participatie (bijvoorbeeld vrijwilligerswerk), dan kan er een beroep worden gedaan op de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). De gemeente is hierbij het aanspreekpunt. Tevens zijn er bepaalde omstandigheden waarbij ouderen een geavanceerder toestel nodig hebben om hun werk te kunnen uitvoeren. Het UWV kan worden geraadpleegd of iemand in aanmerking komt voor een vergoeding. Als laatste is het mogelijk om gebruik te maken van fiscale voordelen. Hoortoestellen zijn namelijk onder bepaalde voorwaarden aftrekbaar van de belasting (23;27). Handige links

8 Reference List (1) Kramer SE, Kapteyn TS, Kuik DJ, Deeg DJ. The association of hearing impairment and chronic diseases with psychosocial health status in older age. J Aging Health 2002; 14(1): (2) Duijvestijn JA, Anteunis LJ, Hendriks JJ, Manni JJ. Definition of hearing impairment and its effect on prevalence figures. A survey among senior citizens. Acta Otolaryngol 1999; 119(4): (3) Gunst SGv, Pigmans VG, Veld CJi'. NHG-Standaarden voor praktijkassistenten en - ondersteuner ed. Houten: Bohn Stafleu van Loghum; (4) Eekhof JAH, Balen FAMv, Fokke HE, Mul M, Ek JW, Boomsma L. M61 NHG- Standaard Slechthorendheid. NHG-Standaarden voor de huisarts (5) Smits C, Kramer SE, Houtgast T. Speech reception thresholds in noise and selfreported hearing disability in a general adult population. Ear Hear 2006; 27(5): (6) Leeuwen YDv, Anteunis L. Presbyacusis. Bijblijven 2004; 20: (7) Gates GA, Murphy M, Rees TS, Fraher A. Screening for handicapping hearing loss in the elderly. J Fam Pract 2003; 52(1): (8) Kruk Tvd, Salentijn C, Schuurmans M. Verpleegkundige zorgverlening aan ouderen. Utrecht: Lemma B.V.; (9) Jochems AAF, Joosten FWMG. Zakwoordenboek der Geneeskunde. 24 ed. Arnhem: Elsevier/Koninklijke PBNA; (10) Verschuure J. Hoortoestellen. Bijblijven 2004; 20(7): (11) Gates GA, Mills JH. Presbycusis. Lancet 2005; 366(9491): (12) Huizing EH, Snow GB, Vries de N, Graamans K, Heyning van de P. Keel-Neus- Oorheelkunde en hoofd-halschirurgie. Houten: Bohn Stafleu van Loghum; (13) Gates GA, Cobb JL, D'Agostino RB, Wolf PA. The relation of hearing in the elderly to the presence of cardiovascular disease and cardiovascular risk factors. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 1993; 119(2): (14) Steel KP. Science, medicine, and the future: New interventions in hearing impairment. BMJ 2000; 320(7235): (15) Kortschot W. De ziekte van Meniere. Neuropraxis 1999; 3: (16) Swart Sd, Lagro-Janssen T. Visus- en gehoorstoornissen bij ouderen. 38[9], Huisarts & Wetenschap. 8

9 (17) Eekhof JAH. Is systematische screening van ouderen door de huisarts zinvol? 44[9], Huisarts & Wetenschap. (18) Ventry IM, Weinstein BE. The hearing handicap inventory for the elderly: a new tool. Ear Hear 1982; 3(3): (19) Smits C. Hearing screening by telephone [Amsterdam: VU University Medical Centre; (20) Hulst RJAMvd. De standaard 'Selchthorendheid' van het Nederlands Huisartsen Genootschap; reactie vanuit KNO-heelkunde. Ned Tijdschr Geneeskd 1998; 142(32): (21) Eekhof JAH, Bock GHd, Laat JAPMd, Dap R, Schaapveld K, Springer MP. The whispered voice: the best test for screening for hearing impairment in general practice? Br J Gen Practice 1996; 46: (22) Eekhof JAH, Laat JAPMd. Slechter horen. Huisarts & Wetenschap 2002; 45[12], (23) (24) (25) Kramer SE, Allessie GH, Dondorp AW, Zekveld AA, Kapteyn TS. A home education program for older adults with hearing impairment and their significant others: a randomized trial evaluating short- and long-term effects. Int J Audiol 2005; 44(5): (26) (27) 9

Stappenplan slechthorendheid

Stappenplan slechthorendheid Stappenplan slechthorendheid Opsporing en behandeling van gehoorproblemen bij zelfstandig wonende ouderen. Stap 1: Screenen op gehoorproblemen in de eerste lijn Kunt u, al dan niet met een gehoorapparaat,

Nadere informatie

Handreiking. Verminderd gehoor

Handreiking. Verminderd gehoor Handreiking Verminderd gehoor Handreiking Verminderd gehoor Doelgroep Ouderen: - Met klachten van gehoorverlies. ¹ ² ³ - Met door omgeving of uzelf (geuite) vermoedens van slechthorendheid. ¹ ⁴ - Met klachten

Nadere informatie

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Gehoor en communicatie zijn van groot belang voor de mens. Wanneer er een beperking van gehoor, spraak of taal optreedt, heeft dat vaak grote gevolgen voor het

Nadere informatie

Slechthorendheid bij ouderen

Slechthorendheid bij ouderen Slechthorendheid bij ouderen Ir. T.T. Prinzen Klinisch fysicus-audioloog Pento Audiologisch Centrum Amersfoort Inhoud inleiding (anatomie en pathologie) soorten gehoorverlies hoe hoort een slechthorende?

Nadere informatie

OORSUIZEN (TINNITUS) 875

OORSUIZEN (TINNITUS) 875 OORSUIZEN (TINNITUS) 875 Inleiding U heeft last van oorsuizen, ook wel tinnitus genoemd. Dit uit zich in het waarnemen van geluiden die niet van buiten komen en voor anderen niet waarneembaar zijn. Zo

Nadere informatie

oorsuizen tinnitus patiënteninformatie

oorsuizen tinnitus patiënteninformatie patiënteninformatie oorsuizen tinnitus U bent bij de KNO-arts geweest omdat u last heeft van oorsuizen. Dit wordt ook wel tinnitus genoemd. Wat is tinnitus? Welke behandelingen zijn mogelijk? Dat en meer

Nadere informatie

Informatie over oorsuizen (tinnitus)

Informatie over oorsuizen (tinnitus) Informatie over oorsuizen (tinnitus) Polikliniek keel-, neus- en oorheelkunde (KNO) Over Alrijne Zorggroep Het Diaconessenhuis Leiden en Rijnland Zorggroep (Rijnland Ziekenhuis en de verpleeghuizen Leythenrode

Nadere informatie

Keel-, neus en oorheelkunde. Slechthorendheid en Hoortoestellen

Keel-, neus en oorheelkunde. Slechthorendheid en Hoortoestellen Keel-, neus en oorheelkunde Slechthorendheid en Hoortoestellen 1 Deze folder geeft u informatie over slechthorendheid en de mogelijkheden om daar iets aan te doen. Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor

Nadere informatie

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT Hoe weet u of u gehoorverlies heeft? De kans is groot dat u de laatste bent die dat weet. De meeste gehoorverliezen ontwikkelen zich namelijk zo geleidelijk dat u het

Nadere informatie

Hoorzorg binnen een instelling

Hoorzorg binnen een instelling Hoorzorg binnen een instelling Ingrid Hertgers, logopedist/ M SEN logopedist s Heeren Loo Advisium Ermelo Marrianne van de Glind-Zwart, Logopedist/teamleider Pento AC Amersfoort s Heeren Loo Ermelo wonen

Nadere informatie

Audiologische diagnostiek en revalidatie. Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog

Audiologische diagnostiek en revalidatie. Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog Audiologische diagnostiek en revalidatie Cas Smits, klinisch fysicus-audioloog Inhoud Werking van het gehoor Traject in het eerste jaar Aanmeldingen Diagnostiek Revalidatie Na het eerste jaar gehoorbeenketen

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen

Slechthorendheid en hoortoestellen Slechthorendheid en hoortoestellen Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over slechthorendheid en de mogelijkheden om daar wat aan te doen. Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor het horen

Nadere informatie

Gehooronderzoek. Audiologisch Centrum. Afdeling KNO

Gehooronderzoek. Audiologisch Centrum. Afdeling KNO Gehooronderzoek Audiologisch Centrum Afdeling KNO Een Audiologisch Centrum is gespecialiseerd in onderzoek en advies voor mensen met gehoorproblemen. U komt bij het Audiologisch Centrum omdat een huisarts

Nadere informatie

slechthorendheid en hoortoestellen

slechthorendheid en hoortoestellen patiënteninformatie slechthorendheid en hoortoestellen U bent bij de KNO-arts geweest omdat u niet goed hoort. Mogelijk kunt u door een hoortoestel beter gaan horen. Wat kunnen de klachten zijn? Welke

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen. Afdeling KNO

Slechthorendheid en hoortoestellen. Afdeling KNO Slechthorendheid en hoortoestellen Afdeling KNO Dit boekje heeft tot doel u informatie te geven over slechthorendheid en de mogelijkheden om daar wat aan te doen. Als u recent bij een keel-, neus- en oorarts

Nadere informatie

SLECHTHORENDHEID EN HOORTOESTELLEN

SLECHTHORENDHEID EN HOORTOESTELLEN SLECHTHORENDHEID EN HOORTOESTELLEN 359 Inleiding Het verschijnsel slechthorendheid is bij u vastgesteld. In deze folder leest u meer over dit verschijnsel en de behandelmogelijkheden. Werking van het oor

Nadere informatie

Horen en ouder worden

Horen en ouder worden Horen en ouder worden dr.ir. N.J. Versfeld klinisch fysicus audioloog Universitair Audiologisch Centrum VUmc Amsterdam Ouderdomsslechthorendheid Ook wel presbyacusis genoemd Presbys : oud Akouein : horen

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus Wat is tinnitus? Veel mensen hebben last van oorsuizen of tinnitus. Zij horen geluiden zoals ruisen, piepen of fluiten, hoog of laag,

Nadere informatie

Het NOAH-protocol en Het AZOS-PROJECT

Het NOAH-protocol en Het AZOS-PROJECT Het NOAH-protocol en Het AZOS-PROJECT Geschreven door Ed de Geus, april 2008. Bronnen: Azos rapport, StAr, Inleiding Door de toename van het aantal inwoners in Nederland en het feit dat die inwoners ook

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen

Slechthorendheid en hoortoestellen Slechthorendheid en hoortoestellen Inleiding Uw behandelend arts heeft voorgesteld om in verband met uw gehoor- en / of oorklachten een onderzoek door de knoarts te laten verrichten. Deze folder geeft

Nadere informatie

Wat is er dan wel mogelijk?

Wat is er dan wel mogelijk? Tinnitus oorsuizen 2 U heeft een KNO-arts geconsulteerd in verband met tinnitusklachten. Mogelijk heeft u na dit consult nog vragen. Deze brochure is bedoeld om u iets meer te vertellen over tinnitus en

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 GEHOORSTOORNISSEN. Inleiding. Gehoorstoornissen. Soorten gehoorverlies

Hoofdstuk 2 GEHOORSTOORNISSEN. Inleiding. Gehoorstoornissen. Soorten gehoorverlies Hoofdstuk 2 GEHOORSTOORNISSEN Inleiding Een kan verschillende oorzaken hebben. De gevolgen en de behandeling van de stoornis hangen af van de oorzaak. Dit hoofdstuk beschrijft kort de soorten, de graden

Nadere informatie

Oorsuizen: tinnitus. Informatie voor patiënten over oorsuizen

Oorsuizen: tinnitus. Informatie voor patiënten over oorsuizen Oorsuizen: tinnitus Informatie voor patiënten over oorsuizen Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege oorsuizen een onderzoek door de kno-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING

NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING NOAH-3 PROTOCOL HOORTOESTELAANPASSING 2009 Taken en verantwoordelijkheden Federatie van Nederlandse Audiologische Centra (FEN) Federatie van Ouders van Slechthorende kinderen en van kinderen met Spraak-taalmoeilijkheden

Nadere informatie

Gehooronderzoek. Figuur 1. Stemvork

Gehooronderzoek. Figuur 1. Stemvork Gehooronderzoek Als u met klachten over het gehoor bij een keel-, neus- en oor-arts (KNO-arts) komt, zal de arts een aantal vragen stellen om het probleem beter te kunnen begrijpen. De vragen hebben onder

Nadere informatie

Cholesteatoom: een wolf in schaapskleren

Cholesteatoom: een wolf in schaapskleren Postprint Version 1.0 Journal website http://vb23.bsl.nl/frontend/redir.asp?page=0018-7070/09014f3c802d1a24.html Pubmed link DOI Cholesteatoom: een wolf in schaapskleren LIANE SANTING, REINOUT VAN DER

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen

Slechthorendheid en hoortoestellen Slechthorendheid en hoortoestellen 2 Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw gehoor- en / of oorklachten een onderzoek door de kno-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie over

Nadere informatie

KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator

KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator KNO achtergronden casusschetsen voor: begeleider/presentator Hoogeveen mei 2011 1 Casus 1 Loopoor Op uw telefonisch spreekuur belt de moeder van zoontje Gijs. Gijs is 3 jaar oud. Hij heeft sinds 2 dgn

Nadere informatie

Libra R&A locatie Leijpark. Gehoor en gehooronderzoek bij VIN-revalidanten. Informatie voor familie en naasten

Libra R&A locatie Leijpark. Gehoor en gehooronderzoek bij VIN-revalidanten. Informatie voor familie en naasten Libra R&A locatie Leijpark Gehoor en gehooronderzoek bij VIN-revalidanten Informatie voor familie en naasten Uw kind/partner/naaste volgt het programma Vroege Intensieve Neurorevalidatie (VIN) van Libra

Nadere informatie

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang;

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; Plotsdoofheid Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; 2. Trommelvlies waarachter zich het middenoor bevindt. Hierin bevinden zich de drie gehoorbeentjes en via de

Nadere informatie

Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose

Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een ooroperatie op de afdeling Keel-, Neus- en Oorheel-kunde (KNO) van het Radboudumc. Deze folder

Nadere informatie

Informatieavond leerkrachten en pedagogisch medewerkers van slechthorende kinderen. Yvonne Simis, klinisch fysicus-audioloog 4 oktober 2012

Informatieavond leerkrachten en pedagogisch medewerkers van slechthorende kinderen. Yvonne Simis, klinisch fysicus-audioloog 4 oktober 2012 Informatieavond leerkrachten en pedagogisch medewerkers van slechthorende kinderen Yvonne Simis, klinisch fysicus-audioloog 4 oktober 2012 Programma 19.30 Opening en inleiding audiologie door: Yvonne Simis,

Nadere informatie

NHG-Standaard Slechthorendheid (tweede herziening)

NHG-Standaard Slechthorendheid (tweede herziening) Slechthorendheid (tweede herziening) NHG-Standaard Deze standaard moet worden geciteerd als: NHG-werkgroep Slechthorendheid. NHG-Standaard Slechthorendheid (tweede herziening). Huisarts Wet 2014;57(6):302-12.

Nadere informatie

PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS

PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS Utrecht 2 november 2007 PREVALENTIE EN DIAGNOSTIEK VAN SLECHTHORENDHEID BIJ PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING EN AUTISMESPECTRUMSTOORNIS CHRIS DE BAL DEP. LOGOPEDIE EN AUDIOLOGIE LESSIUS HOGESCHOOL

Nadere informatie

Otosclerose. Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor. Informatie voor patiënten

Otosclerose. Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor. Informatie voor patiënten Informatie voor patiënten Otosclerose Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor G437-S CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend

Nadere informatie

Indicatie cluster 2 bij kinderen met een CI. Rens Leeuw CI-team Nijmegen Sint-Michielsgestel Viataal

Indicatie cluster 2 bij kinderen met een CI. Rens Leeuw CI-team Nijmegen Sint-Michielsgestel Viataal Indicatie cluster 2 bij kinderen met een CI Rens Leeuw CI-team Nijmegen Sint-Michielsgestel Viataal Inhoud - Historie van regelgeving en huidige regelgeving - Enige resultaten van kinderen met CI - Overeenkomsten

Nadere informatie

Voor wie? Luchtgeleiding en botgeleiding

Voor wie? Luchtgeleiding en botgeleiding 4 In deze folder vindt u informatie over het bot verankerd hoortoestel. U leest hierin bij welke gehoorproblemen dit toestel gebruikt wordt en hoe het werkt. Voor wie? Een bot verankerd hoortoestel, Bone

Nadere informatie

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Informatie voor patiënten Plotsdoofheid Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden G456-Q CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw

Nadere informatie

ONVZ helpt u op weg. ONVZ Zorgverzekeraar. Verzekerd van vrije keuze. Brochure Hoortoestellen

ONVZ helpt u op weg. ONVZ Zorgverzekeraar. Verzekerd van vrije keuze. Brochure Hoortoestellen ONVZ helpt u op weg. ONVZ Zorgverzekeraar. Verzekerd van vrije keuze. Brochure Hoortoestellen ONVZ Zorgverzekeraar. Verzekerd van vrije keuze. Het aanvragen van hoortoestellen kan soms ingewikkeld zijn.

Nadere informatie

Oordruppels. Wanneer oordruppels?

Oordruppels. Wanneer oordruppels? K.N.O. Oordruppels Oordruppels Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over oordruppels en het juiste gebruik hiervan. Het betreft de oordruppels die door de kno-arts op recept zijn voorgeschreven.

Nadere informatie

Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening

Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening Zorgtraject na de neonatale gehoorscreening Dr.L.Ruytjens klinisch fysicus-audioloog Sophia Kinderziekenhuis Rotterdam mede namens L.Heijkoop en A.Verbaan logopedisten Inhoud Neonatale gehoorscreening

Nadere informatie

Samenvatting HOE GEHOORPROBLEMEN IMPACT KUNNEN HEBBEN OP HET LEVEN VAN VOLWASSENEN. Baseline en 5-jaar follow-up resultaten van de NL-SH studie

Samenvatting HOE GEHOORPROBLEMEN IMPACT KUNNEN HEBBEN OP HET LEVEN VAN VOLWASSENEN. Baseline en 5-jaar follow-up resultaten van de NL-SH studie HOE GEHOORPROBLEMEN IMPACT KUNNEN HEBBEN OP HET LEVEN VAN VOLWASSENEN Baseline en 5-jaar follow-up resultaten van de NL-SH studie Ik ben slechthorend Nee, niet doof Ik ben slechthorend Nee, niet dom Hoor

Nadere informatie

OORZAKEN SLECHTHORENDHEID

OORZAKEN SLECHTHORENDHEID Diagnostiek Slechter horen JAH Eekhof, JAPM de Laat Samenvatting Eekhof JAH, De Laat JAPM. Slechter horen. Huisarts Wet 2002;45(12):689-93. Slechter horen is een zeer veelvoorkomende klacht, die voor alle

Nadere informatie

Veldnorm. hoortoestelverstrekking

Veldnorm. hoortoestelverstrekking Veldnorm hoortoestelverstrekking 2013 Voorwaarden voor kwaliteit Federatie van Nederlandse Audiologische Centra Federatie van Ouders van Slechthorende kinderen en van kinderen met Spraak-taalmoeilijkheden

Nadere informatie

Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2?

Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2? Slechthorendheid op school Wat hoor je te weten in Cluster 2? Margot Willemsen Erwin Baas 2015 Inhoud Gehoor Gehoorverlies Onderzoek: wat betekent een audiogram? Hoe klinkt een gehoorverlies Wat mag je

Nadere informatie

Evaluatie van de hoortoestelaanpassing

Evaluatie van de hoortoestelaanpassing Evaluatie van de hoortoestelaanpassing Niek Versfeld klinisch fysicus audioloog Universitair Audiologisch Centrum VUmc Amsterdam Casus: korte anamnese Vrouw 68 jaar, reuma Rechts matig hoge-tonenverlies

Nadere informatie

Oordruppels. Afdeling KNO

Oordruppels. Afdeling KNO Oordruppels Afdeling KNO Deze pagina heeft tot doel u informatie te geven over oordruppels en het juiste gebruik hiervan. Het betreft de oordruppels die door de kno-arts op recept zijn voorgeschreven.

Nadere informatie

Horen met één oor. Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen. Afdeling KNO

Horen met één oor. Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen. Afdeling KNO Horen met één oor Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen Afdeling KNO Horen met één oor Informatie voor ouders, leerkrachten en volwassenen Als iemand met één oor slecht of helemaal niet hoort

Nadere informatie

Tinnitus / oorsuizen. KNO-heelkunde. Beter voor elkaar

Tinnitus / oorsuizen. KNO-heelkunde. Beter voor elkaar Tinnitus / oorsuizen KNO-heelkunde Beter voor elkaar 2 TINNITUS / OORSUIZEN (Deze brochure is een gezamenlijk initiatief van NVVS en KNO vereniging) Inleiding U wilt meer weten over tinnitus klachten of

Nadere informatie

(H)OORZAKEN OUDERDOMS- SLECHTHORENDHEID

(H)OORZAKEN OUDERDOMS- SLECHTHORENDHEID (H)OORZAKEN OUDERDOMS- SLECHTHORENDHEID Lieve De Bruyne Arteveldehogeschool, Gent Inleiding 10 % Belgische bevolking heeft gehoorprobleem > 50 % ouder dan 60 jaar heeft gehoorproblemen, > 80 % van de 70-plussers

Nadere informatie

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen.

Definitie Onder polyfarmacie wordt in dit document verstaan: het gelijktijdig gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen. Toolkit polyfarmacie en medicatieveiligheid Doel 1. De medicamenteuze behandeling van de patiënt optimaliseren 2. Zoveel mogelijk voorkomen van (vermijdbare) bijwerkingen van medicatie 3. De continuïteit

Nadere informatie

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Prof. Dr. Ir. Ad Snik, Klinisch Fysicus en Audioloog,

Nadere informatie

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose Inleiding In overleg

Nadere informatie

Informatie bij operaties aan het oor

Informatie bij operaties aan het oor Informatie bij operaties aan het oor Dr. G. Claes Prof. Dr. J. Claes Dr. M. De Cock Dr. J. Van Haesendonck Inleiding Deze informatie heeft tot doel U in te lichten over het verloop van deze ingreep, wij

Nadere informatie

Inleiding. Hoe werkt het oor?

Inleiding. Hoe werkt het oor? Otosclerose Inleiding Samen met uw KNO- arts heeft u besloten om vanwege uw gehoor en/of oorklachten een onderzoek te laten verrichten naar eventuele otosclerose. Deze folder geeft u informatie over wat

Nadere informatie

Ooroperatie. Keel- neus- en oorheelkunde

Ooroperatie. Keel- neus- en oorheelkunde 1/5 Keel- neus- en oorheelkunde Ooroperatie Inleiding Uw Keel- Neus- Oorarts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze folder heeft tot doel om u wat informatie te geven

Nadere informatie

De Fluisterkaart voor verstandelijk gehandicapten

De Fluisterkaart voor verstandelijk gehandicapten Onderzoek De Fluisterkaart voor verstandelijk gehandicapten Evaluatie van een aangepaste fluisterspraaktest HM Evenhuis, IS Hilgeman, AJ Bosman, JAPM de Laat Samenvatting Evenhuis HM, Hilgeman IS, Bosman

Nadere informatie

Gehoorscreening via telefoon en internet: ervaringen met de Nationale Hoortest. Cas Smits, Joost Festen VU medisch centrum

Gehoorscreening via telefoon en internet: ervaringen met de Nationale Hoortest. Cas Smits, Joost Festen VU medisch centrum Gehoorscreening via telefoon en internet: ervaringen met de Nationale Hoortest Cas Smits, Joost Festen VU medisch centrum Screening Screening (of bevolkingsonderzoek) is medisch onderzoek bij mensen die

Nadere informatie

Samenvatting. J. Nachtegaal, S.E. Kramer, J.M. Festen (Amsterdam)

Samenvatting. J. Nachtegaal, S.E. Kramer, J.M. Festen (Amsterdam) Samenvatting Associatie tussen gehoorverlies en psychosociale gezondheid bij 18 tot 70 jarigen: eerste resultaten van de Nationale Longitudinale Studie naar Horen (NL-SH). J. Nachtegaal, S.E. Kramer, J.M.

Nadere informatie

Stijgbeugel- of stapesoperatie

Stijgbeugel- of stapesoperatie Stijgbeugel- of stapesoperatie Deze brochure biedt u informatie over operaties aan de stijgbeugel (stapes), een van de gehoorbeentjes in het middenoor. Werking van het oor Het oor is globaal onder te verdelen

Nadere informatie

Lawaai & occasionele blootstelling

Lawaai & occasionele blootstelling Lawaai & occasionele blootstelling Lawaai & occasionele blootstelling - Versie: 01/08/2012 Pagina 1 / 8 LAWAAI & OCCASIONELE BLOOTSTELLING Inleiding : In de wereld van de luchtvaart worden heel wat werknemers

Nadere informatie

Plotsdoofheid (Sudden deafness)

Plotsdoofheid (Sudden deafness) Keel-, Neus- en Oorheelkunde Plotsdoofheid (Sudden deafness) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl KNO037 / Plotsdoofheid 2 Plotsdoofheid (Sudden

Nadere informatie

Oorsuizen. KNO-heelkunde. Leren omgaan met Tinnitus

Oorsuizen. KNO-heelkunde. Leren omgaan met Tinnitus KNO-heelkunde Oorsuizen Leren omgaan met Tinnitus U bent bij de kno-arts geweest i.v.m. oorsuizen. Deze folder heeft tot doel informatie te geven over oorsuizen en daarbij behorende verschijnselen. Wat

Nadere informatie

Welke kwaliteit willen we bereiken met audiometrie en gehooraanpassing?

Welke kwaliteit willen we bereiken met audiometrie en gehooraanpassing? Welke kwaliteit willen we bereiken met audiometrie en gehooraanpassing? Dr.ir. Wim Soede Inzet van professioneel oordeel audicien in relatie tot NOAH 4 en StAr Handboek Aan de lezer! Tijdens en na afloop

Nadere informatie

Tinnitus (oorsuizen) Tinnitus Aurium (oorsuizen)

Tinnitus (oorsuizen) Tinnitus Aurium (oorsuizen) Tinnitus (oorsuizen) Tinnitus Aurium (oorsuizen) Deze folder bevat algemene informatie over tinnitus, het tinnitusteam en het zorgprogramma bij tinnitus van het Gehoor- en Spraak Centrum van de afdeling

Nadere informatie

Relatie gehoorverlies & herstelbehoefte, werk eigenschappen en verzuim

Relatie gehoorverlies & herstelbehoefte, werk eigenschappen en verzuim Relatie gehoorverlies & herstelbehoefte, werk eigenschappen en verzuim Resultaten van de NL-SH Research Programme > Quality of Care Janneke Nachtegaal, Joop Kuik, Han Anema, Theo Goverts, Joost Festen

Nadere informatie

KNO. Oorsuizen - Tinnitus. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

KNO. Oorsuizen - Tinnitus. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep KNO Oorsuizen - Tinnitus Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep U wilt meer weten over tinnitusklachten of u hebt uw KNO-arts met deze klachten bezocht.

Nadere informatie

Interventies bij slechthorende kinderen

Interventies bij slechthorende kinderen Interventies bij slechthorende kinderen samenwerking met de JGZ Noëlle Uilenburg Onderzoek en Ontwikkeling Vroegtijdige Onderkenning Gehoorstoornissen 6 november 2014 Disclosure belangen spreker Noëlle

Nadere informatie

Gehoorbeschadiging door lawaai. Dr. Litiere Luc KNO-arts Tienen

Gehoorbeschadiging door lawaai. Dr. Litiere Luc KNO-arts Tienen Gehoorbeschadiging door lawaai Dr. Litiere Luc KNO-arts Tienen Anatomie binnenoor Spiraal ligament modiolus 4000 12000 Tonotopie van de haarcellen basale membraan.mp4 Electro-mechanische transductie lat.

Nadere informatie

KNO. Ziekte van Ménière

KNO. Ziekte van Ménière KNO Ziekte van Ménière Ziekte van Ménière Uw keel-, neus- en oorarts (KNO-arts) heeft u verteld dat u de ziekte van Ménière hebt. In deze folder vindt u onder andere informatie over de ziekte, de oorzaak,

Nadere informatie

Sanering van het oor. Afdeling KNO

Sanering van het oor. Afdeling KNO Sanering van het oor Afdeling KNO Sanering van het oor Inleiding Binnenkort ondergaat u een operatie aan uw oor in het Diaconessenhuis in Meppel, onderdeel van Zorgcombinatie Noorderboog. In deze folder

Nadere informatie

Tinnitus (oorsuizen) Afdeling KNO

Tinnitus (oorsuizen) Afdeling KNO Tinnitus (oorsuizen) Afdeling KNO Tinnitus (oorsuizen) Wat is tinnitus? Tinnitus (oorsuizen) is het horen van geluiden in een of twee oren of het hoofd die niet van buitenaf komen. Alle vormen van geluid

Nadere informatie

Oorsuizen. Afdeling KNO

Oorsuizen. Afdeling KNO Oorsuizen Afdeling KNO Deze pagina heeft tot doel u informatie te geven over oorsuizen en daarbij behorende verschijnselen. Als u recent met die klacht bij een keel-, neus en oorarts (kno-arts) bent geweest,

Nadere informatie

De ziekte van Meniérè. Afdeling KNO

De ziekte van Meniérè. Afdeling KNO De ziekte van Meniérè Afdeling KNO Deze pagina heeft tot doel u informatie te geven over de ziekte van Ménière. Als u recent voor deze aandoening bij de keel-, neus- en oorarts (kno-arts) bent geweest,

Nadere informatie

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies

Verwijzing naar GGMD voor hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière en gehoorverlies Hieronder vindt u informatie voor verwijzing naar GGMD voor: hulpverlening aan doven, doofblinden, ernstig slechthorenden, plots- en laatdoven, en mensen met ménière in combinatie met gehoorverlies ambulante

Nadere informatie

INTERLINE (+ Bellse parese) CASUSSCHETSEN april 2005

INTERLINE (+ Bellse parese) CASUSSCHETSEN april 2005 INTERLINE KNO (+ Bellse parese) CASUSSCHETSEN april 2005 Casusschets 1 Man, 66 jaar. Komt op uw spreekuur vanwege gehoorsstoornis en licht oorsuizen. U kent hem meer dan 10 jaar. Tot voor kort heeft hij

Nadere informatie

Keel-, Neus- en Oorheelkunde. Oordruppels. www.catharinaziekenhuis.nl

Keel-, Neus- en Oorheelkunde. Oordruppels. www.catharinaziekenhuis.nl Keel-, Neus- en Oorheelkunde Oordruppels www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl KNO013 / Oordruppels / 25-10-2013 2 Oordruppels De keel-, neus-

Nadere informatie

trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers

trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers trommelvliesbuisjes Informatie voor ouders / verzorgers Uw kind krijgt trommelvliesbuisjes In overleg met uw KNO-arts krijgt uw kind trommelvliesbuisjes. Uw kind wordt voor deze operatie één dagdeel opgenomen

Nadere informatie

Oordruppels. Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels

Oordruppels. Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels Oordruppels Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw gehooren/of oorklachten een consult

Nadere informatie

Oren om te horen. 1. Leesopdracht

Oren om te horen. 1. Leesopdracht 1. Leesopdracht Lees de onderstaande tekst goed door. De tekst gaat over de werking van het gehoor en is erg handig voor maken van de overige opdrachten in dit boekje. Oren om te horen Je oren zijn er

Nadere informatie

Verwijderen oorontsteking (cholesteatoom)

Verwijderen oorontsteking (cholesteatoom) Verwijderen oorontsteking (cholesteatoom) In overleg met de behandelend arts is besloten tot een ooroperatie. Deze behandeling vindt plaats tijdens een dagopname op de Chirurgische Dagbehandeling (CDB)

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes. Dagbehandeling / kort verblijf

Trommelvliesbuisjes. Dagbehandeling / kort verblijf Trommelvliesbuisjes Dagbehandeling / kort verblijf Beter voor elkaar 2 Inleiding Omdat uw kind regelmatig last heeft van oorklachten, zoals oorpijn, pijn bij het slikken en minder goed horen, heeft de

Nadere informatie

Facts & Figures Dementie

Facts & Figures Dementie Facts & Figures Dementie Inleiding Door de demografische ontwikkelingen neemt het aantal mensen met dementie de komende decennia sterk toe. Mensen worden steeds ouder en er komen meer ouderen. Omdat dementie

Nadere informatie

Treatment-induced Hearing Loss After (Chemo)Radiotherapy in Patients With Head and Neck E.A.R. Theunissen

Treatment-induced Hearing Loss After (Chemo)Radiotherapy in Patients With Head and Neck E.A.R. Theunissen Treatment-induced Hearing Loss After (Chemo)Radiotherapy in Patients With Head and Neck E.A.R. Theunissen SUMMARY IN DUTCH NEDERLANDSE SAMENVATTING Bij de behandeling van patiënten met hoofd-hals kanker

Nadere informatie

Ziekte van Menière. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Ziekte van Menière. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Ziekte van Menière U heeft van uw behandelend arts gehoord dat u de ziekte van Menière heeft. In deze folder vindt u informatie over de oorzaak, de diagnose en de behandeling van deze aandoening. Neem

Nadere informatie

Intake gehoorrevalidatie. Niek Versfeld Cas Smits UAC VUmc Amsterdam

Intake gehoorrevalidatie. Niek Versfeld Cas Smits UAC VUmc Amsterdam Intake gehoorrevalidatie Niek Versfeld Cas Smits UAC VUmc Amsterdam Waarover praten wij? Aantal verkochte hoortoestellen per jaar: 185.000 Omzet 225.000.000 Aantal hoortoesteldragers: 650.000 Aantal patiënten

Nadere informatie

Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers

Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers Cochleaire implantatie bij volwassenen informatie voor werkgevers Eén van uw werknemers/collega s is ernstig slechthorend. Op dit moment wordt door het CI-team VUmc beoordeeld of hij/zij baat zou kunnen

Nadere informatie

Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus

Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus VOORMIDDAG Inleiding: doelstellingen Doelstelling 1 Doelstelling 3 Casusbespreking Praktische voorbereiding: Hoe gaan we het doen? Overzicht

Nadere informatie

Deze brochure heeft tot doel u informatie te geven over oorsuizen en daarbij behorende verschijnselen.

Deze brochure heeft tot doel u informatie te geven over oorsuizen en daarbij behorende verschijnselen. Oorsuizen KNO Inhoudsopgave Inleiding 4 Wat is oorsuizen? 4 Waar ontstaat oorsuizen? 4 Mogelijke oorzaken van oorsuizen 6 Onderzoek 8 Behandeling van oorsuizen 9 Omgaan met oorsuizen 11 Slotwoord 12 3

Nadere informatie

VAS, afdeling Antwerpen 1

VAS, afdeling Antwerpen 1 VAS, afdeling Antwerpen 1 4 JULI 2004. - Koninklijk besluit betreffende de beroepstitel en de kwalificatievereisten voor de uitoefening van het beroep van audioloog en van audicien en houdende vaststelling

Nadere informatie

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden

Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Gespreksrichtlijnen tussen goeden slechthorenden Communiceren doe je met zijn tweeën Deze folder is bedoeld voor de goedhorenden die in hun omgeving iemand kennen die slechthorend is, en voor slechthorenden

Nadere informatie

SAL-test. Inleiding. Het principe van de SAL-test:

SAL-test. Inleiding. Het principe van de SAL-test: SAL-test Inleiding Als we willen weten of er bij een oor sprake is van een geleidingsverlies, meten we dat normaal met een beengeleider. Het nadeel van deze meting is dat het te meten oor onbedekt is.

Nadere informatie

Toetsstation. Otitis externa

Toetsstation. Otitis externa Toetsstation Otitis externa Alg lgeme mene gegevens Classificatiecode(s) H70 Doelstelling De kandidaat is in staat het oor te onderzoeken, de oorspuit te hanteren en een oortampon in te brengen Duur station

Nadere informatie

SLECHTHORENDHEID IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS. Informatiepakket slechthorenden

SLECHTHORENDHEID IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS. Informatiepakket slechthorenden SLECHTHORENDHEID IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS Informatiepakket slechthorenden 1 Inhoudsopgave Pagina Praktische tips in de klas 4 Mogelijk gedrag dat kan voorkomen bij slechthorende leerlingen

Nadere informatie

Functioneringsgericht voorschrijven

Functioneringsgericht voorschrijven Functioneringsgericht voorschrijven T.T. Prinzen en G.J. Dingemanse KNO/NVA vergadering, 26 april 2012 1 Functioneringsgerichte aanspraak Uitgaande van ICF model 2 Functioneringsgerichte aanspraak op hulpmiddelen

Nadere informatie

IV.3. Audiologisch onderzoek (referentie-eis)

IV.3. Audiologisch onderzoek (referentie-eis) Stichting Audicienregister StAr IV.3. Audiologisch onderzoek (referentie-eis) Audiologie en otoscopie bij intake en eindcontrole Gedrukte versies van dit handboek worden door StAr op beperkte schaal in

Nadere informatie

PRIMUS-studie. Barend Middelkoop Jacobijn Gussekloo Pepijn van Empelen Martijntje Bakker. Annemarie van Dijk Yvonne Drewes

PRIMUS-studie. Barend Middelkoop Jacobijn Gussekloo Pepijn van Empelen Martijntje Bakker. Annemarie van Dijk Yvonne Drewes PRIMUS-studie Barend Middelkoop Jacobijn Gussekloo Pepijn van Empelen Martijntje Bakker Annemarie van Dijk Yvonne Drewes Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Noordelijk Zuid-Holland Inhoud presentatie

Nadere informatie

Cochleaire Implantatie (CI) bij volwassenen

Cochleaire Implantatie (CI) bij volwassenen Cochleaire Implantatie (CI) bij volwassenen Het team Het Cochleair Implantatieteam Rotterdam is in 2000 ontstaan uit een samenwerkingsverband tussen de afdeling KNO van het Erasmus MC en de Koninklijke

Nadere informatie

Medische diagnostiek naar gehoor bij meningitis: het landelijk protocol

Medische diagnostiek naar gehoor bij meningitis: het landelijk protocol 2e VUmc nascholingsdag over het jonge slechthorende kind: Medische diagnostiek naar gehoor bij meningitis: het landelijk protocol Paul Merkus Postmeningitis follow up in Nederland Eén jaar na meningitis

Nadere informatie

lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer

lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer Wist je dat... onze oren blijven groeien, ook nadat de rest van ons lichaam is gestopt met groeien? De groei zou gemiddeld 0,2 millimeter per jaar bedragen. Dit komt neer op een centimeter in vijftig jaar.

Nadere informatie