!!!!!!!!!!!!!!! Open%data:%delen,%verbinden%en%verrijken!!!!!!!!!! Auteurs:!!!!!! Maarten!Zeinstra!!!!!! Nikki!Timmermans!!!!!!!!!!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "!!!!!!!!!!!!!!! Open%data:%delen,%verbinden%en%verrijken!!!!!!!!!! Auteurs:!!!!!! Maarten!Zeinstra!!!!!! Nikki!Timmermans!!!!!!!!!!"

Transcriptie

1 Opendata:delen,verbindenenverrijken Auteurs: MaartenZeinstra NikkiTimmermans CreativeCommonsNederlandiseensamenwerkingsverbandtussen StichtingNederlandKennisland,WaagSocietyenhetInstituutvoorInformatierecht postbus2960,1000czamsterdamitel:+31(0)

2 Aanleiding) Opendataiseenrelatiefnieuwevormvanpublicerenvoorcultureleinstellingen.Bijdeze vormvanpublicatieontstaanvragenwaardeculturelesectornogmaarweinigervaringmee heeft.ineenserievandriewhitepapersbehandeltcreativecommonsnederland vraagstukkenwaarinstellingenindepraktijkmeetemakenkrijgenalszeaandeslaggaan metopendata.indeeerstepaperuithetdrieluik(auteursrechtenopendataindeculturele sector)werdbeschrevenwelkeauteursrechtelijkevraagstukkenvoorkomenbijhetopen beschikbaarstellenvancultureledata.indetweedewhitepaper(creativecommonsb licentiesenmethodenvoorhetopenstellenvancultureledata)werdingegaanopde technischevraagstukkendievoorkomenbijhetopenstellenvandataindeculturelesector. Indezederdeenlaatstewhitepapergaanweinopdemanierenwaaropopendatainde culturelesectorhergebruiktkanworden.dedriehoofdredenenvoorhetpublicerenvan opencultuurdatazijn:stimulerenvanhergebruik/nieuwetoepassingen,breedontsluiten enhetverrijkenvancultureledata.watkunjedoenmetopendataofwatkunnenanderen doenmetopendata?enwatkunjedaarvervolgensalscultureleinstellingweeruithalen? Voordezepaperwordtgeputuitdeopgebouwdekennisvancultureleinstellingenuithet OpenCultuurDataBnetwerk.VoordezepaperhebbeneenaantaldeelnemersuithetOpen CultuurDataBnetwerk,diein2011meegedaanhebbenaandeAppsvoorNederlandB competitie 1,ervaringenvastgelegdineencasestudybeschrijving.Webedankendemensen diehieraanbijgedragenhebben.indezepaperciterenweuitdezecasestudies. DewhitepaperszijngeschreveninhetkadervandeactiviteitenvanOpenCultuurData 2. OpenCultuurDataiseennetwerkvancultuurprofessionals,ontwikkelaars,designers, auteursrechtspecialistenenopendatabdeskundigen,datcultureledataopenmaaktende ontwikkelingvanwaardevollecultureletoepassingenstimuleert.eind2011zijnhackde Overheid 3 enhetinnovatorsnetwerkerfgoedsector 4 OpenCultuurDatagestart.Open CultuurDataorganiseertin2012metondersteuningvanCreativeCommonsNederland 5 en BeeldenvoordeToekomst 6 eenaantalactiviteiten,waarondereenmasterclassopendata voorcultureleinstellingenendedocumentatievankennisoveropendataindeculturele sectorindezeseriewhitepapers. WijbedankenhetNationaalArchief,hetAmsterdamMuseum,abBcMedia,EYEFilm InstituutNederlandenhetRijksmuseumvoordebijdragesdiezegeleverdhebbenaanhet onderzoekdattengrondslagligtaandezepapersender&dafdelingvanhetnederlands InstituutvoorBeeldenGeluidvoorhuntoegevoegdeinzichten Open data: delen, verbinden en verrijken 1 van 18

3 Open)data)in)de)organisatie) Opdevraaghoeopendataopditmomentindeorganisatieingebedis,wordteendivers beeldgeschetstdoordecultureleinstellingendiezichalseersteaanslotenbijhetopen CultuurDataBnetwerk.BijhetNederlandsInstituutvoorBeeldenGeluidspeeltdeResearch &DevelopmentafdelingvolgensMaartenBrinkerinkeenvoortrekkersrolalshetomopen datagaat.erwordtgewerktaanbeleidwaarinopenprojecteninbalanskomenmetde projectenwaarindeambitieisomgeldteverdienen.voordemeesteinstellingenisopen dataechtereennieuwfenomeen.uitdecasestudyopgestelddoorirenehaanblijktdat opendatavoorheteyefilminstituutnederlandeennieuwonderwerpwasdatvoor deelnameaandeappsvoornederlandcompetitieadhocinterngoedgekeurdwerd.voor hetnationaalarchiefwashetookeennieuwonderwerp.doordeelnameaandewedstrijd isallesechterineenstroomversnellinggeraakt.erisbijhetnationaalarchiefvolgenstim dehaaninmiddelseeninternewerkgroepopgerichtdiedeopendataagendaalsspeerpunt verdergaatuitwerken. MaartenBrinkerink(NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid): Op$dit$moment$ vervult$de$research$&$development$afdeling$waar$wij$werken$een$voortrekkersrol.$ We$werken$samen$met$de$unit$Marketing$&$Communicatie$en$informeren$ze$over$de$ stappen$die$we$zetten. IreneHaan(EYEFilmInstituutNederland): Dit$staat$nog$in$de$kinderschoenen.$ Ontsluiting$van$de$collectie$wordt$door$iedereen$erg$belangrijk$gevonden,$maar$het$ open$beschikbaar$stellen$is$nog$niet$ top$of$mind.$het$ging$nu$in$overleg$tussen$de$ afdeling$collectie,$digitalisering$en$digitale$presentatie.$het$management$team$ heeft$het$opstellen$van$de$data$wel$geaccordeerd;$maar$nog$niet$echt$een$duidelijk$ beeld$van$de$mogelijkheden$en$eventuele$voordelen$ervan. $ TimdeHaan(NationaalArchief): In$eerste$instantie$leek$het$moeizamer$te$gaan$dan$ ik$had$voorzien.$men$snapte$niet$waar$ik$het$over$had,$waar$ik$naar$toe$wilde,$wat$ik$ nodig$had.$maar$sneller$dan$ik$had$verwacht$is$het$begrip$open$data$binnen$de$ organisatie$geland.$het$staat$intern$prominent$op$de$agenda$en$we$willen$er$dit$jaar$ al$meer$mee$doen$[...]$intern$is$er$nu$een$werkgroep$samengesteld$waarmee$we$open$ data$verder$willen$brengen$en$waaruit$concrete$acties$moeten$komen$om$aan$het$ einde$van$de$rit$goed$te$kunnen$zeggen$wat$bij$ons$open$data$is$en$wat$niet,$onder$ welke$voorwaarden$enzovoort. Erblijkendrieargumentenvoorcultureleinstellingentezijnomdataopenbeschikbaarte stellen:omdecollectiebeschikbaartestellen,voorhethergebruikvandataenomsamen tekunnenwerkenmetanderecultureleinstellingen.heteersteargumentheeftbetrekking opdepubliekemissievancultureleerfgoedinstellingenombronnenzogoedmogelijkenzo breedmogelijkbeschikbaar$te$stellenvooriedereen.opendatadraagtbijaanhetvergroten vandeopenbaretoegankelijkheidvancollecties.algemeenrijksarchivarismartinberendse publiceerdeindatkadereindmaart2012eenartikelopvillamedia.nl 7 waarinhijeenlans breektvooropendata.hijziethetalsspeerpuntvoorhetnationaalarchiefom datauithet publiekedomeinopentestellenenvoorhergebruikbeschikbaartemaken.martin 7 Open data: delen, verbinden en verrijken 2 van 18

4 Berendse,LizzyJongmaenMaartenBrinkerinkzeggenhetvolgendeoveropendataenhoe datbijdraagtaanbredebeschikbaarheid: MartinBerendse(Algemeenrijksarchivaris): Met$open$data$krijgen$de$controleurs$ van$onze$democratie,$onderzoekers$en$journalisten$en$private$hergebruikers$van$ informatie$een$enorme$rijkdom$aan$bronnen$tot$hun$beschikking.$ Pas$als$het$niet$ meer$zoeken$is$naar$een$speld$in$een$hooiberg$wordt$openbaarheid$toegankelijkheid.$ Dat$is$waarom$het$NA$zich$zal$blijven$inspannen$voor$zowel$openbaarheid$als$open$ data $(Uit:Villamedia,29maart2012) LizzyJongma(Rijksmuseum): Het$Rijksmuseum$droomde$al$geruime$tijd$over$ implementatie$van$open$data.$de$collectie$is$niet$alleen$van$het$rijksmuseum,$maar$ van$iedereen.$de$kennis$en$gegevens$die$wij$hebben$over$de$objecten$uit$de$collectie$ wilden$we$graag$delen$met$anderen.$wij$wilden$vooral$graag$open$data$om$onze$ collectie$te$kunnen$delen$met$portals$als$europeana.$maar,$wij$wilden$geen$ eenmalige$exports$meer$leveren$zoals$bij$het$geheugen$van$nederland,$omdat$wij$ geleerd$hebben$dat$data$snel$ veroudert. MaartenBrinkerink(NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid): Vanuit$het$ Innovators$Netwerk$Erfgoedsector$was$Beeld$en$Geluid$één$van$de$trekkers$van$het$ project,$omdat$wij$het$belangrijk$vinden$dat$erfgoed$zo$open$en$breed$mogelijk$ beschikbaar$wordt$gesteld.$het$is$immers$de$publieke$missie$van$beeld$en$geluid$om$ collecties$onder$een$breed$publiek$kenbaar$te$maken. $ Hettweedeargumentdatdoorcultureleinstellingenaangedragenwordtomdataopenbaar beschikbaartestellen,ishergebruik$van$de$data.hergebruikvandedatainnieuwe toepassingenofapplicatieswaardeinstellingenzelfnognietaangedachthadden.en hergebruikvandatainbestaandeoflopendesamenwerkingsprojecten,zoalsbijvoorbeeld eenprojectalscatchplus 8 waarinmeerderedataleveranciesdataaanleverenvooreen breedscalaaanontwikkeldedienstenvoorheterfgoedveld.ofdenkbijvoorbeeldaan anderedataharvestingbprojectenzoalseuropeana 9,waarinmeerderebronnen geaggregeerdenontslotenwordenopeeneuropeseportalvoorerfgoed.maarten BrinkerinkenLizzyJongmazeggenhetvolgendeoveropendataennieuwetoepassingen: $ MaartenBrinkerink(NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid): Gezien$de$ resultaten$van$apps$for$amsterdam,$waarbij$de$data$van$het$amsterdam$museum$ mateloos$populair$bleek,$waren$we$vooral$heel$erg$benieuwd$naar$wat$ontwikkelaars$ met$onze$data$zouden$doen.$we$gingen$er$vanuit$dat$de$culturele$datasets$ook$voor$ Apps$voor$Nederland$veel$gebruikt$zouden$worden$en$verwachtten$vooral$dat$we$ nieuwe$inzichten$zouden$krijgen$in$de$mogelijkheden$van$het$hergebruik$van$onze$ collecties. LizzyJongma(Rijksmuseum): We$hadden$gezien$dat$het$Amsterdam$Museum$bij$de$ wedstrijd$apps$voor$amsterdam$enkele$hele$mooie$apps$had$gekregen.$wij$hoopten$ dat$ten$minste$één$app$ontwikkeld$zou$worden$met$onze$open$data.$[...]$het$project$ Open data: delen, verbinden en verrijken 3 van 18

5 heeft$ons$veel$meer$opgeleverd$dan$we$hadden$verwacht.$we$hadden$gehoopt$op$ een$enkele$toepassing.$inmiddels$zijn$er$11$apps$ontwikkeld 10. $ Hetderdeargumentdatdoorcultureleinstellingenaangedragenwordtomdataopen beschikbaartestellen,isdathetmakkelijkerwordtomjedataverderteverrijkenmet anderedatasetsenbronnen,enjedaardoorookmakkelijkermetandere(culturele) instellingenkuntgaansamenwerken.jehoeftnieteersteenprojectdefiniëren,jekuntzelf gaankijkenoferdoorandereinstellingendatabeheerdwordtdierelevantisvoorjeeigen collectie,missieendoelstellingen.hetopenaanbiedenvandecollectiedatavan bijvoorbeeldhetrijksmuseumwaseeneerstestapvooreenverderesamenwerkingmet EuropeanaendeonderwijscommunitiesvanKennisnet,dieopditmomentverder uitgebouwdworden.hetopenbeeldenbplatform 11 integreerdedeopendatasetsvanhet RijksmuseumenhetAmsterdamMuseumvoorbetereontsluitingvanhethistorische videomateriaal. Community) Hoekunjeorganiserendatjedatahergebruiktwordtenbrederbeschikbaarkomt?Binnen jeeigenorganisatiezullenveelideeënenmisschienookalprojectenbestaanrond specifieketoepassingen.demeerwaardevanhetaansluitenbijeencommunityvanopen databexperts,programmeursenontwikkelaarsdiehetleukvindenommetopendataaande slagtegaan,isdatheteennieuw$perspectief$ofnieuweperspectievenopjouwdatasetkan gevenwaarjenognooitovernagedachthaden(technische)$expertisegeleverdwordtdieje nietinhuishebt.inzekerezinzijndeideeënvanuiteenorganisatiezelfbeperktdoorhet professionelevocabulaire datjehebt.eencollectiemedewerkerheefteenspecifiekidee overwaaromeencollectierelevantis,eenontwikkelaarkijktweermetheelandereogen naardezecollectie.hijzietbijvoorbeelddepotentievooreentechnologieals gezichtsherkenningvoordeontsluitingvandecollectie.doorhetaantalperspectievenopje datatevergroten,vergrootjedereikwijdte.opencultuurdatavindtomdiereden aansluitingbijdecommunityvanhackdeoverheid,eencollectiefvanexpertsophetgebied vanopendataenopendatabtoepassingendatzichsterkmaaktvoordeontsluitingvanmeer opendatadooroverheden.tweemaalperjaarorganiseerthetcollectiefeenhackathon waardebetrokkenenvanverschillendegespecialiseerdewerkgroepenzoalsopen OnderwijsData,OpenZorgDataenOpenCultuurDatahundatapresenterenen samenwerkenaanhetmakenvannieuwetoepassingen.bijkomendvoordeelvandeze aanpakisdathierdoormeerderetypedatasetsgecombineerdkunnenwordenwaarbij interessantekruisverbandengelegdkunnenworden. 10 EenactueeloverzichtvangemaaktetoepassingenmetdeRijksmuseumAPIkangevondenwordenop 11 Open data: delen, verbinden en verrijken 4 van 18

6 Afbeelding)1.)Hack)de)Overheid)hackathon)in)de)Shell)toren.)Foto:)Breyten)Ernsting)/)CCABY.) Opbasisvandeeersteervaringenmethetinbrengenvanopencultuurdataophackathons kunnendevolgendeconclusiesgetrokkenwordenoverwatvanuithetperspectiefvaneen hackerenontwikkelaarinteressantbevondenwordt.teneerste,(omvang)rijke$contentis gewild.zorgervoordatjezoveelmogelijkenzointeressantmogelijkecontentbeschikbaar stelt,ennietenkelmetadata.uiteindelijkspreekthetmeertotdeverbeeldingomietste doenmetdeafbeeldingenuitcollecties,zoalsdenachtwachtvanhetrijksmuseumofde zonnebloemenvanhetvangoghmuseum,danmetalleendemetadatavandezestukken, zoblijkt.heteyefilminstituutnederlandbrachtvoorappsvooramsterdambijvoorbeeld metadatainondercc0beschikbaarvanhuncollectienederlandsefilms.dezedatawerd doorniemandgebruikt.hetrijksmuseumbrachtnaastmetadatavanhaargehelecollectie uiteindelijkookeengrootdeelvanhuncontentuitdecollectiein.aanvankelijkwashet Rijksmuseumvanplanomcontentselectiestemakenrondspecifiekeonderwerpen,maar uiteindelijkiservoorgekozenomdeselectiezobreedmogelijktehouden.dezestrategie leverdevlaknadeafsluitingvandewedstrijd(binneneenmaand)alelfapplicatiesop.irene HaanenLizzyJongmazeggenhetvolgendeoverdeinbrengvancontent: IreneHaan(EYEFilmInstituutNederland): Omdat$we$helaas$nog$geen$ beeldmateriaal$met$onze$dataset$konden$meegeven,$hadden$we$geen$hoge$ verwachtingen.$wel$hoopten$we$dat$er$interessante$verbindingen$zouden$ontstaan$ met$andere$ontsloten$collecties$[...]$het$beschikbaar$stellen$van$de$data$was$een$ goede$eerste$stap,$maar$zoals$gezegd$bevatte$de$data$geen$beeldmateriaal,$ waardoor$het$voor$de$ontwikkelaars$waarschijnlijk$geen$aantrekkelijke$dataset$is$(dit$ was$al$onze$verwachting).$de$data$is$dan$ook$niet$gebruikt.$de$volgende$keer$zullen$ we$alleen$data$aanleveren$als$we$ook$beeldmateriaal$beschikbaar$kunnen$stellen. $ LizzyJongma(Rijksmuseum):$ We$begonnen$aan$de$wedstrijd$met$selecties$van$ datasets$waarmee$ontwikkelaars$(in$onze$ogen)$leuke$apps$zouden$kunnen$bouwen.$ We$verzandden$echter$in$de$vraag$wat$appbouwers$leuk$zouden$gaan$vinden.$Het$ hele$idee$van$sets$naar$onderwerpen$hebben$we$toen$losgelaten.$we$zijn$ kunstwerken$gaan$selecteren$die$auteursrechtelijk$vrij$zijn$en$waar$we$ beeldmateriaal$van$hebben,$vanuit$de$veronderstelling$dat$appbouwers$altijd$ beeldmateriaal$willen$gebruiken.$deze$veronderstelling$blijkt$juist.$zodoende$zijn$wij$ tot$een$selectie$van$ruim$ $kunstwerken$van$voor$1840$gekomen$[...]$we$ Open data: delen, verbinden en verrijken 5 van 18

7 merken$inderdaad$dat$de$meeste$appbouwers$op$zoek$zijn$naar$de$rembrandts$en$ werken$uit$de$gouden$eeuw.$dit$hebben$wij$uit$kunnen$leveren.$we$vinden$het$wel$ spijtig$dat$wij$onze$modernere$parels$niet$als$open$data$beschikbaar$hebben$kunnen$ stellen$en$zodoende$ook$niet$een$ander$beeld$van$het$rijksmuseum$hebben$kunnen$ bieden. Tentweedegeldthoeopenerdedatabeschikbaaris,hoebeterdatisvoorhetstimuleren vanhergebruik.indezecontextbetekentopendat(commercieel)hergebruikistoegestaan, datdekwaliteitvandeaangebodencontentzohoogmogelijkis(geenthumbnails)endat hetviaeenopenstandaardaangebodenwordtopzo nmanierdatjeerookietsmeekan. ArjandenBoer,ontwikkelaarbijwebbureauabBcmedia,zegthierhetvolgendeover: ArjandenBoer(abBcmedia): In$ieder$geval$graag$met$zo$min$mogelijk$beperkingen$ qua$licentie$en$met$name$ook$het$gebruik$van$beeldmateriaal.$alleen$metadata$en$ geen$beeld$of$slechts$thumbnails$hebben$we$weinig$aan. Toepassingen) Watvoortoepassingenkunnengemaaktwordenmetopencultuurdata?Opbasisvande ingezondenapplicatiesvanappsvoornederlandwaaropencultuurdataisgebruikt,geven weeenindrukvandemogelijkhedendieerzijn.intotaalwerden13applicatiesvanderuim veertiginzendingenmetopencultuurdatasetsgemaakt.opopencultuurdata.nlwordteen overzichtvantoepassingengegeven 12.Hierkaneenactueeloverzichtgevondenwordenvan opencultuurdatabtoepassingenendelinksnaaralleonderstaandeapplicaties.tevens wordendemeestevandeingezondenapplicatiestoegelichtineenzogenaamde Demoblog 13,dezewordtgeschrevendoordedeveloperszelf.Hieronderwordtuit ervaringenbeschrevenindezedemoblogsgeput. Collecties$doorzoekbaar$maken$ Verrewegdemeesteapplicatieszijngemaaktomdedatabeterofopeennieuwemanier doorzoekbaartemaken.doordedatabijvoorbeeldtekoppelenaaneen classificatiesysteem,aandatavananderecultureleinstellingenofdoornieuwe technologieënalsspraakherkenningtekoppelenaandedata.ronaldklip,ontwikkelaarvan contentecontentenderijksmuseumtijdlijnapplicatie: [Ik$wilde$iets$maken]$waardoor$je$ op$andere$manieren$de$collectie$van$het$rijksmuseum$kunt$ontsluiten$dan$de$opties$die$het$ museum$zelf$al$op$de$website$biedt.$standaard$manieren$zoals$zoeken$op$titel$of$op$naam$ van$de$kunstenaar:$die$zijn$er$al.$kenmerkend$van$die$manieren$is$dat$je$vindt$wat$je$zoekt$ $ op$zich$wenselijk,$maar$het$kan$ook$interessant$zijn$om$iets$te$vinden$wat$je$juist$niet$zoekt.$ Het$leek$me$daarom$leuk$om$een$tijdlijn$te$ontwikkelen,$omdat$dit$weer$een$andere$manier$ is$om$de$collectie$te$benaderen.$hierondereenalfabetischoverzichtvanapplicaties gemaaktomdedoorzoekbaarheidvancollectiestevergroten LeesalleDemoblogshier:http://www.opencultuurdata.nl/category/blog/demo/. Open data: delen, verbinden en verrijken 6 van 18

8 $ Afbeelding)2.)Screenshot)Rijksmuseum)Tijdlijn)applicatie.) ArkyvesICONCLASSBrowser:decollectievanhetRijksmuseumisdoorzoekbaar gemaaktmetgebruiktvanheticonclassclassificatiesysteem.developer:etienne Posthumus,Arkyves.Gebruiktedataset:Rijksmuseum. ConnectedCollection:applicatiedierelatieslegttussencollectiesvanverschillende museametgebruikvanopendata.developer:woutvanwezel,cit.gebruikte datasets:o.a.amsterdammuseum,nationaalarchief,openbeelden(beelden Geluid),Rijksmuseum. GezichtenvanhetRijksmuseum:gezichtsherkenningstechniekmaakthetmogelijk gezichtenopschilderijen,tekeningenenprentenvanhetrijksmuseumopeen nieuwemaniertebekijkenendaarmeedemuseumcollectieopeen menselijke manierteverkennen.developers:hansvandenbergenarjandenboer,abbcmedia. Gebruiktedataset:Rijksmuseum. RijksmuseumTijdlijn:doorzoekdecollectievanhetRijksmuseummiddelseentijdlijn indiversecategorieën.developer:ronaldklip,contentecontent.gebruiktedataset: Rijksmuseum. HetVirtueleRijksmuseum:virtueelRijksmuseumgemaaktmetalleschilderijen,met dejuisteverhoudingeningrootte.developer:haykranen.gebruiktedataset: Rijksmuseum. Games$ Eenandertypetoepassingdiekanwordenontwikkeldmetopencultuurdataisdegame.Op basisvandeonderwerpenvandeindividueleobjectenvanhetrijksmuseumzijntwee quizzesontwikkeldwaarbijofweldejuistenaamvanhetwerkgeradenmoetworden,ofwel demakervanhetwerk.indepraktijkisditvoordeeindgebruikermoeilijkerdanhetophet eerstegezichtlijkt,zogeeftronaldklip,dienaastderijksmuseumtijdlijnookdeapplicatie RijksBQuizmaakte,aan: Het$is$een$pittige$quiz$geworden.$Zelf$heb$ik$nog$niet$meer$dan$13$ punten$gehaald,$van$de$20$die$maximaal$te$behalen$zijn.$het$helpt$wel$als$je$aan$het$ schilderij$kunt$zien$of$de$maker$een$italiaan$of$een$nederlander$is.$of$dat$het$werk$niet$ Open data: delen, verbinden en verrijken 7 van 18

9 Middeleeuws$is:$dan$kun$je$namen$als$ Dirck $of$ Meester$van$ $wegstrepen.$jezouje natuurlijkkunnenvoorstellendatdoormeer(meta)datatoetevoegenaandievanhet Rijksmuseum,jedevragenveelzijdigerzoukunnenmakenwaardoorhetaantrekkelijker wordtomdequiztespelen.doorbijvoorbeeldinformatietoetevoegenoverdenationale identiteitvandemaker,welkeanderewerkenerindietijdgemaaktwerden,gerelateerde kunstenaarsofanderemetadatawaarhetrijksmuseumzelfmisschiennietdirectover beschikt,kunnenergerichtevragengesteldwordenenwordtdeeindgebruikergeholpen methetbeantwoordenvandevragen.hieronderdetweegamesdiegemaaktzijnopbasis vanopencultuurdata. Afbeelding)3.)Screenshot)RijksAQuiz)applicatie.) RijksBQuizvanContenteContent:daagtiedereenuitzijnofhaarkennisvande schilderkunsttetesten.developer:ronaldklip,contentecontent.gebruikte dataset:rijksmuseum. RijksmuseumQuiz:quizoverdecollectievanhetRijksmuseum:kiesuit4optiesde juistetitelvaneengegevenafbeelding.developer:nicowitteman.gebruikte dataset:rijksmuseum. Verrijken$met$nieuwe$bronnen$ Anderetoepassingenzijngemaaktdoordeaangebodendatateverrijkenmetnieuwe datasetsofhetbijdragenvandedatasetsaanandereplatformswaaralmeerdatatevinden is,bijvoorbeelddoordeopendatateverrijkenmetwikipediabartikelenofdezeopgoogle Mapsbeschikbaartemaken.JaapBlom,ontwikkelaarbijBeeldenGeluid,verrijkte historischvideomateriaalvanhetopenbeeldenbplatformmetnieuwedatasets,zodathet mogelijkwordtdatalserietsoverdrenthetezienisineenfilmpje,hierbijookeen WikipediaBartikeloverDrenthegetoondwordt.JaapBlomzegthierhetvolgendeover: Aan$ de$basis$van$de$werking$van$de$demo$liggen$de$spraaktranscripten$van$deze$video s,$die$zijn$ geleverd$door$de$spraakherkenningssoftware$van$xemi.$het$idee$voor$de$demonstratie$ligt$in$ het$contextualiseren$van$bekeken$video s$om$de$kijker$zodoende$te$voorzien$van$nuttige,$ Open data: delen, verbinden en verrijken 8 van 18

10 leuke$en$onverwachte$achtergrondinformatie$over$hetgeen$er$gesproken$wordt$in$het$ filmpje.hieronderdetoepassingendiedatahebbenverrijkt. Afbeelding)4.)Screenshot)Open)Beelden)video s)verrijkt)met)open)data.) OpenBeeldenvideo sverrijktmetopendata:dedemolaatzienhoejeeenvideoin eenverrijktecontextkuntafspelendooropendatabronnentekoppelenaantermen dievoorkomenindespraaktranscriptenvandevideo.developer:jaapblom,beeld engeluid,afdelingr&d.gebruiktedatasets:amsterdammuseum,openbeelden (BeeldenGeluid),Rijksmuseum. Rijksmonumenten:websitewaaropde61.000rijksmonumenteninNederlandte doorzoekenzijn,verrijktmetinformatievanwikipediaeneenkoppelingmetgoogle Maps.Developer:TerryvanElk,ElkICTServices.Gebruiktedataset:o.a. Rijksmonumenten. Mobiele$applicatie$en$tablets$ Alsjeaanapplicatiesofappsdenkt,dandenkjeineersteinstantietochwelaan toepassingenvoorjemobieletelefoonofeentablet.ookdezezijngemaaktmetopen cultuurdata.een(mobiele)applicatiewaarbijjeopbasisvanlocatiestukkenuitdecollectie kuntbekijken.bijdeapplicatievistoryiserookdemogelijkheidomnieuwe(user generated)contenttoetevoegen,zodatdedataverderverrijktkanwordendoorde eindgebruiker. Open data: delen, verbinden en verrijken 9 van 18

11 Afbeelding)5.)Screenshot)Vistory)applicatie.) HistorischekaartenopdeiPad:iPadappgemaaktwaarmeejehistorischekaartenuit de16etot19euitdecollectievanhetnationaalarchiefkanbekijken.developers: KarsAlfrinkenChrisEidhof.Gebruiktedataset:NationaalArchief. Rijksmonumenten.info:Mobieleappmetalle61.000rijksmonumentenvan Nederlandmobielbeschikbaar,methierbijookinformatievandeRijksdienstvoor hetcultureelerfgoedenwikipedia,afbeeldingenvanwikimediacommons,rce, Flickrenvanhistorischearchievenenmusea.Developers:HansvandenBergen ArjandenBoer,abBcmedia.Gebruiktedataset:o.a.Rijksmonumenten. Vistory TheInteractiveHistoricalVideoApp:gebruiktgeolocatietechnologieop smartphonesomtebepalenwaarjebentenlaatjeopbasishiervanhistorischefilms ziendieindebuurtzijnopgenomen.developers:jonathancarter,paulmanwaring, JeroenvanderLinde,MartinElshout,DenizTezcan(gezamenlijk:GlimwormIT). Gebruiktedataset:OpenBeelden(BeeldenGeluid). Sociale$mediaplatforms$ Hetkoppelenvanopendataaansocialeplatformsendaareensocialedimensieaangeven (technischgezien)iseenvormvanhergebruikdieweookterugzienindegemaakte applicaties.koppelingenmettwitter,facebookofbijvoorbeeldflickrwordenalgebruiktbij veelcultureleinstellingen,ookiswikipediaalssociaalplatformvolwassengeworden.bijde hierbovengenoemderijksbquizwordtbijvoorbeeldookeenkoppelinggemaaktmettwitter enfacebook,waardoordequizookeensocialedimensiekankrijgen.alsjepuntenbehaald hebtindequiz,kunjedezeprestatiedelenmetjevriendenopfacebookenjevolgersop Twitter,waardoorzijookgeïnteresseerdzoudenkunnenrakenindecollectievanhet Rijksmuseum.HansNouwensontwikkeldeverderdeOpenArchiefTwitterstreams,waarbij gebruikerselkedagéénofmeerderetweetskrijgenwaarinzegeattendeerdwordenopvoor heninteressantcultuuraanbod.hijzegthierhetvolgendeover: Gebruikers$kunnen$zich$ abonneren$op$een$van$de$vele$onderwerpen$die$worden$aangeboden.$de$onderwerpen$ variëren$van$voetbal$tot$historische$penningen$en$trapgevels.$per$onderwerp$worden$per$dag$ een$aantal$tweets$verstuurd. Open data: delen, verbinden en verrijken 10 van 18

12 Afbeelding)6.)Screenshot)OpenArchief)Twitterstreams.) OpenarchiefTwitterstreams:TweetsoverhetNederlandsecultuuraanbod. Developer:HansNouwens.Gebruiktedatasets:o.a.AmsterdamMuseum,Rijks. Kortom,ineenkortetijdzijnmetbeperktemiddelenveelnieuwesoortentoepassingen gemaaktwaarjealscultureleinstellingmisschiennietzosnelaanhadgedacht.hoewelde toepassingennogrelatiefeenvoudiglijken,zijnditeerste(werkende)prototypesbinneneen genrewaarbijnieuwemogelijkhedenindetoekomstnogverderverkendkunnenwordenen bijkunnendragenaanhetfaciliterenvanbredetoegangtotjedataenhetstimulerenvan hergebruikinnieuwecontextenvoornieuwepublieken. Meerwaarde)open)data) Watkunjevervolgensalscultureleinstellingdoenmetdetoepassingendiegemaaktzijn metjouwopendatasets?watkunjeeruithalen?dehierbovengenoemdeargumentendie vaakwordengebruiktomtothetbesluittekomendataopentestellenkomenovereenmet deervaringen:doordecollectiebeschikbaartestellenneemtdetoegangenhethergebruik toeenontstaatergroteresamenwerkingtusseninstellingen.hierdoorwordtdewaardevan jecollectievergroot,hoewelhierbijmetnamemoetwordengedachtaan softbenefits, zoalshogere(online)bezoekersaantallen,contextualiseringvancollectiesenobjectenop externeplatformsalswikipediaenverrijkingvanmetadatadanverhogingvanfinanciële baten.dezeresultatenzullenhieronderwordentoegelicht. Toegang$vergroten$en$verbeteren$ Teneerste,hetzelfpublicerenvanopendatakan,zoalsinbovenstaandevoorbeeldennaar vorenisgekomen,leidentothetverderverrijkenvanjedatasets,waardooruiteindelijkde toegang$vergroot$en$verbeterdkanworden.museaenarchievenzijnallangetijdbezigmet hetverrijkenvanhunmetadatadoordelenvanhuncollectieonlinetepubliceren.het NationaalArchiefpubliceerdebijvoorbeeldeengrotesetfoto sendataopdefotowebsite Flickr:TheCommons 14,waardoorveelextrainformatietoegevoegdkonwordenaanhun collectiedoorcommentaaropfoto stelezenopflickr(usergeneratedcontent).de DeutscheFototheksteldeveelfoto sterbeschikkingaanwikimediacommons,de 14 Open data: delen, verbinden en verrijken 11 van 18

13 beeldbankvanwikipedia 15.Wikimedianengavencommentaaropdeduizendenbestanden, waardoordedeutschefotothekhaarmetadatakonverrijken.verderwerdendefoto sook indewikipediabartikelengebruikt,zoalsgetoondinafbeelding6hieronder. Afbeelding)7.)WikipediaAartikel)met)foto)uit)Fotothek)collectie.) InhetkadervanBeeldenvoordeToekomsthebbenhetNationaalArchiefenhet NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluidenkelecrowdsourcingprojectenuitgevoerdom usergeneratedmetadataaanhuncollectietoetevoegen.deaangeleverdecontentvoor dezeprojectenisoverigensnietondereenopenlicentiebeschikbaar.waisda? 16 ishetvideo taggingspelvanbeeldengeluidwaarbijmensenspelenderwijsvideo sbeschrijvenmet trefwoorden.mapit iseenwebsitewaarbijmensengevraagdwordtdeexactelocatie vaneenfotoaantegevenopdekaart.beidezorgenvoorenormeverrijkingvanhet materiaal.doordezemetadatatoevoegingenishetmateriaalsnellertevinden,tegebruiken enincontextteplaatsen ZiehetprojectmethettelevisieprogrammaManBijtHond:http://woordentikkertje.manbijthond.nl/. 17 Open data: delen, verbinden en verrijken 12 van 18

14 Afbeelding)8.)Screenshot)Mapit1418.nl. Opendatawordtnatuurlijknietalleenhergebruiktdoorparticuliereontwikkelaars. Collectiehoudendeinstellingenkunnenzelfookgebruikmakenvanopendata.Doordatde producentvandedatabekendis,kunnendatasetsalsautoriteitbeschouwdworden.het AmsterdamMuseumenhetRijksmuseumkunnenbijvoorbeeldgebruikmakenvanelkaars datasetsomdatzebeideinformatiehebbenovernederlandsekunstenaarsuitdegouden Eeuw.Doorgebruiktemakenvanelkaarsdatasetswordtdeverzameldeinformatie accurater,betrouwbaarderenwaardevoller.europeana sverzameldedatasetzaleengrote rolspeleninhetverrijkenvanmetadatabijcultureleinstellingen.europeanaheeftvanmeer dan20miljoencultureleobjectenineuropeametadataverzameld.dezedatasetsworden dooreuropeanagecombineerdwaardooreenrijkegemetadateerdevirtuelecollectie ontstaat.cultureleinstellingenkunnenzelfopzoekgaannaarmeerinformatieoverde objectendiezezelfbezitten.degecombineerdemetadatavanmeerdantweeduizend erfgoedinstellingenineuropazijntoegankelijkvoorallepartnersvaneuropeanaenislater ditjaarviaeenapiondercc0beschikbaar. Europeanagaathaardatadaarnaastookaanbiedenalslinkedopendata.Bijlinked(open) datagaathetnietalleenmaaromdevrijetoegangtotdedata(open),maarookomde interoperabiliteittussenmeerderedatasets.linkedopendatamaakthetmogelijkom zoekmachinestemakendieinformatiekunnenvindeninverschillendedatabases,zonder datdaarvoorveelextrahandelingennodigzijn.zozouinformatieovergeportretteerde bekendenederlandersverbondenkunnenwordenmetrijksmonumentenzonderdateen ontwikkelaarhierheelveeltijdinhoefttestoppen.eencultureleinstellingkandaardoor haarcollectiebinformatieintheoriebeperkentothetopenbeschikbaarstellenvande objectenvaneencollectiezelf,overigerelevanteinformatiewordtautomatischgeleverd dooranderedatasets.totophedenisditechternoggeenstandaardpraktijkvoorculturele instellingen.erzijnnamelijknogmaarweinigcultureledatasetsbeschikbaaralslinkedopen data. Verhogen$bereik$ Open data: delen, verbinden en verrijken 13 van 18

15 Eentweedeantwoordopdevraagwatjealscultureleinstellingenkunthalenuitdeopen datadiejezelfpubliceert,isdatjehetbereik$van$je$collectie$significant$kunt$vergroten.uit onderzoekvankennisland 18 blijktdatopencultuurdatainzijn ruwe vormnietdirecteen middelkanzijnomdebezoekersaantallenopjeeigenwebsitetevergroten.hetbezoekaan enbereikvanjecollectieopandereplatformsofwebsitesbuitenjeeigenwebsiteof beeldbankkunjedaarentegenwelnoemenswaardigvergroten.hetnationaalarchiefen SpaarnestadPhotosteldenbijvoorbeeldruim1.000foto sbeschikbaaraanwikimedia Commons 19.Kennislandonderzochtheteffecthiervanopdebezoekersaantallenopde eigenbeeldbank.inmaart2012werdenwikipediabartikelenmetdezefoto sruim keerbekeken.dewikimediabfoto swerdenopbeeldbankvanhetnationaalarchiefen SpaarnestadPhotonietvakerbekekendananderefoto s.deconversievandebezoekers vanwikipedianaardebeeldbankvanhetnationaalarchiefenspaarnestadphotobleven dusuit.ditzoukunnenliggenaanhetfeitdatwanneereenafbeeldingbijeenartikelop Wikipediagepubliceerdwordt,deverwijzingnaardecultureleinstellingendelinknaarhet werknietmeegepubliceerdwordt.deeindgebruikermoetdaardooreenaantalkeer doorklikkenvoordathijbijde bron uitkomt.inhetonderzoekhebbenslechts114 bezoekersdoorgekliktnaardewebsitevanhetnationaalarchiefenspaarnestadphoto.het onderzoekweesverderuitdateenenkelbezoekaandefoto svandebeeldbankgelijkstond aanmaarliefst17.000bezichtigingenvanhetzelfdemateriaalopwikipediabartikelen.een significantevergrotingvanhetbereikvoorhetnationaalarchiefenspaarnestadphoto. Geld$verdienen?$ Veelcultureleinstellingenverkerenindeveronderstellingdatjeookwezenlijke economischebatenkuntgenererenmetalledatadiejeinhuishebt.het massadigitaliseringstrajectbeeldenvoordetoekomstdatin2007starttemethet digitaliserenenbeschikbaarstellenvaneenkerncollectievandenederlandseaudiovisuele geschiedenishadbijaanvangvanhetprojecteenterugverdienverplichting.hetgelddat verdiendzouwordenmethetgedigitaliseerdemateriaalzouweerterugvloeiennaarde overheid.hetprojectheeftinmiddelsnavierjaaruitgewezendathetprojectweldegelijk maatschappelijkewaardecreëert.deelektronischeverspreidingvancontentenmetadata levertechtergeengroteeconomischebatenop.onderzoekvantnoweesuitdaterbijhet beschikbaarstellenvangedigitaliseerdcultureelerfgoedvaakgeenrendabeleonline businessmodellenzijn.ookstaateenverdienmodelvaakdemissievaneenculturele instellingindeweg.deonderzoekersvantnoconcluderenalsvolgt 20 : De$terugverdienverplichting$is$volgens$de$onderzoekers$onrealistisch,$gezien$de$ auteursrechtelijke$obstakels$en$de$huidige$marktontwikkelingen.$met$de$opkomst$ van$platforms$als$youtube$is$de$norm$voor$digitale$audiovisuele$diensten$ gratis.$ Bovendien$valt$de$bereidheid$om$te$betalen$binnen$het$onderwijs$tegen,$mede$omdat$ de$overheid$haar$beleid$inmiddels$heeft$gericht$op$gratis$beschikbaarheid$van$ leermiddelen$die$publiek$zijn$gefinancierd.$ondanks$de$achterblijvende$economische$ 18 Downloadhetonderzoeksrapportviahttp://www.kennisland.nl/filter/nieuws/effectmetingBpersfotosBveelB vakerbbekekenbinbcontext. 19 Ziehttp://beeldenvoordetoekomst.nl/nl/activiteiten/nationaalBarchiefBjoinsBwikipedia. 20 Downloadhetonderzoeksrapportviahttp://beeldenvoordetoekomst.nl/nl/news/tussentijdseBevaluatieB beeldenbvoorbdebtoekomst. Open data: delen, verbinden en verrijken 14 van 18

Auteursrecht en Open Data in de Culturele Sector

Auteursrecht en Open Data in de Culturele Sector Auteursrecht en Open Data in de Culturele Sector Auteurs: Maarten Zeinstra Nikki Timmermans Creative Commons Nederland is een samenwerkingsverband tussen Stichting Nederland Kennisland, Waag Society en

Nadere informatie

OPEN CULTUUR DATA Een bottom-up initiatief vanuit de erfgoedsector"

OPEN CULTUUR DATA Een bottom-up initiatief vanuit de erfgoedsector OPEN CULTUUR DATA Een bottom-up initiatief vanuit de erfgoedsector" Lotte Belice Baltussen, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid @lottebelice Lottebelice Wikimedia Conferentie Nederland Utrecht, 12

Nadere informatie

Reader Open Cultuur Data Masterclass 2015

Reader Open Cultuur Data Masterclass 2015 Reader Open Cultuur Data Masterclass 2015 Auteurs: Maarten Zeinstra, Lisette Kalshoven, Tom Kunzler Inhoudsopgave- Inleiding...3 Wat+is+Open+data?...4 Opbouw+reader...5 Hoofdstuk+1.+Intellectueel+Eigendom+en+open+licenties...6

Nadere informatie

Handleiding OpenOrg.nl

Handleiding OpenOrg.nl Handleiding OpenOrg.nl 1. Inleiding OpenOrg.nl is een wiki, een webtoepassing waarmee webdocumenten gezamenlijk kunnen worden bewerkt. Meerdere personen kunnen elkaars documenten en bijdragen aanvullen

Nadere informatie

Appendix: Masterclass 2015. Lex Slaghuis en Tom Kunzler

Appendix: Masterclass 2015. Lex Slaghuis en Tom Kunzler Appendix: Toeristische informatie Masterclass 2015 Auteurs: Lex Slaghuis en Tom Kunzler Inhoudsopgave- HOOFDSTUK)4)(APPENDIX):)TOERISTISCHE)INFORMATIE)...)2) INLEIDING)...)2) 4.1)DE)GESCHIEDENIS)VAN)TOERISTISCHE)INFORMATIE)...)2)

Nadere informatie

Open cultuur data in de praktijk Werkbijeenkomst Nederlands-Vlaamse samenwerking bij digitalisering van het cultureel erfgoed

Open cultuur data in de praktijk Werkbijeenkomst Nederlands-Vlaamse samenwerking bij digitalisering van het cultureel erfgoed Open cultuur data in de praktijk Werkbijeenkomst Nederlands-Vlaamse samenwerking bij digitalisering van het cultureel erfgoed Johan Oomen @johanoomen Hoofd R&D Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid

Nadere informatie

Handleiding NBB Basketball app

Handleiding NBB Basketball app Handleiding NBB Basketball app Versie 1.17 8 februari 2012 Introductie Deze handleiding beschrijft de functionaliteit van de NBB Basketball app voor android telefoons. Deze app is gratis te downloaden

Nadere informatie

Opgaven Beeld- en staafdiagram

Opgaven Beeld- en staafdiagram Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marieke Spijkstra 05 februari 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/68565 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

COCREATIE EEN VERKENNING T.B.V. DE OPENBARE BIBLIOTHEKEN

COCREATIE EEN VERKENNING T.B.V. DE OPENBARE BIBLIOTHEKEN COCREATIE EEN VERKENNING T.B.V. DE OPENBARE BIBLIOTHEKEN Hendrick Avercamp, Winterlandschap met schaatsers; 1608 Gedownload van de Rijksstudio RIJKSSTUDIO Inhoud: meer dan 200.000 high resolution beelden

Nadere informatie

FTP met Filezilla. Installatie

FTP met Filezilla. Installatie FTP met Filezilla FTP is de naam van het protocol waarmee bestanden op een webserver kunnen worden gezet. Dit document beschrijft hoe je met Filezilla, het broertje van de Mozilla browser, je eigen webiste

Nadere informatie

Videohandleiding Wikiwijs

Videohandleiding Wikiwijs Videohandleiding Wikiwijs Kees Pannekeet In opdracht van Wikiwijs Januari 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Introductie... 2 YouTube... 3 Soorten accounts... 3 Uploadlimiet verhogen... 3 Bestandsindeling...

Nadere informatie

GEDISTRIBUEERD UITLEVEREN

GEDISTRIBUEERD UITLEVEREN Intersoftware Lentedans 51 B 2907 AX Capelle a/d Ijssel T 010-750 25 25 F 010-750 25 26 GEDISTRIBUEERD UITLEVEREN Niets uit dit document mag vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van

Nadere informatie

THEMA 1 MENS & AARDE. LES 3 Lekker kwartetten. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook:

THEMA 1 MENS & AARDE. LES 3 Lekker kwartetten. Deze les gaat over: Bij dit thema horen ook: Powered by ESA NEMO NSO SPACE EXPO WNF THEMA 1 MENS & AARDE LES 3 Lekker kwartetten Deze les gaat over: Het verwerken van de informatie uit les 1 en 2 door een eigen kwartetspel te maken Bij dit thema

Nadere informatie

Water en Olie. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/41344

Water en Olie. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/41344 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Roubos 07 November 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/41344 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Inleiding. Inleiding. Impactmeting Wikimedia Commons

Inleiding. Inleiding. Impactmeting Wikimedia Commons Inleiding Welkom bij deze korte inventarisatie. Deze wordt georganiseerd door Open Cultuur Data (OCD) en is onderdeel van de impactmeting van Nederlandse open cultuurdata. Het doel is inzicht te krijgen

Nadere informatie

Thema 6 Professioneel werken

Thema 6 Professioneel werken Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Aline de Vries 06 October 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/87211 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Digitaal portfolio Davina Jonker

Digitaal portfolio Davina Jonker Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Davina Jonker 19 december 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/86996 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Schrijven - Deelonderwerpen vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Schrijven - Deelonderwerpen vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 30 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74557 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Presenteren vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/74547

Presenteren vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/74547 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 18 April 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74547 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Discussie: Start de les door de volgende stelling op het bord te schrijven:

Discussie: Start de les door de volgende stelling op het bord te schrijven: Lesbrief 1 Introductie auteursrecht Voorbereiding Doelen: - De leerlingen worden zich bewust van het bestaan en het belang van auteursrecht en leren verschillende begrippen rondom auteursrecht kennen.

Nadere informatie

13 H11 Logische schakelingen. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/46165

13 H11 Logische schakelingen. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/46165 Auteur Its Academy Laatst gewijzigd Licentie Webadres 29 november 2014 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/46165 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Armoede in Nederland hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Armoede in Nederland hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52445 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Wonen er straks mensen op Mars?

Wonen er straks mensen op Mars? Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Ida Schuurman 05 February 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/49143 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Eenheden lengtematen. Miranda de Haan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/77026

Eenheden lengtematen. Miranda de Haan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/77026 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Miranda de Haan 13 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77026 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Eenheden lengtematen. Miranda de Haan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77026

Eenheden lengtematen. Miranda de Haan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77026 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Miranda de Haan 13 mei 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/77026 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Webquest Beroepen en Opleidingen

Webquest Beroepen en Opleidingen Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Charlotte van Crugten 22 november 2011 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/33328 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Prowise Presenter (online digibordsoftware)

Prowise Presenter (online digibordsoftware) Prowise Presenter (online digibordsoftware) Kevin Van Eenoo november 2015 COPYRIGHT Niets uit dit werk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband,

Nadere informatie

Les bij artikel Pro-krant: Meteorieten stenen uit de ruimte

Les bij artikel Pro-krant: Meteorieten stenen uit de ruimte Les bij artikel Pro-krant: Meteorieten stenen uit de ruimte Auteur Linders Laatst gewijzigd Licentie Webadres 30 September 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/43691

Nadere informatie

Jodendom - B KGT 1 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Jodendom - B KGT 1 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Jodendom - B KGT 1 2 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 01 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63408 Dit lesmateriaal is gemaakt met

Nadere informatie

Archieven en fans op Flickr Verslag seminar Nationaal Archief joins Flickr the Commons

Archieven en fans op Flickr Verslag seminar Nationaal Archief joins Flickr the Commons Archieven en fans op Flickr Verslag seminar Nationaal Archief joins Flickr the Commons Datum: Auteur: November 2008 Kennisland Colofon In het consortium Beelden voor de Toekomst werken Beeld en Geluid,

Nadere informatie

Oplossing zoeken kwadratisch verband vmbo-kgt34

Oplossing zoeken kwadratisch verband vmbo-kgt34 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74207 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Spreken - Presenteren vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Spreken - Presenteren vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74577 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Jodendom vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Jodendom vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 05 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77304 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Ga op reis naar Egypte! CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/31550

Ga op reis naar Egypte! CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/31550 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Slimme Uilen 17 April 2012 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/31550 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Thema 8 De volwassene

Thema 8 De volwassene Auteur Aline de Vries Laatst gewijzigd 30 October 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/68004 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Spijsverteringsstelsel vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63342

Spijsverteringsstelsel vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63342 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 december 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/63342 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Het besturingssysteem van de computer

Het besturingssysteem van de computer Auteurs Linda le Grand ; Laatst gewijzigd Licentie Webadres 11 January 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/26669 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Rebus maken. Marjolijn Feddema. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Rebus maken. Marjolijn Feddema. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marjolijn Feddema 02 November 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67971 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

2.1c. Pardon, een diner!

2.1c. Pardon, een diner! Auteur hannie janssen Laatst gewijzigd 23 March 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/74126 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

De brug van Leonardo da Vinci

De brug van Leonardo da Vinci Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sefanja Brink 06 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/58043 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Vincent van Gogh. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/41036

Vincent van Gogh. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/41036 Auteur DigilessenPO Laatst gewijzigd 06 december 2012 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/41036 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Augmented Reality in Aurasma

Augmented Reality in Aurasma Handleiding Augmented Reality in Aurasma Fontys Educatief Centrum - Beroepsonderwijs & Bedrijfsleven Versie 2.0 Oktober 2015 Colofon Fontys Educatief Centrum Postbus 347, 5600 AH Eindhoven Telefoon 08850

Nadere informatie

Midweek naar een stad

Midweek naar een stad Auteur Marjolein Schuiling Laatst gewijzigd 09 April 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/72001 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

EHBO Oefentoets. Angeline Bouman. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

EHBO Oefentoets. Angeline Bouman. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Angeline Bouman 03 June 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62103 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Olympisch stadion vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Olympisch stadion vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 February 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63418 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Portfolio Dennis Snoeks. Dennis Snoeks. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Portfolio Dennis Snoeks. Dennis Snoeks. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Dennis Snoeks Laatst gewijzigd Licentie Webadres 26 January 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/69890 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

PILNAR web applicatie. Handleiding

PILNAR web applicatie. Handleiding PILNAR web applicatie Handleiding Table of Contents De PILNAR editor...3 Toegang tot de omgeving...3 De PILNAR omgeving...3 Hoofdmenu...4 Navigatie...5 Zoeken...6 Detailoverzichten...6 Collectie... 7 Inzending...

Nadere informatie

Lijn, lijnstuk en punt vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Lijn, lijnstuk en punt vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 May 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/57058 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

De maan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

De maan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres DigilessenPO 19 September 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/41890 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Determineren vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Determineren vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 20 December 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73575 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Lezen - Moeilijke woorden vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74528

Lezen - Moeilijke woorden vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74528 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 26 augustus 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/74528 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Jij in de wereld en je portfolio. Roger Hendrickx. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Jij in de wereld en je portfolio. Roger Hendrickx. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Roger Hendrickx Laatst gewijzigd 19 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/80123 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Het groente- en fruitvak. Steunpunt Smaaklessen. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Het groente- en fruitvak. Steunpunt Smaaklessen. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Steunpunt Smaaklessen Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 December 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/41857 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Achtbanen. Anne J de Lange. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Achtbanen. Anne J de Lange. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Anne J de Lange Laatst gewijzigd 08 March 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/58281 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

OneDrive handleiding

OneDrive handleiding OneDrive handleiding Voorwoord OneDrive for Business is een dienst die Mondia beschikbaar stelt voor medewerkers en leerlingen om bestanden op te slaan op het internet. De dienst wordt aangeboden via het

Nadere informatie

Het hart. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/46498

Het hart. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/46498 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres DigilessenPO 03 december 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/46498 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

ICT Vaardigheden. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

ICT Vaardigheden. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres 01 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/81213 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Thema: Dieren vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/74579

Thema: Dieren vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/74579 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 12 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/74579 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Voorrang in het verkeer

Voorrang in het verkeer Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres DigilessenPO 06 June 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44811 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Word 2010 Les 1. CSV 21st century skills. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Word 2010 Les 1. CSV 21st century skills. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Word 2010 Les 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres CSV 21st century skills 15 November 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/69688 Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Erosie en verwering hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Erosie en verwering hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52472 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Reis door Europa vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Reis door Europa vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63401 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Koopovereenkomst vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Koopovereenkomst vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73703 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Arm en rijk - Kenmerken van ontwikkelingslanden

Arm en rijk - Kenmerken van ontwikkelingslanden Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 31 December 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/45121 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Genotmiddelen vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Genotmiddelen vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 April 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73600 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Technisch nederlands. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Technisch nederlands. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres laura haens 10 June 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/60424 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Ruimte voor de rivier vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63437

Ruimte voor de rivier vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63437 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 oktober 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/63437 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Thema Ademhaling vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62402

Thema Ademhaling vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62402 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62402 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Olympische Spelen - Olympische sporter

Olympische Spelen - Olympische sporter Auteur VO-content StudioVO Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 July 2013 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/44990 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Rekenen MBO - Techniek

Rekenen MBO - Techniek Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Jesper Raijmakers 25 juni 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/77556 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Een logo voor de OS vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Een logo voor de OS vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63417 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Verzekeringsovereenkomst vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73807

Verzekeringsovereenkomst vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73807 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73807 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Thema: Vervoer vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/74503

Thema: Vervoer vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/74503 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 11 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/74503 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

«Technische gids» Netwerkinstallatie en Terminal Server/Citrix

«Technische gids» Netwerkinstallatie en Terminal Server/Citrix 14/04/01 B50/v4.00/S/TG003.02 «Technische gids» Netwerkinstallatie en Terminal Server/Citrix System Voor gebruik bij de installatie van Sage BOB 50 School Edition 2014 Oplossing Sage BOB 50 2 Hoewel aan

Nadere informatie

Webquest: In beweging

Webquest: In beweging Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Mirelle Kloosterman 25 October 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63831 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Ursula Nederlands brugklas havo werkwoordspelling

Ursula Nederlands brugklas havo werkwoordspelling Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Liesbeth Verstappen 18 January 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/71071 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Ontwikkelingssamenwerking hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76066

Ontwikkelingssamenwerking hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76066 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76066 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Project PiggyBank 2014

Project PiggyBank 2014 Project PiggyBank 2014 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Bert Bredewold 23 April 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/50661 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Een logo voor de OS vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63417

Een logo voor de OS vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63417 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 10 maart 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/63417 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Gegevens, getallen en achtergrond

Gegevens, getallen en achtergrond Gegevens, getallen en achtergrond Organisatie: Vereniging Wikimedia Nederland Bezoekadres: Postadres: Woordvoerders: Mariaplaats 3, 3511 LH, Utrecht Postbus 167, 3500 AD, Utrecht Sandra Rientjes Directeur

Nadere informatie

Taaltaak: uitje met de ouderen (opzet)

Taaltaak: uitje met de ouderen (opzet) Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Tom Verschoor 10 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67243 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Thema: Vakantie vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Thema: Vakantie vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 19 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/74613 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Thema: Jij bent mijn ster HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52739

Thema: Jij bent mijn ster HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52739 Thema: Jij bent mijn ster HV 1 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52739 Dit lesmateriaal is

Nadere informatie

Hoeveel kan ik lenen? vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Hoeveel kan ik lenen? vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 20 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62297 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Extractie uit HIS en KIS uploaden in VIPLive

Extractie uit HIS en KIS uploaden in VIPLive Extractie uit HIS en KIS uploaden in VIPLive 1. 2. 3. 4. Inleiding Inleiding 1. Handmatige upload van HIS en KIS in VIPLive Stap 2: Extracties selecteren en uploaden Klik op de oranje knop 'Extracties

Nadere informatie

Handleiding ICT. McAfee Antivirus

Handleiding ICT. McAfee Antivirus Handleiding ICT Inleiding SDW biedt medewerkers de mogelijkheid om op hun privé laptop of computer, antivirus software te installeren. De antivirus software geleverd door McAfee zorgt ervoor dat uw laptop

Nadere informatie

Tellen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74263

Tellen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74263 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 12 april 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/74263 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Spieren. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Spieren. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 16 December 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/88174 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Toelichting op de licentieovereenkomst van DANS

Toelichting op de licentieovereenkomst van DANS Toelichting op de licentieovereenkomst van DANS >>> Het onderstaande is een toelichting op de licentie-overeenkomst die altijd wordt afgesloten met DANS wanneer een dataset in EASY wordt gedeponeerd. Door

Nadere informatie

Rekenen met procenten - VMBO TL 1

Rekenen met procenten - VMBO TL 1 Rekenen met procenten - VMBO TL 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Made Putra 22 April 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73203 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Arm en rijk in China hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/52441

Arm en rijk in China hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/52441 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 12 oktober 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/52441 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Arm en rijk in China vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Arm en rijk in China vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63393 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

BOB 50 School Edition Installaties netwerk en Terminal Server/Citrix

BOB 50 School Edition Installaties netwerk en Terminal Server/Citrix BOB 50 School Edition Installaties netwerk en Terminal Server/Citrix Waarschuwing 2 Algemene informatie 2 De server licentie van BOB 50 SQL 2 Het bestand BOB.INI 2 Het bestand «COMPANY.ADT» 3 Opmerkingen

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 12 augustus 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Reizen door Europa. Ed van den Heuvel. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Reizen door Europa. Ed van den Heuvel. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Ed van den Heuvel 30 November 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/42536 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Voorbereiding 6.2. Peter van de Minkelis. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Voorbereiding 6.2. Peter van de Minkelis. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Voorbereiding 6.2 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Peter van de Minkelis 13 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/79168 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

1 De drie hoofdlijnen: muziekdocenten, leerkrachten en leerlingen.

1 De drie hoofdlijnen: muziekdocenten, leerkrachten en leerlingen. IKEI, MIK en het Leerorkest hebben bij elkaar opgeteld jaren ervaring met het geven van instrumentaal muziekonderwijs op de basisschool. Vanuit de overtuiging dat deze vorm van muziek educatie alleen verder

Nadere informatie

Rekenen MBO - Horeca. Jesper Raijmakers. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Rekenen MBO - Horeca. Jesper Raijmakers. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Jesper Raijmakers 25 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77579 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie