Seminar Energy for Industry An Eye on the Future

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Seminar Energy for Industry An Eye on the Future"

Transcriptie

1 Seminar Energy for Industry An Eye on the Future

2 Programma Energy for Industry deel 1 Moderator: Aldo Peeters, Head of Energy Discipline, Grontmij Belgium u. ONTVANGST MET BROODJESLUNCH u u u u u u. Verwelkoming Slimme netten en slimme industriële verbruikers: kansen voor Vlaamse bedrijven. Uw gids naar een eigen hernieuwbare energieproductie. Industriële warmtenetten, het relaas van een concrete realisatie. Energie-efficiëntie verhoging door procesoptimalisatie. Utilization of industrial low-grade waste heat by means of new emerging high-temperature heat pumps. Alexander Daenen Grontmij Belgium Operational Manager Water & Energy Pieter Verachtert Smart Grids Flanders Smart Energy Solutions Program Manager Michel Davidts Eneco Belgium Senior Project Manager Kurt Vinck Borealis Energy Manager Belgium Line Alderweireldt Grontmij Belgium Unit Manager Process Peter Brøndum Grontmij Denmark Senior Advisor Process, Water & Energy u. PAUZE

3 Energy For Industry An Eye on the Future 3 Voorwoord Alexander Daenen Grontmij Belgium NV Operational Manager Industry, Water & Energy All of the great empires of the future will be empires of the mind. Winston Churchill

4 Wie we zijn Grontmij Group 4 Derde grootste multidisciplinair advies- en ingenieursbureau in Europa Voor duurzame infrastructuur & mobiliteit; industrie, water & energie en gebouwen professionals Kantoren in Nederland, Frankrijk, Denemarken, Zweden, België, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Hongarije, Polen, Turkije, China, Vietnam Grontmij België: 850 professionals

5 Grontmij Duurzaam ontwerpen & realiseren

6 Grontmij Belgium Mobiliteit - Infrastructuur Highways & roads A11 bouwvergunning ingediend Noord Zuidverbinding Kempen Offerte project management lopend 6 Oosterweelverbinding Meerwerk ondertunneling Albertkanaal & voorbereidende werken AWV AWV R4 verbindt gunning project management

7 Grontmij Belgium Mobiliteit - Infrastructuur Railway & Light-rail Métro Nord Projectbureau gestart in kantoor Brussel 7 Ligne rouge grand Paris (i.s.m. Grontmij France) offerteverdediging

8 Grontmij Belgium Gebouwen Water 8 Duurzame gebouwen Water Brandweer & Civiele Bescherming Hasselt administratief & logistiek nieuwbouwcomplex Alliance engineer

9 Grontmij Belgium Energy 9 Elia: project HS koppelstation Duinbergen Offshore capaciteit op net brengen

10 Grontmij Belgium Monitoring & Testing 10 opmeting Gewestwegen Limburg

11 Grontmij Belgium Industry 11 Ladle furnace: nieuw type oven inpassen in een bestaand bedrijf Voorbereiding shut down van ethyleen/propyleen productie installatie Aeolus project, Uitbreiding Lactose en Syrup produktie EPCm project Outside Battery Limit gedeelte van 2 nieuwe ovens op de industriële site in de Antwerpse haven

12 Drivers 12 In 2030 kost energie 5 % van het Belgische BNP (McKinsey) (bij 62 USD/vat )

13 Drivers 13 20% reduction in EU greenhouse gas emissions from 1990 levels; Raising the share of EU energy consumption produced from renewable resources to 20%; 20% improvement in the EU's energy efficiency. Objectives to be reached by /10/2012 EU EED Source: (2012)

14 Evoluerend kader 14 Veranderend wettelijk kader Weinig stabiele steunmaatregelen Druk van publieke opinie Gestegen prijzen Concurrentiepositie Bevoorradingszekerheid Evoluerende technologie Dito technisch en organisatorisch inzicht

15 Evoluerend kader 15

16 Evoluerend kader 16

17 Programma Energy for Industry deel 1 Moderator: Aldo Peeters, Head of Energy Discipline, Grontmij Belgium u. ONTVANGST MET BROODJESLUNCH u u u u u u. Verwelkoming Slimme netten en slimme industriële verbruikers: kansen voor Vlaamse bedrijven. Uw gids naar een eigen hernieuwbare energieproductie. Industriële warmtenetten, het relaas van een concrete realisatie. Energie-efficiëntie verhoging door procesoptimalisatie. Utilization of industrial low-grade waste heat by means of new emerging high-temperature heat pumps. Alexander Daenen Grontmij Belgium Operational Manager Water & Energy Pieter Verachtert Smart Grids Flanders Smart Energy Solutions Program Manager Michel Davidts Eneco Belgium Senior Project Manager Kurt Vinck Borealis Energy Manager Belgium Line Alderweireldt Grontmij Belgium Unit Manager Process Peter Brøndum Grontmij Denmark Senior Advisor Process, Water & Energy u. PAUZE

18 Energy For Industry An Eye on the Future 18 Slimme netten en slimme industriële verbruikers: kansen voor Vlaamse bedrijven Pieter Verachtert Smart Grids Flanders Smart Energy Solutions Program Manager Als je de toekomst kunt inbeelden ben je al halfweg. Milton Berle

19 Slimme netten en slimme industriële verbruikers Opportuniteiten voor Vlaamse bedrijven Pieter Verachtert Program Manager Smart Energy Solutions 19 september 2013

20 Gegeven = netbalans is noodzakelijk, 50Hz AANBOD VRAAG

21 want anders:

22 Toename HE zorgt voor uitdagingen Bron: ELIA Nacht van 30/07 op 31/07: 260 MW minder capaciteit o.b.v. wind dan voorzien Nacht van 05/08 op 06/08: 633 MW méér capaciteit o.b.v. wind dan voorzien

23 Toename HE zorgt voor uitdagingen (2) Bron: ELIA Namiddag van 30/7: 644 MW minder capaciteit o.b.v. zon dan voorzien dag voordien (ID = -307MW) Late namiddag van 30/7: 540 MW meer capaciteit o.b.v. zon dan voorzien in intra-day voorspelling Vergelijk: Doel MW

24 Nood aan demand side management Vroeger: Productie sturen op basis van een voorspelling van de vraag. Nu en in de toekomst: Ook vraag sturen om onvoorspelbaarheid van productie hernieuwbare energie op te vangen

25 Flexibiliteit = troef Het vinden van manieren om te schuiven met elektriciteitsverbruik kan bedrijven aanzienlijke voordelen opleveren. Flexibiliteit = verbruik tijdelijk verminderen/vermeerderen en later compenseren Voorbeelden van flexibiliteit Op- of afschakelen vriesinstallatie Flexibele voorraad Elektrolyse Flexibele aansturing compressoren, pompen, enz. Koeling in gebouwen Timing onderhoud

26 Flexibiliteit = troef De voordelen van flexibiliteit zullen in de toekomst alleen maar toenemen. Balanceringsoefening wordt groter en complexer (toename HE) Prijsschommelingen op spotmarkt worden groter. Hoe valoriseren? Via capaciteitsmarkt Op vraag aan- of afschakelen van verbruik Via ELIA, aggregator of leverancier Via energiemarkt Profiteren van lage (soms negatieve) prijzen op energiemarkten Via ELIA, Belpex of leverancier

27 Valorisatie via capaciteitsmarkt Demand response Eindverbruiker verlaagt verbruik tijdens periode van onbalans in net Of verhoogt/verlaagt zijn productie Op vraag van netbeheerder, aggregator of energieleverancier Volgens contract (Y-1) Vergoeding hangt af van aantal calls, timing DR-signaal en duur verbruikswijziging Opbrengst? Voorbeeld: Crop s = 9000 voor 680kW (bron: restore.eu)

28 Valorisatie via energiemarkt Inspelen op prijsschommelingen op spotmarkt (DA en ID)

29 Valorisatie via energiemarkt Inspelen op negatieve onbalansprijzen

30 Met DSM zit je in kern van smart grid Een smart grid: is een energienetwerk dat nieuwe technologieën inzet om: de integratie van hernieuwbare energie te vergemakkelijken het actief schuiven met de vraag naar energie mogelijk te maken het tijdelijk opslaan van energie mogelijk te maken om zo de betrouwbaarheid van de energievoorziening te waarborgen de variabele pieken en dalen in stroomproductie op te vangen de energiefactuur van gezinnen en bedrijven te verlagen de energie-efficiëntie te verhogen Tot de onderdelen van een smart grid behoren onder meer sensoren, slimme meters, batterijen, laadpalen voor elektrische voertuigen, intelligente transformatoren, communicatiemiddelen en heel veel software.

31 Smart Grids Flanders Meer dan 90 leden en partners Platformorganisatie ( 2010) Op initiatief van en voor industrie Ondersteund door VOKA en EnergyVille Via samenwerking competitief voordeel creëren voor Vlaamse ondernemingen in smart grid sector Betrokken actoren: technologiebedrijven, netbeheerders, energieleveranciers, regulatoren, overheden Betrokken sectoren: elektro-energie, ICT, e-mobility, verwarming, bouwsector,

32 Smart Energy Solutions Een project in kader van het Nieuw Industrieel Beleid (Vlaanderen in Actie) met ondersteuning van het Agentschap Ondernemen. Doel = ondernemingen die nog niet vertrouwd zijn met de energienetten van de toekomst bewust maken van de opportuniteiten die intelligente energienetten (of smart grids) voor hen kunnen inhouden. Doelpubliek = Vlaamse (industriële) bedrijven Activiteiten = informeren, samen brengen, begeleiden

33 Meer weten over smart grids? Pieter Verachtert Program Manager Tel

34 Pieter Verachtert Pieter Verachtert Program Manager Program Manager Tel Tel

35 Energy For Industry An Eye on the Future 19 Uw gids naar een eigen hernieuwbare energieproductie Michel Davidts Eneco Belgium Senior Project Manager De toekomst is aan hen die mogelijkheden zien voor ze vanzelfsprekend worden. John Scully

36 Energiestudiedag Grontmij Opportuniteiten tot het ontwikkelen van hernieuwbare technieken in de industrie 19 september Michel Davidts

37 AGENDA... Voorstelling ENECO Ontwikkelingstraject windturbineparken PV op vandaag in Vlaanderen Warmteontwikkelingen 2....

38 Onze activiteiten in Europa... België Nederland Duitsland Frankrijk UK Solar Solar Solar Solar Solar Wind Wind Hydro Wind Bio Bio Supply Supply Installation Heating & Cool 3....

39 ENECO STRATEGIE: Duurzaam-Decentraal-Samen... Lange termijn visie: volledig gedecentraliseerde elektriciteitsproductie 4....

40 ENECO VISIE... Eneco streeft naar volledig duurzaam opgewekte elektriciteit in België tegen

41 Hoe vertaalt dit zich specifiek in België? % GWh duurzame, lokale productie en levering energie windmolens zonnesites Totale jaarlijkse productie M 200 particuliere contracten professionele contracten jaarlijkse omzet medewerkers 6....

42 ONTWIKKELINGSTRAJECT WINDTURBINEPARKEN... Vergunningen Politiek Administraties WT ontwikkeling Maatschappelijk Technisch 7 Wetgeving....

43 ONTWIKKELINGSTRAJECT WINDTURBINEPARKEN... POLITIEK Federaal (offshore) Gewestelijk Provinciaal Gemeentelijk Meerderheid/minderheid ADMINISTRATIES Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Belgocontrol Belgisch Instituut Post en Telecommunicatie Defensie Ruimtelijke ordening Agentschap Wegen en Verkeer WETGEVEND KADER VLAREM Energiedecreet Groene Stroomcertificaten VERGUNNINGEN Stedenbouwkundige vergunning Milieuvergunning Omgevingsvergunning 2014? MER MER ontheffing TECHNISCH Geluid Slagschaduw Veiligheid Productie Netaansluiting MAATSCHAPPELIJK Klanten industrieel / particulier Participatie VWEA 8....

44 LADM concept (Levering Achter De Meter)... Kostprijs van stroom geleverd vanuit het net is functie van 2 elementen: Volume Profiel of de voorspelbaarheid van het verbruik. M3 Public grid M1 Injection M2 Supply Door decentrale productie zal het volume van de stroom niet alleen verminderen maar zal ook het profiel minder gunstig worden. Deze additionele onbalanspremies kunnen hoog zijn en een deel van de besparing op vlak van distributie kosten teniet doen. Om deze bijkomende kosten te vermijden heeft Eneco, als enige op de markt, het concept LADM ontwikkeld

45 Project Zeebrugge achterhaven... Project van 4 Turbines met een vermogen van elk 3MW. Eneco draagt de volledige investering en coördineert hierin het volledige traject van projectontwikkeling tot realisatie en exploitatie voor zijn rekening

46 Project Zeebrugge achterhaven... chronologie: MER studie voor de ganse haven in samenwerking met Grontmij Localisatienota (met Grontmij) onderhandelingen met concessiehouders Toyota en Wallenius opstellen van vergunningsdossiers (met Grontmij) onderhandelingen met de verschillende overheden voorstudie netkoppeling (met Grontmij) voorstudie parkbekabeling (met Grontmij) verkrijgen van de bouw- en milieuvergunning Q2: bouw van 4 turbines

47 PV op vandaag in Vlaanderen... Waarom investeren in photovoltaïsche panelen? Strategische keuze: lange termijn kennis m.b.t. beheersen v.d. kosten voor elektriciteit Technologisch risico: beperkt indien samenwerking met financieel stabiele en professionele partners Rendement: streefdoel is 5% Imago:

48 PV op vandaag in Vlaanderen... Steunmechanisme Is een complex gegeven geworden, streefdoel is rendement 5% op 15 jaar Iedere 6 maanden wordt een nieuw tarief vastgelegd. Dit tarief wordt berekend op basis van het onrendabele topmodel. Bandingfactor: 0,72 (functie vermogen) 1 GSC = 93 (gegarandeerd door de netbeheerder) Steun: bandingfactor * waarde v/d GSC = 0,72*93 = 66,96 /MWh Een injectie taks van +/- 3 /MWh Steun gedurende 15 jaar Het uiteindelijke doel is grid-parity: zonder ondersteuning rendabel kunnen investeren

49 Praktische realisatie... Voorbereiding: Netstudie bij de netbeheerder (mogelijkheden van het net) Stabiliteitsstudie (draagkracht van het dak) Opstellen van financieel plan (investerings- en onderhoudskosten) Prijsaanvragen Contracting met garantiebepalingen op: - Panelen - Omvormers - Structuren - Opbrengstgaranties Bouwfase: Werfopvolging Exploitatiefase: - Opvolgen van de werking en de opbrengsten van de installatie - Onderhoud (o.a. reinigen van panelen, jaarlijkse inspectie)

50 warmteontwikkelingen... Kader Restwarmtegebruik maakt grote CO2 reductie mogelijk aan relatief lage kostprijs. Tot 1/14 t.o.v. andere bronnen om rendabel te zijn. Dit inzicht heeft ertoe geleid dat de EU restwarmtegebruik wil stimuleren. Deze visie vertaald zich in lokale wetgeving en ondersteuning. In Vlaanderen schat het Vito dat, om te voldoen aan de vereiste 13% hernieuwbare energie tegen 2020, deze voor 50% zou kunnen ingevuld worden door groene warmte. Hiervoor dient het huidige volume aan groene warmte x Het steunmechanisme bestaat uit een 6 maandelijkse oproep voor projecten >1MW. Projecten die met het minste steun kunnen gerealiseerd worden krijgen steun.....

51 Warmteontwikkelingen... Als gevolg van de wetgevende evolutie en de technologische maturiteit beweegt de markt in Vlaanderen. Bestaande projecten, zoals Mirom in Roeselare, breiden voor het eerst in jaren uit. Tal van nieuwe projecten dienen zich aan projecten die zich enerzijds richten op stadverwarming anderzijds op industriële schaal. Antwerpen Zuid (stadkernvernieuwing) Haven van Antwerpen, Haven van Gent, POM-Limburg, POM-West- Vlaanderen,.. Eneco heeft, als marktleider in Nederland, ambities op de Belgische markt dit als investeerder en als service verlener

52 VRAGEN?... Michel Davidts Eneco België Battelsesteenweg 455i 2800 Mechelen Tel.: 0476/ /

53 Energy For Industry An Eye on the Future 20 Industriële warmtenetten, het relaas van een concrete realisatie Kurt Vinck Borealis Energy Manager Belgium Geïnspireerd worden betekent: zich de toekomst herinneren. Eric van der Steen

54 Borealis Bionerga Heat and power integration Vinck Kurt

55 Borealis site Beringen 2

56 Polypropyleenfabrieken Verpakkingsafdeling Compounding Nutsvoorzieningen Technische dienst Labo

57 Energy consumption Borealis Polymers Borealis Beringen makes part of the Flemish Benchmarking Covenant (> 0,5 PetaJoule / year ) and strives towards energy efficient production of polypropylene Beringen site : CO2 emission of +/- 60 kton /year. Heat demand of +/- 300 GWh / year. Approx 20 MW electrical. Energy efficiency Borealis Lowering CO2 emissions. Competitive Energy cost

58 Opportunity to integrate with Bionerga Who? New WtE-installation (BREF / R1) ton non-recyclable waste a year Energetic output: 100 t/h steam of 50 bar(a) and 410 C = 75 MWth delivery - Electricity 20 MWe (max) or 160,000 MWhe / year - Steam (superheated) max 43 bar(a) up to 25 MWth - Hot water Ca. 120 C at 6 bar(a) up to 20 MWth District Heating

59 Company owned by local public shareholders (communities of Limburg) Specialized in waste management Locally oriented Company owned by international shareholders World leader in chemical and innovative plastics Warmtenet Ravenshout Local Heat Grid

60 Project considerations Availability of heat and power are essential for Borealis Steam needed for safety purposes Optimum balance between steam production and steam import. Commercial agreement between 2 companies for extended time. Considering all possible scenarios as result to economical conditions! 7

61

62 Project Specifics (European) Public tender was not known by Borealis. Steam connection and integration. Connection to the CDS of Borealis 150 kv Connection. Engineering standards. Operational agreements (Shut downs Consumption nominations ). Measuring and data exchange. Safety integration 9

63 Integration Elia 150 kv Net +/- 15 MW Thermal Medium pressure Steam +/- 16 MWe

64 Future possibilities Non-used land

65 Eco2Profit POM

66 Thank you Unless otherwise specifically stated, this presentation, any part of it, or any information contained herein may only be copied, disclosed or used within the Borealis group of companies. Borealis AG and its affiliates give no warranty and make no representation as to the accuracy, completeness or fitness for any particular use of the information contained herein. 13

67 Businesses can only grow in a healthy environment and in a stable and wealthy society 14 Company Presentation 2013

68 Energy For Industry An Eye on the Future 21 Energie-efficiëntie verhoging door procesoptimalisatie Line Alderweireldt Grontmij Belgium NV Unit Manager Process De toekomst kun je het best voorspellen als je er zelf vorm aan geeft. Alan Kay

69 Grontmij Sustainable design & engineering

70 Case Optimalisatie energiestromen in het spanningsveld Product-Batch-Energie Product Energie Batch

71 Case Fructose/proteïne productie 3 Grondstof Fructose 3 11 t /jaar Proteïne 39 t/jaar Fructose 1 Fructose 2 32 t/jaar 8 t/jaar

72 Case Voedingsconcern Fructose: Bijna clean room productie Equipment lijst 10 indampers 10 buffer tanks 2 crystallizer 8 decanter 5 centrisieve 6 mengtanks 4 drogers Target: 37 % uitbreiding Proteïne: Bijna clean room productie Equipment lijst 4 mixing tanks 12 storage tanks 1 filter met 4 recirculatie tanks 3 decolorisatie units 2 Evaporators + 4 recirculatie tanks Target: 50 % uitbreiding 4

73 Case Voedingsconcern Fructose 5 Kristallisatie Scheiding Decantatie Centrisieve Oplossen Filtratie Droging

74 Case Voedingsconcern Proteïne 6 Indampen Stockage Filtratie Decolorisatie Indampen stockage

75 Grontmij Utilities nieuw ontwerp opstellen 7 Startgegevens: Realiteit is discontinu Utilities Steam 19bar t/h 43 Steam 12 bar t/h 27 Chilled Water m3/h 400 Cooling water kw 8500 Well Water kt/y 1080 Compr.Air m3/min 130 Wastewater kt/y?, te warm Solid Waste kt/y varia Electricity MW 8 HVAC tbc Pic Consumption

76 Grontmij Utilities nieuw ontwerp opstellen Plan van aanpak: 8 1. Batch recept, actueel utilities verbruik per process stap 2. Productieplan opstellen 3. Nieuwe utilities massa balans per process stap bepalen 4. Globale utilities consumption in de tijd 5. Challenge investering productie utilities

77 Aanpak 1. Batch recept opstellen 9

78 Aanpak 2. Productieplan opstellen Leerproces: Snelheden Gelijktijdigheid Prioriteiten Productieritme.. 10

79 Aanpak 3. Nieuw Batch recept uitwerken 11 Per receptstap: capaciteit nieuw equipment benodigde tijd utilities

80 Aanpak 4. Nieuw globaal utilities verbruik 12 Verbruik per medium per uur Vergelijk piek verbruik met gemiddeld benodigd verbruik

81 Aanpak 5. Challenge investering productie utilities 13 Ter herinnering: Fructose: 37 % uitbreiding Proteïne: 50 % uitbreiding Steam 19bar t/h 43 1 nieuwe stoomketel, dus zes totaal Steam 12 bar t/h 27 niet uitgebreid Chilled Water m3/h koelgroep extra Cooling water kw MW koeltoren extra Well Water kt/y 1080 Niet uitgebreid Compr.Air m3/min 130 Niet uitgebreid Wastewater kt/y?, te warm aparte studie en meetcampagne Solid Waste kt/y varia varia Electricity MW 8 8

82 Danku! Pic Consumption

83 Energy For Industry An Eye on the Future 22 Utilization of industrial low-grade waste heat by means of new emerging high-temperature heat pumps Peter Brøndum Grontmij Denmark Senior Advisor Process, Water & Energy The best way to predict the future is to invent it. Alan Kay

84 Utilization of industrial low grade waste energy. 1 Energy for Industry An Eye on the Future, 19. september 2013 Peter Brøndum, Grontmij, Aarhus, Denmark Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

85 Refrigeration plant vs. Heat pump 2 Refrigeration plant Heat pump Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

86 Principle for Heat Pump 3 Source C Elektricity Sink C Energy in Energy out = 4 Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

87 The abridged edition 4 Heat pump > 500kW High temperature > 85 C Natural refrigerant Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

88 Philosophy 5 1. Minimize the energy consumption 2. Use heat exchange 3. Consider what is the suitable energy source for the remaining demand. Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

89 Technologies 6 High pressure heat pump with ammonia. Normal circuit just higher pressure. HC - solution, normal circuit Transcritical CO2 temperature glide on the hot side Hybrid energy (Norway, 6 plants installed, Denmark 1 plant) temperature glide on both sides. Water vapour few taylor made plants installed Normal circuit low pressure. Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

90 Arla in Danish 7 Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

91 1,2 MW HP Arla, Milk Powder 8 Pre heating Heat pump heating Totale Energy saving Heat pump Utility Total electricity kwh kwh kwh kwh kwh kwh Total saving kwh Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

92 Heat Pumps The heat pump train is on the track even without Grontmij Denmark. We can add value to the process: Screening tools Selection tools Standardize And make sure that the next train is running faster and safer. Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

93 Six simple questions Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

94 What do we need to know? 11 Starting point: A pilot project should not take one year, but a month. It should not cost , but What do we want to know: Which COP can we expect? Which technology is suitable? What is the investment? What is the saving? Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

95 Which COP can we expect? Carnots efficiency: COPc = T2/(T2-T1) Peters rule of thumb: Max achievable COP = 2/3 of COPc Source temperature 22⁰ evaporating temperature = 19⁰ Water out 85⁰ condensing temperature = 88⁰ COPc = T2/(T2-T1) = (273+88)/(88-19) = 5,2 Realistic approach: COP 3,5 T1 T2 Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

96 Is it possible 13 Is there any barriers for heat pumps? Engineering, design, erection, commissioning and operation of a heat pump plant is similar to an ordinary refrigeration plant. The question is not whether you need a heat pump but whether a heat pump fits into you energy supply. The three commandments: 1. save 2. exchange 3. and then consider. Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

97 Content of a tool Reference Heat demand Surplus energy Heat pump Prices and taxes Economy Input Output Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

98 Thank you 15 Peter Brøndum Copyright 2013 Grontmij A/S CVR

99 Programma Energy for Industry deel u. Moderator: Aldo Peeters, Head of Energy Discipline, Grontmij Belgium Sustainable industrial buildings: Is BREEAM of LEED een piste voor u? Michaël Dierickx Grontmij Belgium Teamleader Bouwteam u u. Wereldtop dankzij vooruitstrevende warmte-integratie en procesaanpassingen. Goodbye convenanten! Welcome energiebeleidsovereenkomst?! Wat te verwachten van de nieuwe EBO? Steven Vermeulen Kuraray Eval Europe Process development manager Carolien Pouleyn VOKA Lid van de commissies Auditconvenant en Benchmarking u. Wereldwijde ontwikkelingen op het vlak van energie en klimaat, met hun impact op de Belgische industriële verbruiker u. Wrap-up en Outlook. Peter Claes Febeliec General Manager Patrick Van de Velde Grontmij Belgium NV Business Line Director Vanaf u. RECEPTIE & NETWERKMOMENT

100 Energy For Industry An Eye on the Future 24 Sustainable industrial buildings: Is BREEAM of LEED een piste voor u? Michaël Dierickx Grontmij Belgium NV Teamleader Bouwteam Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst, zegt men. Het zou eerlijker zijn die toekomst aan de jeugd te geven. Alexander Pola

101 BREEAM of LEED Hoe duurzaamheid van een gebouw meetbaar maken? Energy for Industry An Eye on the Future Westerlo, 19 september 2013 ir. Michaël Dierickx 1

102 Agenda Waarom certificeren? BREEAM LEED Plan van aanpak Aandachtspunten Referenties 2

103 Waarom certificeren? Doelstellingen Beperken van impact gebouwen op omgeving In vergelijkbare eenheden beoordelen van duurzame gebouwen Geloofwaardig label, i.o.m. hun ecologische impact Vraag naar duurzame gebouwen stimuleren Criteria vastleggen die wetgeving overstijgen Bewustmaking van/uitdaging voor gebouweigenaars, -gebruikers, ontwerpers en aannemers 3

104 Waarom certificeren? Voordelen voor gebouweigenaar Waarde van gebouw neemt toe (tot 8,5%) Vlottere verkoop of verhuur (tot 3,5%) Vermindering van operationele kosten: onderhoud, (tot 9,5%) Commerciële meerwaarde 4

105 Waarom certificeren? Voordelen voor gebouwgebruikers Verbetering van werkomstandigheden Toename productiviteit Kantoren: 2 tot 4% (16%) Retail: stijging verkoop per m² Scholen: 10 tot 15% betere resultaten Vermindering van operationele kosten: energie (tot 32%), Commerciële meerwaarde Bewustmaking 5

106 BREEAM Definitie Building Research Establishment s Environmental Assessment Method Wereldwijd beschikbaar én vergelijkbaar projecten gecertificeerd projecten geregistreerd Gebaseerd op Europese wetgeving en normen Aanpasbaar per land 6

107 BREEAM BREEAM schemes Duitsland Nederland Noorwegen Spanje UK Zweden International 7

108 BREEAM BREEAM scheme: International BREEAM Europe Commercial (nieuwbouw en zware renovaties) Kantoren Retail Industrie BREEAM International Bespoke (nieuwbouw en zware renovaties) BREEAM Communities BREEAM In-Use (bestaande gebouwen) 8

109 BREEAM BREEAM International: verantwoordelijkheden (!) BREEAM New Build Accredited Professional: Grontmij Assessor: Grontmij Auditor: BRE BREEAM In-Use Assessor: opdrachtgever Auditor: Grontmij 9

110 BREEAM score-systeem Prestatiecriteria - credits Management (12%) Health and Wellbeing (15%) Energy (19%) Transport (8%) Water (6%) Materials (12,5%) Waste (7,5%) Land Use and Ecology (10%) Pollution (10%) 10

111 BREEAM score-systeem Globale score Minimum prestatie-eisen Bonuspunten voor innovatie Ratings: <30% UNCLASSIFIED >30% PASS >45% GOOD >55% VERY GOOD >70% EXCELLENT >85% OUTSTANDING 11

112 BREEAM score-systeem 12

113 LEED Definitie Leadership in Energy and Environmental Design Wereldwijd beschikbaar én vergelijkbaar projecten geregistreerd en gecertificeerd Gebaseerd op Amerikaanse wetgeving en normen Niet aanpasbaar per land 13

114 LEED LEED schemes New Construction & Major Renovations Existing Buildings, Operations and Maintenance Commercial Interiors Core and Shell Development Retail Schools Homes Neighbourhood Development Healthcare 14

115 LEED LEED schemes: verantwoordelijkheden (!) Accredited Professional: Grontmij Assessor: US Green Building Council 15

116 LEED score-systeem Prestatiecriteria - credits Sustainable Sites (23,5%) Water Efficiency (9%) Energy and Atmosphere (32%) Material and Resources (12,5%) Indoor Environmental Quality (13,5%) Innovation (5,5%) Regional Priority (4%) 16

117 LEED score-systeem Globale score Minimum prestatie-eisen Ratings: <40% UNCLASSIFIED >40% CERTIFIED >50% SILVER >60% GOLD >80% PLATINUM 17

118 Plan van aanpak BREEAM/LEED-assessor Pre-assessment (voorontwerp) Vereenvoudigde beoordeling Niet verplicht, wel aanbevolen Assessment na definitief ontwerp Volledige beoordeling van ontwerp, incl. bewijsvoering Interim certificaat Assessment as-built Controle van score na oplevering, incl. bewijsvoering Finaal certificaat 18

119 Plan van aanpak Mogelijk extra studiewerk en bewijsvoering Architectuur Stabiliteit Technieken Omgevingsaanleg Aannemers In functie van de beoogde score! Geen bewijs = geen credit! 19

120 Aandachtspunten Gemotiveerde bouwheer is essentieel Zo vroeg mogelijk deskundigen bij ontwerp betrekken Duidelijke afspraken maken (wie-wat-hoe-wanneer) Bouwheer Architect Studiebureau Aannemer 20

121 Aandachtspunten Niet steeds noodzakelijk om ingreep door te voeren, soms volstaat haalbaarheidsstudie voor credit Meerkosten, functie van beoogde score Studiekost fees deskundigen bijkomend studiewerk Bouwkost Administratie en bewijsvoering niet onderschatten 21

122 Referenties BREEAM New Build Hoofdkwartier Grontmij, Mechelen GlaxoSmithKline, Waver Zwin Natuurcentrum, Knokke-Heist Tramstelplaats Marconi, Brussel British School of Brussels 22

123 Referenties BREEAM In-Use Belgacom Torens, Brussel Belfius Tower, Brussel Belfius Galilée, Brussel LEED Logistiek centrum Kuehne+Nagel, Geel 23

124 Bedankt voor jullie aandacht! Contactgegevens Michaël Dierickx 015/ Meer informatie 24

125 Energy For Industry An Eye on the Future 25 Wereldtop dankzij vooruitstrevende warmteintegratie en procesaanpassingen Steven Vermeulen Kuraray Eval Europe Process development manager Het risico van succes is de arrogante veronderstelling dat hetgeen je in het verleden hebt gedaan ook in de toekomst zal werken. C. William Pollard

126 Energy for industry AN EYE ON THE FUTURE 19 September 2013 Steven Vermeulen

127 KURARAY CO., LTD. Japans concern (est. 1926) Werknemers: +/ (1500 buiten Japan) Hoofdkantoor: Tokyo Nadruk op ontwikkeling van nieuwe producten met hoge toegevoegde waarde Eval Europe NV: 100% dochteronderneming van Kuraray Werknemers: +/- 100 Opstart: 1999 Merknaam EVAL Productie van Ethyleen Vinyl Alcohol (EVOH) barière polymeer

128 Zuurstofdoorlaatbaarheid PA PET Toepassingen: Voedselverpakking Brandstof tanks Vloerverwarming Landbouwfolie... OPP Oriented polypropylene LDPE low density polyethylene CONFIDENTIAL Zuurstofdoorlaatbaarheid bij gelijke dikte & condities

129 A global company EVAL resin production in Okayama, Japan Houston, Texas Antwerp, Belgium

130 EVAL Productieplatforms Pasadena Texas - USA T T (2013) Zwijndrecht Belgium T Okayama Japan T

131 Kuraray EVAL Europe Ineos site - Zwijndrecht Schelde River

132 EVAL EVOH production site and Technical Centre Line 1 Line 2 Control Room, Lab ETC Packaging

133 EVAL productieproces Energie-intensief proces : 1. Grondstofkringlopen in het process 2. Verschillende KWS-mengsels dienen dmv (extractieve) destillatie opgezuiverd te worden 3. Verschillende droogstappen in het proces

134 EVAL Europe en benchmarking Ingestapt in het Benchmarkingconvenant in 2004:

135 EVAL Europe en benchmarking Ingestapt in het Benchmarkingconvenant in 2004: 1. Consultant stelt benchmark rapport op om te bepalen waar de wereldtop zich bevond. 2. Energieplan opgesteld gebaseerd op 4 peilers: a. Pinch analyse b. Distillation Efficiency Improvement c. Electricity Saving d. Operational Excellence 3. Meerjaren inversteringsprogramma ingediend om dit plan uit te voeren implementatie ism Grontmij (inhouse contractor)

136 EVAL Europe Energieplan Peiler 1 Pinchanalyse: 1. Overhead bodem heat recovery projecten in destillatiekolommen 2. Condensaat warmte recuperatieprojecten 3. Feed preheat projecten in destillatiekolommen

137 EVAL Europe Voorbeeldproject Drukverhoging in C-xxx4 om voldoende dt beschikbaar te hebben om op kolommen C-xxx1,2 en 3 stoom als warmtebron te vervangen Druk verhoging C-xxx4 C-xxx1 C-xxx2 C-xxx3

138 EVAL Europe Energieplan Peiler 2 Destillatie efficienctie verbeteringen: 1. Trays vervangen door andere types 2. Voedingspunt optimalisaties 3. APC

139 EVAL Europe Energieplan Peilers 3 en 4 Electriciteitsbesparing: 1. Grote blower uit dienst nemen 2. Ethylene compressor capaciteitssturing Operational excellence: 1. Energieverbruiken tijdens productwissels screenen en efficienter laten verlopen 2. KPI monitoring om energie-efficientie te bewaken 3. Trainingsprogramma voor operators

140 Energieplan resultaat (Q) Steam KPI (Ton / Ton EVOH) Voedingspunt optimalisatie SU Lijn 2 Lijn 2 Optimalisatie Lijn 1 Optimalisatie Destillatie warmte recuperatie Inline GC in destillatie OVHD High Eff. Trays Destillatie warmte recup. Voedingspunt optimalisatie Feed Preheat Directe voeding ipv via tankfarm Condensaat warmte recup. Destillatie warmte recup. Deze reductie is enkel mogelijk door Feed Preheat High Eff Trays Destillatie warmte recup. Feed Preheat High Eff Trays Condensaat recup. APC Operationele focus/bewustzijn + Management Focus!

141 EVAL Europe Wereldtop Opstart 2 e lijn Lager productievolume (crisis)

142 EVAL Europe projecten in uitvoering 2013: 2 feed preheat projecten op destillatiekolommen lijn 1 (heat exchangers, piping, controls) Efficientere layout condensaatnet lijn 1 (piping) Aanpassingen regelkleppen in warmterecuperatie toepassingen = verder bouwen op eerdere projecten (controls, piping) 2014: 2 feed preheat projecten op destillatiekolommen lijn 2 Nieuwe technologiën worden gescreend ism Kuraray process development department, Japan

143 EVAL Europe Energieplanning anno 2013 Warmte: nieuwe Energiestudie gestart om te zoeken naar verdere besparingen. Drivers hiervoor: Verzwakte concurrentiepositie met US Stijgende energieprijzen in Europa Energieaudit - EBO (?) Rolmodelpositie mbt energie-efficientie binnen Kuraray versterken Nieuwe technologiën uittesten die later in andere productieprocessen binnen Kuraray kunnen worden overgenomen. Electriciteit: niet in detail uitgewerkt tijdens benchmarkperiode studie gestart met Grontmij

144

145 Energy For Industry An Eye on the Future 26 Goodbye convenanten! Welcome energiebeleidsovereenkomst?! Wat te verwachten van de nieuwe EBO? Carolien Pouleyn VOKA Lid van de commissies Auditconvenant en Benchmarking Ik ben niet geïnteresseerd in het verleden. Ik ben geïnteresseerd in de toekomst want daar verwacht ik de rest van mijn leven in te vertoeven. Charles F. Kettering

146 Goodbye convenanten! Welcome energiebeleidsovereenkomst?! Wat te verwachten van de nieuwe EBO? Jo luistert_ Carolien Pouleyn Adviseur Milieu en Energie

147 Goodbye convenanten? Convenanten 88% van het industrieel energieverbruik van Vlaanderen Doelstelling: energie-efficiëntie van de energie-intensieve industrie verbeteren (vanaf 0,1PJ) Benchmarkconvenant (2012): wereldtop op gebied van energieefficiëntie = Resultaatsverbintenis Jo luistert_ Auditconvenant (2013): uitvoeren rendabele maatregelen volgend uit energieaudit = Actieverbintenis

148 Goodbye convenanten? Tegenprestaties Verlaagde heffingen qua accijnzen Vrijwaren van bijkomende energie- of CO 2 -taksen Korting op federale bijdrage op energie Reservatie Vlaamse steun tot bevordering van energie-efficiëntie Jo luistert_

149 Welcome EBO?! Convenanten EBO - Absolute targets: doelstelling van X% energiebesparing - Inspanningsverbintenis: blijvend verbeteren op maat van de onderneming - Benchmarking (wereldtop, 15% IRR) - Audit (13,5% IRR) - VER (14% IRR) - niet-ver (12.5% IRR) Jo luistert_ Eng energieplan - Flexibele maatregelen - Economische pardonnabiliteit - Energiebeheermaatregelen

150 Wat te verwachten van de nieuwe EBO? Engagement van de onderneming Energieaudit en -plan Audit door interne of externe energiedeskundige Identificatie studiemaatregelen, rendabele en potentieel rendabele maatregelen Chronologisch stappenplan met timing rendabele + studiemaatregelen + energiebeheermaatregelen Verslaggeving Verslag: uitgevoerde maatregelen, studies en herrekeningen van potentieel rendabele maatregelen, inzet flexibele maatregelen Energieverbruik en CO2-eq-emissies + evoluties Jo luistert_ Nieuwe engagementen Studie economisch potentieel kw. WKK en bijdrage warmte- en koudenetwerken Toelichting + voortgang energieplan aan CPBW Koppeling EBO en steunmaatregelen (EP-plus, GSC, ) Energiebeheermaatregelen / ISO 50001

151 Wat te verwachten van de nieuwe EBO?! Vlaamse Regering Geen bijkomende maatregelen inzake CO 2 -reducties Nodige informatie voorzien voor aanmelding bij EC als steunmaatregel (accijnsvrijstelling- of verlaging) Communicatie rond energie-efficiëntie Commissie Toelichtingen schrijven over: flexibele maatregelen, energiebeheermaatregelen, potentieelstudie WKK Opstellen jaarlijks rapport Jo luistert_

152 Wanneer te verwachten? 2011: start onderhandelingen EBO Nov. 2012: verlenging BC 20 dec. 2012: 1 ste principiële goedkeuring door VlaReg 2 mei 2013: hoorzitting in Vlaams Parlement Apr. 2013: vragen van de EC over staatssteun Jan. 2013: prenotificatie bij Europese Commissie Jo luistert_ Sept. 2013: overleg met de EC? Dec. 2013: verlenging AC Start nieuwe EBO??

153 Energy For Industry An Eye on the Future 27 Wereldwijde ontwikkelingen op het vlak van energie en klimaat, met hun impact op de Belgische industriële verbruiker Peter Claes Febeliec General manager of Febeliec If you do not think about the future, you cannot have one. John Galsworthy

154 Energy Nr. 1 theme for the 21st century September 2013 Peter Claes 1

155 Energy in perspective Key Challenges Increased world population Increased per capita energy consumption Environmental impacts Fossil fuel supply limitations (?) Please note : it is tough to make predictions, especially about the future (Niels Bohr) 2

156 Growth in per capita consumption Note : 1 tep = 1 ton equivalent petroleum = 11.6 MWh 3

157 Evolution energy consumption per fuel Source : World Energy Outlook 2012 OECD/IEA 4

158 CO 2 -emissions per region Source : World Energy Outlook 2012 OECD/IEA 5

159 Where is the solution? 6

160 Energy what does the world need? Key criteria Reliable access (1,3 Bio people still have no electricity access) = security of supply Affordable pricing (energy is a necessity for economic and social development) Efficiency and manage CO 2 emissions (try to stay in the 450 scenario) Safety (quid nuclear?) 7

161 Energy what is coming at us What will be important The sun! 8

162 Incoming solar energy Note : 1 PW = W 9

163 Energy what is coming at us What will be important The sun! and there is plenty of it, but how do we catch it? Other renewables 10

164 Renewables don t come cheap Source : World Energy Outlook 2012 OECD/IEA 11

165 Is Germany the most sunny country in the world? 12

166 Energy what is coming at us What will be important The sun! and there is plenty of it, but how do we catch it? Through renewable energy production! so it s expensive but possible - but we need something in addition for power generation: What about coal? 13

167 Incremental world primary energy demand Coal is the big winner! Source : World Energy Outlook 2012 OECD/IEA 14

168 Coal contributes most to CO 2 emissions Source : World Energy Outlook 2012 OECD/IEA 15

169 Energy what is coming at us What will be important The sun! and there is plenty of it, but how do we catch it? Through renewable energy production! so it s expensive although possible but we need something in addition for power generation: What about coal? Most CO 2 generating technology wins what about : Natural gas? 16

170 (Shale) Gas replacing coal in USA Source : World Energy Outlook 2012 OECD/IEA 17

171 18

172 Shale gas doesn t come automatic Shale (unconventional) gas drivers : Directional drilling Hydraulic fractioning Economic incentive (gas & fuel price) Who owns what is under the ground? Societal culture 19

173 Energy what is coming at us What will be important The sun! and there is plenty of it, but how do we catch it? Through renewable energy production! so it s expensive although possible but we need something in addition for power generation: What about coal? Most CO 2 generating technology wins what about Natural gas? Likely a (r)evolution in fossil fuel use.. Is nuclear dead? 20

174 Nuclear is not static 21

175 Nuclear development Source : World Energy Outlook 2012 OECD/IEA 22

176 So what do we do?

177 Are there any other issues? It would seem so Economics Complexity Uncertainty (International) politics 24

178 Economics Price of energy will determine economic competitiveness - see USA re-industrialization Electricity at the core of the discussions! Most expensive electricity is power interruption Market models unclear free market disrupted through massive subsidies for renewables Base fuel prices have significant impact on technology selection 25

179 Complexity & uncertainty Climate impact remains a debate The matters at hand are quite technical/scientific Situation varies strongly from one region / country to another Economic crisis blurs reality in energy consumption evolution End consumer energy pricing is complicated 26

180 Energy mix in EU major economies 27

181 (International ) politics Long term thinking has never been a particular strength of politicians neither is thinking beyond the local constituency We are dealing with global issues, but we lack the international political instruments to tackle them Need more international cooperation, but even at EU level there is no aligned energy policy Energy is power to those who have it Political coloring of energy issues (nuclear!) 28

182 Power generation in Belgium : all lights out? Ref : studie 2011 CREG (F) CDC

183 But what does the market expect? /MWh 55 Forward quotations Baseload - 10/09/ B D NL F Oct 13 Q Cal 2014 Cal 2015 Cal 2016 Source: Platts 30

184 Surcharges for industry (Flanders distribution) 31

185 Surcharges for industry (Flanders - transmission) 32

186 Plan Wathelet Plan Wathelet major components Nuclear phase-out Tender for new capacity (CCGT / OCGT) Lower charges for gas powered plants Balancing reserves Strategic reserve permit for closure Demand response Febeliec position: tender for new capacity is the bridge too far : Is combination gas / renewables the best choice? (additional) market distortion discriminative no European context 33

187 The way out? 34

188 The way out? There will not be one solution : it will be a combination of several existing and to be developed technologies / approaches The core of the matter is technical, scientific and economic : a rational approach should prevail based on thorough research and analysis Take it step by step, rather than setting long term not validated targets (continuous improvement) Give priority to the most efficient steps - maintain a consistent strategy ( n 1 : don t waste energy) 35

189 The way out? cont. The challenge is world-wide tackle with the appropriate means and at the right scale It won t come cheap and it won t be easy : better intensify communication to gain public acceptance But Climate change will happen, better prepare for it Power plays around energy will need containment 36

190 The way out? cont. In practice this could mean, most likely Switching coal for (shale) gas, where possible Reviewing mechanisms for CO 2 reduction needs to be global though Telling the truth, rather than setting irrational targets It s all in or all out : the EU in particular will not avoid climate change on its own! Closing note : unfortunately the speaker is not able to give guarantees for the proposed remedies but likes to thank the audience for their attendance and attention 37

191 Energy For Industry An Eye on the Future 28 Wrap-up Aldo Peeters Grontmij Belgium NV Head of Energy Discipline Beroep met toekomst: futuroloog Kamagurka

192 Wrap Up 29 Cost of Climate Change Wat als de roep om actie sterker wordt?

193 Wrap Up 30 Shale gas is game changer Maar Waterverbruik Milieurisico s Hoge depletion rate De gemakkelijkste stukken eerst aangeboord Prijsvoorspellingen zitten er doorgaans naast

194 Wrap Up 31 A Review of EIA s Annual Energy Outlook 2008Revised to Reflect Energy Independence & Security Act of 2007 Bill Hudson, March 7, 2008

195 Wrap Up 32

196 Wrap Up 33 Al belangrijke stappen gezet op het vlak van energie-efficiëntie verder verbeteren vraagt vaak een andere kijk en doorgedreven benadering, met een bredere blik dan louter eenheid energie per geproduceerde hoeveelheid product

197 Wrap Up: Energiestudie van morgen 34 Geïntegreerde en gepersonaliseerde aanpak Doorgedreven Efficiëntie Nieuwe technieken en technologie Grondige en kritische proces-analyse Expertise Flexibiliteit Hernieuwbare energie Samenwerking over de bedrijfsgrenzen Energiemanagement in alle lagen Samen met niet-energievectoren/aspecten Oog voor duurzaamheid in functie van bedrijfsstrategie

198 Wrap Up 35

199 Smart Grids Flanders 3 oktober Flexibiliteit moet je willen zien! (Joeri Uyttendaele, partner, EnerFlexy) Beyond the common cold storage example: demand response in the US industry (Todd Krause, EnerNOC) Locatie: Grontmij Belgium, Stationsstraat 51, 2800 Mechelen

200 Energy For Industry An Eye on the Future 37 Outlook Patrick Van de Velde Grontmij Belgium NV Business Line Director Industry, Water & Energy Als er iets is dat het verleden leert is het dit: ga door. Ga door en maak van de toekomst nog meer verleden. Herman Brusselmans

201 Grontmij innovaties 38 Grontmij, de eerste BREEAM-assessor en -adviseur in Europa Winnaar Industrie Technisch Management Award 2010, DuPont, inventieve Transportsystemen Grontmij hoofdkantoor wint Belgische Prijs voor Energie Winnaar Industrie Technisch Management Award 2011, EVAL Europe, meest energie-efficiënte EVOH-kunsthars productiesite ter wereld

202 BEDANKT 39

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Smart Wind Farm ConTrol. Frederik Hindryckx - SET5Y 28/01/2014

Smart Wind Farm ConTrol. Frederik Hindryckx - SET5Y 28/01/2014 Smart Wind Farm ConTrol Frederik Hindryckx - SET5Y 28/01/2014 Eandis in de energiemarkt CREG / VREG Producenten elektriciteit Invoerders aardgas Elia Distributienetbeheerders Fluxys Leveranciers Klanten

Nadere informatie

Opportuniteiten en nieuwe

Opportuniteiten en nieuwe Opportuniteiten en nieuwe tendensen voor een lager verbruik Kurt Stockman Hogeschool West-Vlaanderen, Kortrijk Winst door energie-efficiëntie: ook voor KMO s? Agoria workshop 12 juni 2012 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen For a presentation in ppt format, Please call +31 6 11356703 or send an e-mail to info@flostock.com Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen Robert Peels Supply Chain Innovations April

Nadere informatie

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl Duurzaamheid begint bij jezelf! 11 september 2012 Alumni jan.blom@keyknowledge.nl Hoe oud is duurzaamheid?? Duurzaamheid is maar vijfentwintig jaar oud! 16 juni 1987: Gro Harlem Brundtland biedt haar rapport

Nadere informatie

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Cutting Energy Related CO 2 Emissions Baseline Emissions 62 Gt BLUE Map Emissions 14 Gt 2030 Key aspects

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 FEVIA 450 leden-bedrijven + 26 ledengroepering 25 medewerkers Drie actie-domeinen

Nadere informatie

E-RATIONAL is a BEP Europe division E-RATIONAL Ten Briele 6 8200 Brugge Belgium T +32 50 40 85 40 F +32 50 38 01 60 www.e-rational.

E-RATIONAL is a BEP Europe division E-RATIONAL Ten Briele 6 8200 Brugge Belgium T +32 50 40 85 40 F +32 50 38 01 60 www.e-rational. E-RATIONAL is a BEP Europe division E-RATIONAL Ten Briele 6 8200 Brugge Belgium T +32 50 40 85 40 F +32 50 38 01 60 www.e-rational.net Van restwarmte naar Duurzame Energie Agenda Introductie BEP Europe

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

Slimme energie-oplossingen bij Colruyt vandaag en in de toekomst

Slimme energie-oplossingen bij Colruyt vandaag en in de toekomst Slimme energie-oplossingen bij Colruyt vandaag en in de toekomst Thomas Decamps Startevent Smart Energy Solutions 4 december 2012 Het energiebeleid bij Colruyt Group WE POWER Het energiebeleid bij Colruyt

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Green IT en de rol van supercomputers bij duurzaamheid

Green IT en de rol van supercomputers bij duurzaamheid Green IT en de rol van supercomputers bij duurzaamheid IT is deel van het CO2 probleem... maar vooral ook van de oplossing dr. ir. A. Osseyran Directeur SARA en Vancis Waarom Green IT? 50% meer energie

Nadere informatie

Klimaatneutraal bouwen in de praktijk. 1. Uitdaging klimaat. klimaatverandering

Klimaatneutraal bouwen in de praktijk. 1. Uitdaging klimaat. klimaatverandering Klimaatneutaal bouwen in de praktijk Chiel Boonstra directeur De uitdaging van het klimaat Wat is klimaatneutraal bouwen Waarom passief bouwen Projectvoorbeelden BergenopZoom, oktober 9. Uitdaging klimaat

Nadere informatie

Strengthening Energy Efficiency Awareness Among Residential Homes for Elderly People SAVE AGE

Strengthening Energy Efficiency Awareness Among Residential Homes for Elderly People SAVE AGE Strengthening Energy Efficiency Awareness Among Residential Homes for Elderly People SAVE AGE 6. Oktober 2011 Contract N o IEE/09/676/SI2.558233 Duration: 17th May 2010-16th May 2013 Project profiel Doel:

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

Lelystad, Mainport Park A6

Lelystad, Mainport Park A6 Lelystad, Mainport Park A6 kavels vanaf 0,5 tot 21 hectare building plots as of 5,000 up 21 hectares 100% bebouwbaar site coverage 100% direct aan luchthaven directly linked to airport centraal in Nederland

Nadere informatie

Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime. Woensdag 20 mei 2015

Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime. Woensdag 20 mei 2015 Milieuvriendelijke wagens Fiscaal regime Woensdag 20 mei 2015 1. Globaal perspectief 1. Globaal perspectief: evolutie van CO² emissie tot 2005 The big picture 1971 General Motors, 1971 Buick Riviera Owner

Nadere informatie

Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers. SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013

Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers. SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013 Demand response: een opportuniteit voor professionele gebruikers SGF Smart Energy Solutions BASF 22 January 2013 Overzicht 1. Wie is EDF Luminus 2. De uitdaging 3. De oplossing Corporate Presentation -

Nadere informatie

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen Een perspectief voor Vlaanderen Bedreigingen en uitdagingen voor de Aggiornamento industrie Een perspectief voor Vlaanderen VWEC auteur functie datum Marc Van den Bosch Sr. Adviseur energie en milieu VOKA

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Conferentie Luchtkwaliteit Brussel, 5 december 2014 Dr Hans Bruyninckx Executive Director European Environment Agency EEA rapporten 2014 Luchtverontreiniging een

Nadere informatie

Duurzaamheid in Business context

Duurzaamheid in Business context Duurzaamheid in Business context 2 Voorbeelden waarde creatie (B2C & B2B) Maarten ten Houten Sustainability Manager Global Marketing Duurzaamheidsdialoog 5 maart 2014 HEINEKEN - Truly Global Presence >165

Nadere informatie

STRATEGO: Coaching session

STRATEGO: Coaching session STRATEGO: Coaching session 19-11-2014 www.warmtebedrijfrotterdam.nl Content Integrated business model al chart Heat chain Sources heating grid Rotterdam Delivery of industrial waste heat History & lessons

Nadere informatie

Vandaagafval morgengrondstof!

Vandaagafval morgengrondstof! Vandaagafval morgengrondstof! 5de Vlaams Milieucongres IFEST 21 October 2008 Florens Slob Manager Sustainable Business Solutions Van Gansewinkel Group Agenda Korte verkenning Cradle to Cradle concept &

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

... Eneco België B.V. Le coût-vérité de l énergie Energie tegen werkelijke prijzen. 25 oktober 2012. CMS DeBacker / Edora

... Eneco België B.V. Le coût-vérité de l énergie Energie tegen werkelijke prijzen. 25 oktober 2012. CMS DeBacker / Edora Eneco België B.V.... Le coût-vérité de l énergie Energie tegen werkelijke prijzen CMS DeBacker / Edora 25 oktober 2012 Christophe Degrez Algemeen Directeur Eneco België Prijs en kosten: wat is de juiste

Nadere informatie

Energie en water de circulaire economie

Energie en water de circulaire economie Energie en water de circulaire economie Prof. Dr. Ad van Wijk 4-6-2014 28-5-2014 Delft University of Technology Challenge the future Circular Economy (EMF) 2 Six principles of the Circle Economy All materials

Nadere informatie

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK 1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK Coert Zachariasse, CEO Delta Development Group Stefan Schuwer, lid Raad van Bestuur Ymere Paul Splinter, medewerker communicatie en professionalisering NEPROM Gespreksleider:

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Ronde Tafel in kader van voorbereiding Vlaams Klimaatbeleidsplan 2013-2020. Doelgroep: niet-ver industrie

Ronde Tafel in kader van voorbereiding Vlaams Klimaatbeleidsplan 2013-2020. Doelgroep: niet-ver industrie Ronde Tafel in kader van voorbereiding Vlaams Klimaatbeleidsplan 2013-2020 Doelgroep: niet-ver industrie Beknopt overzicht van bestaande energiemaatregelen 8 mei 2012 Inhoud 0,1PJ 0,5PJ Auditconvenant

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

STOOMCURSUS 2015. Exploitatie; Metering and Monitoring, Energiemanagement Hamerlinck Dominique

STOOMCURSUS 2015. Exploitatie; Metering and Monitoring, Energiemanagement Hamerlinck Dominique STOOMCURSUS 2015 Exploitatie; Metering and Monitoring, Energiemanagement Hamerlinck Dominique STOOM EN ENERGIE Inhoud Energiemanagement Metering en Monitoring en stoom Good houskeeping Dagelijkse opvolging

Nadere informatie

Smart Power Networks. Energie Management. Bas de Koningh - HARTING B.V.

Smart Power Networks. Energie Management. Bas de Koningh - HARTING B.V. Smart Power Networks Energie Management Bas de Koningh - HARTING B.V. Motivatie Politieke doelen Reductie CO2-Uitstoot nucleare energie fase out Meer renewable energie duurzame energieefficiëntie in de

Nadere informatie

Marktverslag Week 31. Power NL. Power BE. Power DE. Gas TTF. Crude Oil. Coal. Emissierechten. Weer & temperatuur. Macro economisch. Bullish.

Marktverslag Week 31. Power NL. Power BE. Power DE. Gas TTF. Crude Oil. Coal. Emissierechten. Weer & temperatuur. Macro economisch. Bullish. Verwachtingen voor week 31 Verwachtingen Komende week Power NL Power BE Power DE Gas TTF Crude Oil Coal Emissierechten Weer & temperatuur Macro economisch Bullish Neutraal Bearish 1 Power NL Power NL spot,

Nadere informatie

YUSO. Marktintegratie van Hernieuwbare Energie. Bart Pycke. Smart Grids School. Brussel, 8th of October 2013

YUSO. Marktintegratie van Hernieuwbare Energie. Bart Pycke. Smart Grids School. Brussel, 8th of October 2013 YUSO Marktintegratie van Hernieuwbare Energie Bart Pycke Smart Grids School Brussel, 8th of October 2013 October 2013 1 Topics Over Yuso De energiemarkt op zijn kop Hernieuwbare energie in België Over

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC Innovaties in Zonne-energie ~~~~ een bloeiend stukje Nederlandse kenniseconomie Waarom zonne-energie? Prijsdaling PV modules Average module spot price

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium

Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium Slim met energie opportuniteiten voor de industrie Smart Energy Solutions - 4 december 2012 Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium FEBELIEC STELT ZICH VOOR

Nadere informatie

Energiebesparing en onderhoud horen bij elkaar. Beurs Industrie & Milieu. 19 Mei 2010. Martin Kamp Siemens Nederland N.V.

Energiebesparing en onderhoud horen bij elkaar. Beurs Industrie & Milieu. 19 Mei 2010. Martin Kamp Siemens Nederland N.V. Energiebesparing en onderhoud horen bij elkaar Beurs Industrie & Milieu 19 Mei 2010 Martin Kamp Siemens Nederland N.V. Onderhoud is het totaal van activiteiten met als doel het in "een aanvaardbare conditie"

Nadere informatie

Building effective IT demandsupply

Building effective IT demandsupply Building effective IT demandsupply structures Gerard Wijers Director Governance and Sourcing Management Agenda» Introductie Demand-Supply» Demand-Supply bij Vopak» Demand-Supply bij van Gansewinkel» Discussie

Nadere informatie

Ondersteuning burgemeestersconvenant

Ondersteuning burgemeestersconvenant 20/01/2014 Ondersteuning burgemeestersconvenant Deel 2: Sustainable energy action plan (SEAP) Studiedag LNE Brussel Inhoud» Doel maatregelentool» Architectuur maatregelentool» Aan de slag 20/01/2014 2

Nadere informatie

Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA

Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA S u s t a i n a b l e E n e r g y S o l u t i o n s Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA Promotiedag STOOM 18 mei 2006 VITO te Mol Frederic Vermeulen Marketing en Sales Manager

Nadere informatie

Is internet een klimaatkiller?

Is internet een klimaatkiller? Is internet een klimaatkiller? IT is deel van het probleem... maar vooral ook van de oplossing dr. ir. A. Osseyran Directeur SARA Reken en Netwerkdiensten Meer dan 1.5 miljard mensen zijn online vandaag!

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

EPC ESCO VME. Sven Wuyts Factor4

EPC ESCO VME. Sven Wuyts Factor4 EPC ESCO VME Sven Wuyts Factor4 Energie Prestatie Contract Energy Service COmpany Vereniging van MedeEigenaars Sven Wuyts Factor4 Factor4: Antwerpen en Amsterdam Ingenieurs en financieel experts Energiebesparingsprojecten

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

Management Development Next Level

Management Development Next Level Management Development Next Level NFMD congres 27 januari 2015 Marcel Knotter 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? Quiz Vraag 1 Wat is ca. de omvang van management- en A. $50-60 miljoen B. $500-600 miljoen

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

Marktverslag Week 4. Power NL. Power BE. Power DE. Gas TTF. Crude Oil. Coal. Emissierechten. Weer & temperatuur. Macro economisch. Bullish.

Marktverslag Week 4. Power NL. Power BE. Power DE. Gas TTF. Crude Oil. Coal. Emissierechten. Weer & temperatuur. Macro economisch. Bullish. Verwachtingen voor week 4 Verwachtingen Komende week Power NL Power BE Power DE Gas TTF Crude Oil Coal Emissierechten Weer & temperatuur Macro economisch Bullish Neutraal Bearish 1 Power NL Power NL, spot

Nadere informatie

Production technology & mechatronics. Bedrijfsgroep Industrial Automation

Production technology & mechatronics. Bedrijfsgroep Industrial Automation Production technology & mechatronics Bedrijfsgroep Industrial Automation 4 Vlaanderen Wallonië Brussel Beleidscellen 14 Business Communities 1700 leden ICT Building Technology Contracting Materials Technology

Nadere informatie

13 september 2012 Biomass possibilities for closing the loop on-site. Francies Van Gijzeghem

13 september 2012 Biomass possibilities for closing the loop on-site. Francies Van Gijzeghem 13 september 2012 Biomass possibilities for closing the loop on-site Francies Van Gijzeghem INHOUDSTAFEL 1. Wie is ODE 2. Hout is goed voor het klimaat 3. Biomassa-conversie voorbeelden van installaties

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Beschouwingen over de invoering van smart metering in Brussel

Beschouwingen over de invoering van smart metering in Brussel Compteurs évolués Beschouwingen over de invoering van smart metering in Brussel Michel Quicheron Seminarie BRUGEL 1 april 2009 01/04/2009 1 Samenvatting 1. De slimme meter (smart meter): definitie, wettelijke

Nadere informatie

Heating the Flowers. A Cooperation of FloraHolland, HVC and Westland Infra

Heating the Flowers. A Cooperation of FloraHolland, HVC and Westland Infra Heating the Flowers A Cooperation of FloraHolland, HVC and Westland Infra Agenda 2 FloraHolland Shareholders Project in a nutshell Coöperatie 3 Kwekerscoöperatie met als doel: Krachtenbundeling en versterking

Nadere informatie

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen

Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Hoe gaan we het in Groningen doen? De Energiekoepel van de Provincie Groningen Froombosch Frans N. Stokman frans.stokman@grunnegerpower.nl 28 mei 2013 Hoe realiseren wij duurzaamheid? Decentrale duurzame

Nadere informatie

Europees beleid warmtenetten

Europees beleid warmtenetten Europees beleid warmtenetten Energik studiedag, 28/5/2015 Antwerp Expo Bart MARTENS Beleidsadviseur EP Consultant Smart Matters Belang van gebouwenverwarming in EU energie- en klimaatbeleid (1) Belang

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel?

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? Duurzaam ondernemen in Vlaanderen Studienamiddag Roeselare Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? 18 juni Michel Davidts warmteontwikkelingen Kader Restwarmtegebruik maakt

Nadere informatie

Het gebruik van RFID als ondersteunende technologie voor Track&Trace in een vers supply chain

Het gebruik van RFID als ondersteunende technologie voor Track&Trace in een vers supply chain Het gebruik van RFID als ondersteunende technologie voor Track&Trace in een vers supply chain Dirk Vercammen, Director Europe - Region West 29 februari 2012 Agenda Euro Pool System? Tracking & tracing

Nadere informatie

WINST DOOR ENERGIE-EFFICIËNTIE: OOK VOOR KMO S?

WINST DOOR ENERGIE-EFFICIËNTIE: OOK VOOR KMO S? Sponsors 1 WINST DOOR ENERGIE-EFFICIËNTIE: OOK VOOR KMO S? 3 4 Programma 15u20 Verwelkoming, door Alain Wayenberg, Manager Agoria Industrial Automation 15u30 Opportuniteiten en nieuwe tendensen voor een

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Partners TNO is een onafhankelijk kennis instituut met meer dan 80 jaar ervaring in technologie

Nadere informatie

IDENTIFICATIE VAN ECONOMISCH POTENTIEEL/TEWERKSTELLING EN SLEUTELSECTOREN VOOR OFFSHORE TECHNOLOGIEËN

IDENTIFICATIE VAN ECONOMISCH POTENTIEEL/TEWERKSTELLING EN SLEUTELSECTOREN VOOR OFFSHORE TECHNOLOGIEËN IDENTIFICATIE VAN ECONOMISCH POTENTIEEL/TEWERKSTELLING EN SLEUTELSECTOREN VOOR OFFSHORE TECHNOLOGIEËN Identificatie +/- 250 ondernemingen werden geïdentificeerd met potentiële interesse voor windenergie:

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen

Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen Mondiale en Europese energie trends Uitdagingen, prioriteiten en kansen 28/09/2015 Kees van der Leun Klimaat raakt al ontwricht bron: John Mason, skepticalscience.com bron: Guardian 2 100% duurzaam? Energie-efficiëntie

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

D1 Making City. Louis Bekker. Voorzitter: Peter Pol Stadsontwikkeling Rotterdam / MCD. City Account manager Business development, Siemens

D1 Making City. Louis Bekker. Voorzitter: Peter Pol Stadsontwikkeling Rotterdam / MCD. City Account manager Business development, Siemens D1 Making City Louis Bekker City Account manager Business development, Siemens Voorzitter: Peter Pol Stadsontwikkeling Rotterdam / MCD MCD Congres: The Art of Making Cities 10 april Making City Louis Bekker

Nadere informatie

Van een slim project naar een slimme financiering. Hasselt, 29.03.2014 Hayen Francis, Smart Cities & Sustainable Development

Van een slim project naar een slimme financiering. Hasselt, 29.03.2014 Hayen Francis, Smart Cities & Sustainable Development Van een slim project naar een slimme financiering Hasselt, 29.03.2014 Hayen Francis, Smart Cities & Sustainable Development Een duurzaam project? Meerdere definities & benaderingen mogelijk Belangrijk

Nadere informatie

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Eelco Smit Philips Consumer Lifestyle 29 maart 2012 Een sterke diverse industriële groep leading

Nadere informatie

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven RDM Centre of Expertise Innovatie motor voor Stad en Haven https://www.youtube.com/watch?v=ubghpqsittc RDM Centre of Expertise RDM Centre of Expertise is een broedplaats waar studenten, onderzoekers/lectoren

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98

Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98 Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98 Level 4 Business Planning & Logistics ISA-99 beveiliging binnen het control domain Level 3

Nadere informatie

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland

Windows Server 2003 EoS. GGZ Nederland Windows Server 2003 EoS GGZ Nederland Inleiding Inleiding Op 14 juli 2015 gaat Windows Server 2003 uit Extended Support. Dat betekent dat er geen nieuwe updates, patches of security releases worden uitgebracht.

Nadere informatie

Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be. Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil?

Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be. Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil? Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil? Leuven, woensdag 6 april 2011 Content Evolution of energy consumption in buildings Challenges

Nadere informatie

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Menu 1. Het platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network 2. New

Nadere informatie

Vlaamse Complementariteit. SET5Y Ronnie Belmans

Vlaamse Complementariteit. SET5Y Ronnie Belmans Vlaamse Complementariteit SET5Y Ronnie Belmans EnergyVille en Campus EnergyVille EnergyVille = samenwerking tussen VITO, KUL en IMEC in onderzoek, ontwikkeling en valorisatie Geïmplementeerd via samenwerkingsovereenkomsten

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Duurzaamheid in de industrie en de tertiaire sector. Yves Surmont & Kristof Descheemaeker 25 maart 2010

Duurzaamheid in de industrie en de tertiaire sector. Yves Surmont & Kristof Descheemaeker 25 maart 2010 Duurzaamheid in de industrie en de tertiaire sector Yves Surmont & Kristof Descheemaeker 25 maart 2010 Inhoud In vogelvlucht door duurzaamheid Wat is duurzaamheid Historiek BREEAM: wat, hoe en waarom?

Nadere informatie

[ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR. Over Ascom Harry Wassens 13-10-11 Ascom (Nederland) B.V.

[ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR. Over Ascom Harry Wassens 13-10-11 Ascom (Nederland) B.V. [ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR 1 ASCOM Ascom employs about 2.300 people worldwide Ascom has subsidiaries in 20 countries In H1/2011 Ascom generated revenues of 253.1 MCHF with an EBITDA margin

Nadere informatie

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING NIEUWE VISIE OP ZONREGELING Zon en daglicht regeling als deel van de energieprestaties in gebouwen Peter Winters President of the European Solar Shading Organization Director Shading & Building Dickson

Nadere informatie

Discussie over voor- en nadelen van windenergie

Discussie over voor- en nadelen van windenergie Argumenten in het maatschappelijke debat en de politieke besluitvorming rondom wind op zee Mogelijkheden en beperkingen van MKBA s 04/11/2014, KIVI, Den Haag Discussie over voor- en nadelen van windenergie

Nadere informatie

Verstevigen van je positie als MD adviseur

Verstevigen van je positie als MD adviseur Verstevigen van je positie als MD adviseur Workshop voor de NFMD 21 november 2013 Monique van der Meer en Jessica Godijn Agenda 9.00 9.15 Opening NFMD door Myrte Ferwerda 9.15 9.45 Veranderingen en gevolgen

Nadere informatie

Seminar Hygiënisch Ontwerpen & Aandrijftechniek

Seminar Hygiënisch Ontwerpen & Aandrijftechniek Seminar Hygiënisch Ontwerpen & Aandrijftechniek Ing. Folkert Hettinga Industry Sales Manager Food & Beverage, Agriculture 2 Oktober 2014 Hal 10, stand D24 Hygiënisch ontwerp houdt de boel heel maar dan

Nadere informatie

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn!

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Roadmap DURABILIT Drivers and barriers Refurbishment, hergebruik en grondstoffen Footprint reductie door hergebruik Value matrix Succesfactoren Discussie DURABILIT

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie