Overlevingsstrategieën van sociale netwerken in het domein van de Publieke Sfeer.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Overlevingsstrategieën van sociale netwerken in het domein van de Publieke Sfeer."

Transcriptie

1 Overlevingsstrategieën van sociale netwerken in het domein van de Publieke Sfeer. Kees Winkel, Hogeschool Utrecht Januari 2013 Samenvatting. Een groot aantal online sociale netwerken en communities bevindt zich in het domein van de publieke sfeer en zijn derhalve niet alleen zichtbaar maar ook toegankelijk. Deze openheid van sociale netwerken kan vervelende consequenties hebben voor de leden van die netwerken; buitenstaanders kunnen ongevraagd toetreden met niet-netwerk-integere bedoelingen. De vraag is wat de grenzen van toetreding tot en infiltratie in de netwerken zijn; wat kunnen en/of mogen buitenstaanders wel en wat niet en met name hoe kunnen sociale netwerken zich wapenen tegen deze ongewenste infiltraties. Daarbij speelt de regulering binnen netwerken op verschillend niveau, zowel in de fysieke (Plaats) als de virtuele (Ruimte) wereld een belangrijke rol. Deze regulering kan zowel formeel van aard zijn (Dean), het kan doelen op protocol (Galloway) om veiligheid af te dwingen, of het kan zelfregulerend zijn waarbij de nadruk ligt op intrinsieke overlevingsstrategieën van het netwerk. In het laatste geval spreken wij dan over het netwerk als een immuunsysteem. In dit kader bespreek ik in dit artikel Sloterdijk s Chronolatrie in de ruimte, de grens-transcendente infiltratiemogelijkheden van onze netwerken en refereert het aan de Actor Network Theory van Bruno Latour. Dit artikel sluit af met een discussievoorstel voor de centrale vraag wat zijn de overlevingsstrategieën van sociale netwerken in de publieke sfeer? Kernwoorden: Publieke Sfeer; Sociaal Netwerk; Ruimte, Plaats, Immuunsysteem; Chronolaterie; Overlevingsstrategie Inleiding Op 16 februari 2012 noteert journaliste Heleen van Lier in de Volkskrant dat de toekomst van het delen van (persoonlijke) content ligt in het geautomatiseerd delen. Centraal in haar artikel staat het begrip Frictionless Sharing dat enkele maanden eerder werd geïntroduceerd door Social Network Site Facebook en waarover tijdens de Social Media Week in London werd gedebatteerd door afgevaardigden van Facebook, Reuters, Nokia en Microsoft. Frictionless Sharing, zo 1

2 meende het debatpanel, is niet meer weg te denken uit onze digitale samenleving. Toepassing van de technologie is eenvoudig. Na een eenmalige goedkeuring deelt de gebruiker data met anderen in gelinkte media. Frictionless Sharing is een relatief nieuw begrip dat kan worden beschouwd als een vorm van geautomatiseerde hyperlinkability ; de gebruiker geeft de (Internet)dienst goedkeuring automatisch bepaalde data (informatie) op andere (Internet)diensten te publiceren. Een relatief nieuw voorbeeld hiervan zijn de annonces op een Facebookpagina dat een vriend op een bepaald moment luistert naar een bepaald nummer van een bepaalde band op Spotify. De term Frictionless Sharing werd tijdens de F8 Developers Conferentie in 2011 door Facebook s grondlegger Mark Zuckerberg geïntroduceerd met als verklaring dat het een "real-time serendipity in a frictionless experience" zou bewerkstelligen, een actuele toevallige ontdekking in een wrijvingsloze ervaring (Shayon, 2011). Volgens de panelleden gaat het geautomatiseerd delen via sociale media niet meer weg en wordt het steeds meer een tweede natuur van mensen. Dat kan ertoe leiden dat Facebookleden hierdoor met veel te veel oninteressante informatie worden overspoeld, aldus de vertegenwoordiger van Facebook tijdens het paneldebat. Facebook tracht dit op te lossen door profielpagina s te personaliseren door de gebruikers voorkeuren te laten bepalen waardoor datastromen worden gespecificeerd: ieder website kan gepersonaliseerd worden op basis van individuele voorkeuren en wat vrienden hebben aangeraden, stelt van Lier in haar artikel. Ontwikkelingen als deze dienen kritisch te worden benaderd. De vraag is immers wie er daadwerkelijk baat heeft bij zoiets als Frictionless Experience. Het ligt in de aard van het Business Model van Facebook profielen te hyper-actualiseren; hoe meer de organisatie weet over individuele gebruikers van de dienst, hoe exacter, preciezer en persoonlijker adverteerders de gebruiker een aanbod kunnen doen. Dat is immers, vanuit de aanbieder gezien waar het om draait Nu kan gesteld worden dat de mogelijkheid van Frictionless Experience door gebruikers kan worden uitgezet ; men is immers niet verplicht toe te staan dat één annonce wordt geplaatst op verschillende media. Maar hoe vaak wordt een gebruiker niet verzocht in te loggen via Facebook? En hoeveel van deze gebruikers weten dat, indien zij inloggen via Facebook, zij dezelfde informatie delen op andere social media en dat de eigenaren van die sociale media direct zijn aangesloten (tapped-in) op de profielen van de leden en dus worden voorzien van hoogstpersoonlijke profielgegevens waar men eerder geen of nauwelijks toegang toe had? En juist dit gegeven, onwetendheid en onkunde over de gevolgen van zoiets ogenschijnlijk eenvoudigs en onschuldigs als de handigheid in te loggen via Facebook (media-illiteracy) is één van de grondvesten van het (commerciële) succes van toonaangevende mainstream sociale media als Facebook; de gebruiker weet vaak niet beter. Een tweede voorbeeld betreft grensoverschrijding in termen van het inwinnen van individuele gegevens zoals wachtwoorden en gebruikersnamen. Onder de kopregel Twitter-accounts gehackt meldt PCN Web medio 2012 dat op meer dan namen en inloggegevens van Twitter-accounts waren geplaatst. Naar zeggen van de Twitter heeft de getroffen gebruikers benaderd met het verzoek een nieuw wachtwoord in te stellen. Om het 2

3 bericht verder te citeren: Gebruikers van Twitter ontvangen regelmatig een Engelstalig berichtje van een bekend persoon die zegt dat er iemand iets onaardigs over jou vertelt. Klik je op de link in het berichtje, dan beland je meestal op een goed nagemaakte nep-twittersite, waar je vervolgens je gebruikersnaam en wachtwoord moet invoeren om het nare berichtje te lezen. Of de gegevens die op pastebin.com staan ook op deze manier zijn verkregen, is onbekend. Op de lijst zoals die op pastebin.com is gezet, gaat het volgens Twitter voor een groot deel om spam-accounts. [Twitter] onderzoekt hoe het lek is ontstaan en gaat maatregelen nemen om dit in de toekomst te voorkomen. Het Sociaal Cultureel Planbureau zoomt in haar rapport Kinderen en internetrisico s in op het fenomeen sexting via het internet. De auteurs halen Katzman 2010; Lenhart 2009; Sacco et al. aan die onderzoek hebben verricht naar seksgerelateerd kinder- en jongerengedrag. Sexting is de online uitwisseling van seksueel getinte boodschappen, bestaande uit obscene tekst dan wel naaktfoto s die jongeren van zichzelf maken. Sexting is een Engelstalige samenvoeging van de termen sex en texting (het sturen van berichten). Hoewel zulke communicatie onderdeel kan zijn van de leefwereld van jongeren, waarin zij hun seksualiteit en intimiteit ontwikkelen, kan zij door betrokkenen toch als vervelend of pijnlijk worden beleefd en ongewenst bij derden terechtkomen. De seksuele boodschappen kunnen tussen vrienden uitgewisseld worden of op bijvoorbeeld sociale netwerksites worden geplaatst. In beide gevallen kan de inhoud zonder medeweten van de zender gekopieerd worden naar andere communicatievormen, waardoor de sociale impact ervan groot kan zijn en lang zichtbaar kan blijven (Sonck & de Haan, 2011). Dergelijke voorbeelden van ongewenste penetratie in en grensoverschrijding van sociale netwerken roepen de vraag op hoe en in welke mate gebruikers van sociale netwerken, zeker die netwerken die zich op enigerlei wijze tonen aan het grote publiek en als zodanig zich bevinden in de publieke sfeer, zich kunnen wapenen tegen de gevolgen van dit soort praktijken. En als deze sociale netwerken zich wensen te wapenen, wat zijn dan de overlevingsstrategieën van sociale netwerken in de publieke sfeer? Om deze vragen te kunnen beantwoorden, zullen wij eerst een aantal basisbegrippen toelichten om vervolgens een viertal basale overlevingsstrategieën te distilleren. In het laatste deel van dit artikel lever ik een bijdrage aan de discussie omtrent de ethische aspecten van het fenomeen en stel ik voor deze grondbeginselen van overleving van sociale netwerken in de publieke sfeer verder te onderzoeken en uit te werken. Sfeer, Ruimte en Plaats Sfeer gaat volgens Peter Sloterdijk over de plaats die de mens in de wereld inneemt. Het leven voltrekt zich niet alleen in de tijd, in termen van tijd, maar vooral in de ruimtelijkheid. In de negentiende en twintigste eeuw werd er veel macht toegedicht aan tijd ( time is money ) en daardoor krijgen wij soms de indruk dat wij in een permanente momentopname leven, een chronologisch tussenstadium tussen vroeger (toen alles beter was) en de toekomst (als alles beter is). Dat is, wat Sloterdijk de Chronolatrie van de Sfeer noemt, een transcendentie in tijd en ruimte, noem het grensverkeer: 'De ruimte wordt slechts beschouwd als een kwaad dat snel overwonnen moet worden. De ervaringen van het grensoverschrijdende waren- en kapitaalverkeer en van het toerisme 3

4 worden genegeerd. Men vergeet de ruimte te denken (Sloterdijk 2009). Ruimte is volgens de Chinees-Amerikaanse geograaf Yi-Fu Tuan een abstract begrip voor een complexiteit van ideeën. Mensen uit verschillende culturen verschillen in hoe zij de wereld opdelen, waarden hechten aan die werelddelen en hoe dat wordt gemeten. De manieren waarop ruimte wordt verdeeld varieert enorm in gecompliceerdheid en verfijning evenals de beoordelingstechnieken voor afstand en grootte van de ruimte, de ruimtelijkheid. Er bestaan evenwel meer universele gelijkaardigheden die voortkomen uit de gedachte dat de mens de maat van alles is. Dat wil zeggen, als wij zoeken naar de fundamentele principes van ruimtelijke organisaties vinden wij ze in twee soorten feiten: de gestalte en structuur van het menselijk lichaam en de relaties (dichtbij of ver weg) tussen mensen. De mens organiseert de ruimte vanuit de intieme ervaring met het lichaam en anderen zodat het voldoet aan en voorziet in de biologische noden en sociale relaties (Tuan, P34). Plaats kenmerkt zich als een fysieke omgeving; men wordt omgeven van of omringd door de plaats waar men is. Men ervaart de Plaats waar men zich bevindt; men beziet de Plaats in de individualiteit. Men hoeft Plaats niet op dezelfde wijze te ervaren als anderen; de één kan de plaats waar men zich bevindt als positief ervaren terwijl de ander dat niet doet. Waardering van Plaats hangt sterk af van persoonlijke situaties, smaak, interesse. Dergelijke factoren zijn gerelateerd aan de individuele culturele erfenis en persoonlijke interpretatie van de omgeving. Buchstein (1997) meende, geheel in Habermasiaanse traditie dat, indien wij de claims van de optimisten zouden accepteren, de nieuwe technologie waarschijnlijk wel alle basale vereisten van de normatieve theorie van Habermas over de democratie van de Publieke Sfeer in zich heeft. Het is, zoals hij stelde een universele, antihiërarchische, complexe en eisen-stellende modus van interactie [.] omdat het universele toegang biedt, ongedwongen communicatie, vrijheid van meningsuiting, een onbeperkte agenda, participatie buiten de traditionele politieke instituties om en het genereert publieke opinie door processen van discussie, lijkt het Internet een meer dan ideale spreekbuis (Buchstein 1997). Maar voor Jodi Dean is de publieke sfeer bepaald geen ideaal. Voor haar gaat het niet uit van democratische principes maar is er sprake van een communicatief kapitalisme waarbij men onderworpen is aan een nieuwe kapitalistische orde. Deze orde kan het best worden vergeleken met een marktplaats (Dean, 2003). De vraag is overigens wie de door Buchstein genoemde optimisten van 1997 waren. Een bruikbare karakterisering van de Internetoptimisten wordt gegeven door Adam Thierer. Zo kent deze auteur sociaal culturele karaktertrekken toe als het Internet is samenwerkend, het faciliteert personalisatie, het is een Global Village, heterogeen en bevordert diversiteit van gedachte en expressie. Het net laat zelfactualisering toe, het is een instrument van bevrijding en bekrachtiging en het onderricht de massa s. Volgens dezelfde auteur en hetzelfde lijstje moedigt anonieme communicatie levendig debat en fluitconcerten aan, is er een welkome overvloed aan informatie waarvan gedacht wordt dat het nieuwe kansen om te leren biedt. En vanuit een economisch perspectief meent Thierer dat het Internet uitermate geschikt is voor de Freeconomy dat zich het makkelijkst laat vertalen als de Gratiseconomie, het biedt kansen voor massale samenwerking, het omarmt de creativiteit van de 4

5 amateur benadrukt het belang van open systemen van productie en kent het Wiki-model ; de wisdom of the crowds en de voordelen van crowdsourcing (Therier 2010). Misschien kan het Internet het beste worden begrepen als een omgeving waarbinnen een veelvoud van realiteiten samenkomen. Maar volgens Jodi Dean is dat zeker niet het geval: Het idee van een veelvoud aan relaties is een van de meest dodelijke van onze tijd (Dean 2003). Volgens haar is er maar één realiteit. Het Internet is een omgeving van conflict met een veelvoudigheid in de zin dat er een veelvoud aan benadering van het Internet is waarbij elke benadering een eigen politiek effect heeft dat verder gaat dan die waarvan wordt beweerd dat ze realiteit zijn. Met andere woorden, te beweren dat er meerdere realiteiten zijn, is hetzelfde als in de valkuil vallen van hen die mensen beïnvloeden in de mening dat het Internet een Publieke Sfeer is. En dat is, volgens Dean, de erkenning vermijden van conflicten en tegenstrijdigheden die zich erin manifesteren en het Internet verzadigen en structureren. Maar, bestaat er dan geen Publieke Sfeer? Volgens Hannah Arendt is er een duidelijk verschil tussen de Publieke en de Private Sfeer: Het verschil tussen de Private en de Publieke Sfeer van het leven corresponderen met de domeinen van de huishoudens en de politiek die al minstens sinds de opkomst van de stadstaten evidente, afzonderlijke entiteiten bestaan. Maar de opkomst van het sociale domein dat strikt gesproken noch privaat nog publiek is, is een relatief nieuw fenomeen wiens origine samenvalt met de moderne tijd en dat haar politieke vorm vond in de nationale staat (Arendt, 1958). Volgens de Amerikaanse antropoloog Edward Hall spelen Plaats en Ruimte zich op verschillende niveaus af. Het Macroniveau van de Sensibiliteit geldt als een perceptieniveau van een grotere, niet-individuele omgeving; een macro-perceptie van mensen waarbij Hall vooral uitgaat van de maakbaarheid van de omgeving (straat, buurt, stad) als kwaliteitsnorm van het leven. Daarbij stelt Hall evenals Marc Augé dat de acceptatie, of beter appreciatie, van de omgeving (Plaats) een zaak is van het individuele bevallen van die omgeving gebaseerd op culturele codering. Augé noemt dat de representatie van de private anders-zijn (otherness) (Augé, p. 19). Deze etnologische systemen plaatsen de noodzaak hiervan in de kern van de individualiteit, waarmee het onmogelijk is te de vraag van de collectieve identiteit te scheiden van de individuele identiteit. In lijn met deze argumentatie concluderen zowel Hall in de jaren zestig van de vorige eeuw als Augé aan het einde van de twintigste eeuw dat Plaats een individueel waargenomen (fysieke) omgeving is. Deze fysieke omgeving heeft een doel omdat mensen hem waarnemen en hem dus zowel mentaal als fysiek vormen. Plaats is derhalve altijd tastbaar. Augé spreekt i dit kader over de representatie van het private anders-zijn ( otherness ) dat voortkomt uit de noodzaak van individualiteit. Dit gegeven maakt het volgens hem onmogelijk om de vraag van collectieve individualiteit los te zien van collectieve individualiteit (Augé, p. 19). Sferen, of om het discours van Peter Sloterdijk aan te halen, Sferologie, is de theorie van de mens en Ruimte. Het is, om een neologisme van Sloterdijk te noemen, een Chronolatrie in de Ruimte, een 5

6 grens doorschrijdende beweging, een transcendentie of, concreter, verkeer tussen entiteiten van ruimten. Deze entiteiten kennen in het werk van Sloterdijk de metafoor van schuim. Schuimbellen van verschillend formaat creëren met elkaar een bijna amorfisch geheel van verschillende sferen, individueel als in de kleinste schuimbellen, groter als micro-samenlevingen in bijvoorbeeld huishoudens en hele grote bellen als analogie van steden, landen wellicht. Parallel aan deze 'chronolatrie' zoals Sloterdijk het beschrijft ontkent men de ruimte: 'Men beziet Ruimte als een kwaad dat overwonnen moet worden. Volgens Sloterdijk zijn wij bang voor de Ruimte zoals wij eigenlijk, diep in ons hart, bang zijn voor grensoverschrijdend verkeer, toerisme, goederenen kapitaalverkeer. Wij zijn vergeten hoe wij de ruimte kunnen denken, de Ruimtelijkheid van de Sferen met als basisgedachte dat 'wie in de wereld is, ook altijd in een 'sfeer' is'. Dit nu is een essentiële pre-rekwisitie om te kunnen begrijpen op welke wijze nieuwe media ons leven beïnvloeden en, daaruit voortvloeiend, hoe wij ons leven derhalve reguleren. Regulering betekent niet persé het voorschrijven en handhaven van formele regels (wetten, verordeningen), het kan ook duiden op functionele, operationele systemen waarin mensen kunnen participeren en zich een deel van de groep voelen; sociaal protocol wellicht. Regulering in deze betekenis van het woord dient dan te worden gezien als een projectie van veiligheid, een gevoel van immuniteit van het individu, de groep en zelfs uitdijend, grotere gemeenschappen (steden, landen, de wereld) of, zoals Sloterdijk dit noemt, de scheppende poging van het systeem, de sfeer die groepen bijeen houdt. Immuunsystemen, met schuim (zeepbellen) als metafoor, kunnen worden beschouwd als de visualisering van veiligheid. In het begin van de mensheid was de stam de sfeer van immuniteit en samenzijn was de metafysische eenheid om ons te beschermen. De stam werkt als een sociaal netwerk, een fluïde construct van individuele bellen die aan elkaar grenzen en die gezamenlijk een groter geheel vormen. Zo een groter geheel van bellen in haar grootste vorm spreekt Sloterdijk over Globen is ook weer een immuunsysteem dat in dit geval opgebouwd is uit verschillende kleinere bellen (cellen, zo men wenst). De mens groepeert. De mens creëert groepen om zich heen. Families, sportclubs, scholen, politieke partijen, kerkelijke gemeenten, de lijst van menselijke groepering is te lang om hier te noemen. En telkens gaat het om groepering met als wezenlijk kenmerk communiteit van de individuele leden. Deze groepering biedt de gemeenschap veerkracht (zoals een dot schuim agiel, beweeglijk, is) en dat biedt de mogelijkheid voor de groep om de starre totalisering van de maatschappij het hoofd te bieden. In deze agiliteit schuilt een intrinsieke overlevingsstrategie van sociale netwerken, zoals ik verderop in dit artikel zal bespreken. Evenwel beïnvloeden imperatieve signalen van indringers in onze immuunsystemen ons. We ontvangen die signalen via media. Ideeën, gedachten, wensen en zelfs sublimatische opdrachten worden ingezet in macrosferen via massamedia, vrij toegankelijk in de Publieke Sfeer, om uiteindelijk neer te dalen in de microsferen van immuunsysteem-eigen media zoals clubgebouwen, schoolgebouwen of Facebookpagina s en verder; de intimiteit van het individu. Dit is bijvoorbeeld wat er gebeurt in het proces van reclamemaken: de chronolatrie grens-transcendent verkeer van die ideeën, gedachten, wensen enzovoorts, heeft een dualistisch karakter want ondanks het feit dat het individu of de communiteit niet altijd indringers wenst, is totale afsluiting schier onmogelijk. 6

7 Anderzijds biedt de beweeglijkheid van het schuim ons bepaalde agency om non-conformistisch te denken en te handelen.; de mens wil in principe vrij en uniek zijn, los van de groep waartoe men zich rekent of gerekend wordt. Vrijheidsdrang en uniciteit van het individu of, hoger, van de groep, kan als zodanig worden beschouwd als een overlevingsstrategie zij het dat het handelend vermogen, de agency volgens Latour, wordt beperkt door het gelijktijdige menselijk imitatiegedrag, de confirmatie aan rolfiguren en de veilige keuze van de middelmatigheid. Dat is op zijn minst een interessant gedragsfenomeen waarvan de paradoxale kern is dat wij confirmeren om niet te confirmeren; wij tonen een bepaalde weerstand naar de sfeer, de communiteit, waartoe wij wensen te behoren. Deze weerstand behoeft evenwel niet negatief te worden geïnterpreteerd. Het gaat immers vooral om de chronolatrie, het indringen van sfeerloze signalen en elementen, vreemde elementen die zich willen nestelen in ons zeepbubbel, onze sfeer. Het is om deze reden dat het sociale netwerk in haar immuunsysteem een derde overlevingsstrategie moet kiezen, die van het fit zijn. Fit zijn is een treffende allegorie die door Sloterdijk wordt aangehaald.: een fit systeem is een agiel en open xenofiel systeem: Xenofilie is, zolang je niet persoonlijk verantwoordelijk bent, een fijne houding. Je wordt dan een vriend van de menselijke soort. Je zegt over jezelf: ik heb een heel goede vriend, de menselijke soort, maar ik nodig hem nooit uit, want hij eet te veel. Ik vermijd iedere vorm van direct contact. De reactie op dit slechte geweten is de openlijke vorm van xenofobe politiek.'' (Stein, 2006). Deze xenofobie leidt tot een groepsautisme en non-resistentie waardoor de groep, het sociale netwerk, uiteindelijk oplost in de smeltkroes van de algemeenheid. Tijdens dit proces zal noch de groep (de sfeer) noch het individu ware bedreiging van pseudo-bedreiging kunnen ontwaren, noch zal men de eigen fouten kunnen herkennen. In dat proces speelt communicatie een essentiële rol. In deze herkenning en de erkenning van de eigen tekortkomingen van een sociaal netwerk vinden wij een vierde overlevingsstrategie. Naast netwerk-intrinsieke overlevingsstrategieën, dient ook nagedacht te worden over het aspect van extrinsieke strategie-vorming. Het betreft hier protocol en regulering; de set formele afspraken over wat wel en niet toegestaan is in termen van sociaal netwerken-benadering en toetreding; de legitimiteit van de relatie. Regulering, legislatie op verschillend hiërarchisch niveau, en protocol zijn hierin, naast toezicht, sleutelwoorden. Alexander Galloway omschrijft protocol als elke vorm van correct of zuiver gedrag binnen een specifiek systeem van conventies (Galloway 2004). Protocol is dus een centrale gedachte in termen van het reguleren van sociale etiquette en is gebaseerd op regels, conventionele regels die de set van mogelijke gedragspatronen binnen een heterogeen systeem aanstuurt. Dus, protocol ie een techniek om vrijwillige regulatie in een bepaalde omgeving te bewerkstelligen (Galloway, 2004). Overlevingsstrategieën voor Sociale Netwerken in het domein de Publieke Sfeer Zowel Sloterdijk als Latour ontwikkelden hun denken vanuit een maatschappelijk engagement met het doel een bijdrage te leveren aan een betere wereld. Daarbij meent Latour dat het sociale niet gezien kan worden als een soort materiaal of domein want meer dan de indicatie geven van wat er al is, wat al geassembleerd is. Sociaal en ook het sociale van netwerken heeft 7

8 wat hem betreft twee connotaties, die van het proces van assembleren van elementen en de distinctie van anderen (materialen) (Latour, 2005). Het gaat evenwel in dit artikel niet over de Latouriaanse dynamiek van het onderzoek, het schrijven beschrijven van actoren en relaties. Dat proces het uitvoeren van de Actor Network Theory wordt hier voorgesteld als een vervolgonderzoek op deze veralgemeniseerde tekst. Sociaal in deze context betreft dan de interactiviteit van de mens, een neutrale connotatie. Latour beschouwt het adjectief als een gestabiliseerde status, een bundel van connecties die te zijner tijd tot een nieuw fenomeen kunnen leiden. Maar momenteel betekent het woord voor Latour niet meer of minder dan adjectieven met de betekenis van houten of ijzeren ; een bijna stoffelijke bijvoegelijkheid. Sloterdijk, die de metafoor van schuim hanteert om zijn denken kracht bij te zetten, gaat hierin verder door deze bijvoegelijkheid te koppelen aan items als globalisering en (maatschappelijke) weerstand (immuniteit). En zowel Latour als Sloterdijk menen dat verandering van de status van de wereld niet perse als utopische gedachte van verbetering gerealiseerd kan worden vanuit de sociale relaties. Maar geeft dit een antwoord op de centrale vraag in dit artikel wat de overlevingsstrategieën van sociale netwerken in de publieke sfeer zijn? Om infiltratieve excessen te voorkomen en sociale netwerken dus te wapenen tegen subversie en slecht-bedoelde grensoverschrijding van sociale netwerken die zich tonen in de Publieke Sfeer, werd eerder al een viertal overlevingsstrategieën genoemd. Opsommend zijn deze: 1. Agiliteit, beweeglijkheid van de sfeer (het individu, de groep en het individu in de groep). Agiliteit betekent in deze tevens flexibiliteit van het netwerk. Zoals een dot schuim beweegt en toch één geheel blijft, zo zal de agiliteit van een sociaal netwerk een bepaald continuüm bewerkstelligen. 2. Vrijheidsdrang en uniciteit van het individu en hoger, van de groep, als overlevingsstrategie. Deze strategie staat haaks op het imitatiegedrag van mensen in groepsverband. Het durven ontstijgen van dit gedrag leidt tot een bepaalde mate van uniciteit die uiteindelijk zou kunnen leiden tot onaantastbaarheid. 3. Fitheid van het individu en de groep als overlevingsstrategie. Fitheid heeft te maken met weerstandsvermogen. Een sociaal netwerk dat zich te zeer tracht af te sluiten van de omgeving en dus geen grensoverschrijding toelaat, zal als het ware wereldvreemd worden en elk gedrag dat het niet herkent afwijzen. Dit kan leiden tot intolerantie en uiteindelijk xenofobie. Teveel grensoverschrijding waardoor bijvoorbeeld de uniciteit van het sociale netwerk in het gedrang komt, is de tegenpool hiervan en levert leidt tot gehele versmelting met de omgeving (sfeerloosheid). 4. Herkenning en erkenning van de eigen tekortkomingen van het individu en het sociaal netwerk (sfeer) als overlevingsstrategie. Indien het sociale netwerk zich bewust is van haar positie als sfeer in een groter geheel, kan zij zich wapenen tegen hostiliteit en ongewenste grensoverschrijding in het netwerk. Juist de herkenning en erkenning van de tekortkomingen en verbeteren vormen misschien wel de meest krachtige overlevingsstrategie. Het besef leeft dat dit vier nog relatief abstracte en in ieder geval hoofdzakelijke strategieën zijn en dat deze opsomming nog de toets van de kritiek dient te overleven. Ik beveel verder onderzoek aan, ontwikkeling en verfijning van de overlevingsstrategieën door onder andere 8

9 discoursonderzoek naar grensoverschrijding en bestaande strategieën uit te voeren. Dit onderzoek dient zich te richten op zowel strategievorming van binnenuit het social netwerk als van buiten af. Referenties Arendt, Hannah. The Human Condition. 2nd ed. Chicago: The University of Chicago Press, Print. Augé, M. (1995) Non places: Introduction to an Anthropology of Supermodernity. London: Verso Boersma, M. (2012) Twitter-accounts gehacked. twitter-accounts-gehackt.html Buchstein, H., (1997) Bytes that Bite: The Internet and Deliberative Democracy.Constellations 4, no. 2. Dean, J. (2003). Why the Net Is Not a Public Sphere. Constellations, 10(1), pp Oxford: Blackwell Publishing. Friedland, Lewis A., Hernando Rojas, and Thomas Hove The Networked Public Sphere. Javnost The Public 13 (4): Galloway, Alexander. (2004). Protocol: How Control Exists After Decentralization. Cambridge, MA: MIT. Habermas, J. (2001) The Public Sphere: An Encyclopedia Article In Kellner, Douglas M., edited by M. G. Durham. Malden, MA: Blackwell. Habermas, Jürgen. (1996) The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry into a Category of Bourgeois Society. Cambridge: Polity Press. Hall, E. T. (1966) The Hidden Dimension. New York: Anchor Books. Jans, E., (2009) Peter Sloterdijk: Schuim. 1 juni Web. =990&maand=6&jaar=2009 Knox, Hannah, Mike Savage, and Penny Harvey. (2006) Social Networks and the Study of Relations: Networks as Method, Metaphor and Form. Economy and Society 35 (1): Latour, Bruno. (2005) Reassembling the Social: An Introduction to Actor-Network-Theory. Oxford: Oxford University Press. Lier, H. van (2012) De toekomst van sociale media is geautomatiseerd delen: handig maar soms ook gênant Media/article/detail/ /2012/02/16/Detoekomst-van-sociale-media-is-geautomatiseerddelen-handig-maar-soms-ook-genant.dhtml Rauschenbach, R. (2011) How to Govern the Universalizing Community: Peter Sloterdijk s Concept of Co-Immunism. 6 th ECPR General Conference, University of Iceland. 25 th 27 th August 2011, Reykjavik. Zurich. Shayon, S. (2011). Facebook unveils timeline for Frictionlsee Serendipity. Announcement.aspx Sloterdijk, P. Sferen. (2009) Vertaling H. Driessen. Amsterdam: Uitgeverij Boom. Sonck, N. en Haan, J. de. (2011) Kinderen en internetrisico s. EU Kids Online onderzoek onder 9-16-jarige. Sociaal Cultureel PLanbureau, Den Haag internetgebruikers in Nederland Stein, Y. (2010). Peter Sloterdijk / Mijn goede vriend: de menselijke soort /2006/06/29/Peter-Sloterdijk-Mijn-goedevriend-de-menselijkesoort.dhtml?utm_source=scherm1&utm_medium=b 9

10 utton&utm_campaign=cookiecheck bezocht 18 januari 2013, Therier, A. (2010). bezocht 14 januari 2013, Tuan, Y.F. (2008) Space and Place. The Perspective of Experience. Minneapolis, London, University of Minnesota Pres 10

11 11

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Revision Questions (Dutch)

Revision Questions (Dutch) Revision Questions (Dutch) Lees pagina s 1-44 van New Media: A Critical Introduction (2008). Maak bij het lezen de onderstaande vragen. Print je antwoorden uit en lever deze in bij de Vergeet niet je naam

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Undercover in de online wereld. From Wikipedia, the free encyclopedia. Tereza

Undercover in de online wereld. From Wikipedia, the free encyclopedia. Tereza 5.1. Undercover in de online wereld Anonimiteit Men spreekt van anonimiteit als de identiteit van een persoon niet bekend is of als hij die niet bekend wenst te maken. 22 Probeer het verhaal te achterhalen

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Gesprekken zonder einde

Gesprekken zonder einde Gesprekken zonder einde sociale media vanuit interactieperspectief Nijmegen, 2 oktober 2010 Noelle Aarts, Universiteit van Amsterdam Wageningen Universiteit Enkele cijfers 82 % van alle dertigers in Amerika

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing Probleemomgeving De exponentiële opkomst van smart phones, met als (voorlopige) koploper de iphone van

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo. Graaf Huyn College 19 november. drs. L.A.E.C. Brüll

Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo. Graaf Huyn College 19 november. drs. L.A.E.C. Brüll Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo Graaf Huyn College 19 november drs. L.A.E.C. Brüll On en offline identiteit @LodewijkBrull lodewijk.brull@aboutlife.eu Kenmerken sociale media Sociale media

Nadere informatie

Wij, de overheid - samenvatting

Wij, de overheid - samenvatting Wij, de overheid - samenvatting Inleiding: de complexe overheid Overal waar een grens wordt gelegd, ontstaat behoefte aan samenwerking en kennisuitwisseling over die grens heen, binnen organisaties, tussen

Nadere informatie

Telenet Mobiel DNA survey. Opvallende resultaten

Telenet Mobiel DNA survey. Opvallende resultaten Telenet Mobiel DNA survey Opvallende resultaten Het mobiele DNA van de Belgische vrouw Fashion Relaties en seksualiteit Werk en vakantie Algemeen gebruik Waarom dit onderzoek? Telenet is vrij nieuw op

Nadere informatie

Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen. Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs

Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen. Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs Feiten New York 13 december 2006 Verdrag + Optioneel Protocol (rechtsbescherming)

Nadere informatie

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD 2 I Het Boeken Manifest De Europese en Internationale Federatie van Boekhandels (EIBF) vertegenwoordigt

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Als hoogleraar Publieke Innovatie aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Albert Meijer vernieuwing in de publieke sector. Open Overheid en Open Data maken

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Hoe profileer je jezelf met behulp van sociale media? Juliette van der Wurff @juulvdwurff

Hoe profileer je jezelf met behulp van sociale media? Juliette van der Wurff @juulvdwurff Hoe profileer je jezelf met behulp van sociale media? Door: Juliette van der Wurff @juulvdwurff Juliëtte van der Wurff @juulvdwurff HBO MWD Hogeschool de Horst Zuwe Maatschappelijk Werker, trainer en Projectleider

Nadere informatie

Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord

Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord Defintie SocialMedia is een verzamelbegrip voor online platformen waar de gebruikers, zonder of met minimale tussenkomst van een professionele

Nadere informatie

Prof.dr. Marcel Veenswijk 6 oktober 2014

Prof.dr. Marcel Veenswijk 6 oktober 2014 Prof.dr. Marcel Veenswijk 6 oktober 2014 Wat weten we nu wezenlijk van fundamentele veranderingen binnen sectorale velden??? Hoe helpen ervaringen uit het verleden ons bij vormen projectpartnerschappen?

Nadere informatie

WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT

WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT Posities als antecedenten van management-denken over concernstrategie ACHTERGROND (H. 1-3) Concernstrategie heeft betrekking op de manier waarop een concern zijn portfolio

Nadere informatie

Social Mediaprotocol

Social Mediaprotocol Social Mediaprotocol Versie: februari 2014 Voorgenomen besluit : maart 2014 Behandeld in MR : juni 2014 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Social media... 4 1.1 Algemeen... 4 1.2 Inzet social media op het

Nadere informatie

Van mij. Een gezicht is geen muur. Jan Bransen, Universiteit Utrecht

Van mij. Een gezicht is geen muur. Jan Bransen, Universiteit Utrecht [Gepubliceerd in Erik Heijerman & Paul Wouters (red.) Praktische Filosofie. Utrecht: TELEAC/NOT, 1997, pp. 117-119.] Van mij Een gezicht is geen muur Jan Bransen, Universiteit Utrecht Wij hechten veel

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Jongeren over digitale en sociale media in het kader van gezondheid

Jongeren over digitale en sociale media in het kader van gezondheid Jongeren over digitale en sociale media in het kader van gezondheid Yvonne van Heerwaarden NCJ Mike van den Hof Nothing Is Unthinkable (NIU) 27 juni 2013 Programma - Inleiding over jongeren, gezondheid

Nadere informatie

Connecting People? Communicatietechnologie: vloek of zegen? Congres Coalitie Erbij. een wondermiddel tegen eenzaamheid?

Connecting People? Communicatietechnologie: vloek of zegen? Congres Coalitie Erbij. een wondermiddel tegen eenzaamheid? Connecting People? Communicatietechnologie: vloek of zegen? Congres Coalitie Erbij Communicatietechnologie: een wondermiddel tegen eenzaamheid? Prof. dr Eugène Loos Universiteit van Amsterdam Een technologie-pessimist

Nadere informatie

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

Het leven van een veranderaar is niet eenvoudig.veranderen is de status-quo

Het leven van een veranderaar is niet eenvoudig.veranderen is de status-quo BLIKOPENER 4 REALISTISCH VERANDEREN: ANKEREN IN ROBUUSTHEID JAAP VAN T HEK LEIKE VAN OSS Het leven van een veranderaar is niet eenvoudig.veranderen is de status-quo van zijn bestaan, hij is er voortdurend

Nadere informatie

Inspiratie voor kennis innovatie

Inspiratie voor kennis innovatie Inspiratie voor kennis innovatie De laatste dimensie van kennisdeling Ontdek de waarde bij de bron Waarom is dit interessant? Het grootste deel van wat een organisatie weet is impliciet: tacit knowledge.

Nadere informatie

gebruikersvoorwaarden

gebruikersvoorwaarden Gebruikersvoorwaarden van Aristoco International BVBA, fabrikant van Cubigo en MaxxGemak, leverancier van Cubigo NL Toestemming Als bezoeker of lid van Cubigo ga je akkoord met de onderstaande bepalingen

Nadere informatie

Er zijn 2 redenen om te hollaback-en : voor jezelf en voor de wereld..

Er zijn 2 redenen om te hollaback-en : voor jezelf en voor de wereld.. Hollaback! (= Roep terug) betekent : Reageren Tegen straatintimidatie, op jouw manier. Of je nu iemand vertelt wat je overkwam, je verhaal deelt online, het in kaart brengt via de Hollaback app, op het

Nadere informatie

Hoe bedrijven social media gebruiken

Hoe bedrijven social media gebruiken Hoe bedrijven social media gebruiken SMO_214 Powered by Pondres Onderzoek Rob van Bakel Auteurs Milou Vanmulken Sjors Jonkers Beste lezer, Ook in 214 publiceren Pondres en MWM2 het Social Media Onderzoek.

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Heb ik die blog, Facebook, Twitter en RSS feed echt nodig in mijn communicatiemix?

Heb ik die blog, Facebook, Twitter en RSS feed echt nodig in mijn communicatiemix? Heb ik die blog, Facebook, Twitter en RSS feed echt nodig in mijn communicatiemix? Enkele quotes die we de afgelopen jaren te horen kregen op directiecomités en bij verschillende communicatiedepartementen:

Nadere informatie

Workshop politie en social media 5 april 2012. 1. Presentatie. 2. Presentaties deelnemers

Workshop politie en social media 5 april 2012. 1. Presentatie. 2. Presentaties deelnemers Workshop politie en social media 5 april 2012 1. Presentatie Bij dilemma 1: Rodney Bos van de Politieacademie stelt: dit is geen dilemma. Het OM gaat hier tegen in: in de praktijk speelt dit wel. Over

Nadere informatie

Brink, P. van den, (2003)

Brink, P. van den, (2003) Brink, P. van den, (2003) Social, Organizational and Technological Conditions that enable Knowledge Sharing. Technische Universiteit Delft. ISBN: 90-9014-681-4 Prijs: 19,95 (inclusief BTW en verzendkosten)

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Zoeken binnen Pleio Moderne zoektechnologie in een sociale omgeving

Zoeken binnen Pleio Moderne zoektechnologie in een sociale omgeving Zoeken binnen Pleio Moderne zoektechnologie in een sociale omgeving Next2Know, maart 2014 Inhoud Zoeken op Pleio... 1 De pijlers van Pleio... 1 Information Retrieval als sociale activiteit... 1 Geavanceerd

Nadere informatie

Een klare kijk op de persoonlijkheid van: Voorbeeld Rapport. Strikt vertrouwelijk 21/09/15

Een klare kijk op de persoonlijkheid van: Voorbeeld Rapport. Strikt vertrouwelijk 21/09/15 Een klare kijk op de persoonlijkheid van: Voorbeeld Rapport Strikt vertrouwelijk 2/09/ de 9 basisvariabelen SOCIALE ATTITUDES TAAKVOORKEUREN DYNAMIEK 9 4 8 Hoe verlopen je sociale contacten met collega's,

Nadere informatie

Transfomatie en Leiderschap VCK 15 September 2015 Dr. Herman Wittockx

Transfomatie en Leiderschap VCK 15 September 2015 Dr. Herman Wittockx Transfomatie en Leiderschap VCK 15 September 2015 Dr. Associate professor Strategic Leadership. Nyenrode Business University Visiting Professor or guest lecturer: KU.Leuven, Leti Lovnium St Peterburg,

Nadere informatie

Nieuwe tijden ander sociaal werk. Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014

Nieuwe tijden ander sociaal werk. Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014 Nieuwe tijden ander sociaal werk Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014 Inhoud van het verhaal Nieuwe tijden - complexiteit De improvisatiemaatschappij Sociaal domein - Meer

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Doel. Visie. Een aanbod van Bernard Velthuis. Missie. Groeien door je innerlijke dialoog. Dialoog onderzoekt van binnen naar buiten

Doel. Visie. Een aanbod van Bernard Velthuis. Missie. Groeien door je innerlijke dialoog. Dialoog onderzoekt van binnen naar buiten Een aanbod van Bernard Velthuis Doel Visie Groeien door je innerlijke dialoog Dialoog onderzoekt van binnen naar buiten Missie Spreek tot elkaars verbeelding Talent Gesprek Creatie Gesprek Spiegel Gesprek

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Dankwoord 11 Woord vooraf 13. Hoofdstuk 1 Artistieke creativiteit 19

Dankwoord 11 Woord vooraf 13. Hoofdstuk 1 Artistieke creativiteit 19 Dankwoord 11 Woord vooraf 13 Hoofdstuk 1 Artistieke creativiteit 19 Makers en doeners 21 De verschillen tussen wetenschap, vormgeving en kunst 22 Het scheppingsproces als eenheid 23 Materiële werkelijkheid

Nadere informatie

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg een populair recept een maatschappelijk probleem add some learning opgelost! deze bijdrage een perspectief

Nadere informatie

De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land. De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land

De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land. De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land Eric Corijn Vrije Universiteit Brussel BEOstudiedag- Brussel 16.03.2012 De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land Eric Corijn Vrije

Nadere informatie

Projectmatig creëren

Projectmatig creëren Projectmatig creëren Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 8 Hoofdstuk 18 14109271 WP27 Haagse Hogeschool Delft Dhr. Hoogland Bedrijfscommunicatie 1 Inleiding In dit document

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

Social media is in de loop van de jaren zo gegroeid dat het bijna niet meer weg te denken is uit het dagelijkse leven binnen het onderwijs.

Social media is in de loop van de jaren zo gegroeid dat het bijna niet meer weg te denken is uit het dagelijkse leven binnen het onderwijs. Social media is in de loop van de jaren zo gegroeid dat het bijna niet meer weg te denken is uit het dagelijkse leven binnen het onderwijs. Bron a;eelding: h=p://wij- leren.nl/social- media- school.php

Nadere informatie

Facebook voor beginners: aan de slag met een Facebook Bedrijvenpagina.

Facebook voor beginners: aan de slag met een Facebook Bedrijvenpagina. Facebook voor beginners: aan de slag met een Facebook Bedrijvenpagina. Auteur: Alle rechten voorbehouden 2012 Inhoud Introductie... 3 Wat is een bedrijvenpagina eigenlijk?... 4 Het aanmaken van een Facebook

Nadere informatie

Oplossingsgericht en waarderend coachen.

Oplossingsgericht en waarderend coachen. Oplossingsgericht en waarderend coachen. Coaching is die vorm van professionele begeleiding waarbij de coach als gelijkwaardige partner de cliënt ondersteunt bij het behalen van zelfgekozen doelen. Oplossingsgericht

Nadere informatie

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake Kijkt u eens om u heen, zit u ook met een computer, mobiele telefoon, misschien wel twee en mogelijk ook nog andere type computer zoals

Nadere informatie

DE NIEUWE GROUPWARE HEET SOLOWARE

DE NIEUWE GROUPWARE HEET SOLOWARE DE NIEUWE GROUPWARE HEET SOLOWARE SAMENWERKEN IN DE NETWERKECONOMIE: LEVE HET INDIVIDU! EEN WHITEPAPER OVER DE INVLOED VAN SOCIAL SOFTWARE EN WEB2.0 OP GOED GEREEDSCHAP VOOR KENNISWERKERS IN DE KENNISECONOMIE

Nadere informatie

Vragenlijst om je Mind-set in kaart te brengen

Vragenlijst om je Mind-set in kaart te brengen Vragenlijst om je Mind-set in kaart te brengen Om je bewust te worden van directe loyaliteiten is het noodzakelijk om alle ideeën, oordelen en de geleefde relationele realiteit van je voorouders in kaart

Nadere informatie

Cocreatie in de opsporing. Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht

Cocreatie in de opsporing. Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht Cocreatie in de opsporing Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht Cocreatie in de opsporing: Perspectief van de wetenschap Albert Meijer Universiteit Utrecht Politieacademie 11 september 2012 Even voorstellen

Nadere informatie

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK Bij het begin van de jaren 70 zoeken enkele ouders een dagcentrum voor hun volwassen gehandicapt kind. Voordien was het bijna evident

Nadere informatie

HRM EN ARBEIDSVERHOUDINGEN in kritieke. transitie. lezing HR salon 14 maart 2013 PROF. DR. WILLEM DE NIJS HOOGLERAAR STRATEGISCH PERSONEELSMANAGEMENT

HRM EN ARBEIDSVERHOUDINGEN in kritieke. transitie. lezing HR salon 14 maart 2013 PROF. DR. WILLEM DE NIJS HOOGLERAAR STRATEGISCH PERSONEELSMANAGEMENT HRM EN ARBEIDSVERHOUDINGEN in kritieke transitie lezing HR salon 14 maart 2013 PROF. DR. WILLEM DE NIJS HOOGLERAAR STRATEGISCH PERSONEELSMANAGEMENT RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN Ad Nagelkerke en Willem

Nadere informatie

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten GEEF ZE DE VIJF! SKS Alles Kids De wereld om ons heen verandert. Ook in de kinderopvang zijn nieuwe ontwikkelingen aan de orde van de dag. SKS Alles Kids biedt al jaren kinderopvang en loopt voorop als

Nadere informatie

AGDLP. ~ maar waarom eigenlijk?

AGDLP. ~ maar waarom eigenlijk? AGDLP ~ maar waarom eigenlijk? Edward Willemsen, [em'bed], 2011 Algemeen Wie ooit beheer heeft gedaan binnen een Microsoft omgeving is bekend met de diverse typen groepen. In de loop der jaren zijn hier

Nadere informatie

Strategisch management theoretisch kader

Strategisch management theoretisch kader 1 Strategisch management theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1 1. Strategisch management Strategisch management ligt ten grondslag aan bewust en verantwoord handelen.

Nadere informatie

w o r k s h o p s 2 0 1 5

w o r k s h o p s 2 0 1 5 workshops 2015 Security en social engineering Internet is niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven: bankzaken, contacten, informatie zoeken, (ver)kopen, spelletjes en ander vermaak vinden via internet

Nadere informatie

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning LoopbaanIndicator Voor een duurzame loopbaanplanning 1. Inleiding LoopbaanIndicator wordt ingezet om alle relevante waarden rondom menselijke inzetbaarheid gestructureerd en genormeerd in kaart te brengen,

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 00) VOOR DE DERDE GRAAD AANSLUITING BIJ DE VAKKEN De ethische matri aardrijkskunde biologie ecologie economie

Nadere informatie

Dit proefschrift betoogt dat een veel ruimere blik nodig is op de historische ontwikkeling van de Verenigde Staten om te begrijpen waarom het testen

Dit proefschrift betoogt dat een veel ruimere blik nodig is op de historische ontwikkeling van de Verenigde Staten om te begrijpen waarom het testen Samenvatting In dit proefschrift staat de vraag centraal waarom de gestandaardiseerde intelligentiemeting in Amerika zo'n hoge vlucht heeft genomen en tot zulke felle debatten leidt. Over dit onderwerp

Nadere informatie

Van transactie naar interactie

Van transactie naar interactie De Invloed van opkomende technologieën op trade marketing in de retail: Van transactie naar interactie Jeroen van Dinther Marc Flederus De Context I Welke technologieën komen nu opzetten? II Welke kansen

Nadere informatie

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING Online Marketing Door: Annika Woud 1 Inhoudsopgaven 1 Wat is online marketing? 2 Hoe pas je online marketing toe op een website? Hoe pas je het toe? SEO Domeinnaam HTML Google Analytics Advertenties op

Nadere informatie

CoachWijzer Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding

CoachWijzer Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding Naam: Datum: Bert van Rossum 9 december 2013 Inhoudsopgave Inleiding... De uitslag van Bert van Rossum... Toelichting coach- en begeleidingsvoorkeur...

Nadere informatie

Clixmaster Studio & Social Media / Communities

Clixmaster Studio & Social Media / Communities 1/23 Clixmaster Studio & Social Media / Communities Version management Based on Clixmaster Studio R.5.2 Date Version Changed 16/02/2010 1.0 Final R5.1 16/04/2010 1.1 Revision R5.1 19/04/2010 1.2 Optimized

Nadere informatie

Kids, internet en social media

Kids, internet en social media Kids, internet en social media Getrouwd, vader van 3 jongens Pleegvader, Culemborg Linkedin (702 connections), twitter (562 volgers), Facebook (345 vrienden) Mediawijsheid Mediawijsheid: Alles wat je

Nadere informatie

HOOFDSTUK 9 DE ROL VAN CREATIVITEIT

HOOFDSTUK 9 DE ROL VAN CREATIVITEIT HOOFDSTUK 9 DE ROL VAN WAT IS? Creativiteit: het vermogen om perspectieven, paden, oplossingen, mogelijkheden en ideeën te zien die anderen niet kunnen of willen zien. Innovativiteit vereist creativiteit.

Nadere informatie

De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk

De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk Nel van den Haak Filosofisch Café Zwolle 19 januari 2015 Aandachtspunten: Wat zijn metaforen? De machinemens in de historische

Nadere informatie

Geachte ouders/ verzorgers, Nieuwsbrief oktober 2015

Geachte ouders/ verzorgers, Nieuwsbrief oktober 2015 CBS De Bron/ Christinaplaats Christinaplaats 1 3223XE Hellevoetsluis Telefoonnummer 0181 313638 E- mail: info@cbsdebron.vcodekring.nl Website: www.cbs-debrug.nl Nieuwsbrief oktober 2015 Geachte ouders/

Nadere informatie

Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013

Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013 Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013 Aan de deelnemers van de bijeenkomst is gevraagd aan te geven wat de gewenste rol is van de publieke partijen (Rijk, Provincie

Nadere informatie

DEEP DEMOCRACY. Jitske Kramer: www.humandimensions.nl www.deepdemocracy.nl www.academievoororganisatiecultuur.nl. www.deepdemocracy.

DEEP DEMOCRACY. Jitske Kramer: www.humandimensions.nl www.deepdemocracy.nl www.academievoororganisatiecultuur.nl. www.deepdemocracy. DEEP DEMOCRACY Jitske Kramer: www.humandimensions.nl www.deepdemocracy.nl www.academievoororganisatiecultuur.nl www.deepdemocracy.nl DE TRAININGEN Het leren van de Lewis methode van Deep Democracy gaat

Nadere informatie

Bedrijfscultuur en IC. College 2

Bedrijfscultuur en IC. College 2 Bedrijfscultuur en IC College 2 Vorig college Eerste blik op IC Belang, soorten IC, functies van IC Vandaag IC stromen Wat is een bedrijfscultuur? Waarom speelt bedrijfscultuur zo n belangrijke rol? En

Nadere informatie

Een beter imago begint bij jezelf

Een beter imago begint bij jezelf Een beter imago begint bij jezelf David Kok in gesprek met Thomas Marzano Gemeenten, ambtenaren, de politiek, de overheid als geheel: we kampen met een imagoprobleem. We doen ons werk (vaak) niet goed,

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

Alledaagse gemeenschap en conflict. Dr. Ruth Soenen (Antropologie KU Leuven) Gemeenschap = homogene groep?

Alledaagse gemeenschap en conflict. Dr. Ruth Soenen (Antropologie KU Leuven) Gemeenschap = homogene groep? Alledaagse gemeenschap en conflict Dr. Ruth Soenen (Antropologie KU Leuven) Gemeenschap = homogene groep? Gemeenschap een groepsgebeuren obv etniciteit, geslacht, inkomen gesloten en ingekapseld verbonden

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Take Home Examen. Castells visie op de netwerkmaatschappij is te pessimistisch

Take Home Examen. Castells visie op de netwerkmaatschappij is te pessimistisch Take Home Examen Castells visie op de netwerkmaatschappij is te pessimistisch Docent: Jelle de Bont M. Reithler 444049 Postvak 54 Onderwijsgroep 5 24 oktober 2008 Blok BA CW 2A Aantal woorden 1568 Wij

Nadere informatie

Workshop Communicatie. Hans Donkers CEO Concapps

Workshop Communicatie. Hans Donkers CEO Concapps Workshop Communicatie Hans Donkers CEO Concapps Intro Communicatie in Sport Wat gaan we doen komende uur? Workshop Communicatie Wat is communicatie? Voorstel rondje Wie ben je? Welke vereniging vertegenwoordig

Nadere informatie

Richtlijn gebruik social media. Interne en Externe Communicatie. Voor studenten. Collegejaar 2012-2013

Richtlijn gebruik social media. Interne en Externe Communicatie. Voor studenten. Collegejaar 2012-2013 Richtlijn gebruik social media Interne en Externe Communicatie Voor studenten Collegejaar 2012-2013 Directie Onderwijs & Opleidingen Team Communicatie & Voorlichting Juli 2012 Social Media 1 Inleiding

Nadere informatie

Welkom. Ontdek de ander.in jezelf. Ricardo Gya. Waar echt contact is, kan de energie vrij stromen

Welkom. Ontdek de ander.in jezelf. Ricardo Gya. Waar echt contact is, kan de energie vrij stromen Welkom Waar echt contact is, kan de energie vrij stromen Ricardo Gya GTTC Breda leidt u door de jungle van het moderne begeleiden Afstemming Zwart ; is ver weg, Wit ; nabij, dominante cultuur Check - In

Nadere informatie

Let op! In dit PDF-bestand wordt voor de voorbeelden gebruikgemaakt van de Instant Messaging-software Windows Live Messenger.

Let op! In dit PDF-bestand wordt voor de voorbeelden gebruikgemaakt van de Instant Messaging-software Windows Live Messenger. 1 Veilig chatten Chatten is een populaire manier van contact maken en onderhouden op internet. Het is simpel gezegd het uitwisselen van getypte berichten. Dat kan met familie, vrienden en andere bekenden,

Nadere informatie

Creativiteit en commercie in virtuele werelden

Creativiteit en commercie in virtuele werelden Creativiteit en commercie in virtuele werelden Lezing ECP.EPN, 24 maart 2010, Den Haag Prof. Dr Jeroen Jansz Erasmus Universiteit Rotterdam jansz@fhk.eur.nl Mijke Slot, MA TNO Informatie- en Communicatietechnologie

Nadere informatie

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen!

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! F R I E N D S F reader Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! Als we de berichtgeving van de laatste maanden mogen geloven staat de non food detailhandel voor een herstructureringsslag.

Nadere informatie

Haal meer uit overlegmomenten en groepsbijeenkomsten

Haal meer uit overlegmomenten en groepsbijeenkomsten Haal meer uit overlegmomenten en groepsbijeenkomsten Hoewel overlegmomenten en groepsbijeenkomsten vaak noodzakelijk zijn en erg veel kunnen opleveren, bestaat er bij vele professionals toch vaak wat frustratie

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT UNIEK? WAAROM De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool in Nederland een grote mate van

Nadere informatie

Stand for Secularism and Human Rights!

Stand for Secularism and Human Rights! EU ELECTIONS 2014 Stand for Secularism and Human Rights! EHF Manifesto November 2013 E uropean elections in May 2014 will be crucial for humanists in Europe. The rise of radical populist parties, the persisting

Nadere informatie

Agile Consortium International Agile Master Assessment

Agile Consortium International Agile Master Assessment Agile Consortium International Agile Master Assessment Agile Master Assessment Info & Criteria Page 1 of 5 Version 1.0 Wat is het Agile Master Certificaat Het Agile Master Certificaat is een bewijs van

Nadere informatie

Sociale Media voor iedereen. Seniorentraining Utrecht Mei 2014

Sociale Media voor iedereen. Seniorentraining Utrecht Mei 2014 Sociale Media voor iedereen Seniorentraining Utrecht Mei 2014 Programma Van Tot Agenda 10:00 10:30 Voorbereiding training en zaal (/apparatuur) 10:30 11:00 Ontvangst Samsung trainers 11:00 11:30 Ontvangst

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven 1 Voorwoord Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven Sessie 2 Het lichaam als ankerpunt; rusten in jezelf Sessie 3

Nadere informatie

VRAGENLIJST JOnG. Mail het formulier met jouw antwoorden naar Dionne Neven (Regioadviseur MKB Limburg): Neven@mkblimburg.nl

VRAGENLIJST JOnG. Mail het formulier met jouw antwoorden naar Dionne Neven (Regioadviseur MKB Limburg): Neven@mkblimburg.nl VRAGENLIJST JOnG JOnG is een initiatief van en voor jonge ondernemers. Tot de doelgroep behoren Ondernemers in de eerste 5 jaar van hun ondernemerschap. JOnG stelt zich tot doel de individuele ondernemers

Nadere informatie

Instaptoets Entreeopleiding

Instaptoets Entreeopleiding Instaptoets Entreeopleiding Naam: Femke van Hattem Pagina 1 van 9 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Toelichting op de uitslag... 6 Pagina 2 van 9 Inleiding Op 10 juli 2013 heeft Femke van Hattem in het kader

Nadere informatie

!"#$%&'()*+,"#"-. 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +"7"#""- 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$<#),"$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)"/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$?

!#$%&'()*+,#-. 70-&6+*%#-!#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +7#- 9#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)$<#),$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$? 23'4)567/84 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$#/'$&#/#$? /01"-20%%+-3&45567$%(8&9!"#$%&'()*+,"#"-. +"7"#""- 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 D)E#'-)F!"#$$%&'($&!")*

Nadere informatie

Alzheimer Nederland en sociale media

Alzheimer Nederland en sociale media Alzheimer Nederland en sociale media Het gebruik van sociale netwerksites heeft de afgelopen jaren een stevige vlucht genomen. Bijna iedere Nederlander die online actief is, is verbonden aan één of meer

Nadere informatie

Mijn Natuurlijke Werk Stijl (NWS)

Mijn Natuurlijke Werk Stijl (NWS) Mijn Natuurlijke Werk Stijl (NWS) Gegevens van de referentiegroep: Uw unieke logincode: Bewaar deze code goed, u kan ze gebruiken voor het aanvragen van bijkomende rapporten. Copyright 2011-2013 Pontis

Nadere informatie