Van ruwe laserdata naar geo-informatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van ruwe laserdata naar geo-informatie"

Transcriptie

1 Onderzoek laseraltimetrie aan de Technische Universiteit Delft Van ruwe laserdata naar geo-informatie Het gebruik van laseraltimetrie heeft de laatste jaren in Nederland een grote vlucht genomen. Vooral door de ontwikkeling van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) ontdekken veel instanties nu de toepassingsmogelijkheden van gedetailleerde digitale hoogtemodellen. De productie van deze hoogtemodellen uit de lasermetingen is geen eenvoudige zaak. In deze bijdrage wordt ingegaan op twee belangrijke stappen in de verwerking van de metingen in het vliegtuig naar een digitaal hoogtemodel: de strookvereffening en het filteren. Daarnaast wordt kort stil gestaan bij enkele andere vormen van geo-informatie die met laseraltimetrie kunnen worden ingewonnen. Strookvereffening Een opname met laseraltimetrie is een complex samenspel tussen drie verschillende instrumenten. De GPS-ontvanger zorgt één keer per seconde voor de bepaling van de plaats van het vliegtuig. Met een traagheidsnavigatiesysteem (ook wel INS - Inertial Navigation System genoemd) met gyroscopen en versnellingsmeters wordt de stand van het vliegtuig bepaald. Dit instrument meet ca. 200 keer per seconde en wordt tevens gebruikt om te interpoleren tussen de positiebepalingen die met GPS gedaan worden. De laserafstandsmeter tenslotte meet tot keer per seconde de afstand tussen het vliegtuig en het terrein. Door een roterende spiegel wordt de laserstraal daarbij loodrecht op de vliegrichting heen en weer gedraaid. Hiermee kan een strook onder het vliegtuig worden opgenomen. De hoek van de spiegel wordt ook geregistreerd. Om uit alle metingen de hoogte van het terrein te kunnen bepalen moeten ook de onderlinge posities en rotaties van de GPS-ontvanger, het INS en de laserafstandsmeter gemeten worden (figuur 1). Dit gebeurt tijdens een calibratieprocedure terwijl het vliegtuig op het vliegveld staat. Alle instrumenten hebben een beperkte meetnauwkeurigheid. Alle metingen, zowel die van de instrumenten als die voor de calibratie, zijn dan ook behept met fouten. De meeste fouten zijn vrij klein en willekeurig verdeeld en hebben geen vervelende gevolgen voor de kwaliteit van de hoogtemodellen. In veel vluchten blijken toch ook grotere systematische fouten op te treden. Deze fouten komen aan het licht doordat de hoogte in één strook niet overeenstemt met de hoogte uit een overlappende strook. Bovendien worden bij vergelijkingen met terrestrische controlemetingen verschillen vastgesteld. Om een juiste en consistente hoogtebeschrijving van het terrein te bepalen dienen de gevolgen van meet- en calibratiefouten gecorrigeerd te worden. Hiervoor voert de Meetkundige Dienst van Rijkswaterstaat zogenaamde

2 strookvereffeningen waarmee de systematische fouten in de hoogte gereduceerd worden. Aan de Technische Universiteit Delft wordt momenteel een model ontwikkeld dat de foutenbronnen van laseraltimetrie expliciet modelleert. Met dit foutenmodel wordt het dan mogelijk om niet alleen systematische fouten in de hoogte van de laserpunten, maar ook fouten in de X- en Y-positie te beschrijven en te elimineren. Bovendien kunnen met een dergelijk model vormfouten, zoals kromgetrokken stroken, gecorrigeerd worden. Filteren Een standaard hoogtemodel beschrijft het terrein op de maaiveldhoogte. De pulsen van de laserafstandsmeter reflecteren echter niet alleen op maaiveldhoogte maar ook op allerlei hogere objecten zoals gebouwen, auto's, vegetatie en zelfs op hoogspanningsleidingen en vogels. Voor de productie van digitale hoogtemodellen, zoals het AHN, is het daarom nodig de gemeten punten te classificeren en de punten op de grond te scheiden van de overige punten. Dit proces wordt het filteren van de laserdata genoemd. Figuur 2 toont de hoogtegegevens van een stukje uiterwaard van de IJssel. Deze data werd vanuit een helikopter opgenomen met de FLI-MAP sensor met een puntdichtheid van 5 à 6 punten per vierkante meter. In het noorden is een stuk met veel vrij dichte vegetatie. Toch komt hier af en toe ook een laserstraal op de bodem. Delen van het gebied waren bedekt met water. Hier reflecteert de laserstraal zeer slecht hetgeen leidt tot de in violet weergegeven "no data" vlekken. Na filteren van deze gegevens wordt het hoogtemodel van figuur 3 verkregen. Onder het bladerdak van figuur 2 komt een gedetailleerde structuur van greppels tevoorschijn. De greppels zijn ongeveer 60 cm diep en 5 meter breed. Op sommige plaatsen lijken er hogere punten in de greppel te liggen. Dit zijn naar alle waarschijnlijkheid punten op laaggelegen vegetatie, die het filter niet uit de dataset kon verwijderen. Dit is een typische beperking van het automatisch filteren. Vaak is het niet mogelijk om het verschil tussen kleine hoogtevariaties in het terrein en de aanwezigheid van lage vegetatie te herkennen. Ook met grote gebouwen hebben de filters vaak problemen. Deze zijn echter door een operateur vrij eenvoudig te herkennen en kunnen dan handmatig uit de dataset verwijderd worden. In de afgelopen jaren zijn op verschillende plaatsen, waaronder de TU Delft, filters voor laseraltimetrie ontwikkeld. In het onderzoek aan de TU Delft worden deze filters nu vergeleken aan de hand van de resultaten op een dataset met een aantal moeilijke situaties. Hoewel de filters wellicht nog iets te verbeteren zijn, is het duidelijk dat controle door een operateur, bijvoorbeeld aan de hand van luchtfoto's of video's, nodig zal blijven.

3 3D GIS en andere toepassingen Voor de productie van digitale hoogtemodellen is het lastig dat de laserstralen niet alleen op de grond reflecteren. Dit geeft echter wel de mogelijkheid om meer uit de laserdata te halen dan alleen de terreinhoogte. In het bijzonder wordt het interessant om gebouwen te detecteren en te modelleren. Drie-dimensionale modellen van gebouwen worden onder andere gebruikt voor visualisatie bij stedelijke herinrichting, de planning van locaties voor GSM-zenders, toeristische informatiesystemen en milieustudies. Aan de TU Delft wordt onderzoek verricht naar de conversie van de gebouwen in de GBKN naar een drie-dimensionale gebouwmodellen. De GBKN-data wordt gebruikt om de punten op een gebouw te selecteren (figuur 4). Vervolgens worden in de laserdata vlakken gedetecteerd. Hiervoor is wel een hoge puntdichtheid nodig. Met de ongefilterde AHN-data zou dit niet kunnen. De gedetecteerde vlakken worden waar mogelijk met elkaar gesneden om de noklijnen te bepalen. Andere begrenzingen van dakvlakken uiten zich door hoogtesprongen in de laserdata. Figuur 5 laat het 3D model zien dat uit de data van figuur 4 gereconstrueerd werd. Een nog weer andere toepassing van laserdata treft men aan bij het onderhoud van hoogspanningsleidingen. De reflecties van pulsen op de leidingen kunnen eenvoudig worden herkend (figuur 6). Door de afstand tussen de leidingen en de reflecties op vegetatie te meten kan bepaald worden waar de vegetatie gesnoeid moet worden. Het gebruik van laseraltimetrie heeft de laatste jaren in Nederland een grote vlucht genomen. Ook internationaal staat het volop in de belangstelling. Zo heeft North Carolina een omvangrijk Floodplain mapping program gelanceerd (http://www.ncfloodmaps.com/). Om de overstromingsrisico's beter te kunnen inschatten is in dit programma voor zo'n 36 miljoen dollar aan opnamen met laseraltimetrie gereserveerd. Geologen van de US Geological Survey hebben na het filteren van laserdata oude breuken in de aardkorst van de bossen rondom Seattle ontdekt. Deze breuken duiden op nog onbekende aardbevingen die daar 1100 jaar geleden moeten hebben plaatsgevonden. Bij de NASA werkt men verder aan een speciale laser die vanuit de ruimte de gehele aarde gaat opnemen (http://essp.gsfc.nasa.gov/vcl/). Met deze Vegetation Canopy Lidar wil men door een gedetailleerde analyse van de reflecties van de laserpulsen een betere schatting maken van de biomassa. De resultaten zullen worden gebruikt voor klimaatstudies. Deze voorbeelden geven aan dat laseraltimetrie zich in korte tijd heeft ontwikkeld tot een zeer veelzijdig inzetbare techniek. In de toekomst zult u er nog veel over horen. prof.dr.ir. M.G. Vosselman Technische Universiteit Delft

4 Meer informatie over het laseraltimetrie onderzoek aan de TU Delft valt te lezen op

5 GPS b X GPS INS laser Camera X b X cam laser Figuur 1: Onderlinge afstemming van de verschillende instrumenten

6 Figuur 2: Kleurgecodeerde hoogten van de originele laserdata Figuur 3: Kleurgecodeerde hoogten van de gefilterde laserdata.

7 no data m Legenda bij figuren 2 en 3 Figuur 4: Laserdata van een gebouw met in rood de gebouwomlijning uit de GBKN.

8 Figuur 5: 3D gebouwmodel gereconstrueerd uit de laserdata en de GBKN. Figuur 6: Laserpulsen gereflecteerd op hoogspanningsleidingen en -masten.

Toepassingsmogelijkheden van vliegtuig-laseraltimetrie

Toepassingsmogelijkheden van vliegtuig-laseraltimetrie Toepassingsmogelijkheden van vliegtuig-laseraltimetrie H.-G. Maas, G. Vosselman Faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen, Afdeling Geodesie Technische Universiteit Delft Thijsseweg 11, 2629 JA Delft

Nadere informatie

Methodiek aanmaak stedelijk DTM

Methodiek aanmaak stedelijk DTM Methodiek aanmaak stedelijk DTM Astrid Riebel, Harmen van de Werfhorst, Roger de Crook, Joost Heijkers Inleiding Bij het uitvoeren van hydrologische modelberekeningen is in vele gevallen (zo niet in alle)

Nadere informatie

Tunnelmetingen De Laserscanning benadering

Tunnelmetingen De Laserscanning benadering Tunnelmetingen De Laserscanning benadering M25-tunnels Bell Common en Hatfield (Verenigd Koninkrijk) Opdrachtgever: Highways Agency Uitvoerders: TerraImaging en Mason Land Surveys De vraag naar meet-informatie

Nadere informatie

FACTSHEET FACTSHEET LASER-ALTIMETRIE. Gerbrand Vestjens. Geodelta VERSIE 20150421 APR 15

FACTSHEET FACTSHEET LASER-ALTIMETRIE. Gerbrand Vestjens. Geodelta VERSIE 20150421 APR 15 FACTSHEET FACTSHEET LASER-ALTIMETRIE Gerbrand Vestjens Geodelta VERSIE 20150421 APR 15 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 4 2 LASER-ALTIMETRIE... 5 2.1 Specificiteit en nauwkeurigheid... 7 2.2 Inzetbaarheid

Nadere informatie

jklmnopq Ministerie van Verkeer en Waterstaat Meetkundige Dienst Kwaliteitsdocument LaserAltimetrie Noord-Holland

jklmnopq Ministerie van Verkeer en Waterstaat Meetkundige Dienst Kwaliteitsdocument LaserAltimetrie Noord-Holland Ministerie van Verkeer en Waterstaat jklmnopq Meetkundige Dienst Kwaliteitsdocument LaserAltimetrie Noord-Holland Kwaliteitsdocument LaserAltimetrie Noord-Holland Meetkundige Dienst van de Rijkswaterstaat

Nadere informatie

6. Verdere analyses. 6.1 Gevaaranalyse oude kweldergrens

6. Verdere analyses. 6.1 Gevaaranalyse oude kweldergrens 6. Verdere analyses............................................................................... 6.1 Gevaaranalyse oude kweldergrens Onderzoeksvraag 3 uit de inleiding betreft de vraag of de oude kweldergrens

Nadere informatie

3D DIGTOP voor het maken van geluidsberekeningen Den Haag gebruikt vliegtuig laserscanning voor haar geluidskaarten

3D DIGTOP voor het maken van geluidsberekeningen Den Haag gebruikt vliegtuig laserscanning voor haar geluidskaarten 3D DIGTOP voor het maken van geluidsberekeningen Den Haag gebruikt vliegtuig laserscanning voor haar geluidskaarten Ron Mandala, bedrijfsonderdeel Milieu en Vergunningen, Dienst Stadsbeheer, Gemeente Den

Nadere informatie

De fotogrammetrie bij het NGI

De fotogrammetrie bij het NGI De fotogrammetrie bij het NGI 1. Inleiding De fotogrammetrie is de techniek die toelaat metingen te verrichten vanaf foto s (of volgens de ontwikkelingen gedurende de laatste jaren metingen te verrichten

Nadere informatie

1 Inleiding. 1.1 Probleemstelling. 1.2 Meetstrategie vaklodingenprogramma

1 Inleiding. 1.1 Probleemstelling. 1.2 Meetstrategie vaklodingenprogramma 1 Inleiding 1.1 Probleemstelling Rijkswaterstaat (RWS) heeft aan de Nederlandse Aardolie Maatschappij b.v. (NAM) gegevens van de bodemhoogte van de Waddenzee ter beschikking gesteld voor de periode 1985

Nadere informatie

KRACHT VAN LUCHTFOTOS

KRACHT VAN LUCHTFOTOS KRACHT VAN LUCHTFOTOS (Satellietfoto s) WAT KAN JE ER MEE???? TOEPASSINGEN I. Zoekt u soms de verschillen van twee luchtfoto s II. Waar kan ik in een stad zonnepanelen op daken plaatsen en waar staan zij

Nadere informatie

Gebouwinformatie. Locatie. De Jagershuizen 30, 7316ND Apeldoorn Datum. 12-05-2015 Kadastraal nummer APELDOORN AB 04155 G0000. Inhoud: 1.

Gebouwinformatie. Locatie. De Jagershuizen 30, 7316ND Apeldoorn Datum. 12-05-2015 Kadastraal nummer APELDOORN AB 04155 G0000. Inhoud: 1. Inhoud: 1. Informatie 2. Visualisatie 3. Toelichting Informatie Gebouwenadministratie gemeente Identificatie gebouw Type Oppervlakte grondvlak Bouwjaar Aantal verblijfsobjecten Aantal gebruiksdoelen 0200100000083411

Nadere informatie

FACTSHEET FOTOGRAMMETRIE

FACTSHEET FOTOGRAMMETRIE FACTSHEET FOTOGRAMMETRIE FACTSHEET FOTOGRAMMETRIE Gerbrand Vestjens Geodelta VERSIE 20150421 APR 15 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 4 2 FOTOGRAMMETRIE... 5 2.1 Specificiteit en nauwkeurigheid... 6 2.2 Inzetbaarheid

Nadere informatie

Gebouwinformatie. De Run 2180, 5503LE Veldhoven. Locatie Datum Inhoud: 1. Informatie 2. Visualisatie 3. Toelichting

Gebouwinformatie. De Run 2180, 5503LE Veldhoven. Locatie Datum Inhoud: 1. Informatie 2. Visualisatie 3. Toelichting Inhoud: 1. Informatie 2. Visualisatie 3. Toelichting Informatie Gebouwenadministratie gemeente Identificatie gebouw 861100000376773 Type Pand Oppervlakte grondvlak 481,2 m² Bouwjaar 1975 Aantal verblijfsobjecten

Nadere informatie

Kwaliteitsdocument AHN2. Auteur: Niels van der Zon Datum: 14-5-2013 Versie:1.3 Status: Definitief Status:

Kwaliteitsdocument AHN2. Auteur: Niels van der Zon Datum: 14-5-2013 Versie:1.3 Status: Definitief Status: Auteur: Niels van der Zon Datum: : Status: Definitief Status: 1 van 31 Verspreiding http://ahn.nl historie Datum Auteur Opmerking 14-05-2013 Niels van der Zon De AHN2012-projecten verwerkt 1.2 05-06-2012

Nadere informatie

2014 Bentley Systems, Incorporated. Gebruik van AHN2. Marc Rietman, Application Engineer

2014 Bentley Systems, Incorporated. Gebruik van AHN2. Marc Rietman, Application Engineer 2014 Bentley Systems, Incorporated Gebruik van AHN2 Marc Rietman, Application Engineer Webinar 22 april 2014 AHN2 Open data 2 WWW.BENTLEY.COM 2014 Bentley Systems, Incorporated Onderwerpen Types beschikbare

Nadere informatie

Nederland 3D. Productbeschrijving Aandachtspunten Aan te leveren gegevens. www.geonext.nl

Nederland 3D. Productbeschrijving Aandachtspunten Aan te leveren gegevens. www.geonext.nl Nederland 3D www.geonext.nl Inhoud Pag. Inleiding 3 Overzicht producten 4 Opwaardering 3D vectorbestand naar LOD0 5 Maaiveldtriangulatie 6 LOD1 3D stadsmodel 7 LOD2 3D stadsmodel 8 Taludmodellering 9 Inkleuren

Nadere informatie

De riolering op straat. Maaiveldhoogtekaarten voor het bebouwd gebied

De riolering op straat. Maaiveldhoogtekaarten voor het bebouwd gebied De riolering op straat Maaiveldhoogtekaarten voor het bebouwd gebied De riolering op straat Maaiveldhoogtekaarten voor het bebouwd gebied Mei 2014 Stichting RIONED, Ede auteurs ing. Marcel Glasbergen,

Nadere informatie

Toepassing laserdata bovengrond in modellering: minder onzekerheden, steviger basis voor verbetermaatregelen

Toepassing laserdata bovengrond in modellering: minder onzekerheden, steviger basis voor verbetermaatregelen Ervaringen met de aanpak van regenwater overlast in bebouwd gebied 20 Maaiveld Toepassing laserdata bovengrond in modellering: minder onzekerheden, steviger basis voor verbetermaatregelen 264 Nu steeds

Nadere informatie

Het Hoogtebestand Rotterdam. Joris Goos Gemeente Rotterdam

Het Hoogtebestand Rotterdam. Joris Goos Gemeente Rotterdam Het Hoogtebestand Rotterdam Joris Goos Gemeente Rotterdam Het Hoogtebestand Rotterdam? Joris Goos Gemeente Rotterdam Laseraltimetrische dataset Hoognauwkeurig 5+5 of 2+2 Maaiveld in beeld dekking maaiveld

Nadere informatie

Herkomst Contact Email Dataset Format(s) Beschrijving Directory Waterschapshuis Edward e.verbree@tudelft.nl AHN2 testlocatie xyz, grid,

Herkomst Contact Email Dataset Format(s) Beschrijving Directory Waterschapshuis Edward e.verbree@tudelft.nl AHN2 testlocatie xyz, grid, Activiteit 1: Aanbod : Overzicht beschikbare data Status: 10 06 2011 Onderstaande bestanden zijn terug te vinden op de door de TU Delft beschikbaar gestelde server. Herkomst Contact Email Dataset Format(s)

Nadere informatie

WAT KAN HET AHN2 BETEKENEN VOOR BGT?

WAT KAN HET AHN2 BETEKENEN VOOR BGT? WAT KAN HET AHN2 BETEKENEN VOOR BGT? HET WATERSCHAPSHUIS 11 juni 2012 076413477:A - Definitief D03031.002148.0100 Inhoud 1 Inleiding...5 1.1 Doel...5 1.2 BGT...5 1.2.1 IMGeo 2.0...5 1.2.2 BGT Transitie...5

Nadere informatie

Flying Sensor Rapport

Flying Sensor Rapport Flying Sensor Rapport Locatie: Dintelse Gorzen Noord-Brabant Nederland Vluchtdatum: 21-mei-2014 Flying Sensor: Pelican Client: Natuurmonumenten HiView Costerweg 1V 6702AA Wageningen www.hiview.nl info@hiview.nl

Nadere informatie

[Hanssen, 2001] R F Hanssen. Radar Interferometry: Data Interpretation and Error Analysis. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht 2001.

[Hanssen, 2001] R F Hanssen. Radar Interferometry: Data Interpretation and Error Analysis. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht 2001. Hoe werkt het? Beeldvormende radar maakt het mogelijk om dag en nacht, ook in bewolkte omstandigheden, het aardoppervlak waar te nemen vanuit satellieten. De radar zendt duizenden pulsen per seconde uit,

Nadere informatie

Analyse Lidar data voor het Friesche Zeegat (2010-2012) Monitoring effecten bodemdaling door gaswinning

Analyse Lidar data voor het Friesche Zeegat (2010-2012) Monitoring effecten bodemdaling door gaswinning Analyse Lidar data voor het Friesche Zeegat (2010-2012) Monitoring effecten bodemdaling door gaswinning Analyse Lidar data voor het Friesche Zeegat (2010-2012) Monitoring effecten bodemdaling door gaswinning

Nadere informatie

AUTOMATISCHE OBJECTHERKENNING EN VERANDERINGSDETECTIE UIT PUNTENWOLKEN VANUIT DE LUCHT EN VANAF DE STRAAT. SANDER OUDE ELBERINK 11 JUNI 2015

AUTOMATISCHE OBJECTHERKENNING EN VERANDERINGSDETECTIE UIT PUNTENWOLKEN VANUIT DE LUCHT EN VANAF DE STRAAT. SANDER OUDE ELBERINK 11 JUNI 2015 AUTOMATISCHE OBJECTHERKENNING EN VERANDERINGSDETECTIE UIT PUNTENWOLKEN VANUIT DE LUCHT EN VANAF DE STRAAT. SANDER OUDE ELBERINK 11 JUNI 2015 ITC = FACULTY OF GEO-INFORMATION SCIENCE AND EARTH OBSERVATION

Nadere informatie

Instrumenten voor geo asset informatie. Leo Zwang & Patrick Bakhuizen Kennisdag Inspectie Waterkeringen Arnhem, 19 maart 2015

Instrumenten voor geo asset informatie. Leo Zwang & Patrick Bakhuizen Kennisdag Inspectie Waterkeringen Arnhem, 19 maart 2015 Instrumenten voor geo asset informatie Leo Zwang & Patrick Bakhuizen Kennisdag Inspectie Waterkeringen Arnhem, 19 maart 2015 Inleiding workshop Moet een waterkeringbeheerder in de 21 e eeuw ervaringen

Nadere informatie

Geo-Airflight. Successen tot heden

Geo-Airflight. Successen tot heden Geo-Airflight team aan het werk met X100 Hoe werkt de Geo-Airflight De Voorbereidingen Vlucht melden bij bevoegd gezag, weersverwachting opvragen. Te vliegen gebied programmeren in veldcomputer en laden

Nadere informatie

3D Pilot Eindrapport werkgroep Aanbod van 3D geo-informatie. 3D geo-informatie. standaard. Centrale 3D omgeving. standaard uitwisselingsformaat

3D Pilot Eindrapport werkgroep Aanbod van 3D geo-informatie. 3D geo-informatie. standaard. Centrale 3D omgeving. standaard uitwisselingsformaat 3D Pilot Eindrapport werkgroep Aanbod van 3D geo-informatie Joris Goos, Rick Klooster, Jantien Stoter, Edward Verbree, Gerbrand Vestjens, George Vosselman 3D data (ruw) 3D geo-informatie standaard uitwisselingsformaat

Nadere informatie

Kwaliteitsdocument laseraltimetrie Projectgebied Waddenzee Oost 2007

Kwaliteitsdocument laseraltimetrie Projectgebied Waddenzee Oost 2007 Ministerie van Verkeer en Waterstaat Rijkswaterstaat Kwaliteitsdocument laseraltimetrie Projectgebied Waddenzee Oost 2007 Kwaliteitsdocument laseraltimetrie Deel 2: Resultaten controles Waddenzee Oost

Nadere informatie

Bijlage2 Beeldmateriaal: wat krijg ik ervoor?

Bijlage2 Beeldmateriaal: wat krijg ik ervoor? Bijlage2 Beeldmateriaal: wat krijg ik ervoor? Voor de luchtopnamen van 2012, 2013, 2014 en 2015 zijn specificaties vastgesteld waaraan het beeldmateriaal dient te voldoen. De productspecificaties voor

Nadere informatie

Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat. Monitoring effect bodemdaling door gaswinning

Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat. Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Zheng Bing Wang Katherine

Nadere informatie

Rapportage second opinion Stichting Bewoners Initiatieven Scheepvaartkwartier

Rapportage second opinion Stichting Bewoners Initiatieven Scheepvaartkwartier Bezonningsstudie Zalmhaven Rotterdam Rapportage second opinion Stichting Bewoners Initiatieven Scheepvaartkwartier 2 december 2015 INHOUDSOPGAVE 1 INTRODUCTIE 1 2 UITGANGSPUNTEN 2 3 BEREKENINGEN 4 4 RESULTATEN

Nadere informatie

AHN2 - Bentley. Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 1.0 INLEIDING... 3 2.0 DATA... 5 3.0 DOWNLOADEN... 8 4.0 GEBRUIK IN BENTLEY PRODUCTEN...

AHN2 - Bentley. Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 1.0 INLEIDING... 3 2.0 DATA... 5 3.0 DOWNLOADEN... 8 4.0 GEBRUIK IN BENTLEY PRODUCTEN... AHN2 Open data Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 1.0 INLEIDING... 3 1.1 DOCUMENT VERSIES... 3 1.2 OVERZICHT VAN TERMEN EN AFKORTINGEN... 4 2.0 DATA... 5 2.1 AHN2 0,5 METER MAAIVELD RASTER, OPGEVULD... 5

Nadere informatie

Nadere onderbouwing waterhuishoudkundige consequenties Uitwerkingsplan Brandevoort II Liverdonk Oost

Nadere onderbouwing waterhuishoudkundige consequenties Uitwerkingsplan Brandevoort II Liverdonk Oost Nadere onderbouwing waterhuishoudkundige consequenties Uitwerkingsplan Brandevoort II Liverdonk Oost Opsteller: Gemeente Helmond (N. ter Linde en A. van Empel) Datum: 19 juni 2014 In het kader van het

Nadere informatie

Computer Vision: Hoe Leer ik een Computer Zien?

Computer Vision: Hoe Leer ik een Computer Zien? Computer Vision: Hoe Leer ik een Computer Zien? Michael H.F. Wilkinson Instituut voor Wiskunde en Informatica Rijksuniversiteit Groningen Les voor technasium, 5 februari 2008 Informatica aan de RUG Informatica

Nadere informatie

NEDERLAND IN BEWEGING - Aardobservatie, NAP, bodemdaling - Prof.dr.ir. P.J.G. Teunissen DEOS TU Delft en NCG-KNAW

NEDERLAND IN BEWEGING - Aardobservatie, NAP, bodemdaling - Prof.dr.ir. P.J.G. Teunissen DEOS TU Delft en NCG-KNAW NEDERLAND IN BEWEGING - Aardobservatie, NAP, bodemdaling - Prof.dr.ir. P.J.G. Teunissen DEOS TU Delft en NCG-KNAW Nederland-Waterland Nederland is beroemd om zijn strijd tegen het water. Het ontstaan van

Nadere informatie

Geïntegreerde Navigatie

Geïntegreerde Navigatie Geïntegreerde Navigatie Prof.dr.ir. Durk van Willigen Nederlands Instituut voor Navigatie, GAUSS Research Foundation, Reelektronika NLR - Amsterdam 15 December 2006 1 Navigatie? Navigatie is een totaal

Nadere informatie

9 Procesbeschrijving BOB-metingen

9 Procesbeschrijving BOB-metingen 9 Procesbeschrijving BOB-metingen 9.1 Doel en gebruik BOB metingen worden uitgevraagd wanneer we de Nap- hoogte van de rioolbuis willen weten. BOB metingen dienen vaak als voorbereiding op rioolrenovatie

Nadere informatie

Delft in 3D. Irene De Bel

Delft in 3D. Irene De Bel Delft in 3D TU Delft gaat driedimensionaal. Terwijl 'Google Earth' het grote publiek laat kennismaken met tweedimensionale geografische informatiesystemen (GIS), werkt de TU aan driedimensionale GISmodellen

Nadere informatie

Les 6 Tegeltjes leggen

Les 6 Tegeltjes leggen Les 6 Tegeltjes leggen Kern In deze les maken en onderzoeken de leerlingen patronen vanuit één eenvoudige basistegel. De focus ligt op kenmerken van (regelmatige) patronen, zoals vormen van herhaling,

Nadere informatie

Vergelijking Zonatlas Zonnekaart 10 oktober 2013

Vergelijking Zonatlas Zonnekaart 10 oktober 2013 Vergelijking Zonatlas Zonnekaart 10 oktober 2013 In veel gemeenten kunnen eigenaar/bewoners de Zonnekaart gebruiken om te bekijken of hun dak geschikt is het plaatsen van zonnepanelen of een zonneboiler.

Nadere informatie

BLIKSEM ONDER DE LOEP GENOMEN I. INLEIDING

BLIKSEM ONDER DE LOEP GENOMEN I. INLEIDING BLIKSEM ONDER DE LOEP GENOMEN I. INLEIDING Sinds 1992 heeft het KMI een bliksemdetectiesysteem waarmee het de elektrische activiteit in donderwolken waarneemt. Naast het puur wetenschappelijke onderzoek

Nadere informatie

ROOKPLUIM ANALYSE. NEO BV Utrechtseweg 3E, 3811 NA, Amersfoort, the Netherlands

ROOKPLUIM ANALYSE. NEO BV Utrechtseweg 3E, 3811 NA, Amersfoort, the Netherlands ROOKPLUIM ANALYSE NEO BV Utrechtseweg 3E, 3811 NA, Amersfoort, the Netherlands Delft University of Technology, Geoscience and Remote Sensing Stevinweg 1, 2628 CN Delft, the Netherlands Auteur Versie Datum

Nadere informatie

Stage- en/of afstudeeronderwerpen

Stage- en/of afstudeeronderwerpen Stage- en/of afstudeeronderwerpen Afdeling Basisinformatie Van Rob Poll-van Dasselaar Datum 10 juli 2015 Inhoudsopgave 1 De afdeling 3 2 Stage lopen of afstuderen 4 3 De opdrachten 5 4 Geïnteresseerd?

Nadere informatie

Jan Clement, Frans Rip, Joske Houtkamp, Henk Kramer, Marcel Meijer & Ron van Lammeren

Jan Clement, Frans Rip, Joske Houtkamp, Henk Kramer, Marcel Meijer & Ron van Lammeren Bomen in Beeld Jan Clement, Frans Rip, Joske Houtkamp, Henk Kramer, Marcel Meijer & Ron van Lammeren Inleiding Zowel Europees als nationaal zien we een toegenomen belangstelling voor bomen en houtopstanden.

Nadere informatie

Onderzoeksplan van de NCG subcommissie Ruimtelijke Basisgegevens. Nederlandse Commissie voor

Onderzoeksplan van de NCG subcommissie Ruimtelijke Basisgegevens. Nederlandse Commissie voor Onderzoeksplan van de NCG subcommissie Ruimtelijke Basisgegevens Luc Heres, George Vosselman Nederlandse Commissie voor Geodesie De NCG is het Nederlandse platform van wetenschappers uit de geodesie en

Nadere informatie

Infrastructuur. GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw

Infrastructuur. GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw Infrastructuur Advies en ondersteuning binnen de gehele infraketen GEO-ONDERZOEK Relevante grond(water)parameters en bodemopbouw GEO-INFORMATIE Actuele situatie van het project en de omgeving gedetailleerd

Nadere informatie

Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Drs. C.B.F. Kuijpers Plaatsvervangend DG Ruimte Postbus GX Den Haag

Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Drs. C.B.F. Kuijpers Plaatsvervangend DG Ruimte Postbus GX Den Haag Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Drs. C.B.F. Kuijpers Plaatsvervangend DG Ruimte Postbus 30940 2500 GX Den Haag KENMERK RPB200800083-1.268 DATUM 18 april 2008 ONDERWERP

Nadere informatie

Slim kijken naar Dijken

Slim kijken naar Dijken Slim kijken naar Dijken Patroon en anomalie herkenning door combinatie van verschillende air-borne Remote Sensing technieken Kennisdag Waterkeringbeheer en Remote Sensing - STOWA 9 maart 2004, Aviodrome,

Nadere informatie

Hoogte in de Lage Landen: AHN3 Tecchnische ontwikkeling hoogteverandering

Hoogte in de Lage Landen: AHN3 Tecchnische ontwikkeling hoogteverandering Hoogte in de Lage Landen: AHN3 Tecchnische ontwikkeling hoogteverandering Ramon Hanssen, M. Caro Cuenca, C.Tiberius, P. Mahapatra, S. Samiei Esfahany, H. van der Marel 1, P. Dheenathayalan, L. Chang, A.

Nadere informatie

Visualisaties voor een veiliger wereld

Visualisaties voor een veiliger wereld Visualisaties voor een veiliger wereld Innovatieve technologie leider in het grootschalig en systematisch in beeld brengen van omgevingen Edgar Kuijlaars Presentatie Kivi Niria 13 februari 2009 Een beeld

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Document code: RvA-Tk-2.27 Datum vaststelling: 14 september 2004 Een RvA-Toelichting beschrijft het beleid en/of de werkwijze van

Nadere informatie

A new Lidar survey for Flanders a promising tool for discovering our cultural heritage

A new Lidar survey for Flanders a promising tool for discovering our cultural heritage A new Lidar survey for Flanders a promising tool for discovering our cultural heritage Jo Van Valckenborgh Toon Petermans Nancy Van Camp AGIV Afdeling Geodiensten Agenda Inleiding DHMV-II project Wat is

Nadere informatie

EERSTE RESULTATEN VAN DE OPPERVLAKTEMETINGEN IN HET GETIJDENGEBIED VAN RAVERSIJDE (JUNI-JULI 2013)

EERSTE RESULTATEN VAN DE OPPERVLAKTEMETINGEN IN HET GETIJDENGEBIED VAN RAVERSIJDE (JUNI-JULI 2013) EERSTE RESULTATEN VAN DE OPPERVLAKTEMETINGEN IN HET GETIJDENGEBIED VAN RAVERSIJDE (JUNI-JULI 2013) In de zomer van 2013 heeft de vakgroep Geografie (3D Data Acquisitie Cluster) van de Universiteit Gent

Nadere informatie

Functie beschrijving: inlezen WESP data

Functie beschrijving: inlezen WESP data Modelit Rotterdamse Rijweg 126 3042 AS Rotterdam Telefoon +31 10 4623621 info@modelit.nl www.modelit.nl Functie beschrijving: inlezen data Datum 4 Mei 2004 aangepaste versie: 8 Mei 2004 Modelit KvK Rotterdam

Nadere informatie

HEXAGON GEOSPATIAL BENELUX 2015

HEXAGON GEOSPATIAL BENELUX 2015 HEXAGON GEOSPATIAL BENELUX 2015 Assetmanagement met ruimtelijke modellen Antea Group Emiel Huizinga & Cesar Blaauwgeers 2D en 3D mutatiesignalering Asset Management met ruimtelijke modellen Agenda Intermezzo

Nadere informatie

Diffractie door helix structuren (Totaal aantal punten: 10)

Diffractie door helix structuren (Totaal aantal punten: 10) Pagina 1 van 6 Diffractie door helix structuren (Totaal aantal punten: 10) Inleiding De Röntgen diffractie foto van DNA (Figuur 1), gemaakt in het laboratorium van Rosalind Franklin, staat bekend als Photo

Nadere informatie

3D GeoInformatie: wat kun je ermee?

3D GeoInformatie: wat kun je ermee? 3D GeoInformatie: wat kun je ermee? Prof dr Jantien Stoter Delft University of Technology Inhoud 3D intro Wat is er al? 3D BGT 3D BAG 3D TOP10NL Manifest Doorbraak 3D Wat is 3D? Wat is 3D? Hoogte, diepte

Nadere informatie

Tentamen Beeldverwerking TI2716-B Woensdag 28 januari 2015 14.00-17.00

Tentamen Beeldverwerking TI2716-B Woensdag 28 januari 2015 14.00-17.00 Tentamen Beeldverwerking TI2716-B Woensdag 28 januari 2015 14.00-17.00 De 2D Gaussische fimctie e-' = 037 e'^ =0.14 e"'' = 0.082 e-' =0.018 deze toets bestaat uit 4 opgaven en 8 pagina's Opgave 1 en 2

Nadere informatie

BETER INZICHT IN DE OPENBARE RUIMTE. Slim meten is vooruit denken!

BETER INZICHT IN DE OPENBARE RUIMTE. Slim meten is vooruit denken! BETER INZICHT IN DE OPENBARE RUIMTE Slim meten is vooruit denken! INHOUDSOPGAVE Drukte in de ondergrond 3 Het delen van informatie 4 Het gebruik van nieuwe technieken 5 Nog een stapje verder 6 Bronvermelding

Nadere informatie

DHMV II Realisaties 2014 en blik op de toekomst (bron)data en voorbeeldtoepassingen

DHMV II Realisaties 2014 en blik op de toekomst (bron)data en voorbeeldtoepassingen DHMV II Realisaties 2014 en blik op de toekomst (bron)data en voorbeeldtoepassingen Toon Peetermans R&D ontwikkelaar - AGIV Jo Van Valckenborgh - Stafmedewerker Innovatie / Producteigenaar DHMV II - AGIV

Nadere informatie

Handleiding controle Portal

Handleiding controle Portal Met Sociale Controle raakt u nooit meer iets kwijt Handleiding controle Portal 2.1 Actuele locatie bekijken & uitleg interface 1. log in via http://portal.sociale-controle.nl/ 1. U komt in de online controle

Nadere informatie

Handleiding My GPS Tracking Portal

Handleiding My GPS Tracking Portal Met de My GPS Tracker raakt u nooit meer iets kwijt Handleiding My GPS Tracking Portal 2.1 Actuele locatie bekijken & uitleg interface 1. log in via http://portal.mygpstracker.nl 1. U komt in de online

Nadere informatie

Drones in Bos- en Natuurbeheer. David Borgman Mei 2016

Drones in Bos- en Natuurbeheer. David Borgman Mei 2016 Drones in Bos- en Natuurbeheer David Mei 2016 Wat u te wachten staat: 1.Over Advies 2.Onze motivatie 3.Praktijkvoorbeelden 4.Toekomstvisie 5.Pilots bos, natuur Advies Bosontwikkeling Blessen en Houtmeten

Nadere informatie

NCG Nederlandse Commissie voor Geodesie Netherlands Geodetic Commission

NCG Nederlandse Commissie voor Geodesie Netherlands Geodetic Commission NCG Nederlandse Commissie voor Geodesie Netherlands Geodetic Commission Ruimtelijke basisgegevens 2010 Rapport van de Taakgroep Ruimtelijke Basisgegevens 2010 van de NCG Versie maart 2006 Samenstelling

Nadere informatie

Hoofdstuk 27 : Digitaal Hoogtemodel (DEM)

Hoofdstuk 27 : Digitaal Hoogtemodel (DEM) 1 Hoofdstuk 27 : Digitaal Hoogtemodel (DEM) De methode die momenteel heel veel gebruikt wordt om de hoogte te bepalen heet LIDAR. LIDAR (LIght Detection And Ranging of Laser Imaging Detection And Ranging)

Nadere informatie

Studiedag 3D Topografie 3D in TOP10NL

Studiedag 3D Topografie 3D in TOP10NL Studiedag 3D Topografie 3D in TOP1NL Nico Bakker Topografische Dienst Kadaster Agenda 3D in TOP1vector/Topografische kaarten 3D in TOP1NL Tekortkomingen in TOP1NL Onderzoek verbetering 3 D modellering

Nadere informatie

Kadaster Materiebeleid GEO. Handleiding kadastrale metingen met GPS. Aanvullingen op de HTW 1996 3.1. Materiebeleid GEO / PPB. Versie.

Kadaster Materiebeleid GEO. Handleiding kadastrale metingen met GPS. Aanvullingen op de HTW 1996 3.1. Materiebeleid GEO / PPB. Versie. Kadaster Materiebeleid GEO Aanvullingen op de HTW 1996 Auteur(s) Materiebeleid GEO / PPB Materiebeleid GEO 2 van 7 Aanvullingen op de HTW 1996 Opdrachtgever Kadaster Materiebeleid GEO Status Definitief

Nadere informatie

We zien dus soms grote contrast omvangen bij onderwerpen, hoofdzakelijk veroorzaakt door verschillen in verlichting.

We zien dus soms grote contrast omvangen bij onderwerpen, hoofdzakelijk veroorzaakt door verschillen in verlichting. LOW DYNAMIC RESOLUTION Het kleine broertje van High Dynamic Resolution We zien dat deze technieken steeds meer toegepast worden, maar waarom eigenlijk, en wat hebben we er aan? HET WAAROM Over het algemeen

Nadere informatie

De riolering op straat. Maaiveldhoogtekaarten voor het bebouwd gebied

De riolering op straat. Maaiveldhoogtekaarten voor het bebouwd gebied De riolering op straat Maaiveldhoogtekaarten voor het bebouwd gebied De riolering op straat Maaiveldhoogtekaarten voor het bebouwd gebied Mei 2014 Stichting RIONED, Ede auteurs ing. Marcel Glasbergen,

Nadere informatie

Werkpakket 1 Relatie bereikbaarheid en vastgoedwaarden

Werkpakket 1 Relatie bereikbaarheid en vastgoedwaarden Werkpakket 1 Relatie bereikbaarheid en vastgoedwaarden 1 Doel Het doel van het voorliggende project is het schatten van een model waarin op adequate wijze de invloed van spoorwegbereikbaarheid en andere

Nadere informatie

Sum of Us 2014: Topologische oppervlakken

Sum of Us 2014: Topologische oppervlakken Sum of Us 2014: Topologische oppervlakken Inleiding: topologische oppervlakken en origami Een topologisch oppervlak is, ruwweg gesproken, een tweedimensionaal meetkundig object. We zullen in deze tekst

Nadere informatie

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Ruimtelijke figuren

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Ruimtelijke figuren Escher in Het Paleis Wiskundepakket Ruimtelijke figuren Ruimtelijke figuren Escher maakt in EEN AANTAL prenten gebruik van wiskundig interessante ruimtelijke vormen, zoals Platonische lichamen en Möbiusbanden.

Nadere informatie

IJkdijk Eindrapport AIO SVT. All-in-One / Sensor Validation Test. Westdijk Experiment

IJkdijk Eindrapport AIO SVT. All-in-One / Sensor Validation Test. Westdijk Experiment IJkdijk Eindrapport AIO SVT All-in-One / Sensor Validation Test Westdijk Experiment 30-11 - 2012 IJkdijk 2012 Eindrapport Westdijk Page 1 of 15 Inhoud Deel A - Factual rapport...2 1 FastGBSAR sensor kenmerken...2

Nadere informatie

Starten met PFS 9.0: exporteren & importeren van data. Marjolein Sebille Geographic Information Systems PLM Customer Support

Starten met PFS 9.0: exporteren & importeren van data. Marjolein Sebille Geographic Information Systems PLM Customer Support Starten met PFS 9.0: exporteren & importeren van data Marjolein Sebille Geographic Information Systems PLM Customer Support Overview 1. Bereid uw beheerstructuur voor gebruikmakend van de PFS 2. Exporteer

Nadere informatie

STABILA laserafstandsmeter: Voor elke toepassing het juiste product.

STABILA laserafstandsmeter: Voor elke toepassing het juiste product. Compacte klasse: LD 320 Meetgenie: LD 420 Vizier: LD 500 STABILA laserafstandsmeter: Voor elke toepassing het juiste product. precies. robuust. betrouwbaar. Een eenvoudige bediening. De STABILA laserafstandsmeter

Nadere informatie

Dino-Lite assortiment voor : diamantairs, gemmologen, horlogemakers en juweliers.

Dino-Lite assortiment voor : diamantairs, gemmologen, horlogemakers en juweliers. Dino-Lite assortiment voor : diamantairs, gemmologen, horlogemakers en juweliers. Toepassingen De Dino-Lite digitale microscopen zijn ontwikkeld voor een brede groep gebruikers. In de diamant-, horloge-

Nadere informatie

IR-thermometer IR-270L VOLTCRAFT

IR-thermometer IR-270L VOLTCRAFT Versie 03/04 Bestnr. 12 12 03 IR-thermometer IR-270L VOLTCRAFT Belangrijk! Beslist lezen! Deze gebruiksaanwijzing is een integraal onderdeel van dit product. Er staan belangrijke aanwijzingen in betreffende

Nadere informatie

Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat. Monitoring effect bodemdaling door gaswinning

Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat. Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Analyse Lidar data voor Het Friesche Zeegat Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Katherine Cronin Zheng

Nadere informatie

- 1 - Afstandtastschoen en riem voor de mobiliteit van blinde en slechtziende mensen.

- 1 - Afstandtastschoen en riem voor de mobiliteit van blinde en slechtziende mensen. - 1 - Afstandtastschoen en riem voor de mobiliteit van blinde en slechtziende mensen. 1 20 2 30 De uitvinding is een vervolg op een idee waar ik de volgende octrooien op heb. De tastgrijphulp NL 2961 en

Nadere informatie

Aanvullende rapportage verkeersveiligheidseffecten experimenten 130km/h

Aanvullende rapportage verkeersveiligheidseffecten experimenten 130km/h Datum 12 december 2011 Bijlage(n) - Aanvullende rapportage verkeersveiligheidseffecten experimenten 130km/h Achtergrond Het kabinet is voornemens de maximumsnelheid op autosnelwegen te verhogen naar 130

Nadere informatie

PLATO LITERATUURSTUDIE: VERGELIJKING VAN TECHNIEKEN WERKPAKKET 1.2. Departement Toegepaste Ingenieurswetenschappen Campus Schoonmeersen

PLATO LITERATUURSTUDIE: VERGELIJKING VAN TECHNIEKEN WERKPAKKET 1.2. Departement Toegepaste Ingenieurswetenschappen Campus Schoonmeersen Departement Toegepaste Ingenieurswetenschappen Campus Schoonmeersen Departement Industrieel Ingenieur Campus Gent PLATO WERKPAKKET 1.2 LITERATUURSTUDIE: VERGELIJKING VAN TECHNIEKEN Auteurs: Sara De Clerck

Nadere informatie

PowerGrade. Korte gebruiksaanwijzing

PowerGrade. Korte gebruiksaanwijzing PowerGrade Korte gebruiksaanwijzing Inhoudsopgave PowerGrade... 1 Korte gebruiksaanwijzing... 1 Inhoudsopgave... 2 1 Display uitleg... 3 2 Aan de slag... 4 Plaatsen van het paneel... 4 Afnemen van het

Nadere informatie

Bijlage 1 Toelichting op de functies en de werking van de Persoonlijke Internet Pagina

Bijlage 1 Toelichting op de functies en de werking van de Persoonlijke Internet Pagina Bijlage 1 Toelichting op de functies en de werking van de Persoonlijke Internet Pagina Bij de diverse overheidsorganisaties in Nederland is veel informatie aanwezig over de individuele burgers en bedrijven.

Nadere informatie

a. De hoogte van een toren bepalen met behulp van een stok

a. De hoogte van een toren bepalen met behulp van een stok Gelijkvormigheid in de 17 de - en 18 de -eeuwse landmeetkunde Heb jij enig idee hoe hoog dat gebouw of die boom is die je uit het raam van je klaslokaal ziet? Misschien kun je de hoogte goed schatten,

Nadere informatie

27 Macro s voor de schijf van Poincaré

27 Macro s voor de schijf van Poincaré 27 Macro s voor de schijf van Poincaré 27.1 Inleiding In het secundair onderwijs zijn leerlingen vertrouwd met de Euclidische meetkunde. In het Euclidisch vlak geldt het beroemde 5 de parallellen postulaat:

Nadere informatie

Geo-Impuls Webportaal Betrouwbaar Ondergrondmodel. Arjan Venmans - Deltares

Geo-Impuls Webportaal Betrouwbaar Ondergrondmodel. Arjan Venmans - Deltares Geo-Impuls Webportaal Betrouwbaar Ondergrondmodel Arjan Venmans - Deltares Geo-Impuls Webportaal Betrouwbaar Ondergrondmodel Wat is het? Waarom is het nodig? Wat is er te vinden? Hoe werkt het? Wat is

Nadere informatie

IJkdijk Eindrapport AIO SVT. All-in-One / Sensor Validation Test. Zuiddijk Experiment

IJkdijk Eindrapport AIO SVT. All-in-One / Sensor Validation Test. Zuiddijk Experiment IJkdijk Eindrapport AIO SVT All-in-One / Sensor Validation Test Zuiddijk Experiment 30-11 - 2012 IJkdijk 2012 Eindrapport Zuiddijk Page 1 of 15 Inhoud Deel A - Factual rapport...2 1 FastGBSAR sensor kenmerken...2

Nadere informatie

Gebruikerswensen 3D Topografie. Project rapport RGI-011-04. Hans Nobbe. Mei 06. Bsik project 3D topography

Gebruikerswensen 3D Topografie. Project rapport RGI-011-04. Hans Nobbe. Mei 06. Bsik project 3D topography Gebruikerswensen 3D Topografie Project rapport RGI-011-04 Hans Nobbe Sander Oude Elberink Friso Penninga Edward Verbree Garmt Zuidema AGI ITC Enschede TU Delft TU Delft Ned Graphics Mei 06 Bsik project

Nadere informatie

Showlaser veiligheidsvoorschriften

Showlaser veiligheidsvoorschriften Showlaser veiligheidsvoorschriften www.rf-laser.nl Laser klassen: Lasers zijn ingedeeld in vier hoofdklassen waarbij het risico voor de gebruiker per klasse toeneemt. De meeste klassen zijn op basis van

Nadere informatie

Model RPM10 Laserfoto / Contacttachometer met IR-thermometer Gepatenteerd

Model RPM10 Laserfoto / Contacttachometer met IR-thermometer Gepatenteerd Gebruiksaanwijzing Model RPM10 Laserfoto / Contacttachometer met IR-thermometer Gepatenteerd Inleiding Gefeliciteerd met uw aankoop van Extech's Laserfoto /Contacttachometer met contactloze IR-thermometer,

Nadere informatie

KARTOGRAFIE IN BEWEGING. mobiele en gedistribueerde toepassingen. Barend Köbben KARTOGRAFIE IN BEWEGING 1 22 MEI 2003 KARTOGRAFIE IN BEWEGING

KARTOGRAFIE IN BEWEGING. mobiele en gedistribueerde toepassingen. Barend Köbben KARTOGRAFIE IN BEWEGING 1 22 MEI 2003 KARTOGRAFIE IN BEWEGING KARTOGRAFIE IN BEWEGING mobiele en gedistribueerde toepassingen Barend Köbben KARTOGRAFIE IN BEWEGING 1 22 MEI 2003 KARTOGRAFIE IN BEWEGING BUZZWORDS: mobiele kartografie/gis ~ telekartografie Location

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING Toerentalmeter PCE-DT 63

GEBRUIKSAANWIJZING Toerentalmeter PCE-DT 63 PCE Brookhuis B.V. Institutenweg 15 7521 PH Enschede The Netherlands Telefoon: +31 (0)900 1200 003 Fax: +31 53 430 36 46 info@pcebenelux.nl www.pce-instruments.com/dutch GEBRUIKSAANWIJZING Toerentalmeter

Nadere informatie

De rollende donut. Achtergrond. Bio Inspired Technology 3/15/2006

De rollende donut. Achtergrond. Bio Inspired Technology 3/15/2006 De rollende donut Dit artikel beschrijft de ontwikkeling van gewone colonoscoop tot een autonome darminspectierobot. De darminspectierobot is uitgerust met een tweetal donuts die voor de voortbeweging

Nadere informatie

GPS. Minimum constellatie van 24 Amerikaanse

GPS. Minimum constellatie van 24 Amerikaanse FM1000 / FMD Training 1 GPS Minimum constellatie van 24 Amerikaanse satellieten in6 banen om de aarde Satellieten op 20.000 km 1 omwenteling in 12 uur Vanwege nauwkeurigheid signaalontvangst dekking GPS

Nadere informatie

Creatief met tegenlicht fotograferen

Creatief met tegenlicht fotograferen Creatief met tegenlicht fotograferen Normaal gesproken zorgt een fotograaf ervoor dat het licht, de zon, aan de zijkant of achter de fotograaf is. Hierdoor is het onderwerp goed belicht en zie je veel

Nadere informatie

www.pce-inst-benelux.nl

www.pce-inst-benelux.nl PCE Benelux Capitool 26 7521 PL Enschede The Netherlands Tel.: +31 (0)900 1200 003 Fax: +31 430 36 46 info@pcebenelux.nl Gebruiksaanwijzingen Infrarood thermometer PCE-777 1. Veiligheid Wees extra voorzichtig

Nadere informatie

Mobidot meet reizen mobiel

Mobidot meet reizen mobiel Mobidot meet reizen mobiel Een week vol ideeën, die we op zijn minst nog niet hebben geprobeerd en die op zijn best heel bruikbaar zijn, zo kijkt Johan Koolwaaij van mobiliteitsbureau Mobidot terug op

Nadere informatie

Rijkswaterstaat Operational Systems

Rijkswaterstaat Operational Systems Rijkswaterstaat Operational Systems RWsOS North Sea (water levels/wind/waves) RWsOS -Rivers (floods Rhine/Meuse) RWsOS -Watermanagement (water distribution during droughts) RWsOS -Channels (Gauge Management,

Nadere informatie

Analyse LiDAR data voor het Friesche Zeegat (2010-2013) Monitoring effect bodemdaling door gaswinning

Analyse LiDAR data voor het Friesche Zeegat (2010-2013) Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Analyse LiDAR data voor het Friesche Zeegat (2010-2013) Monitoring effect bodemdaling door gaswinning Analyse LiDAR data voor het Friesche Zeegat (2010-2013) Monitoring effect bodemdaling door gaswinning

Nadere informatie