Kunst, Design en Innovatie creatief talent voor de kenniseconomie.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kunst, Design en Innovatie creatief talent voor de kenniseconomie."

Transcriptie

1 Kunst, Design en Innovatie creatief talent voor de kenniseconomie.

2 Wat verbindt onze oude meesters in de schilderkunst met Wat vinden volgende generaties van onze cultuur? het eclatante succes van Dutch Design?

3 Wat zijn de Kunst, Design en Innovatie implicaties van brede basis hoge top op de omslag van een recente ministeriële nota? 5 Kunst, Design en Innovatie

4 De Waarde Waar de waarde van geld betrekkelijk blijkt te zijn, worden kunst en cultuur belangrijker. Gelukkig is Nederland zowel financieel als cultureel een rijk land, met een kunsttraditie die we moeten koesteren en verder ontwikkelen naar de toekomst. Kunst en vormgeving representeren een artistieke en intrinsieke waarde, soms met een tijdloze kwaliteit. Zij zijn van belang voor de interculturele uitwisseling in onze samenleving, de creatieve en innovatie impulsen van onze economie en het internationale imago van een klein land als Nederland. Die waarde wordt over het algemeen ook wel erkend, maar met mate. Vooral in economisch mindere tijden leeft de gedachte weer op dat het allemaal wat minder kan. Wij menen dat juist in de ontwikkeling naar een multipolaire wereldorde, waarin Nederland als exponent van de westerse cultuur minder centraal zal staan, kunst en design van onschatbare waarde zijn om zichtbaar te blijven in het mondiale aanzien der dingen. Het is goed voor het prestige van ons land dat schilder Marlene Dumas momenteel in het Museum of Modern Art in New York exposeert, dat Charlotte Schleiffert woont en werkt in Rotterdam en in Xiamen (China) en dat Marijke van Warmerdams schilderijen, tekeningen, installaties, assemblages, foto s en video s de afgelopen jaren te zien waren in het Stedelijk Van Abbemuseum in Eindhoven, Museum Ludwig in Keulen, het S.M.A.K. in Gent en verder in Barcelona, Berlijn, Turijn, Wenen en Los Angeles. Ook de volgende generaties kunstenaars waarmee Nederland kan schitteren dienen zich al aan, waarbij opmerkelijk is dat er steeds meer vrouwen de aandacht trekken: Fiona Tan, Lidy Jacobs, Desiree Dolron, Ina van Zyl, Saskia Olde Wolbers, Juul Kraijer, Sarah van der Heijden en Sooreh Hera. Deze kunstenaars konden mede dankzij hun opleiding hun talent tot ontwikkeling brengen. Op dat gebied heeft Nederland een ijzersterke traditie, die loopt van het gildesysteem in de Gouden Eeuw, via de tekenscholen in de negentiende eeuw, tot de huidige kunstopleidingen in de 21ste eeuw. Voor zowel oude meesters in de kunsten als voor splinternieuwe Nederlandse kunst en design geldt dat talent de basis is, maar dat opleiding veel kan bijdragen om talent te laten gedijen. 6 Kunst, Design en Innovatie 7 Kunst, Design en Innovatie

5 Aandeel studenten per vakgebied / 2007 / Bron: HBO-raad vormgeving 32% architectuur 3% overig 4% theater en dans 7% 25% muziek 13% autonome kunst 16% docenten Kunst-en designopleidingen Daar leef ik voor om te ontdekken waar ik in schilderijen van geniet. Met het ontdekken wat andere mensen hebben gedaan en met het ontdekken dat ik dat ook kan. Willem de Kooning ( ) De aanduiding kunstopleidingen is een samenvattend begrip voor diverse onderwijs programma s die opleiden tot kunstenaar, ontwerper, vormgever, musicus, danser, choreograaf, theatermaker, interieurarchitect en docent in de genoemde kunstdisciplines. Deze brochure beperkt zich tot ons vakgebied: de beeldende opleidingen binnen het HBO. Aan onze academies worden drie typen opleidingen aangeboden: Autonome Beeldende Kunst (Fine Art) met vele differentiaties, Vormgeving (Design) met diverse beroepsgerichte uitstroomprofielen: visuele communicatie (het veelomvattende gebied van media en graphic design), modevormgeving, productontwerp, ruimtelijk ontwerp en de opleiding Docent Beeldende Kunst en Vormgeving. Het onderwijsaanbod bestaat merendeels uit bacheloropleidingen met een grote variatie in specialisaties en interdisciplinaire cross overs. Elke opleiding richt zich op een breed segment van de arbeidsmarkt en de diverse specialisaties en cross overs bedienen daarbinnen weer een markt op zich. Specialisaties zorgen voor diepgang en inhoudelijke kwaliteit, cross overs voor de interdisciplinaire benadering die aansluit op de beroepspraktijk. Bij kunstonderwijs denken veel buitenstaanders aan autonome kunst. Dat leidt vaak tot misverstanden, want slechts 13% van het hoger kunstonderwijs bestaat uit (autonome) beeldende kunst en dat aandeel wordt door strenge selectie beperkt gehouden, d.w.z. de afgelopen vijf jaar is er eerder sprake van afname dan van groei. Het overgrote deel van onze opleidingen (32% van het kunstonderwijs) bestaat uit vormgevingsdisciplines die ontwerpers en vormgevers opleiden. 8 Kunst, Design en Innovatie 9 Kunst, Design en Innovatie

6 Vormgevers zijn de mensen die bijvoorbeeld websites en software voorzien van bijzondere interfaces, die het modebeeld van kleding en interieur bepalen, die pakkende visuals ontwikkelen en de layout van boeken, kranten en tijdschriften voor hun rekening nemen. Mensen die een aansprekende bewegwijzering bedenken, pictogrammen ontwerpen, (serious) games ontwikkelen of met creatieve concepten de leefbaarheid in een stadswijk bevorderen. Befaamde hoogtepunten in onze grafische vormgeving zijn de cijferpostzegels en het alfabet van Wim Crouwel, de bankbiljetten van Ootje Oxenaar, de bewegwijzering op Schiphol van Paul Mijksenaar, de affiches van Anthon Beeke en Jan Bons, het politielogo van Studio Dumbar, de opvallende huisstijl voor de SP en de affiches voor Museum Boijmans van Thonik. Het zijn even zovele visitekaartjes voor de onderscheidende kwaliteit van Nederlands design. Beroemd in eigen land, maar ook over de grenzen, waar het Nederlandse grafisch ontwerp hoog staat aangeschreven. Datzelfde kan gezegd worden van andere vormgevingsdiciplines als mode, product design en interieurarchitectuur. Dat we het zo goed doen, heeft veel te maken met de open en vrije manier waarop er aan de academies wordt gedoceerd. Dat geeft een enorme stimulans. Nergens ter wereld gebeurt dat zo. Wim Crouwel, oud-directeur museum Boijmans en mede-oprichter van Total Design, over het internationale succes van de Nederlandse ontwerpers in Nederlands ontwerp in de voorhoede (AD, vrijdag 23 mei 2008) Wij bewaken die kwaliteit nauwlettend door een strenge selectie voor toelating: alleen de allerbeste kandidaten, die blijk geven van evident beeldend vermogen, worden toegelaten. Ook tijdens de propedeusefase (het eerste studiejaar, dat een oriënterend en selecterend karaker heeft), valt nog een beperkt percentage studenten af. Door dit weloverwogen selectiebeleid krijgt gemiddeld één op de drie of vier aspirant studenten de kans om met een goed perspectief op een succesvolle afronding van de studie zijn/ haar creatieve talent te ontwikkelen. Uiteraard is talent de doorslaggevende factor voor kwaliteit. De top is slechts voor weinigen bereikbaar, dat was al zo in de tijd van de oude meesters; dat is nog steeds zo in de 21ste eeuw. Terwijl de vraag naar creatieven alsmaar groeit, willen wij niet zwichten voor de verleiding ons toelatingsbeleid te versoepelen. Aan de andere kant willen wij ook niet krimpen, want er is een brede basis nodig om tot die hoge top te komen waar ook de Minister van OCW in zijn nota s op doelt. Een onderwijsexpert als emerites hoogleraar Wynand Wijnen, bekend als autoriteit inzake onderwijs en leerprocessen, prijst het kunstonderwijs om de selectieve, individu-gerichte aanpak, omdat het juist in deze tijd draait om het differentiëren en realiseren van persoonsgebonden talenten. Onze ambitie is het onderwijs zo in te richten dat wij door selectie het juiste niveau binnen halen, om vervolgens studenten te helpen een zo hoog mogelijke kwaliteit in kunst en design te genereren, niet alleen tijdens, maar vooral ook na hun studie. Dat onze opleidingen die ambitie overtuigend waar maken, blijkt uit recente resultaten in accreditatiescores, uit HBO-monitorrapporten, benchmarks en vaktijdschriften, maar nog duidelijker uit de erkenning door het werkveld, door onze studenten en alumni en door hun resultaten bij (inter)nationale presentaties. Kwaliteit Kenmerkend voor ons onderwijs is de combinatie van kwaliteit en diversiteit. De Keuzegids Hoger Onderwijs (2009) meldt hierover: De meeste kunstopleidingen doen het goed tot uitmuntend. 10 Kunst, Design en Innovatie 11 Kunst, Design en Innovatie

7 Opleiding en arbeidsmarkt De creatieve bedrijfstakken groeien snel: er werken meer dan mensen, met een totale omzet van ruim acht miljard euro per jaar. Traditionele grafisch vormgevers, mode- en interieurontwerpers delen hun domein met beoefenaars van nieuwe creatieve disciplines zoals sounddesign, webdesign en gamedevelopment en andere professionele varianten die ontstaan vanuit de communicatie, digitale media en belevingseconomie. De gezaghebbende ROA-monitor De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2012 (2007) schetst dan ook een positief perspectief voor onze sector: De uitbreidingsvraag voor de culturele beroepen ligt iets boven het gemiddelde. De uitbreidingsvraag is zeer hoog voor grafisch ontwerpers, kunstenaars, tolken en vertalers en schrijvers. De Keuzegids Hoger Onderwijs (2009) meldt over de arbeidsmarkt: Kunstenaar is een boeiend beroep, maar heeft de twijfelachtige eer het minstverdienende beroep van het hbo te zijn. Ontwerpers, vormgevers en docenten verdienen wat meer dan andere afgestudeerden. De werkgelegenheid voor docenten en vormgevers is ook goed, maar sommige disciplines zullen wel harder hun best moeten doen om aan werk te komen. Eenmaal afgestudeerd zijn onze studenten hooggekwalificeerde beeldend kunstenaars, vormgevers of docenten. Veel van onze alumni vinden dan ook vlot hun weg in de samenleving en het werkveld. Om de aansluiting op de arbeidsmarkt te bevorderen, richt ons onderwijs zich bovendien meer dan voorheen op het ontwikkelen van ondernemende competenties op het gebied van presentatie, distributie en verkoop, daarin bijgestaan door specialisten van Kunstenaars & Co en programma s als Creative Comakership. Steeds meer beginnend kunstenaars en vormgevers hebben een eigen beroepspraktijk, anderen komen terecht bij ontwerpbureaus, reclamebureaus, (interieur) architecten-bureaus, uitgeverijen, in de film- en entertainmentindustrie, bij internetbedrijven en gameproducenten, als adviseur bij de overheid of als docent Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV) in het onderwijs. Sommigen verdienen hun brood met ander werk en besteden een deel van hun tijd aan kunst of vormgeving. Uit HBO-accreditatie- en monitorrapporten blijkt overtuigend dat de opleidingen voldoen aan hun doelstellingen, dat alumni (achteraf bezien) opnieuw voor dezelfde studie zouden kiezen en dat de meesten na verloop van tijd aan het werk zijn. Helaas is de positie van kunstenaars en vormgevers op de arbeidsmarkt regelmatig voorwerp van misleidende beeldvorming. Veel mensen die zich kunstenaar noemen of als zodanig geregistreerd staan, hebben geen opleiding gevolgd aan een HBO-instelling voor kunstvakonderwijs. Het CBS-rapport Kunstenaars in Nederland (2007) meldt dat er in ons land kunstenaars zijn. Dit getal wordt vaak geciteerd. Hiervan heeft echter slechts 40% een kunstopleiding genoten. In absolute zin gaat het dus om maximaal kunstenaars met een HBO kunstopleiding. De overige zijn niet afkomstig uit het kunstvakonderwijs en hebben dus geen formele kunstopleiding gevolgd. Creatieve economie en innovatie Menselijke creativiteit is dé motor van de economie in de 21e eeuw. Richard Florida, hoogleraar Regionale Economie, Carnegie Mellon University in Pittsburgh Sinds vijf jaar woedt de geest van Richard Florida rond in Nederland, met zijn theorieën over het economisch belang van de creatieve klasse voor de ontwikkeling van steden. Die ideeën slaan eens te meer aan nu de prognoses uitwijzen dat de werkgelegenheid in de creatieve industrie verder zal groeien zodat deze steeds meer betekenis krijgt voor het BNP. Dit geldt niet alleen voor erkende creatieve beroepen, maar ook in andere organisaties en bedrijfstakken zal de mate van creativiteit het verschil maken tussen stilstand en innovatie, tussen falen en succes. Nederland blijkt bovendien een aantrekkelijk vestigingsklimaat te hebben voor creatieven. Die houden van stedelijke omgevingen met een bruisend cultureel 12 Kunst, Design en Innovatie 13 Kunst, Design en Innovatie

8 leven, een internationale oriëntatie en een open, tolerant meningsklimaat. Kunstacademies zijn belangrijke peilers van dit klimaat in hun rol van opleidings-, onderzoeks- en kennis- en netwerkcentra voor beeldende creativiteit. De kwaliteit en effectiviteit van onze kenniseconomie is in hoge mate afhankelijk van de capaciteit van mensen om nieuwe concepten en kennis te vertalen naar economische waarde. Dat maakt onze economie tot een creatieve en onderscheidende economie, waarin de inbreng van beeldend kunstenaars en vormgevers essentieel is. Zij beschikken immers over het vermogen om producten, informatie en ideeën om te zetten in treffende beelden en vormen. Met hun verbeeldingskracht en creativiteit zijn zij in staat om daadwerkelijk vernieuwend te denken en te werken. Internationale uitstraling What do hotshot designers Hella Jongerius, Jurgen Bey and Studio Job have in Common? They all graduated from Design Academy Eindhoven. The Dutch college and graduate program is a breeding ground for the high-concept work that s dominating industrial design. Time Magazine, juli 2008 Nederland is vanouds een kosmopolitisch land met een gezonde handelsgeest en interesse in de rest van de wereld. Het besef groeit dat westerse naties in de wereldorde nu nog een dominante positie hebben, maar dat daarin de komende jaren verandering zal komen. Bij handelsmissies in de BRIC-landen trekken overheden, bedrijfsleven en de culturele sector dan ook in toenemende mate samen op. Het programma Dutch Design Fashion Architecture is een goed initiatief dat op termijn structuur kan brengen in het opbouwen van duurzame relaties met belangrijke partners in Europa en Azië. In dat opzicht zal een toenemend beroep gedaan worden op onze opleidingen, waaraan we graag willen voldoen. Belangrijk is in dat kader dat we niet alleen steun krijgen bij die internationale presentaties, maar ook en vooral bij de ontwikkeling van het aantal masteropleidingen, zodat ons onderwijsbeeld beter aansluit bij het internationaal gangbare bachelor-master stelsel. Onze kunstopleidingen nemen nationaal en internationaal een toonaangevende positie in, zoals blijkt in (uitwisselings)programma s die via de netwerken van Erasmus, ELIA, AIAS en Cumulus worden georganiseerd. De snelheid waarmee de term Dutch Design zich over de wereld verspreidde, is tekenend voor de internationale positie van Nederlandse ontwerpers, niet alleen voor studenten van de Design Academy, maar ook voor die van andere vormgevingsopleidingen. Dat komt door de actieve rol die Nederlandse ontwerpers spelen in het kunst- en designonderwijs, door de internationale uitwisseling met collega s en de vele buitenlandse studenten aan Nederlandse kunstopleidingen. Op dit moment komen er meer studenten naar de Nederlandse academies dan er studenten uit Nederland de grens over gaan. De komende jaren willen we de uitwisseling aan beide zijden stimuleren, om te zorgen dat de Nederlandse positie tijdig wordt veiliggesteld in de nieuwe multipolaire wereldorde. De overheid kan veel doen om die uitwisseling gemakkelijker te maken. Viktor & Rolf have by now become Holland s most famous export. The Independent, november 2006 Het modehuis Viktor & Rolf is klaar voor het volgende hoofdstuk. ( ) een serieus, internationaal modehuis met ( ) winkels in alle toonaangevende modesteden. NRC, juli Kunst, Design en Innovatie 15 Kunst, Design en Innovatie

9 Investeren in kennis-en talentontwikkeling De afgelopen jaren hebben wij beleid in gang gezet om van onze instellingen volwaardige kennis- en onderzoeksinstituten te maken. Meer dan voorheen is er aandacht voor research, reflectie en theorievorming, mede dankzij de inzet van lectoraten en vaak in samenwerking met andere hogescholen en universiteiten in binnen- en buitenland. We werken er hard aan om onze bacheloropleidingen te ontwikkelen tot internationaal herkenbare programma s met major-/ minor-indeling. Dit vereist de nodige investeringen. Bij alle opleidingen is er tegelijk de zorg voor een evenwichtige doorontwikkeling van het snelgroeiende vakgebied. Daar dragen de kenniskringen van lectoraten aan bij, met een zodanige samenstelling dat deskundigheid, contact met de praktijk, maar ook een zekere academische afstand tot de praktijk gegarandeerd zijn. De resultaten worden uitgedragen via symposia en talloze publicaties. In het internationale landschap wordt het steeds belangrijker dat onze opleidingen zich actief en helder positioneren en presenteren. Aangezien het Nederlands kunstonderwijs geen equivalent heeft op wetenschappelijk niveau, bevindt het zich in een unieke positie, waarmee voor studenten beeldende kunst en vormgeving een derde weg ontstaat. Studenten kunnen na hun bacheloropleiding desgewenst voor een (internationale) masteropleiding kiezen, doorstromen naar de universiteit of naar een ander gezaghebbend kunstinstituut zoals de Rijksacademie. Via speciale (honours) programma s willen we de aansluiting van de ene studie op de andere verbeteren en voor bijzonder begaafde studenten de mogelijkheden uitbreiden om in de bachelorfase een HBO- en WO-traject te combineren. Met hulp van lectoren worden nieuwe master programmes ontwikkeld met een sterke theoriecomponent, zodat de aansluiting op universiteiten beter gaat verlopen. Het overzicht van opleidingen in internationaal perspectief en het optimaliseren van de Nederlandse positie daarin door uitbreiding van master programmes staat hoog op onze agenda. De top is nu, in verhouding tot de brede basis, te smal. Een basisfinanciering met rijksmiddelen is nodig om de ontwikkeling en continuïteit van masteropleidingen te kunnen garanderen. Maatschappelijk belang Kunstopleidingen worden bijzonder gewaardeerd in de steden en landsdelen waarin zij gevestigd zijn. Overheden, non-profit organisaties en bedrijven benaderen onze opleidingen alsof het culturele instellingen zijn en hebben toenemende verwachtingen op het gebied van allerlei samenwerkingsprojecten. Dat leidt overal tot een breed scala aan culturele levendigheid en hier en daar tot bijzondere prestaties, zoals de Design Week in Eindhoven en de Modebiënnale in Arnhem. Daarnaast zijn kunstopleidingen betrokken bij projecten in de wijk, interculturele en educatieve activiteiten voor diverse instellingen en evenementen. De manier waarop mensen kunst en vormgeving beschouwen en beleven, er naar kijken, erover nadenken, is in hoge mate cultuurgebonden. Onderwijs, in het bijzonder kunstonderwijs, kan daarom een cruciale rol spelen in de interculturele samenleving. Dat komt niet alleen de kwaliteit van de kunsten, maar van de samenleving als geheel ten goede. Van Groningen tot Maastricht en van Rotterdam tot Enschede: in elke stad met kunstopleidingen, spelen deze een rol in discussies over cultuur en identiteit, over kunst en religie, over globalisering en lokale kwesties, over mondialisering en assimilatie in de postkoloniale wereld. Ook andere maatschappelijke thema s, zoals ecologie en duurzaamheid staan op onze agenda. Zo wordt al vijf jaar in samenwerking met het World Fashion Centre in Amsterdam voor alle Nederlandse modeopleidingen een symposium over duurzaamheid georganiseerd. Hoeveel stralingsgevaar levert een kunstwerk op dat achterblijft? Hetty Huisman en Moniek Toebosch in De Lucaskrater, over de historie van beeldend kunstonderwijs in Nederland (1984). 16 Kunst, Design en Innovatie 17 Kunst, Design en Innovatie

10 Ons cultureel erfgoed De kwaliteit van kunst en vormgeving kan veel bijdragen aan de kwaliteit van ons hedendaags leven, maar kan ook pas eeuwen later opnieuw beproefd worden, als beeldende getuigen van wie en wat ooit was maar niet meer is. Een land dat zichzelf serieus neemt, heeft dus groot belang om aandacht, tijd en geld te besteden aan de kwaliteit van kunst en design. Goede opleidingen zijn cruciaal voor die kwaliteit. Vergeleken met andere landen beschikt Nederland over een opmerkelijk rijk aanbod van goede kunstopleidingen. Binnen het geheel van het hoger onderwijs valt dit niet zo op, omdat het een kleine sector is, waar in feite maar weinig geld in omgaat. Tegen de tijd dat kunstenaars of ontwerpers zich onderscheiden met bijzonder werk, zijn zij doorgaans allang afgestudeerd. In die zin zijn onze opleidingen de stille kracht achter de kwaliteit van onze omgeving, van onze gebruiksvoorwerpen, onze kleding, onze cultuur. Want hoe zou de wereld eruit zien zonder modeontwerpers, product designers en interieurarchitecten, schilders en beeldhouwers, fotografen en filmmakers? En wat krijgen volgende generaties in handen als aandenken aan onze kunst en cultuur? In de loop van de geschiedenis heeft de politiek vaak in haar maag gezeten met het kunstonderwijs. Wij hopen dat de informatie in deze publicatie helpt om ook vandaag de dag de juiste koers te kiezen. Investeren in goed kunstonderwijs betekent investeren in de kwaliteit van ons cultureel kapitaal en ons cultureel erfgoed. Zo dat volgende generaties trots kunnen zijn op de kwaliteit van onze kunst en vormgeving, zoals wij dat zijn op onze oude meesters in de schilderkunst, ons actuele Dutch Design en onze talentvolle kunstenaars van nu en straks. 18 Kunst, Design en Innovatie

11 Info OBK: Tekst: Vormgeving: Cecilia Costa, Werkplaats Typografie, Arnhem masteropleiding van ArtEZ hogeschool voor de kunsten. Druk: Drukkerij DeRijn, Velp, op UPM Fine 90g/m 2. Gezet in Balance van Evert Bloemsma.

12 Dit is een gezamenlijke uitgave van alle HBO kunst- en designopleidingen in Nederland, verenigd in het OBK (Overleg Beeldend Kunstonderwijs). De brochure bevat informatie over de positie en het beleid van het hoger beeldend onderwijs in Nederland voor ieder die daar belang in stelt. We vatten de onschatbare waarde van onze opleidingen kort samen met het doel de bekendheid met en kennis over hoger kunst- en designonderwijs te vergroten. Het is een kwestie van (inter)nationaal belang ons kunstonderwijs goed te positioneren ten opzichte van belangrijke kabinetsthema s als innovatie, creatieve economie, interculturele samenleving en internationalisering. Daarom deze handreiking aan ieder die beeldend onderwijs wil betrekken bij beleidsontwikkeling op relevante terreinen als onderwijs, cultuur, maatschappelijke ontwikkeling, economie, steden en provincies, EU en internationale betrekkingen. Academie Minerva, Hanzehogeschool Groningen Academie Beeldende Kunsten Maastricht, Hogeschool Zuyd AKV St. Joost, Avans Hogeschool, Breda / s-hertogenbosch ArtEZ hogeschool voor de kunsten faculteit Art & Design, Arnhem Enschede Zwolle Design Academy Eindhoven Gerrit Rietveld Academie, Amsterdam Hogeschool voor de Kunsten, Utrecht Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten, Den Haag Willem de Kooning Academie, Hogeschool Rotterdam En alle aan deze bachelorinstituten gelieerde masterinstituten / opleidingen.

I would rather design a poster than a website. Aldje van Meer, oktober 2012

I would rather design a poster than a website. Aldje van Meer, oktober 2012 I would rather design a poster than a website Aldje van Meer, oktober 2012 Deze uitgave is een samenvatting van de lezing 'I would rather design a poster than a website tijdens het Nationaal Symposium

Nadere informatie

Herbestemming in het onderwijs

Herbestemming in het onderwijs Herbestemming in het onderwijs Overzicht opleidingen e s- f een sch 'Logo omgeving derden' op witte achtergrond 'Logo omgeving derden' op gekleurde of fotografisch achtergrond r oed alleen Uitzondering;

Nadere informatie

Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert.

Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert. Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert. Onze missie Waar wij voor staan Door het versterken van de signatuur van de Maastrichtse mode- en designsector in combinatie met de sterke reputatie

Nadere informatie

De waarde van kunstvakonderwijs

De waarde van kunstvakonderwijs De waarde van kunstvakonderwijs Position paper Kunstvakonderwijs 1 Prinsessegracht 21 Postbus 123 2501 CC Den Haag t (070) 312 21 21 f (070) 312 21 00 e mail: post@hbo raad.nl februari 2009 2 Position

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken e Mini conferentie Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs Verslag 3--4 Innovatieve Visualisatie Technieken Tweede mini-conferentie Lectoraat Innovatieve Visualisatie Technieken Op donderdag

Nadere informatie

Codarts Verwijzen naar de reactie van de woordvoerder van de Vereniging Hogescholen.

Codarts Verwijzen naar de reactie van de woordvoerder van de Vereniging Hogescholen. REACTIES HOGESCHOLEN KOSTEN SELECTIEPROCEDURE Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten (AHK) Graag verwijs ik in dit verband ook naar de e-mail van de Vereniging Hogescholen van vanmiddag (5 maart 2015):

Nadere informatie

Examenprogramma CKV havo en vwo. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Examenprogramma CKV havo en vwo. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Examenprogramma CKV havo en vwo nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Examenprogramma CKV havo en vwo Concept 17 juni 2014 Examenprogramma CKV havo en vwo Concept Versie 17 juni 2014 Het eindexamen

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Overzicht opleidingen

Overzicht opleidingen Overzicht opleidingen Stand van zaken oktober 2013 Opleiding Onderwijsinstelling Deeltijd Voltijd Duur Kosten Overig Leegstand Post-MA NRP Academie (transformatie) NRP, ism TU Delft, Nyenrode en Hogeschool

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

VWO (R.K. Lyceum St. Dominicus College, Nijmegen, diploma behaald)

VWO (R.K. Lyceum St. Dominicus College, Nijmegen, diploma behaald) CURRICULUM VITAE IRIS VAN DE KAMP PERSONALIA Naam Roepnaam Adres I.N. van de Kamp Iris Trompstraat 14 7311 HV Apeldoorn Telefoon Email Geb. datum 06 47214907 info@irisvandekamp.nl 28111971 OPLEIDINGEN

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG.. Datum 23 oktober 2014 Betreft uitwerking brief talentontwikkeling

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG.. Datum 23 oktober 2014 Betreft uitwerking brief talentontwikkeling >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG.. Erfgoed en Kunsten IPC 3300 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs. februari 2009

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs. februari 2009 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs februari 2009 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Inleiding Deze factsheet geeft informatie over het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 820 Nieuwe visie cultuurbeleid Nr. 123 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 12110 22 juni 2012 Regeling van 19 juni 2012, nr. 2012-0000333818, de Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Nadere informatie

Impuls ontwerpers. Platform voor kennisuitwisseling. Plaats waar Nederlandse mode getoond wordt (hoog ambitieniveau en internationale uitstraling)

Impuls ontwerpers. Platform voor kennisuitwisseling. Plaats waar Nederlandse mode getoond wordt (hoog ambitieniveau en internationale uitstraling) Nederlandse mode Fashion at Arnhem is een internationale manifestatie op het gebied van modevormgeving die voor het eerst in 2005 zal plaatsvinden. Nederlandse mode is hot. Zijn artistieke en economische

Nadere informatie

grafisch ontwerp voor nieuwe en andere media

grafisch ontwerp voor nieuwe en andere media Opgeleid als grafisch vormgever en illustrator ontwikkelde ik me tot een veelzijdig en eigenzinnig creatief op het snijvlak van professionele communicatie en multimediaal ontwerp. SpOp is een samenwerking

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Art & Design in de bovenbouw. Nu ook voor NT en NG!!

Art & Design in de bovenbouw. Nu ook voor NT en NG!! Art & Design in de bovenbouw Nu ook voor NT en NG!! De kunstvakken in de bovenbouw Art & Design of Art & Sound altijd samen met Art & Theorie (=Kunst Algemeen) samen 2u p/w CKV (Culturele en Kunstzinnige

Nadere informatie

Geachte leden van de Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Geachte leden van de Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Aan de leden van de Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 9 april 2015, Amsterdam Geachte leden van de Vaste commissie voor

Nadere informatie

Cultureel Perspectief in Rijswijk

Cultureel Perspectief in Rijswijk Cultureel Perspectief in Rijswijk Rijswijk, maart 2014 de Bibliotheek aan de Vliet Cultureel Perspectief in Rijswijk Voorwoord In dit Cultureel Perspectief vragen ondergetekenden aandacht voor het belang

Nadere informatie

BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE

BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE BINK 36 BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE BINK 36 RUIMTE TONEN: GANG BINK 36 RUIMTE TONEN: BINK 36 VESTIA EN JOHAN DE WITT SCHOLENGROEP PRESENTEREN: MEDIA OPEN/INSPIREREND GALERIERUIMTES/PRESENTATIES INDUSTRIEEL/WERKEN

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juni 2014 Honderden Feiten en cijfers 2 Inleiding In deze factsheet staan de arbeidsmarktresultaten van hbo-afgestudeerden

Nadere informatie

Excellentieprogramma s in het HBO in Nederland

Excellentieprogramma s in het HBO in Nederland Excellentieprogramma s in het HBO in Nederland Voorpublicatie van de landelijke inventarisatie 2009-2010 Marca Wolfensberger & Nelleke de Jong Excellentieprogramma s in het HBO in Nederland Voorpublicatie

Nadere informatie

Postbus 1520 3500 BM Utrecht. Desiree.Majoor@hku.nl 06 33933746. Leo.Capel@hku.nl 06 20449127. Henny.Dorr@hku.nl 06 53545793

Postbus 1520 3500 BM Utrecht. Desiree.Majoor@hku.nl 06 33933746. Leo.Capel@hku.nl 06 20449127. Henny.Dorr@hku.nl 06 53545793 Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding Nieuwe opleiding hbo master Nieuwe opleiding Joint Degree x Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

Gratis cultuuronderwijs voor Haagse basisscholen: een digitale ladekast met 128 projecten voor de groepen 1-8

Gratis cultuuronderwijs voor Haagse basisscholen: een digitale ladekast met 128 projecten voor de groepen 1-8 Gratis cultuuronderwijs voor Haagse basisscholen: een digitale ladekast met 128 projecten voor de groepen 1-8 Cultuuronderwijs op zijn Haags Met het project Cultuuronderwijs op zijn Haags (COH) zorgen

Nadere informatie

Aanwijspictogrammen voor bij de dokter Opdrachtgever: Elvia Reisverzekeringen

Aanwijspictogrammen voor bij de dokter Opdrachtgever: Elvia Reisverzekeringen Aanwijspictogrammen voor bij de dokter Opdrachtgever: Elvia Reisverzekeringen Aanwijspictogrammen voor bij de hoeren Pictogrammen voor bij de hoeren en EHBO waren o.a. te zien in Kopspijkers Jan Pieter

Nadere informatie

Mediavormgever Art & Design

Mediavormgever Art & Design Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25201 4 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Thorbeckestraat, Arnhem DIT KUN JE DOEN NA JE STUDIE Om toegelaten te worden tot een middenkaderopleiding

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

5071 VX Udenhout. 2012-2013 Luca, Sint-Lukas Brussel Master Vrije Kunsten Tentoonstellinganalyse, Suzanne van de Ven

5071 VX Udenhout. 2012-2013 Luca, Sint-Lukas Brussel Master Vrije Kunsten Tentoonstellinganalyse, Suzanne van de Ven Curriculum Vitae Persoonsgegevens Naam: Woonplaats: Correspondentieadres: Telefoonnummer: Email- adres: Geboortedatum: Geboorteplaats: Nationaliteit: Sam van Gils Udenhout De Wouwerd 16 5071 VX Udenhout

Nadere informatie

Wat is het Heerbeeck International College?

Wat is het Heerbeeck International College? Wat is het Heerbeeck International College? Het HIC is een onderwijsstroom in ons havo en vwo waarin we leerlingen voorbereiden op studeren, leven en werken in een internationaal georiënteerde wereld.

Nadere informatie

Kunstenaarstoets. Achternaam. Voorletters

Kunstenaarstoets. Achternaam. Voorletters Kunstenaarstoets Waarom deze toets? U wilt de Utrechtse Cultuurlening aanvragen. Om in aanmerking te komen voor deze lening moet u beroepsmatig werken als kunstenaar. Met dit formulier kunt u uw beroepsmatigheid

Nadere informatie

Rapportage Enquête StudieKeuze 2015

Rapportage Enquête StudieKeuze 2015 Rapportage Enquête StudieKeuze 2015 www.qompas.nl Februari 2016 Surrounded by Talent Inleiding In deze rapportage laten we de resultaten zien van een enquête onder eerstejaars studenten welke met de Qompas

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

oprichting oprichting C.o.i.2014 3.4 kaart #1/7 Breda, city of imagineers de tijd is rijp. een initiatief van de vereniging voor de beeldindustrie

oprichting oprichting C.o.i.2014 3.4 kaart #1/7 Breda, city of imagineers de tijd is rijp. een initiatief van de vereniging voor de beeldindustrie oprichting oprichting C.o.i.2014 3.4 kaart #1/7 Breda, city of imagineers de tijd is rijp. een initiatief van de vereniging voor de beeldindustrie belofte belofte C.o.i.2014 3.4 kaart #2/7 zonder verbeelders

Nadere informatie

Lancering Nienke Sybrandy In het Kader van Liefhertje

Lancering Nienke Sybrandy In het Kader van Liefhertje Lancering Nienke Sybrandy In het Kader van Liefhertje Vrijdag 1 juni is het zover en lanceert LhGWR (Liefhertje en De Grote Witte Reus) het nieuwe winkel concept... In het Kader van Liefhertje, dit keer

Nadere informatie

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen

Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Commissie Hoger Onderwijs Vlaanderen Oordeel bij de aanvraag tot inrichting van een anderstalige equivalente initiële bachelor- of masteropleiding (Codex Hoger Onderwijs dd. 20 december 2013, deel 2. Structuur

Nadere informatie

New Penguins Talent. De brug tussen de dynamische arbeidsmarkt en talent!

New Penguins Talent. De brug tussen de dynamische arbeidsmarkt en talent! New Penguins Talent De brug tussen de dynamische arbeidsmarkt en talent! Over New Penguins New Penguins realiseert en detacheert op het gebied van marketing, design en development. Dit betekent zowel het

Nadere informatie

van Museum Beelden aan Zee een documentaire gemaakt door Sebastiaan Lefèvre, student aan de ABV Tilburg.

van Museum Beelden aan Zee een documentaire gemaakt door Sebastiaan Lefèvre, student aan de ABV Tilburg. PERSONALIA Geert van Coenen (Breda, 1955) is student geweest aan de Academie voor Beeldende Vorming te Tilburg. Na zijn studie heeft hij geruime tijd gewerkt als docent Beeldende Vorming in het voortgezet

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5

Inhoudsopgave. Bladzijde 4/5 Bladzijde 4 Bladzijde 4 Bladzijde 5 Mediavormgeving Inhoudsopgave Wat doet een mediavormgever? - Waar werkt een mediavormgever - Welke taken verricht een mediavormgever? - Welke eigenschappen heeft een mediavormgever Typering beroepengroep

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2015: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. Juni 2016

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2015: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. Juni 2016 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2015: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo Juni 2016 Feiten en cijfers 2 Inleiding In deze factsheet staan de arbeidsmarktresultaten van hbo-afgestudeerden

Nadere informatie

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Auteur: ir.ing. R.M.F. Brennenraedts Datum: mei 2007 Projectnummer: 2007.039 Achtergrond

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2014: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. April 2015

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2014: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. April 2015 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2014: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo April 2015 Feiten en cijfers 2 Inleiding In deze factsheet staan de arbeidsmarktresultaten van hbo-afgestudeerden

Nadere informatie

Kunstenaarstoets. Uw gegevens. Beroep en opleiding als kunstenaar

Kunstenaarstoets. Uw gegevens. Beroep en opleiding als kunstenaar Kunstenaarstoets Waarom deze toets? U wilt een cultuurlening aanvragen bij Cultuur+Ondernemen. Om in aanmerking te komen voor deze lening moet u beroepsmatig werken als. Met dit formulier kunt u uw beroepsmatigheid

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. mei 2010

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. mei 2010 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs mei 2010 1 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs Inleiding Deze factsheet geeft informatie

Nadere informatie

Tentoonstellingskalender 2009-2010

Tentoonstellingskalender 2009-2010 PRESS 1 Tentoonstellingskalender 2009-2010 Het Design museum Gent heeft een druk tentoonstellingsprogramma. Het accent ligt ook hier op 20ste-eeuwse vormgeving. Aansluitend bij de collecties varieert het

Nadere informatie

Mijnheer de Schepen, Mijnheer Christiaens, Mijnheer Hellings, Dames en heren,

Mijnheer de Schepen, Mijnheer Christiaens, Mijnheer Hellings, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID Keppel-Seghers 28 maart 2011 Mijnheer de Schepen, Mijnheer

Nadere informatie

Werkgevers Ondernemers. In gesprek over de inhoud van het onderwijs

Werkgevers Ondernemers. In gesprek over de inhoud van het onderwijs Werkgevers Ondernemers In gesprek over de inhoud van het onderwijs 1 Algemeen Doe mee en praat mee! Antwoord of reactie op deze vraag? Dé landelijke dialoog over ons onderwijs en de toekomst. Deel gedachten,

Nadere informatie

'Laat kinderen ook zelf kunst maken'

'Laat kinderen ook zelf kunst maken' 'Laat kinderen ook zelf kunst maken' Leren van duurzame verandering 'Laat kinderen ook zelf kunst maken' Amsterdam - Amsterdam Kunsteducatie in Nederland richt zich te weinig op het zélf maken van kunst.

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Tekenen in de Tweede fase

Tekenen in de Tweede fase Tekenen in de Tweede fase Wat kun je verwachten? Wat kun je verwachten? Lessen per week: Havo 4 / 5 2 uur praktijk en 1 uur theorie (KG/KB) Vwo 4 2 uur (de verdeling praktijk / theorie wisselt door het

Nadere informatie

céáíéå=éå=åáàñéêë= HBO-Monitor 2012: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juni 2013

céáíéå=éå=åáàñéêë= HBO-Monitor 2012: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juni 2013 céáíéå=éå=åáàñéêë= HBO-Monitor 2012: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juni 2013 céáíéå=éå=åáàñéêë 2 Inleiding In deze factsheet staan de arbeidsmarktresultaten van hbo-afgestudeerden

Nadere informatie

Stadsschouwburg Utrecht

Stadsschouwburg Utrecht Stadsschouwburg Utrecht Bijeenkomst culturele instellingen 6 juli 2007 Verschil Maken Uitwerking: twee loketten 1. Artistieke beslissingen: fondsen persoongerichte subsidies (inter)nationale projecten

Nadere informatie

Introductie. Rent a designer (R.A.D.) is een multidisciplinair ontwerpbureau en in 2010 opgericht door ontwerper Remco Swart.

Introductie. Rent a designer (R.A.D.) is een multidisciplinair ontwerpbureau en in 2010 opgericht door ontwerper Remco Swart. Introductie rent a designer Rent a designer (R.A.D.) is een multidisciplinair ontwerpbureau en in 2010 opgericht door ontwerper Remco Swart. Remco Swart studeerde af aan de Vrije Teken Academie (tekenen

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

De leerlingen leggen hun ervaringen vast in een portfolio.

De leerlingen leggen hun ervaringen vast in een portfolio. Het leergebied Arts in de bovenbouw staat voor: Leerlingen ontwikkelen kennis en vaardigheden om de wereld van kunst en cultuur te verkennen, begrijpen en zelf een bijdrage te leveren. Creativiteit is

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS

VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS WELKE MOGELIJKHEDEN HEB IK? 10-9-2015 COLLEGE DEN HULSTER 2 WELKE MOGELIJKHEDEN 1 HBO (73%) MBO (5%) VWO (5%) VAVO (10%) JE KEUZE UITSTELLEN (5%) EEN BAAN ZOEKEN (2%)

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juli 2011 2 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo Afgestudeerden

Nadere informatie

OPEN DAGEN HBO 2011. Naam school Datum Info/evt. aanmelden. 18.00-21.00 uur. 18.00-21.00 uur. Woensdag 15 juni. Dinsdag 14 juni: 14.

OPEN DAGEN HBO 2011. Naam school Datum Info/evt. aanmelden. 18.00-21.00 uur. 18.00-21.00 uur. Woensdag 15 juni. Dinsdag 14 juni: 14. NIEUWSBRIEF LOB-BUREAU HAVO 30 mei 2010 OPEN DAGEN HBO 2011 Naam school Datum Info/evt. aanmelden AVANS Breda 18.00-21.00 uur www.avans.nl www.avansopen.nl AVANS Den Bosch 18.00-21.00 uur www.avansopen.nl

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2008: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. november 2009

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2008: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. november 2009 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2008: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo november 2009 1 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2008: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo Inleiding

Nadere informatie

Teamtrainingen & ouderavond

Teamtrainingen & ouderavond Teamtrainingen & ouderavond Een teamtraining is een bijeenkomst van 1,5 tot 2 uur voor een heel schoolteam. Op actieve en enthousiasmerende wijze verdiep je je samen in een onderwerp. Er zijn verschillende

Nadere informatie

Voorwoord. AHA! De Grafisch Vormgever Voor Communicatie en Multimedia Design studenten.

Voorwoord. AHA! De Grafisch Vormgever Voor Communicatie en Multimedia Design studenten. Anne H Heijkoop eijkoop Assesment Assesment Anne Anne AnneHeijkoop Heijkoop Assesment Assesment Anne Anne Heijkoop Heijkoop Assesment Assesment DE GRAFISCH VORMGEVER Voorwoord AHA! De Grafisch Vormgever

Nadere informatie

FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES

FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES Voltijd Tilburg 2011/2012 COMMERCIËLE ECONOMIE FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES DIGITAL PUBLISHING STUDIES 25.M.3535.01.11 Enjoy YOUR learning community! We willen vermaakt worden, we zoeken naar

Nadere informatie

Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst

Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst Museum De Buitenplaats Kijken is een kunst Groep 5 Thema- overzicht Thema- overzicht Kijken is een kunst Groep 5 Museum De Buitenplaats Kern van het thema Mensen laten graag iets van zichzelf aan anderen

Nadere informatie

Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid

Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid www.qompas.nl Januari 2015 Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid 1 Oordeel studenten/scholieren over Qompas en tevredenheid met betrekking tot

Nadere informatie

Wat maak jij. morgen mee MBO. Design & Styling

Wat maak jij. morgen mee MBO. Design & Styling Wat maak jij morgen mee MBO Design & Styling Morgen is groen bij AOC Oost Morgen is groen bij AOC Oost. En dat is maar goed ook. We hebben een groene wereld nodig, waarin jij en je omgeving goed kunnen

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Vereniging Hogescholen, december 2015. derde Voortgangsrapportage Sectorplan hbo kunstonderwijs studiejaar 2014-2015

Vereniging Hogescholen, december 2015. derde Voortgangsrapportage Sectorplan hbo kunstonderwijs studiejaar 2014-2015 Vereniging Hogescholen, december 2015 derde Voortgangsrapportage Sectorplan hbo kunstonderwijs studiejaar 2014-2015 Inhoud bladzijde 1. Het kunstonderwijs 3 2. Volumereductie bacheloropleidingen 5 3. Kwaliteitsversterking

Nadere informatie

BRABANTS ERFGOED ALS MAATSCHAPPELIJK KAPITAAL

BRABANTS ERFGOED ALS MAATSCHAPPELIJK KAPITAAL BRABANTS ERFGOED ALS MAATSCHAPPELIJK KAPITAAL monumenten van het verleden, motoren van de toekomst Pieter van Wesemael Hoogleraar Architectural Design & Urban Cultures Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

LOCATIES TE HUUR AMSTERDAM

LOCATIES TE HUUR AMSTERDAM Stedelijk Museum LOCATIES TE HUUR Dan Flavin, untitled (to Piet Mondrian through his preferred colors, red, yellow and blue) en untitled (to Piet Mondrian who lacked green) 2, 1986. 2013 Stephen Flavin/Artists

Nadere informatie

Concours: talenten voortgezet onderwijs

Concours: talenten voortgezet onderwijs Concours: talenten voortgezet onderwijs Concours: uitnodiging Beste docenten, schoolleiders, Namens Kunstencentrum Kadmium willen wij via u uw leerlingen uitnodigen om mee te doen aan het project Concours,

Nadere informatie

Factsheet DYNAMIC IDENTITIES Mirabeau

Factsheet DYNAMIC IDENTITIES Mirabeau Factsheet DYNAMIC IDENTITIES Mirabeau DYNAMIC IDENTITIES We ontwerpen brand identities die zich aan de actualiteit en gebruikerscontext weten aan te passen. Branding is digital branding geworden. Nog niet

Nadere informatie

Ruimtelijk vormgever TOELATING

Ruimtelijk vormgever TOELATING Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25212 4 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Thorbeckestraat, Arnhem lbo-, vbo- of mavo-diploma vmbo KL, GL of TL basisberoepsopleiding (mbo)

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden

onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden 6 De wereld verandert: om ons heen zien we langzaam systemen en instituties omvallen. Wat daarvoor in de plaats komt? Hbo-onderzoek

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Hoger Onderwijs en Studiefinanciering Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Hoger Onderwijs en Studiefinanciering Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie

Overzicht fixusopleidingen met selectie. Hogescholen. d.d. 17 november Opleidingscode Studiejaar Opleidingsomschrijving Instelling

Overzicht fixusopleidingen met selectie. Hogescholen. d.d. 17 november Opleidingscode Studiejaar Opleidingsomschrijving Instelling Overzicht fixusopleidingen met selectie Hogescholen Studiejaar Opleidingsomschrijving Instelling Opleidingsvorm Capaciteit 30016 2017 B Advanced Business Creation Avans Hogeschool voltijd 160 3 34397 2017

Nadere informatie

Wij maken graag reclame voor anderen

Wij maken graag reclame voor anderen Wij maken graag reclame voor anderen RECLAME ONTWERP WEBSITE HUISSTIJL U wilt uw doelgroep....aanspreken, informeren en overtuigen. Dat doet u met een heldere boodschap en direct in het oog springende

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Rapportage Kunsten-Monitor 2014

Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Rapportage Kunsten-Monitor 2014 Inleiding In 2014 heeft de AHK deelgenomen aan het jaarlijkse landelijke onderzoek onder recent afgestudeerden: de Kunsten-Monitor. Alle bachelor en master afgestudeerden

Nadere informatie

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit Donderdag 2 februari 2012 Welkomstwoord JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Ontmoeting Chinese minister van Cultuur Cai Wu - Errera, Brussel Zeer geachte collega, minister

Nadere informatie

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen WORKSHOP LEERLIJNEN Welkom en inleiding Wat is een leerlijn? Voorbeelden en achtergronden van leerlijnen cultuuronderwijs Leerlijnen in Flevoland: KIDD en De Culturele Haven Hoe bouw je een leerlijn? WORKSHOP

Nadere informatie

De kunst van samen vernieuwen

De kunst van samen vernieuwen De kunst van samen vernieuwen Cultuuragenda gemeente Zutphen 2016 Kunst, cultuur en erfgoed geven kleur aan Zutphen. Ze zorgen voor een leefbare en dynamische samenleving, sociale en economische vitaliteit

Nadere informatie

Opbouw college. Trends voorspellen binnen kunst. Wat is Casco? Definiëring kunstwereld. Casco Office for Art, Design and Theory

Opbouw college. Trends voorspellen binnen kunst. Wat is Casco? Definiëring kunstwereld. Casco Office for Art, Design and Theory Casco Office for Art, Design and Theory Jaring Dürst Britt Opbouw college I) Introductie trends-casco-kunstwereld(en) II) Trends binnen de brede kunstwereld III) Trends binnen Casco s kunstwereld IV) Terugkoppeling

Nadere informatie

Toelating Master Design!

Toelating Master Design! Toelating Master Design Minimale toelatingseisen voor professionals met een beroepspraktijk (minimaal drie jaar werkzaam in de praktijk) minimaal een HBO diploma (BSc, BDes, BFA, BEng) in een ontwerp of

Nadere informatie

Men komt in aanmerking voor toelating tot het programma Kunstgeschiedenis indien men aantoont te beschikken over de volgende competenties:

Men komt in aanmerking voor toelating tot het programma Kunstgeschiedenis indien men aantoont te beschikken over de volgende competenties: Opleidingsspecifieke deel OER, 2016-2017 De opleiding Kunst- en cultuurwetenschappen Arts and Culture bestaat uit de programma s: Kunstgeschiedenis Gender Studies (see English EER) Arts & Society (voorheen

Nadere informatie

Mediavormgeving, Gaming en Webontwikkeling

Mediavormgeving, Gaming en Webontwikkeling Mediavormgeving, Gaming en Webontwikkeling Prachtige opleidingen met vele uitdagingen en mooie creatieve producten! Een uitdagende baan in de creatieve industrie is er één van creativiteit, doorzettingsvermogen,

Nadere informatie

HET PRACHTIGE RISICO VAN ONDERWIJS Gert Biesta Brunel University London ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten

HET PRACHTIGE RISICO VAN ONDERWIJS Gert Biesta Brunel University London ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten HET PRACHTIGE RISICO VAN ONDERWIJS Gert Biesta Brunel University London ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten DE SCHOOL KNECHT VAN TWEE MEESTERS? Carlo Goldoni (1707-1793) de dubbele geschiedenis van de school

Nadere informatie

Definities kernbegrippen sector

Definities kernbegrippen sector Definities kernbegrippen sector De begrippen die binnen onze sector gehanteerd worden zijn flexibel en aan verandering onderhevig, vooral omdat het om abstracte begrippen gaat die vaak in een beleidsmatige

Nadere informatie

Ellen Schild. Tineke Groen

Ellen Schild. Tineke Groen Ellen Schild Tineke Groen Jaar in jaar uit besteden we in Mebest aandacht aan fraaie afbouwprojecten. Achter elk van die projecten zitten vakmensen. Vakmensen die het bedenken, vakmensen die het maken.

Nadere informatie

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Hoe breng je meer lijn en structuur in je cultuureducatie en hoe werk je gericht aan de persoonlijke (creativiteits)- ontwikkeling van leerlingen? Basisscholen

Nadere informatie

STARTDOCUMENT TBV TOELATING PRAKTISCHE INFORMATIE PRAKTISCH

STARTDOCUMENT TBV TOELATING PRAKTISCHE INFORMATIE PRAKTISCH PRAKTISCH STARTDOCUMENT TBV TOELATING PRAKTISCHE INFORMATIE deadline toelating 10 november 2016. toelatingsgesprekken vanaf half november, begin december. start 19 januari 2017. tweejarige parttime opleiding.

Nadere informatie

De waarde van de Academie. Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013

De waarde van de Academie. Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013 De waarde van de Academie Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013 Een stad met een Academie heeft meer 1,8% Aantal kunstenaars als percentage van de bevolking 18 Aanbod galerieën per 100.000 inwoners 1,6%

Nadere informatie

ABIV C18 1 8/23/2014 ABIV C18 HBO/WO ORIENTATIE PERSOONLIJKE RAPPORTAGE VAN. Cees Momentum

ABIV C18 1 8/23/2014 ABIV C18 HBO/WO ORIENTATIE PERSOONLIJKE RAPPORTAGE VAN. Cees Momentum ABIV C18 1 8/23/2014 ABIV C18 HBO/WO ORIENTATIE PERSOONLIJKE RAPPORTAGE VAN Cees Momentum ABIV C18 2 8/23/2014 Gegevens deelnemer Algemeen Naam Cees Momentum School/instelling Algemeen College Klas/groep

Nadere informatie

Kennisdag HAN Sociaal 2013

Kennisdag HAN Sociaal 2013 Kennisdag HAN Sociaal 2013 Praktijkkennis in de aanbieding! Martha van Biene Marion van Hattum 1 HAN Sociaal Bevorderen participatie door, voor en met kwetsbare burgers in de samenleving Meedenken, meedoen,

Nadere informatie