Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (Partij voor de Dieren) (d.d. 5 maart 2008) Nummer 2151

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (Partij voor de Dieren) (d.d. 5 maart 2008) Nummer 2151"

Transcriptie

1 van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (Partij voor de Dieren) (d.d. 5 maart 2008) Nummer 2151 Onderwerp CO 2 -opslag gemeente Barendrecht Aan de leden van Provinciale Staten Toelichting vragensteller Het klimaat verandert. De opwarming van de aarde wordt grotendeels toegerekend aan de uitstoot van broeikasgassen, met name kooldioxide (CO 2 ). CO 2 komt vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals kolen, gas en olie. Om de hoeveelheid CO 2 in de atmosfeer te verkleinen, worden er verschillende studies uitgevoerd. Een van de studies is om CO 2 op te slaan in de diepe ondergrond (circa meter), zoals in lege aardgasvelden. In juni 2007 is het eerste Europese proefproject in de Duitse stad Ketzin van start gegaan. In de provincie Zuid-Holland wordt het aardgasveld in de gemeente Barendrecht als proefproject genoemd. De nieuwe technologie om de uitstoot van CO 2 te verminderen is Carbon Capture and Storage (CCS). Dit betekent CO 2 afvangen, transporteren en ondergronds opslaan. De afgevangen CO 2 moet vervolgens worden geconcentreerd en gecomprimeerd en daarna per pijpleiding of schip worden getransporteerd naar een ondergrondse opslag. Deze CCS-technologie staat nog in de kinderschoenen en zal waarschijnlijk niet voor 2020 in gebruik worden genomen. Gebrek aan concrete ervaring en kennis Opslag van CO 2 in de diepe ondergrond is een relatief nieuwe activiteit. Om die reden is er nog geen specifieke regelgeving, geen specifiek beleid en zijn er weinig voorbeelden van eerder uitgevoerde milieueffectbeoordelingen om als leidraad voor initiatiefnemers, vergunningverleners en investeerders te dienen. Risico s en nadelen van CCS Om CCS toe te passen is er meer brandstof nodig. Om CO 2 af te vangen, te transporteren en op te slaan, moet 10 tot 40% meer fossiele brandstof worden verbrand voor dezelfde elektriciteitsopbrengst. Bij winning en transport komen meer broeikasgassen (CO 2 en methaan) vrij. Geld en aansprakelijkheid CO 2 zal definitief onder de grond bewaard worden en zal al die tijd moeten worden bewaakt. Op dit moment is onduidelijk wie al die tijd financieel en juridisch verantwoordelijk is voor de opgeslagen CO 2 en voor eventuele lekkages.

2 Pagina 2/6 Lekkages Bij opslag is er altijd kans op lekkage. CO 2 -lekkage betekent uitgestelde klimaatverandering. Acute grootschalige lekkage veroorzaakt verstikking van mensen, dieren en planten. Onshore opslag brengt een extra groot risico met zich mee, want daar is lekkage nauwelijks te ontdekken. Het vrijgekomen CO 2 kan desastreuze gevolgen hebben voor het milieu. Het wegsijpelen van CO 2 veroorzaakt verzuring van zoet grondwater. End-of-pipe CCS is een end-of-pipe-technologie. De techniek voorkomt of vermindert CO 2 - uitstoot niet, maar verplaatst alleen het broeikasgas. Er is nog veel wetenschappelijk onderzoek, ontwikkeling en demonstratie nodig om op relevante schaal aan te tonen of CCS werkt. Opmerkingen naar aanleiding van de toelichting De opslag in Barendrecht is geen proefproject, maar een demonstratieproject. Wereldwijd vindt op verschillende plaatsen al CO 2 -opslag plaats. De technologie voor het ondergronds opslaan van CO 2 is een bewezen technologie. Het nieuwe aan de ondergrondse CO 2 -opslag in Barendrecht is nu dat CO 2 -opslag wordt gebruikt als CO 2 -reductiemaatregel. De wetenschap is ervan overtuigd dat de opslag in lege aardgasvelden veilig kan (bewezen gasdicht), zeker als het een aardgasveld is zonder actieve waterdragende laag, zoals in Barendrecht het geval is. De onderzoeken en de wens naar verdere onderzoeken, die wereldwijd worden gedaan, spitsen zich toe op afvangtechnologieën en opslag in waterdragende lagen (zoals in de Duitse stad Krezin). De eerstgenoemde vraagt nog veel ontwikkeling en de tweede geeft nog veel onzekerheden (situatie Kameroen). Voor het demonstratieproject in Barendrecht geldt dat ongeveer 5% extra energie benodigd is voor de afvang, het transport en de injectie van CO 2. Dit energieverbruik is laag door de zuiverheid van het af te vangen CO 2 -gas en de korte transportafstand van de Shell Raffinaderij tot het veld in Barendrecht (circa 18 km). Aardgasvelden zijn (bewezen) gasdicht, anders had daar ook niet miljoenen jaren aardgas in gezeten. De boorgaten zijn de enige openingen naar de atmosfeer en worden hermetisch afgesloten. Niet alleen met de gebruikelijke cementproppen, maar ook nog met een extra maatregel: de pancake plug. De kans op lekkage wordt daardoor minimaal geacht. Als CO 2 al uit het reservoir zou wegsijpelen, dan beweegt het CO 2 zich naar een hoger gelegen laag. Aangezien de Nederlandse ondergrond is opgebouwd uit meerdere ondoordringbare lagen (zout- en kleilagen) wordt het CO 2 dan vastgehouden door een hoger gelegen ondoordringbare laag. Om te controleren dat er geen lekkages optreden, wordt een monitoringssysteem opgezet.

3 Pagina 3/6 De Partij voor de Dieren sluit zich aan bij de vragen die op 21 februari 2008 gesteld zijn door het CDA over dit onderwerp. Op basis van de bovenstaande toelichting wil de fractie van de Partij voor de Dieren Zuid-Holland aan u de volgende aanvullende vragen voorleggen: 1. Bent u op de hoogte van het eerste Europese proefproject in de Duitse stad Ketzin, waar in juni 2007 een ondergrondse CO 2 -opslag in gebruik is genomen? Ja. 2. Waarom wordt ook het aardgasveld in Barendrecht als proefproject aangemerkt, aangezien de onder vraag 1 genoemde proef al van start is gegaan? Daarnaast zijn wetenschappelijke onderzoeken en studies nog lang niet zijn afgerond en is er nog niet aangetoond dat CCS werkt. Wat is de reden dat u niet op de uitkomsten van deze onderzoeken en studies wilt wachten? Zoals eerder is opgemerkt, is Barendrecht geen proefproject, maar een demonstratieproject. De onderzoeken wereldwijd richten zich op opslag in waterdragende lagen, zoals in de Duitse stad Krezin. Daar liggen nog onzekerheden ten aanzien van de opslag, niet in lege aardgasvelden die aantoonbaar geologische gasdicht zijn. Het klimaatprobleem is urgent. Opwarming van de aarde wordt in hoofdzaak veroorzaakt door stijgende CO 2 -concentraties in de atmosfeer. Om de opwarming te beperken tot een gemiddelde temperatuurstijging van 2 C is stabilisatie van de CO 2 -concentratie op 400 ppm (ppm = parts per million is een concentratiemaat) gewenst. Dit houdt in dat voor 2020 er al een reductie in CO 2 -uitstoot moet worden bereikt, ongeveer 20% en een halvering van CO 2 -uitstoot voor Wordt de doelstelling afgezet tegen de realiteit van almaar toenemend gebruik van energie dan is niet de vraag welke maatregelen kunnen worden toegepast, maar moet maximaal ingezet worden op alle maatregelen om het doel te kunnen bereiken. CCS is een noodzakelijke overgangstechniek op weg naar een duurzame samenleving. Het is de belangrijkste pijler uit het RCI (Rotterdam Climate Initiative) en daarmee voor het tegengaan van verandering van het klimaat en het nietrealiseren van de klimaatdoelen. 3. Kent u het artikel in Klimaatnieuws 1 waarin vermeld staat dat er in 1986 in Kameroen mensen en duizenden dieren om het leven kwamen doordat opgeslagen CO 2 naar buiten lekte? Ja. De situatie in Barendrecht is volledig anders dan die in Kameroen en daardoor niet vergelijkbaar. In Barendrecht vindt ondergrondse opslag plaats in poreus gesteente, waarin eerder aardgas heeft gezeten en in een seismisch inactief 1

4 Pagina 4/6 gebied, terwijl de opslag in Kameroen in een seismisch actief gebied en in water lag opgeslagen (CO 2 uit vulkanische oorsprong opgeslagen in een kratermeer). Tot slot kwam er in Kameroen binnen enkele minuten door de grote oppervlakte, zeer veel CO 2 -gas (2Mton) vrij dat door de weinige wind/turbulentie zich als een deken over het landschap kon verspreiden. In een dergelijk scenario is verstikking door CO 2 mogelijk. In de Barendrechtse situatie is een dergelijk scenario ondenkbaar (zie ook vraag 4). 4. Bent u bekend met de gevolgen van het naar buiten lekken van CO 2 als gevolg van bijvoorbeeld een (kleine) aardbeving? Zo ja, wat heeft u met deze informatie gedaan? Zo nee, wat gaat u hieraan doen en op welke termijn? Ja. In het westelijk deel van Nederland zal een dergelijk scenario zich niet voordoen omdat de bodem daar in seismisch opzicht inactief is. Uit de AMESCO-studie is naar voren gekomen dat het grootste lekrisico via of langs het boorgat is. Het risico hierop is onvoorstelbaar klein. Zelfs in geval van CO 2 -lekkage zullen er geen grote hoeveelheden CO 2 in een kort tijdbestek vrijkomen aan het oppervlak door de relatief kleine uitstroomopening van het boorgat. Doordat het uitstroomoppervlak klein is, zal de snelheid van het uitstromend gas hoog zijn waardoor deze goed mengt met de omgevingslucht. Hierdoor is er geen gevaar voor verstikking. Er is dus geen sprake van onaanvaardbare risico s voor mens, dier en milieu. Tot slot merken wij op dat er al veel onderzoek is gedaan naar CO 2 -opslag in lege aardgasvelden in het algemeen en er is gedetailleerd onderzoek uitgevoerd naar de geschiktheid van de Barendrechtse velden voor ondergrondse opslag van CO 2. Dat zal in de MilieuEffectRapportage (MER) door de aanvrager worden beschreven. 5. Bent u van mening dat er eerst wetenschappelijk onderzoek plaats moet vinden en risico s voor mens, dier en milieu in kaart gebracht moeten worden van CO 2 - opslag voordat er met de opslag wordt gestart? Zo nee, waarom niet? Nee, er is geen gevaar voor het vrijkomen van grote hoeveelheden CO 2 en dus geen sprake van onacceptabele risico s voor mens, dier en milieu (zie ook antwoord op vraag 4). 6. Bent u bereid een risicoprofiel te maken van CO 2 -opslag? Zo ja, op welke wijze en op welke termijn? Zo nee, waarom niet? Nee, ondergrondse opslag van CO 2 zal enkel vergund worden, indien dit volstrekt veilig kan geschieden. Op basis van de resultaten van de AMESCO-studie zijn wij van mening dat ondergrondse opslag van CO 2 veilig kan plaatsvinden. In de MER en in de aanvraag van milieuvergunning zal de initiatiefnemer dit nogmaals, toegespitst op de specifieke situatie dienen te onderbouwen.

5 Pagina 5/6 7. CO 2 ondergronds opslaan is op dit moment nog een hele dure en onzekere optie. Bent met ons van mening dat hier sprake is van symptoombestrijding en dat het probleem hiermee niet wordt aangepakt? Bent u bereid om in plaats hiervan energiebesparing en het gebruik van duurzame energiebronnen als wind en zon te stimuleren en hierin zelf als provincie het goede voorbeeld te geven? Zo ja, op welke wijze en op welke termijn? Zo nee, waarom niet? In het antwoord op vraag 2 is uiteen gezet dat het klimaatprobleem dermate groot is dat niet alleen vol ingezet moet worden op het zo spoedig mogelijk ontwikkelen van duurzame energiebronnen, verhogen van energie efficiëntie, het toepassen van biomassa, maar dat tevens ingezet moet worden op overgangsmaatregelen als CCS tegen de klimaatverandering. Gelet op onze ambities die zijn verwoord in het Coalitieakkoord en het Beleidsplan Groen, Water en Milieu stimuleren wij actief energiebesparing en het gebruik van duurzame energiebronnen als wind en zon en zullen waar mogelijk ook het goede voorbeeld geven. De doelstellingen die wij geformuleerd hebben, moeten in 2020 zijn gerealiseerd. De hernieuwde nota Energiegebruik en Energiebesparing zal de concrete acties en de daarbijhorende tijdlijn aangeven. 8. Bent u er zich van bewust dat in dit stadium 2 veel onrust is onder de bewoners in Barendrecht met betrekking tot CO 2 -opslag in hun gemeente? Bent u van plan hierop actie te ondernemen? Zo ja, welke actie en op welke termijn? Zo nee, waarom niet? Ja, wij zijn er ons van bewust dat er veel vragen leven onder de bewoners van Barendrecht. Dit kan tot onrust leiden. Wij achten adequate en uitgebreide voorlichting van de bewoners een absolute randvoorwaarde bij dit project. MER- en vergunningenprocedure voorzien hier ook in. Samen met het Ministerie van Economische Zaken zullen we richtlijnen vaststellen voor de inhoud van de MER, hierin worden ook de inspraakreacties meegenomen. Zodra MER- en vergunningaanvragen gereed zijn, worden deze ter inzage gelegd. Betrokkenen kunnen zich dan uitspreken over de inhoud van de MER. De mogelijkheid ook een of meerdere informatieavonden te organiseren wordt met de NAM als aanvrager besproken. 9. Bent u bereid voorlichting aan burgers te geven over deze CO 2 -opslag in Barendrecht? Zo ja, op welke wijze en op welke termijn? Zo nee, waarom niet? Wij zullen bij het verschijnen van de ontwerpbeschikking een informatieavond organiseren voor de bewoners. Naar aanleiding van de terinzagelegging van de ontwerpbeschikking kunnen belanghebbenden hun bedenkingen tegen het initiatief kenbaar maken. 10. Krijgen burgers van Barendrecht gelegenheid tot (landelijke) inspraak? Zo ja, op welke wijze en op welke termijn? Zo nee, waarom niet? 2 Barendrecht wordt aan alle kanten omringd door gevaarlijk vervoer: de A15 uit de Botlek, de Oude Maas, de HSL-lijn en de A29 loopt er dwars doorheen. En dan nog een eventueel CO 2-opslag.

6 Pagina 6/6 Er zijn twee formele inspraakmomenten voor de Barendrechtse burgers. Bij de tervisielegging van de MER- en vergunningaanvragen en bij de terinzagelegging van de ontwerpbeschikking in het kader van de Wet milieubeheer. Den Haag, 22 april 2008 Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland, secretaris, M.H.J. van Wieringen-Wagenaar voorzitter, J. Franssen

Wat zijn voor Nederland de argumenten voor en tegen CO2-afvang en -opslag (CCS*)?

Wat zijn voor Nederland de argumenten voor en tegen CO2-afvang en -opslag (CCS*)? Nederland de argumenten en CO2-afvang Nederland de argumenten en CO2-afvang Nederland de argumenten en CO2-afvang Nederland de argumenten en CO2-afvang Nederland de argumenten en CO2-afvang Nederland de

Nadere informatie

Afvang, transport en opslag van CO 2 (CCS) 1. Wat is CCS? ECN-facts. -afvang. Methoden van CO 2. Bronnen van CO 2. Afvang van CO 2

Afvang, transport en opslag van CO 2 (CCS) 1. Wat is CCS? ECN-facts. -afvang. Methoden van CO 2. Bronnen van CO 2. Afvang van CO 2 Afvang, transport en opslag van (CCS) ECN-facts Methoden van -afvang Afvang van is een bekende technologie in verschillende industriële processen, bijvoorbeeld in de kunstmestindustrie, waterstofproductie

Nadere informatie

CO 2 dumpen: daarom niet!

CO 2 dumpen: daarom niet! CO 2 dumpen: daarom niet! www.greenpeace.nl colofon Juli 2010 CO 2 dumpen: daarom niet! Stichting Greenpeace Nederland, Postbus 3946, 1001 AS Amsterdam, telefoon 0800 422 33 44, www.greenpeace.nl Coverbeeld

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

CO 2 Opvang en Opslag

CO 2 Opvang en Opslag pagina 1/11 Wetenschappelijke Feiten Bron: IPCC (2005) over CO 2 Opvang en Opslag Samenvatting en details: GreenFacts Context - Koolstofdioxide (CO 2 ) is een belangrijk broeikasgas, dat de globale opwarming

Nadere informatie

Carbon Capture & Storage (CCS): Richtlijn 2009/31/EG en het Implementatietraject

Carbon Capture & Storage (CCS): Richtlijn 2009/31/EG en het Implementatietraject Carbon Capture & Storage (CCS): Richtlijn 2009/31/EG en het Implementatietraject Prof. mr. dr. Martha Roggenkamp Groningen Centre of Energy Law (RUG) en participant Cato2 Brinkhof Advocaten, Amsterdam

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Na artikel I, onderdeel H, worden in het voorstel van wet de volgende onderdelen ingevoegd: Ha

Na artikel I, onderdeel H, worden in het voorstel van wet de volgende onderdelen ingevoegd: Ha Wijziging van de Mijnbouwwet (versterking veiligheidsbelang mijnbouw en regie opsporings-, winnings- en opslagvergunningen) NOTA VAN WIJZIGING A Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: Na artikel

Nadere informatie

CO 2. onder de Grond. Nut en Noodzaak van CO 2. Afvang en Opslag

CO 2. onder de Grond. Nut en Noodzaak van CO 2. Afvang en Opslag onder de Grond Nut en Noodzaak van Afvang en Opslag Inhoud Alles op alles voor het klimaat Klimaatverandering: we kennen de feiten Er dreigen grote klimaatproblemen De oorzaak is duidelijk De oplossing

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Curaçao Carbon Footprint 2015

Curaçao Carbon Footprint 2015 Willemstad, March 2017 Inhoudsopgave Inleiding 2 Methode 2 Dataverzameling 3 Uitstoot CO2 in 2010 3 Uitstoot CO2 in 2015 4 Vergelijking met andere landen 5 Central Bureau of Statistics Curaçao 1 Inleiding

Nadere informatie

Barendrecht CO2 Opslag Project

Barendrecht CO2 Opslag Project Barendrecht CO2 Opslag Project www.co2opslagbarendrecht.nl Terugblikken en Vooruitkijken Presentatie NL CCS dag 15 April 2009 Margriet Kuijper, Manager CO2 Studies and Projects Shell CO2 Storage BV Presentatie

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Ondergrondse CO 2 -opslag?

Ondergrondse CO 2 -opslag? Ondergrondse CO 2 -opslag? De ondergrondse opslag van CO 2 betekent minder broeikasgas in de lucht. Maar wat als je boven zo n opslagplaats woont? Deze zin is de inleiding van het artikel Geen CO 2 -opslag

Nadere informatie

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering

Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering. Klimaatverandering 8-10-2012. Klimaatverandering Zonne-energie 2012: prijs 21 ct per kwh; 2020 prijs 12 ct kwh Groen rijden; energiehuizen, biologisch voedsel Stimular, de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen Stichting Stimular www.stimular.nl 010 238

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING VMBO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING Mensen maken op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen ontstaan uit resten

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENWERKBOEK DE EINDOPDRACHT Team: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING De mens maakt op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen. Dit zijn bijvoorbeeld aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele

Nadere informatie

MAATSCHAPPIJ ONDERSCHAT ERNST EN TAAIHEID KLIMAATPROBLEEM

MAATSCHAPPIJ ONDERSCHAT ERNST EN TAAIHEID KLIMAATPROBLEEM MAATSCHAPPIJ ONDERSCHAT ERNST EN TAAIHEID KLIMAATPROBLEEM De maatschappelijke discussie over klimaatverandering wordt onvoldoende scherp gevoerd. Er wordt nauwelijks nagedacht over de ernst van de problematiek

Nadere informatie

Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte. Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa. Benelux

Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte. Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa. Benelux Nieuwe elektriciteitscentrale op de Maasvlakte Schone, betrouwbare en betaalbare energie uit kolen en biomassa Benelux Elektriciteit: behoefte en productie Nederland heeft steeds meer elektriciteit nodig.

Nadere informatie

NNV-bestuursstandpunt over de samenhang tussen klimaatverandering en energiegebruik

NNV-bestuursstandpunt over de samenhang tussen klimaatverandering en energiegebruik NNV-bestuursstandpunt over de samenhang tussen klimaatverandering en energiegebruik Het klimaat is een complex systeem waarin fysische, chemische en biologische processen op elkaar inwerken. Die complexiteit

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING HAVO/VWO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING De mens maakt op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen. Dit zijn bijvoorbeeld aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

: Nota van Beantwoording inspraak- en overlegreacties voorontwerp bestemmingsplan Leidingtracés NAM, gemeente De Wolden

: Nota van Beantwoording inspraak- en overlegreacties voorontwerp bestemmingsplan Leidingtracés NAM, gemeente De Wolden Memo Aan : Gemeente De Wolden, dhr. B. Bonkestoter Van : D. Mereboer, F. Baarslag Datum : 4 januari 2011 Kopie : Nederlandse Aardolie Maatschappij, mevr. J. Hadderingh Onze referentie : 9V9529/M002/DMB/Ensc

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen.

Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen. Koolstofcyclus Samenvatting Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen. Er is een uitwisseling van koolstof tussen oceanen,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 009 010 31 09 Schoon en zuinig Nr. 11 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Aan de Voorzitter

Nadere informatie

21 MEI 2014. Onderwerp: Statenvragen ex artikel 59 Reglement van Orde betreffende olielekkage uit zoutcavernes in Duitsland

21 MEI 2014. Onderwerp: Statenvragen ex artikel 59 Reglement van Orde betreffende olielekkage uit zoutcavernes in Duitsland PROVINCIALE STÄTEN VAN OVERIJSSEL Provinciale Staten van Overijssejl Reg.nr. r2>/ OM /M10 Dat. 21 MEI 2014 ontv.: Routing a.d. Bijl.: Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL

Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL Provinciaal klimaat- en energiebeleid: doelen, emissies, maatregelen. Robert Koelemeijer - PBL Doelstellingen - Mondiaal Parijs-akkoord: Well below 2 degrees. Mondiaal circa 50% emissiereductie nodig in

Nadere informatie

klimaatcasino Stellingenspel

klimaatcasino Stellingenspel Stelling 1 Dat een klein land als België z n CO 2 -uitstoot terugdringt, helpt niks. De grote landen moeten het doen. Stelling 2 Acties rond de opwarming van het klimaat zijn niet meer nodig omdat iedereen

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (Partij voor de Dieren) (d.d. 7 maart 2008) Nummer 2152

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (Partij voor de Dieren) (d.d. 7 maart 2008) Nummer 2152 van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (Partij voor de Dieren) (d.d. 7 maart 2008) Nummer 2152 Onderwerp Bouw kolencentrale Maasvlakte Aan de leden van Provinciale Staten Toelichting vragensteller

Nadere informatie

EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, Korte uitleg over de bijeenkomsten. KIVI-E/USI energynl2050 UvU 13 /10/16

EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, Korte uitleg over de bijeenkomsten. KIVI-E/USI energynl2050 UvU 13 /10/16 EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, 2016-2017 Korte uitleg over de bijeenkomsten KIVI-E/USI energynl2050 UvU 13 /10/16 EnergyNL2050, een serie van 4 bijeenkomsten, 2016-2017 (1) Organisatie: KIVI

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

AFVANG EN OPSLAG VAN CO 2 :

AFVANG EN OPSLAG VAN CO 2 : AFVANG EN OPSLAG VAN CO 2 : VERMINDERING VAN DE CO 2 UITSTOOT VAN FOSSIELE BRANDSTOFFEN OM KLIMAATVERANDERINGEN TEGEN TE GAAN E.H. Lysen, D. Jansen, S. van Egmond 1. CO 2 emissies en klimaatveranderingen

Nadere informatie

Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek

Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek Bevindingen op hoofdlijnen Evert Holleman 4 juli 2016 Zorgen uit de regio Overzicht zorgen op basis van de brief aan Kamp en inventarisatie aanvullende

Nadere informatie

Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek

Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek Herafweging verwerking productiewater Schoonebeek Bevindingen op hoofdlijnen Evert Holleman 29 juni 2016 Proces en inspraak Bewonersavond Twente Onderzoeksopzet Commissie voor de m.e.r. Deltares 1 - Huidige

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.B. Blokhuizen (GroenLinks) (d.d. 5 januari 2015) Nummer 2998

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.B. Blokhuizen (GroenLinks) (d.d. 5 januari 2015) Nummer 2998 van Gedeputeerde Staten op vragen van A.B. Blokhuizen (GroenLinks) (d.d. 5 januari 2015) Nummer 2998 Onderwerp Injectie afvalwater in Zuidhollandse bodem Aan de leden van Provinciale Staten Toelichting

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

DIEP IN DE ONDERGROND HERMAN DAMVELD LEZING BIBLIOTHEEK ASSEN

DIEP IN DE ONDERGROND HERMAN DAMVELD LEZING BIBLIOTHEEK ASSEN DIEP IN DE ONDERGROND HERMAN DAMVELD LEZING 19-4-2016 BIBLIOTHEEK ASSEN Over mezelf Zelfstandig onderzoeker en publicist. Sinds 1976 studeer ik op (kern)energie, radioactief afval, aardgas. Veel artikel

Nadere informatie

Publieke perceptie en wetgeving

Publieke perceptie en wetgeving Publieke perceptie en wetgeving Erik Lysen Utrecht Centrum voor Energie-onderzoek (UCE) Nationaal Symposium Schoon Fossiel Den Haag, 23 november 2005 Inhoud Internationale verdragen Publieke acceptatie

Nadere informatie

Datum 13 juli 2015 Betreft Beantwoording vragen en commissieverzoek over productiewaterinjectie

Datum 13 juli 2015 Betreft Beantwoording vragen en commissieverzoek over productiewaterinjectie > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Olie, gas en aardwarmte in Nederland Aanvragen voor vergunningen voor opsporing en winning

Olie, gas en aardwarmte in Nederland Aanvragen voor vergunningen voor opsporing en winning Olie, gas en aardwarmte in Nederland Aanvragen voor vergunningen voor opsporing en winning Voor het opsporen en winnen van delfstoffen of aardwarmte is een daartoe strekkende vergunning nodig van de Minister

Nadere informatie

BARENDRECHT. Ingekomen stuknr. 2. S E!!! Aan de gemeenteraden van Nederland t.a.v. de griffiers

BARENDRECHT. Ingekomen stuknr. 2. S E!!! Aan de gemeenteraden van Nederland t.a.v. de griffiers % S E!!! BARENDRECHT Aan de gemeenteraden van Nederland t.a.v. de griffiers Binnenhof 1, 2991 AA Barendrecht Postbus 501, 2990 EA Barendrecht (0180) 698 398 (Servicecentrum) (0180) 698 798 (Algemeen) (0180)

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

RWE Power. CCS Werbeagentur 10/07. Energiecentrale Eemshaven. RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I Dertien vragen

RWE Power. CCS Werbeagentur 10/07. Energiecentrale Eemshaven. RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I  Dertien vragen RWE Power RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I www.rwe.com CCS Werbeagentur 10/07 Dertien vragen Een nieuwe elektriciteitscentrale op kolen en biomassa in Eemshaven RWE bouwt van 2008 tot 2013 een elektriciteitscentrale

Nadere informatie

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets december 2011 1 Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets aan de opwarming moeten doen. 2 Wij zijn

Nadere informatie

Inzichten uit een regio:

Inzichten uit een regio: Er is een brede duurzaamheidsscope nodig voor afwegingen rond de bodem; de energietransitie staat daarin centraal. Inzichten uit een regio: Sneller afbouwen van fossiele energie De bodem is onmisbaar bij

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2005-I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2005-I Natuur en milieu Opgave 6 bron 13 Fragment van een deel van de topografische kaart van Noord-Brabant rond 1990 vrij naar: Staatsbosbeheer, het land van Peel en Maas, Roermond, 1996 1p 18 Welk deel van

Nadere informatie

Statenvoorstel. Startnotitie Partiële wijziging 2018 Visie ruimte en mobiliteit, Programma ruimte en Verordening ruimte

Statenvoorstel. Startnotitie Partiële wijziging 2018 Visie ruimte en mobiliteit, Programma ruimte en Verordening ruimte Statenvoorstel vergadering september 2017 nummer 7029 Onderwerp Startnotitie Partiële wijziging 2018 Visie ruimte en mobiliteit, Programma ruimte en Verordening ruimte Vergaderdatum GS: 4 juli 2017 Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Betreft: vragen ex artikel 41 RvO over wijziging gasopslagplan Norg

Betreft: vragen ex artikel 41 RvO over wijziging gasopslagplan Norg Aan de voorzitter van Provinciale Staten van Drenthe De heer J. Tichelaar Postbus 122 9400 AC Assen Assen, 11-08-2015 Betreft: vragen ex artikel 41 RvO over wijziging gasopslagplan Norg Geachte heer Tichelaar,

Nadere informatie

Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst

Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst André Zeijseink (KEMA) Biomassa Meestook Symposium, Amsterdam, 27 mei 2010 Inleiding KEMA in t kort Belangrijke energie-drivers Rol van kolen in

Nadere informatie

MER Ondergrondse opslag van CO 2 in Barendrecht. Deelrapport 1: Samenvattend hoofdrapport (overzicht op hoofdlijnen van MER en alle bevindingen)

MER Ondergrondse opslag van CO 2 in Barendrecht. Deelrapport 1: Samenvattend hoofdrapport (overzicht op hoofdlijnen van MER en alle bevindingen) MER Ondergrondse opslag van CO 2 in Barendrecht Deelrapport 1: Samenvattend hoofdrapport (overzicht op hoofdlijnen van MER en alle bevindingen) Initiatiefnemer Shell CO 2 Storage B.V. Den Haag Geregistreerd

Nadere informatie

Stichting Reclame Code T.a.v. Reclame Code Commissie Postbus 75684 1070 AR Amsterdam. Betreft: Klacht Greenpeace tegen reclame-uitingen van NUON

Stichting Reclame Code T.a.v. Reclame Code Commissie Postbus 75684 1070 AR Amsterdam. Betreft: Klacht Greenpeace tegen reclame-uitingen van NUON Stichting Reclame Code T.a.v. Reclame Code Commissie Postbus 75684 1070 AR Amsterdam Betreft: Klacht Greenpeace tegen reclame-uitingen van NUON Amsterdam, 21 augustus 2007 Geachte leden van de Reclame

Nadere informatie

CO2-voetafdruk van beleggingen

CO2-voetafdruk van beleggingen CO2-voetafdruk van beleggingen Waarom meet ACTIAM de CO 2 -voetafdruk van haar beleggingen? Klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen van de komende decennia. Daarom steunt ACTIAM het klimaatakkoord

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Duurzame Industrie. De ombouw van energie-intensief naar energie-efficiënt

Duurzame Industrie. De ombouw van energie-intensief naar energie-efficiënt Duurzame Industrie De ombouw van energie-intensief naar energie-efficiënt De ombouw van energie-intensief naar energie-efficiënt De verduurzaming van Nederland en van de industrie vraagt onder andere

Nadere informatie

Elektrisch rijden in de praktijk

Elektrisch rijden in de praktijk We gaan elektrisch vooruit! Een impuls voor elektrisch vervoer in Rotterdam Elektrisch rijden in de praktijk Klimaatprobleem? Google earth januari 2009 Rotterdam Climate Initiative Als stad met wereldhaven

Nadere informatie

Olie, gas en aardwarmte in Nederland Aanvragen voor vergunningen voor opsporing en winning

Olie, gas en aardwarmte in Nederland Aanvragen voor vergunningen voor opsporing en winning Olie, gas en aardwarmte in Nederland Aanvragen voor vergunningen voor opsporing en winning Voor het opsporen en winnen van delfstoffen of aardwarmte is een daartoe strekkende vergunning nodig van de Minister

Nadere informatie

Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond

Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Pieter Jongerius De Mijnbouwwet 2 1 De Mijnbouwwet Invloedssfeer Wat is de diepe ondergrond? 100 m 500 m ~ 5 km 3 De Mijnbouwwet Vergunningen

Nadere informatie

Datum 3 november 2017 Betreft Beantwoording vragen over verontreiniging door lekkages van NAM in Rossum

Datum 3 november 2017 Betreft Beantwoording vragen over verontreiniging door lekkages van NAM in Rossum > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Geachte mevrouw Franke,

Geachte mevrouw Franke, Retouradres:, Aan de griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw & Innovatie T.a.v. mevrouw drs. M.C.T.M. Franke Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 2500EA Onderwerp Rondetafelgesprek inzake

Nadere informatie

Universiteitsdagp. Nanomaterialen voor een duurzame toekomst? zaterdag 1 april Prof. Petra de Jongh Jessi van der Hoeven

Universiteitsdagp. Nanomaterialen voor een duurzame toekomst? zaterdag 1 april Prof. Petra de Jongh Jessi van der Hoeven Universiteitsdagp zaterdag 1 april 2017 Nanomaterialen voor een duurzame toekomst? Prof. Petra de Jongh Jessi van der Hoeven Overzicht Energie Fossiele brandstoffen - geweldig handig! Duurzame energie

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-I Actieve aarde Opgave 6 Platentektoniek nu en in de toekomst bron 11 Plaatbewegingen langs de westkust van Noord-Amerika Huidige situatie A Juan de Fuca B Noord- Amerikaanse San Andreas breuk Pacifische

Nadere informatie

Les Ons gas raakt op

Les Ons gas raakt op LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Ons gas raakt op Werkblad Les Ons gas raakt op Werkblad Aardgas bij Slochteren In 1959 deed de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in opdracht van de regering een proefboring

Nadere informatie

Energietechnologieën

Energietechnologieën pagina 1/6 Wetenschappelijke Feiten Bron: over IEA (2008) Energietechnologieën Scenario s tot 2050 Samenvatting en details: GreenFacts Context - Het toenemende energiegebruik dat aan de huidige economische

Nadere informatie

Risico's en veiligheid

Risico's en veiligheid Risico's en veiligheid Nationaal Symposium Schoon Fossiel voor Nederland Mart van Bracht, Directeur Kennis, TNO B&O Infrastructuur voor schoonfossiele energie Risicobeheersing Operationele fase Post-operationele

Nadere informatie

Waterstof: de energiedrager van de toekomst. Frank de Bruijn. Waterstof. Een Gas Kleurloos;Geurloos;Niet Giftig; Brandbaar

Waterstof: de energiedrager van de toekomst. Frank de Bruijn. Waterstof. Een Gas Kleurloos;Geurloos;Niet Giftig; Brandbaar Waterstof: de energiedrager van de toekomst Frank de Bruijn www.ecn.nl Waterstof Een Gas Kleurloos;Geurloos;Niet Giftig; Brandbaar Hoge energie dichtheid op gewichtsbasis Lage energiedichtheid op volumebasis

Nadere informatie

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage. Datum 15 juni 2012

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage. Datum 15 juni 2012 > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA s-gravenhage Datum 15 juni 2012 Betreft Beantwoording vragen mededeling Roadmap energie

Nadere informatie

Achtergrond en doel presentatie

Achtergrond en doel presentatie Achtergrond en doel presentatie Achtergrond Uitnodiging van de raad; Nuon heeft reeds wind turbines in de Hoofdplaatpolder; Nuon ziet mogelijkheden voor het op termijn vervanging van de huidige turbines

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Beheer van energie en broeikasgas

Beheer van energie en broeikasgas Beheer van energie en broeikasgas binnen de Europese doelstellingen voor 2050 De CONCLUSIES volgen 30 maart 2014 Hebben wij de energie om 2050 schoon te halen? slotcongres 1 Beheer van energie en broeikasgas

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Volkspartij voor Vrijheid en Democratie FRACTIE PROVINCIALE STATEN ZUID-HOLLAND

Volkspartij voor Vrijheid en Democratie FRACTIE PROVINCIALE STATEN ZUID-HOLLAND M9 Volkspartij voor Vrijheid en Democratie FRACTIE PROVINCIALE STATEN ZUID-HOLLAND MOTIE Provinciale Staten van Zuid-Holland, bijeen op 26 april 2004, behandelend Statenvoordracht 5678 inzake Nieuwe doelstelling

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

Van bodemenergie tot CO 2 -opslag

Van bodemenergie tot CO 2 -opslag Van bodemenergie tot CO 2 -opslag Enkele recente ontwikkelingen op het gebied van de bodem VMR-actualiteitendag 2012 Edward Brans Ehp.brans@pelsrijcken.nl dinsdag 27 maart 12 Recente ontwikkelingen bodem

Nadere informatie

Factsheet klimaatverandering

Factsheet klimaatverandering Factsheet klimaatverandering 1. Klimaatverandering - wereldwijd De aarde is sinds het eind van de negentiende eeuw opgewarmd met gemiddeld 0,9 graden (PBL, KNMI). Oorzaken van klimaatverandering - Het

Nadere informatie

CO2-opslag: oplossing of gevaar? Utrecht 6 december 2006, Symposium Schoon Fossiel Ron Wit, Stichting Natuur en Milieu

CO2-opslag: oplossing of gevaar? Utrecht 6 december 2006, Symposium Schoon Fossiel Ron Wit, Stichting Natuur en Milieu CO2-opslag: oplossing of gevaar? Utrecht, Symposium Schoon Fossiel Ron Wit, Stichting Natuur en Milieu Klimaatverandering zeer ingrijpend 2 Stabilisatie nodig: 400-450 ppm CO2e 3 Tijdsklem: 30% CO2-reductie

Nadere informatie

Waarom windenergie? Steeds meer schone energie Het Rijk kiest voor een betrouwbare en steeds schonere energieopwekking voor de samenleving.

Waarom windenergie? Steeds meer schone energie Het Rijk kiest voor een betrouwbare en steeds schonere energieopwekking voor de samenleving. Waarom windenergie? Steeds meer schone energie Het Rijk kiest voor een betrouwbare en steeds schonere energieopwekking voor de samenleving. Ter vergelijking: Wind op land kost tussen 8,5 en 9,6 cent per

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-II Actieve aarde Opgave 7 Opheffing van gesteenten en ertsen in het Scandinavisch Hoogland Gebruik de bronnen 10 en 11 van het bronnenboekje. In de derde afbeelding (afbeelding C) van bron 10 zijn de cijfers

Nadere informatie

Boeren met energie. 11 November 2010

Boeren met energie. 11 November 2010 Boeren met energie 11 November 2010 Wat doen wij? Ontwikkelen projecten energie uit biomassa Opzetten expertisecentrum energie uit hout droogtechnieken stookgedrag rookgasmetingen rookgasreiniging Ontwikkelen

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Ter plaatse van de hierboven genoemde percelen is sprake van een geval van ernstige verontreiniging als bedoeld in artikel 29 lid 1, van de Wbb.

Ter plaatse van de hierboven genoemde percelen is sprake van een geval van ernstige verontreiniging als bedoeld in artikel 29 lid 1, van de Wbb. 1 Afdeling Vergunningverlening Aan: Slender You Woudenberg t.a.v. mevr. J.H. van Voskuilen Stationsweg West 54 3931 ET Woudenberg Pythagoraslaan 101 Postbus 80300 3508 TH Utrecht Tel. 030-2583306 Fax 030-2582990

Nadere informatie

Sectorinitiatief: alternatieve verwerking maaisel

Sectorinitiatief: alternatieve verwerking maaisel Sectorinitiatief: alternatieve verwerking maaisel Conform 1.D.1, 1.D.2, 3.D.1, 4.C en 5.C, 4.D en 5.D Onderzoek naar initiatieven en toelichting op de actieve deelname aan het initiatief van Den Ouden

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking

Alternatieve energieopwekking Alternatieve energieopwekking Energie wordt al tientallen jaren opgewekt met een paar energiebronnen: Kolen Gas Olie Kernenergie De eerste drie vallen onder de fossiele brandstoffen. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding

Cliptoets Windenergie. Docentenhandleiding Cliptoets Windenergie Docentenhandleiding We hebben iedere dag energie nodig. Die wekken we vooral op met olie, gas en steenkool. Maar die grondstoffen raken op. Bovendien vervuilen ze het milieu. Het

Nadere informatie

Uitbreiding van de Hydrocrackerinstallatie

Uitbreiding van de Hydrocrackerinstallatie Uitbreiding van de Hydrocrackerinstallatie ExxonMobil Raffinaderij Rotterdam Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 29 april 2015 / rapportnummer 2964 40 1. Oordeel over het milieueffectrapport

Nadere informatie

Stoken van biomassa in de centrale Harculo in Zwolle Advies voor richtlijnen voor het milieueffectrapport

Stoken van biomassa in de centrale Harculo in Zwolle Advies voor richtlijnen voor het milieueffectrapport Stoken van biomassa in de centrale Harculo in Zwolle Advies voor richtlijnen voor het milieueffectrapport 30 augustus 2004 / rapportnummer 1443-20 Advies voor richtlijnen voor het milieueffectrapport

Nadere informatie

Uitbreiding van de Hydrocrackerinstallatie

Uitbreiding van de Hydrocrackerinstallatie Uitbreiding van de Hydrocrackerinstallatie ExxonMobil Raffinaderij Rotterdam Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 29 april 2015 / rapportnummer 2964 40 1. Oordeel over het milieueffectrapport

Nadere informatie

STACCATO. Nieuwsbrief voor de elektriciteitsbedrijven in Nederland over CO 2 -verwijdering, -transport en -opslag. Nummer 1, maart 2005.

STACCATO. Nieuwsbrief voor de elektriciteitsbedrijven in Nederland over CO 2 -verwijdering, -transport en -opslag. Nummer 1, maart 2005. STACCATO Nieuwsbrief voor de elektriciteitsbedrijven in Nederland over CO 2 -verwijdering, -transport en -opslag Nummer 1, maart 2005 Inhoud Introductie STACCATO CATO programma Peiling informatiebehoefte

Nadere informatie

BESLUIT VASTSTELLING ERNST EN SPOEDEISENDHEID BIJ VOLLEDIG ONDERZOEK VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND

BESLUIT VASTSTELLING ERNST EN SPOEDEISENDHEID BIJ VOLLEDIG ONDERZOEK VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND BESLUIT VASTSTELLING ERNST EN SPOEDEISENDHEID BIJ VOLLEDIG ONDERZOEK VAN GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND Datum besluit : 21 februari 2014 Onderwerp : Wet bodembescherming - zaaknummer 2013-017626 Locatie

Nadere informatie