Handreiking Agressie en Geweld. Programma Veilige Publieke Taak

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handreiking Agressie en Geweld. Programma Veilige Publieke Taak"

Transcriptie

1 Handreiking Agressie en Geweld Programma Veilige Publieke Taak

2 Handreiking agressie en geweld Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld Deel I Algemeen Eenduidigheid van aanpak. Wat is agressie en geweld? Wie is verantwoordelijk voor de aanpak? Hoe zorgt u voor draagvlak binnen de organisatie? Hoe zorgt u voor een goede inbedding in de organisatie? Deel II 8 maatregelen voor een effectief veiligheidsbeleid Maatregel 1: Laat externen weten wat uw organisatienorm van acceptabel gedrag is. Maatregel 2: Stimuleer dat uw werknemers elk voorval van agressie en geweld melden. Maatregel 3: Registreer alle voorvallen van agressie en geweld tegen uw werknemers. Maatregel 4: Train uw werknemers in het voorkomen van en omgaan met agressie en geweld. Maatregel 5: Reageer binnen 48 uur naar de dader die agressie en geweld heeft gebruikt tegen uw werknemers. Maatregel 6: Bevorder het (laten) doen van aangifte van strafbare feiten. Maatregel 7: Verhaal de schade op de dader. Maatregel 8: Verleen nazorg aan werknemers die slachtoffer zijn van agressie en geweld. Wat kunt u nog meer doen? Deel III Evaluatie en bijstelling

3

4 Handreiking Agressie en Geweld

5

6 Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld Werknemers met een publieke taak krijgen geregeld te maken met agressie en geweld. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vindt dit onacceptabel en heeft voor de aanpak van agressie en geweld in 2007 het programma Veilige Publieke Taak (VPT) aangeboden aan de Tweede Kamer. Dit programma beoogt dat werknemers hun publieke taak op een veilige en respectvolle wijze kunnen uitvoeren. Deze werknemers treden burgers met respect en begrip tegemoet en mogen hetzelfde terug verwachten. Doelstelling van het programma is dat in 2014 alle sectoren een substantiële vermindering van het aantal voorvallen van agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak hebben. Werknemers met een publieke taak zijn werknemers die taken uitvoeren die ontleend zijn aan de (grond)wettelijke opdracht tot overheidszorg. Deze taken zijn essentieel voor de samenleving en het is daarmee van belang dat deze taken gecontinueerd blijven. Agressie en geweld kunnen een verlammend effect hebben op de uitvoering van deze taken. Denk hierbij aan een ambulance die eerst op politieassistentie zou moeten wachten voordat de medewerkers kunnen optreden. Daarnaast kunnen agressie en geweld ook de integere uitvoering van de publieke taak aantasten, bijvoorbeeld door behoud van een hogere uitkering bij het niet handhaven van de wettelijke taken. Als laatste en niet minst belangrijke brengen agressie en geweld veel persoonlijk leed mee. Zowel voor het slachtoffer als zijn directe omgeving zoals gezinsleden, familie en collega s. Met het programma Veilige Publieke Taak wil de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties agressie en geweld tegen werkgevers en werknemers met een publieke taak aanpakken. Cruciaal bij deze aanpak is een actieve rol van werkgevers. Zij zijn primair (wettelijk) verantwoordelijk voor het beschermen van de uitvoering van de publieke taak en haar werknemers. Daarnaast is de werkgever als geen ander verantwoordelijk voor de bedrijfsorde. Hoe burgers omgaan met zijn personeel valt hier ook onder. De werkgever kan zijn rol invullen door duidelijke normen, heldere procedures, begeleiding en opvang van werknemers. De werkgever laat daarmee zien dat hij zijn werknemers steunt. Er zijn eenduidige landelijke afspraken gemaakt met politie en Openbaar Ministerie, die aansluiten bij deze aanpak van werkgevers. Om landelijke uniformiteit in de aanpak van agressie en geweld door werkgevers te bevorderen, heeft het programma VPT in 2008 een sjabloon voor een arbocatalogus agressie en geweld laten ontwikkelen. Vanuit deze arbocatalogus zijn voor werkgevers acht maatregelen benoemd die de basis vormen van een effectief veiligheidsbeleid. Handreiking agressie & geweld 5

7 De acht maatregelen zijn: 1. Laat externen weten wat uw organisatienorm van acceptabel gedrag is. 2. Stimuleer dat uw werknemers elk voorval van agressie en geweld melden. 3. Registreer alle voorvallen van agressie en geweld tegen uw werknemers. 4. Train uw werknemers in het voorkomen van en omgaan met agressie en geweld. 5. Reageer binnen 48 uur naar de dader die agressie en geweld heeft gebruikt tegen uw werknemers. 6. Bevorder het (laten) doen van aangifte van strafbare feiten. 7. Verhaal de schade op de dader. 8. Verleen nazorg aan werknemers die slachtoffer zijn van agressie en geweld. Om werkgevers bij de uitvoering van de acht maatregelen te ondersteunen, is deze Handreiking Agressie en Geweld opgesteld. Het beoogt een praktisch naslagwerk te zijn voor beleidsmakers en beleidsondersteuners zoals personeelsadviseurs, beleidsmedewerkers en arbocoördinatoren. Ook leden van de ondernemingsraad (OR) of andere personeelsleden die als vertegenwoordigers van personeel optreden kunnen hier gebruik van maken. Deel I van deze handreiking gaat allereerst in op de basis: wat is agressie en geweld? Welke verantwoordelijkheden zijn er en hoe legt u dit alles vast in een integraal beleid? In deel II staan maatregelen waarmee u agressie en geweld kunt aanpakken en in deel III zijn evaluatie en bijstelling verwoord. 6 Handreiking agressie & geweld

8

9 Deel I Algemeen

10 Eenduidigheid van aanpak Eenduidigheid in het beleid en in de aanpak van agressie en geweld straalt daadkracht uit en zal uiteindelijk een preventief effect hebben op de notoire agressie- en geweldpleger, waardoor agressie en geweld afneemt; een eenduidige definitie van agressie en geweld en gelijke uitgangspunten, zoals agressie en geweld loont niet en dader krijgt altijd een reactie, dragen daaraan bij. Wat is agressie en geweld? Agressie en geweld is als volgt gedefinieerd: Het welbewust verbaal uiten, gebruiken van fysieke kracht of macht, dan wel het dreigen daarmee, gericht tegen een werknemer, onder omstandigheden die rechtstreeks verband houden met het verrichten van de publieke taak, wat resulteert of waarschijnlijk zal resulteren in een gevoel van bedreiging, materiële schade, letsel, psychische schade of de dood. 1 Let op! Agressie en geweld hoeven geen eenmalige gebeurtenissen te blijven. Door niet te reageren op het agressieve en gewelddadige gedrag is de kans groot dat dit blijft voortbestaan en/of gaat escaleren. Kijkend naar bovengenoemde definitie gaat het dus om omstandigheden die rechtstreeks verband houden met de uitoefening van de publieke taak. Ook werkgerelateerde voorvallen in de privésituatie vallen hieronder. De uitingsvormen van agressie en geweld kunnen zowel verbaal als fysiek zijn. Het blootstaan aan agressie en geweld is een belangrijk arbeidsrisico dat ingrijpende negatieve gevolgen kan hebben voor werknemers, hun directe werkomgeving en getuigen. Onderzoek toont aan dat werknemers als gevolg hiervan zich onveilig voelen, zich vaker ziek melden, meer stress ervaren, risicovolle situaties vermijden en minder tevreden zijn in hun baan. 1 Bron: Programma Veilige Publieke Taak 2007 Handreiking agressie & geweld 9

11 Vormen van ongewenst gedrag worden als volgt ingedeeld naar verbaal geweld, fysiek geweld, discriminatie, seksuele intimidatie en overige intimidatie. Verbaal geweld Fysiek geweld Discriminatie Seksuele intimidatie Overige intimidatie schreeuwen schelden vernederen treiteren pesten vals beschuldigen duwen, trekken slaan vastgrijpen schoppen gooien met voorwerpen vernielen van voorwerpen fysiek hinderen spugen diefstal van eigendommen verwonden roofoverval geven van een kopstoot bijten naar huidskleur naar sekse naar leeftijd naar geloofsovertuiging naar seksuele geaardheid of voorkeur seksueel getinte opmerkingen seksueel getinte blikken nafluiten exhibitionisme aanranding seksueel getinte of sms seksuele chantage hijgers verkrachting seksuele handtastelijkheden dreigen bedreigen onder druk zetten bedreigende gebaren maken chanteren bekladden dreigbrief of gezinsleden bedreigen stalken achtervolgen bommelding wapengebruik De overeenkomst tussen al deze vormen van gedrag is dat ze onacceptabel zijn. 10 Handreiking agressie & geweld

12 Agressief en gewelddadig gedrag kent diverse aanleidingen. De meest voorkomende zijn: Instrumentele agressie en geweld. Hierbij zet de dader zijn agressie bewust in als middel om een bepaald doel te bereiken. Frustratieagressie en- geweld. Dit is een emotionele uitbarsting als gevolg van (een opeenstapeling) van negatieve ervaring(en). Onbeheerste agressie en geweld. Dit ontstaat onder invloed van onder andere alcohol, drugs en/of psychiatrische ziekten, waardoor de controle over het eigen gedrag verdwijnt. Voorbeeld Toen die man na lang wachten eindelijk aan de beurt was, zag ik dat hij bijna ontplofte. Voordat hij uit zijn slof schoot, zei ik: Excuses voor het wachten. We nemen hier voor iedereen de tijd. Nu is het uw tijd. Wat kan ik voor u doen? En wilt u koffie?. Hij bekoelde ter plaatse. Wie is verantwoordelijk voor de aanpak? Werkgevers zijn primair verantwoordelijk voor de bescherming van hun werknemers en de uitvoering van de publieke taak. Zij nemen deze verantwoordelijkheid daadwerkelijk en zichtbaar op zich door duidelijk uit te spreken dat agressie en geweld niet worden getolereerd. Op grond van de Arbowet zijn werkgevers verplicht hun werknemers met enige regelmaat te instrueren over de te verrichten werkzaamheden en de risico s die daaraan verbonden zijn. Het bestuur/de directie is verantwoordelijk voor de ontwikkeling, het invoeren en de borging van het veiligheidsbeleid binnen de organisatie. Zij formuleert hiertoe concrete doelstellingen, stelt het veiligheidsbeleid vast, stelt procedures op en mandateert de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. En zij stelt de financiële middelen, tijd en opleidingsfaciliteiten die hiervoor nodig zijn ter beschikking aan de werknemers. De arbocoördinator/preventiemedewerker begeleidt en bewaakt namens het bestuur de uitvoering van de geplande maatregelen die voortkomen uit het veiligheidsbeleid. De arbocoördinator ziet toe op een eenduidige registratie van agressievoorvallen en op de analyse ervan, ziet er op toe dat de nazorg na een voorval van agressie en geweld geregeld is en zorgt voor de coördinatie van de afhandeling van schade en letsel. Hij rapporteert periodiek over de voortgang aan de leidinggevende. Handreiking agressie & geweld 11

13 De (direct) leidinggevende geeft uitvoering aan het vastgestelde veiligheidsbeleid, creëert voldoende randvoorwaarden voor een effectieve aanpak van agressie en geweld, stuurt hierop en voert hierover overleg met de aangestelde arbocoördinator/ preventiemedewerker. Hij is ook verantwoordelijk voor de personeelszorg en opvang na voorvallen. Werknemers hebben de plicht alle mogelijkheden te benutten om agressie en geweld te voorkomen en/of te beperken. De werknemer moet dus zijn eigen veiligheid managen. Voor een verantwoorde en vei lige uitvoering van de werkzaamheden en voor het verhogen van het veiligheids bewustzijn is kennis over en bekwaamheid in het handelen noodzakelijk. De Arbowet schrijft voor dat de werknemer zich deze kennis en bekwaamheid eigen moet maken. Op grond van deze wet is de werknemer verplicht georganiseerde voorlichtingen over risico s in het werk bij te wonen en actief aan trainingen in het omgaan met agressie en geweld deel te nemen. Ook is de werknemer verplicht de geldende bedrijfs- en veiligheidsvoorschriften na te leven en maatregelen te nemen tegen risico s als gevolg van de werkzaamheden om zichzelf, collega s, derden en het milieu te beschermen. Daarnaast hebben werknemers een zware morele verplichting jegens de werkgever en collega s om voorvallen van agressie en geweld te melden. In deze handreiking geven we bij elke maatregel aan wie binnen de organisatie verantwoordelijk is voor het nemen van elke stap om de maatregel in te voeren. 12 Handreiking agressie & geweld

14 Hoe zorgt u voor draagvlak binnen de organisatie? I Betrek de medewerkers bij het veiligheidsbeleid Door de medewerkers te betrekken bij het opstellen en invoeren van veiligheidsbeleid creëert u draagvlak bij uw medewerkers: bepaal vooraf welke medewerkers u bij het traject betrekt; bepaal op welke manier u hen betrekt; bespreek met hen de te volgen route; bepaal een tijdpad; bepaal samen op welke manier de maatregelen intern en extern bekend worden gemaakt; bepaal wie het veiligheidsbeleid opstelt en wie er betrokken zijn bij de invoering ervan. II Betrek de OR De OR heeft de zorgtaak toe te zien op het arbeidsomstandighedenbeleid binnen de organisatie waarvan veilig werken een onderdeel is. De OR kan helpen het beleid bij agressie en geweld te formuleren of te verbeteren en heeft instemmingsrecht op het plan van aanpak. Hoe zorgt u voor een goede inbedding in de organisatie? Kies voor een integrale aanpak. Maak het veiligheidsbeleid onderdeel van het personeels- en arbeidsomstandighedenbeleid. Besteed in het werkoverleg en in de beoordelings- en functioneringsgesprekken met de werknemers volop aandacht aan hun (on)veiligheidsgevoel. Regel in het ziekteverzuimbeleid dat de oorzaak van ziekteverzuim door agressie en geweld geregistreerd wordt. Op deze manier kunnen risico s tijdig in kaart worden gebracht en wordt de aard en omvang van agressie en geweld binnen de organisatie bekend. Vervolgens kunnen adequate preventieve maatregelen gericht op de veiligheid, gezondheid en welzijn van de medewerkers snel worden ingezet en kunnen er regels en procedures worden opgesteld. Handreiking agressie & geweld 13

15 Deel II 8 maatregelen voor een effectief veiligheidsbeleid 14 Handreiking agressie & geweld

16 Maatregel 1 Laat externen weten wat uw organisatienorm van acceptabel gedrag is Waarom? Wanneer elke werknemer zijn eigen norm hanteert, bepaalt uiteindelijk degene met de dikste huid wat er gaat gebeuren, kunnen werknemers tegen elkaar uitgespeeld worden en is er geen duidelijkheid voor de klant/burger. Als werkgever bent u verantwoordelijk voor de bedrijfsorde, wijst u werknemers en klanten op de organisatiebreed afgesproken grens en vermeldt u dat zal worden opgetreden als deze grens wordt overschreden. Wanneer de grens van het toelaatbare duidelijk is, is ook helder wanneer: werknemers een voorval moeten melden (zie maatregel 2); leidinggevenden een voorval moeten registreren (zie maatregel 3); daders een reactie krijgen (door werknemer, leidinggevende en/of werkgever; zie maatregel 5). Wat? De werkgever is verantwoordelijk voor de bedrijfsorde. Dit betekent onder meer de wijze waarop medewerkers, burgers en klanten met elkaar omgaan. Om dit duidelijk te maken moet de organisatie grenzen stellen. Grenzen stellen aan wat acceptabel en wat niet acceptabel gedrag is en wat de gevolgen zijn als klanten deze grenzen overschrijden. Grenzen zijn essentieel om te kunnen optreden tegen onacceptabel gedrag. In mei 2008 hebben vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers met een publieke taak de Landelijke norm voor een Veilige Publieke Taak ondertekend. Door deze ondertekening verklaarden de partijen dat zij de vier genoemde punten van de normstelling zullen hanteren en uitdragen. De grens van acceptabel gedrag wordt hiermee gemarkeerd en ondersteund met een heldere boodschap. Deze boodschap is: Handen af van onze helpers. Duidelijke steun voor de werknemers en eenduidige afspraken over de aanpak, maken het de werknemer gemakkelijker om onmiddellijk op te treden tegen het grensoverschrijdende gedrag van de dader in geval van agressie en geweld. Handreiking agressie & geweld 15

17 Hanteer de volgende vier normen voor respectvol gedrag jegens medewerkers met een publieke taak om een goede en veilige uitoefening van de publieke werkzaamheden te borgen: geef de professional de ruimte om zijn werk te doen; volg zijn aanwijzingen op; verstoor de (bedrijfs)orde niet; agressief of gewelddadig gedrag tegen mensen met een publieke taak wordt nooit getolereerd. Doordat werkgevers en ketenpartners gezamenlijk de grens van acceptabel gedrag markeren, verkondigen ze eenduidig de heldere boodschap: Handen af van onze helpers. Voor werknemers is dit een belangrijke steun in de rug, voor potentiële daders een goede waarschuwing. Bij de druk van deze handreiking hebben totaal 80 (vertegenwoordigers van) werkgevers, inclusief de ministers, de norm ondertekend. Ook u kunt de norm ondertekenen en uitdragen, kijk daarvoor op Stel op basis van de landelijke norm uw eigen specifieke normen en regels op. Dit voorkomt dat werknemers zelf hun eigen grenzen moeten bepalen. Voorbeeld van een specifieke norm Bij geweld doen we aangifte bij politie. Gooien met voorwerpen betekent een onmiddellijke verwijdering uit het pand. Houd afstand bij het behandelen van andere klanten. Wie is verantwoordelijk? Het bestuur/de directie: stelt een duidelijke norm van acceptabel gedrag in de organisatie vast op basis van de Landelijke norm Veilige Publieke Taak; maakt deze norm extern bekend; zorgt dat elke werknemer de organisatienorm kent; zorgt dat elke nieuwe werknemer binnen vier maanden na aanstellingsdatum bekend is met de norm; stelt een helder reactiebeleid vast in geval van overschrijding van de norm (zie maatregel 5); steunt de werknemers bij het handhaven. 16 Handreiking agressie & geweld

18 De leidinggevende: weet wat de norm inhoudt en kent de achterliggende situatie; weet deze norm te handhaven; draagt deze norm uit naar zijn medewerkers, klanten en bezoekers. De werknemer: weet wat de norm inhoudt; weet deze norm te handhaven; draagt deze norm uit naar klanten en bezoekers. Hoe? Stap 1: Stap 2: Stap 3: Stap 4: Stap 5: Stap 6: Formuleer een norm samen met een vertegenwoordiging van werknemers in de organisatie. Leg de norm voor aan de OR. Stel de norm van acceptabel gedrag binnen uw organisatie vast. Leg de norm uit aan de medewerkers en train hen in het handhaven ervan. Maak deze norm bekend bij de klanten. Bespreek deze afspraak periodiek met de werknemers. Handreiking agressie & geweld 17

19 Maatregel 2 Stimuleer dat uw werknemers elk voorval van agressie en geweld melden Waarom? Om agressie en geweld doeltreffend aan te pakken moet de werkgever bekend zijn met voorvallen van agressie en geweld die binnen de organisatie plaatsvinden. Wat er organisatiebreed gebeurt met voorvallen van agressie en geweld is pas bekend als de voorvallen gemeld en vervolgens geregistreerd worden. Of deze melding/registratie nu via een digitaal systeem of via een ander systeem gebeurt, het vastleggen van deze voorvallen geeft een totaalinzicht in de aard en omvang van de voorvallen. En daarmee is de registratie input voor het eventueel (bij)stellen van het veiligheidsbeleid door de maatregelen beter af te stemmen op wat er in de praktijk gebeurt. Melden geeft informatie aan collega s waardoor zij zich in de toekomst beter kunnen voorbereiden. Melden van voorvallen is het startsein voor directe opvang van het slachtoffer en eventuele getuigen van het voorval. Wat? Om bovenstaande reden is het belangrijk dat werknemers en getuigen alle voorvallen melden en registreren. Het gaat om het melden van elk voorval waarin burgers/klanten de norm overschrijden. De betrokken werknemer maakt hier melding van bij degene die in de organisatie hiervoor is aangewezen. Het slachtoffer of getuige van een agressie- en geweldsvoorval geeft duidelijk aan: wie erbij betrokken was; wat er gebeurde; waar het gebeurde; waarom het gebeurde; wanneer het gebeurde; waarmee het gebeurde; op welke wijze het gebeurde. Melding kan bij: leidinggevende; bedrijfsmaatschappelijk werker; vertrouwenspersoon; beveiliging; een daarvoor aangewezen persoon. 18 Handreiking agressie & geweld

20 Belangrijk is dat werknemers zien dat daadwerkelijk iets met de melding wordt gedaan. Dit stimuleert voor de toekomst. Ook een eenvoudige procedure en weinig administratieve lasten stimuleren werknemers. Wie is verantwoordelijk? Het bestuur/de directie: informeert de werknemers welk soort agressie- en geweldsvoorvallen moet worden gemeld; maakt de procedure van het melden van agressie- en geweldsvoorvallen helder; stimuleert dat werknemers voorvallen melden. De leidinggevende: regelt dat altijd een terugkoppeling naar de melder plaatsvindt over de genomen maatregelen; stimuleert het melden; neemt iedere melding serieus bekijkt wat het voorval met de werknemer heeft gedaan, verleent nazorg ook naar eventuele omstanders en/of collega s. De werknemer: weet dat hij een vergaande morele verplichting jegens zijn werkgever en collega s heeft om voorvallen van agressie en geweld te melden; weet welk soort voorvallen hij moet melden en hoe hij dit moet doen. Hoe? Stap 1: Stap 2: De directie/het bestuur: stelt een procedurebeschrijving van geweld op; stemt deze procedure af met de OR of personeelsvertegenwoordiging; regelt dat werknemers en leidinggevenden weten welke voorvallen van agressie en geweld ze bij wie moeten melden. De leidinggevende: informeert de werknemer bij wie hij moet melden en legt het vast; koppelt terug aan de melder welke actie is gedaan; bespreekt periodiek deze afspraak in het werkoverleg; dit is een vast agendapunt van het werkoverleg. Handreiking agressie & geweld 19

21 Melden Medewerker Ontvangst bevestiging Meldt standaard informatie incident: Datum, tijdstip, locatie Naam slachtoffer Namen getuigen Naam veroorzaker Korte omschrijving incident Organisatie ontvangt melding door: Leidinggevende Beveiliging Vertrouwenspersoon Andere aangewezen personen 20 Handreiking agressie & geweld

22 Maatregel 3 Registreer alle voorvallen van agressie en geweld tegen uw werknemers Waarom? Registreren van agressie en geweld is de basis voor het veiligheidsbeleid. Het vormt de basis voor de te nemen preventieve maatregelen. Het registreren van voorvallen is ook belangrijk voor het doen van aangifte, dossieropbouw en het verhalen van schade. Het levert een verzameling van gegevens op die samen beter geanalyseerd kunnen worden. Er kan dan, uitstijgend boven het individuele voorval, worden gekeken naar de dader, plaats, aard van het voorval en de genomen maatregelen. Op de langere termijn geeft registratie ook inzicht in de effectiviteit van die maatregelen. Hierdoor bent u in staat oplossingen op maat te maken. Registratie is daarmee essentieel voor een effectieve aanpak van agressie en geweld. Wat? Het management van de organisatie bepaalt zelf op welke wijze zij geïnformeerd wil worden en welke informatie vastgelegd dient te worden. Sterk aanbevolen is te registreren langs de zeven W s: Wie: Wie zijn er bij het voorval betrokken (naam slachtoffer, dader)? Wat: Wat is de rol van alle betrokkenen? Wat was het doel/doelwit van het agressieve gedrag? Wat zijn de gevolgen voor het slachtoffer, getuigen, dader en organisatie? Waar: Waar vond het voorval plaats? Waarom: Waarom vond het voorval plaats? Wanneer: Wanneer vond het voorval plaats (dag/datum/tijd)? Waarmee: Zijn er hulpmiddelen gebruikt? Zo ja, welke hulpmiddelen? Welke wijze (hoe): Welke maatregelen zijn genomen om agressie en geweld te stoppen? Nazorg/afhandeling: Welke reactie is wanneer gegeven naar de dader? (zie maatregel 5) Is er aangifte bij de politie gedaan en zo ja waar en onder welk nummer? (zie maatregel 6) Is het schadeverhaal in gang gezet? (zie maatregel 7) Hoe is de opvang en nazorg bij dit voorval geregeld? (zie maatregel 8) Handreiking agressie & geweld 21

23 Wie is verantwoordelijk? Het bestuur/de directie: stelt duidelijke procedures op waarom en wat geregistreerd moet worden; regelt eenduidige wijze van registreren; faciliteert de werknemers met een registratiesysteem, bijvoorbeeld ARO; wijst iemand binnen de organisatie aan die de agressie- en geweldsvoorvallen registreert. De leidinggevende: ziet er op toe dat ieder voorval wordt geregistreerd; maakt de aangewezene verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van het systeem. De werknemer: meldt het voorval zo spoedig mogelijk na het betreffende voorval in het daarvoor bestemde registratiesysteem. De beheerder van het registratiesysteem: analyseert de agressie- en geweldsvoorvallen als input voor managementinformatie. Tip: Agressie Registratiesysteem Overheden (ARO) Veel provincies, gemeenten en overheidsinstellingen werken al met melding- en registratiesystemen zoals het Agressie Registratiesysteem Overheden (ARO). Vraag eens naar de ervaringen bij een buurgemeente of collega-instelling. 22 Handreiking agressie & geweld

24 Hoe? Stap 1: Stap 2: Stap 3: Stap 4: Stap 5: Stap 6: Stap 7: Stap 8: Spreek met bestuur/leidinggevende en OR af welke gegevens geregistreerd moeten worden. Leg deze gegevens volgens een duidelijke procedure vast in een registratiesysteem of -format. Maak deze melding en/of registratieprocedure bekend bij de werknemers. Benoem verantwoordelijken en instrueer deze. Bevorder het melden en registreren van voorvallen door werknemers, door dit continu/periodiek te communiceren in het teamoverleg of voer campagne voor melden. Gebruik de registratiegegevens voor het evalueren van uw aanpak van agressie en geweld en opvang en nazorg (zie maatregel 8). Deel de gegevens uit uw registratiesysteem met andere organisaties binnen uw eigen sector of daarbuiten. Deel de registratiegegevens met de (lokale) politie. Handreiking agressie & geweld 23

25 Waar vond het voorval plaats? Waarom vond het voorval plaats? Wanneer vond het voorval plaats? Wat is de rol van de betrokkenen? Waarmee? Zijn er hulpmiddelen gebruikt? Zo ja, welke? Wat was het doelwit van het agressieve gedrag? Wat zijn de gevolgen voor: slachtoffer getuige dader organisatie Welke Maatregelen zijn genomen om Agressie en geweld te stoppen? Wie zijn er bij het voorval betrokken? Aanbevolen 7 W s nazorg afhandeling Nazorg afhandeling : Welke reactie is wanneer gegeven naar de dader? (maatregel 5) Is er aangifte gedaan bij de politie? Zo ja, waar en onder welk nummer? (maatregel 6) Is het schadeverhaal in gang gezet? (maatregel 7) Hoe is de opvang en nazorg bij dit voorval geregeld? 24 Handreiking agressie & geweld

26 2 Leg de wijze van melden - registreren - analyseren van voorvallen vast. 4 Benoem verantwoordelijken en instrueer hen. 6 Analyseer registratiegegevens en evalueer aanpak agressie en geweld + opvang en nazorg. 1 Bespreek met bestuur + OR welke gegevens geregistreerd moeten worden. Registreren 8 Deel registratiegegevens met lokale politie. 3 Communiceer deze melding en registratieprocedure. 5 Bevorder melden en registreren door werknemer. 7 Deel gegevens uit registratiesysteem ter lering met branche/sector. Handreiking agressie & geweld 25

27 Overige mogelijkheden tot meer inzicht in de problematiek Ziekteverzuim Er zijn andere manieren om (meer) informatie te verzamelen die u inzicht geven in de problematiek. Veel gegevens zijn al bekend: denk aan verzuimcijfers, de RI&E en jaarverslagen. Wilt u ervaringen en bevindingen uit de eerste hand horen? Organiseer dan een workshop of interview werknemers. Eén van de consequenties van agressie en geweld op het werk is dat werknemers zich ziek melden. Werknemers kunnen als gevolg van agressie en geweld angstig worden en de motivatie in hun werk verliezen. Soms is de situatie dusdanig ernstig dat een werknemer voor langere tijd niet kan werken. De ziektegegevens kunnen uw beeld over de aard en omvang van agressie en geweld binnen uw organisatie verscherpen. Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) De risico s die uw werknemers lopen met betrekking tot agressie en geweld inventariseert en beoordeelt u in de RI&E. Medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) Met een MTO wordt duidelijk waar de knelpunten zitten en welke facetten van de organisatie door de werknemers als onprettig worden ervaren. Het geeft tevens een beeld over hoe (on)veilig de werknemers zich (kunnen) voelen. Het MTO maakt inzichtelijk waar mogelijk verbeteringen zijn aan te brengen om de tevredenheid van de medewerkers op een hoger niveau te krijgen. Interviews Interview een aantal sleutelpersonen in uw organisatie over hun persoonlijke ervaringen met agressie en geweld en hun beoordeling van de getroffen maatregelen. Werknemers Leidinggevenden Bedrijfsarts Vertrouwenspersoon Teamvergadering Maak agressie en geweld tot een regelmatig terugkerend onderwerp van de werkbespreking met het team. Dit werkt aan drie kanten: ten eerste creëert het openheid, ten tweede helpen collega s elkaar door feedback te geven, ten derde krijgt u meer informatie over wat werknemers bezighoudt. 26 Handreiking agressie & geweld

28 Functioneringsgesprek Workshop Beleidsdocumenten Laat agressie en geweld standaard onderdeel zijn van het functioneringsgesprek. Bespreek op individueel niveau wat hun ervaringen met agressie en geweld zijn, wat zij vinden van de manier waarop de organisatie op agressie en geweld reageert. U kunt inzicht krijgen in welke mate agressie en geweld speelt binnen uw organisatie door één of meer workshops over agressie en geweld te organiseren. Komen agressie en geweld voor? Wat voor soort agressie en geweld hebben werknemers ervaren? Hoe kijken de werknemers hier tegenaan? Waar zijn ze bang voor? Welke instrumenten worden al gebruikt? Welke zijn effectief? Welke documenten binnen uw organisatie leveren feiten en informatie over agressie en geweld? Sociaal jaarverslag Klachtenregeling voor agressie en geweld Jaarverslag van de vertrouwenspersonen Jaarverslag van de klachtencommissie Protocollen Verslagen van opvangteams Nu u inzicht heeft in de problematiek, geven we u aan welke maatregelen u kunt treffen om agressie en geweld aan te pakken. Zo zorgt u ervoor dat niet alleen uw medewerkers adequaat kunnen reageren op agressie en geweld, agressie helpen beperken of zelfs voorkomen, maar ook dat de dader van agressie en geweld aangepakt wordt. Handreiking agressie & geweld 27

29 Maatregel 4 Train uw werknemers in het voorkomen van en omgaan met agressie en geweld Waarom? Wat? Wie is verantwoordelijk? Werknemers moeten de risicovolle situaties die in hun functie kunnen ontstaan, zelf kunnen managen. Daarvoor moeten de werknemers over de benodigde kennis, vaardigheden en ervaring kunnen beschikken. De werkgever biedt hiervoor een training omgaan met agressie en geweld aan. Periodieke training van werknemers helpt bij het reageren op, beperken of zelfs voorkomen van agressie en geweld. Training en scholing zijn daarom essentieel voor de veiligheid van individuele werknemers en die van hun collega s. Daarnaast geeft dit de werknemer het gevoel dat de werkgever hem steunt en vergroot dit het gevoel van veiligheid. De inhoud van de training moet zijn afgestemd op de aard en risico s van de functie die de werknemer uitoefent. Belangrijk is ook dat de training aansluit op de persoonlijke kenmerken van een individuele medewerker. Wanneer dit maximaal aansluit kunnen persoonsgerichte kennis en vaardigheden worden meegegeven. Werknemers kunnen zich in de training voorbereiden en laten informeren hoe zij het beste kunnen anticiperen, of reageren op ongewenst gedrag. Het is sterk aan te bevelen om de procedures van de organisatie (hoe te handelen bij een voorval van agressie en geweld) onderdeel van de training te laten zijn. Werknemers krijgen dan in de training precies dat gedrag te zien of aangeboden dat de organisatie voorstaat. In de training leren de werknemers hoe ze zekerder en effectiever kunnen reageren op ongewenst gedrag door het verbeteren en/of aanleren van communicatieve vaardigheden en kennis. Het bestuur/de directie stelt programma van eisen vast voor de training, op individuele maat en ook naar norm in tijd per jaar; regelt dat nieuwe werknemers binnen vier maanden na indiensttreding een training agressie en geweld volgen; regelt dat iedere werknemer ten minste eenmaal per twee jaar herhalingslessen volgt. 28 Handreiking agressie & geweld

Handreiking Agressie en Geweld. Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld

Handreiking Agressie en Geweld. Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld Handreiking Agressie en Geweld Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld Handreiking Agressie en Geweld Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld Inhoud Deel I Algemeen 12 Eenduidigheid

Nadere informatie

Handreiking Agressie en Geweld. Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld

Handreiking Agressie en Geweld. Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld Handreiking Agressie en Geweld Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld Inhoud Deel I Algemeen 5 Eenduidigheid van aanpak Wat is agressie en geweld? Wie is verantwoordelijk voor de aanpak? Hoe

Nadere informatie

Vragenlijst monitor VPT Provincie Zeeland. Nulme&ng

Vragenlijst monitor VPT Provincie Zeeland. Nulme&ng Vragenlijst monitor VPT Provincie Zeeland Nulme&ng Nulme7ng. In het landelijk programma Veilige Publieke Taak worden er door het ministerie van Binnenlandse Zaken acht maatregelen genoemd die belangrijk

Nadere informatie

Handreiking Agressie en Geweld

Handreiking Agressie en Geweld Handreiking Agressie en Geweld Programma Veilige Publieke Taak Colofon Dit is een uitgave van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Programma Veilige Publieke Taak Telefoon: 070

Nadere informatie

Pakket van maatregelen voor een effectief veiligheidsbeleid. Maatregel 1: Laat externen weten wat uw organisatienorm van acceptabel gedrag is

Pakket van maatregelen voor een effectief veiligheidsbeleid. Maatregel 1: Laat externen weten wat uw organisatienorm van acceptabel gedrag is HANDREIKING AGRESSIE EN GEWELD Inleiding Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld Inleiding Deel I Algemeen Wat is agressie en geweld? Wie is verantwoordelijk? Hoe zorgt u voor draagvlak? Hoe

Nadere informatie

d. Noteer de 7 W s voor eventuele aangifte bij de politie. Zie bijlage 2.

d. Noteer de 7 W s voor eventuele aangifte bij de politie. Zie bijlage 2. Doel: Het creëren van een veilige werkomgeving. Onder agressie verstaan wij elke vorm van ongewenst gedrag zowel verbaal als ook fysiek. Zie bijlage 1. Handelwijze bij telefonisch ongewenst gedrag: 1.

Nadere informatie

Peter Peerdeman senior adviseur. 11 november 2015

Peter Peerdeman senior adviseur. 11 november 2015 Peter Peerdeman senior adviseur 11 november 2015 Workshop eigen veiligheid Wat is VPT EVPT Waar praten we over Gezamenlijk belang 8 maatregelen Normstellen aangifte Factsheets Bronnen / links Stel gerust

Nadere informatie

STAPPENPLAN AGRESSIE-INCIDENT LEIDINGGEVENDE

STAPPENPLAN AGRESSIE-INCIDENT LEIDINGGEVENDE STAPPENPLAN AGRESSIE-INCIDENT LEIDINGGEVENDE Als een van je medewerkers slachtoffer is geworden van een agressie-incident, moet je twee dingen doen. 1. Opvang van de medewerker Zorg voor directe opvang

Nadere informatie

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang Grensoverschrijdend gedrag Klik Kinderopvang wijst alle vormen van grensoverschrijdend gedrag af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang grensoverschrijdend gedrag voorkomen

Nadere informatie

Omgaan met ongewenst gedrag in de thuiszorg

Omgaan met ongewenst gedrag in de thuiszorg Inleiding: Ongewenst gedrag, zoals in dit document beschreven wordt, is een veel voorkomend verschijnsel geworden in onze samenleving. Het veroorzaakt in het algemeen gevoelens van onveiligheid en machteloosheid.

Nadere informatie

Agressiebeleid. Woningstichting Buitenlust

Agressiebeleid. Woningstichting Buitenlust Agressiebeleid Woningstichting Buitenlust INHOUDSOPGAVE Inleiding p. 2 1. Visie op agressie en geweld p. 2 2. Beleidscyclus p. 3 3. Taken en verantwoordelijkheden p. 5 4. Afspraken per Agressie Maatregel

Nadere informatie

Agressiebeleid inclusief agressieprotocol vastgesteld MT: 24-07-2013 OR: 04-11-2013 def. vastgesteld MT 13-11-2013. 4,9 x 5,25 mm

Agressiebeleid inclusief agressieprotocol vastgesteld MT: 24-07-2013 OR: 04-11-2013 def. vastgesteld MT 13-11-2013. 4,9 x 5,25 mm Agressiebeleid inclusief agressieprotocol vastgesteld MT: 24-07-2013 OR: 04-11-2013 def. vastgesteld MT 13-11-2013 4,9 x 5,25 mm 1 Beleidsmatige aanpak agressie Op de werkvloer geconfronteerd worden met

Nadere informatie

Zelfbewust, begripvol en met respect

Zelfbewust, begripvol en met respect Zelfbewust, begripvol en met respect Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld, codes en protocollen. 1 Inhoud Inleiding.3 Gedragscode werknemers Loket... 4 Protocol voor Agressie en Geweld...

Nadere informatie

GEDRAGSCODE AGRESSIE, GEWELD EN SEKSUELE INTIMIDATIE

GEDRAGSCODE AGRESSIE, GEWELD EN SEKSUELE INTIMIDATIE GEDRAGSCODE AGRESSIE, GEWELD EN SEKSUELE INTIMIDATIE Wat te doen op scholen bij incidenten waarbij agressie een rol speelt? Aanleiding In de afgelopen jaren hebben zich diverse incidenten voorgedaan op

Nadere informatie

Aangifte? Gewoon doen! Een stappenplan voor aangiftebeleid

Aangifte? Gewoon doen! Een stappenplan voor aangiftebeleid Aangifte? Gewoon doen! Een stappenplan voor aangiftebeleid Aangifte? Gewoon doen! Een stappenplan voor aangiftebeleid Aangifte? Gewoon doen! We zijn het er allemaal over eens: agressie en geweld tegen

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie

Aangifte? Gewoon doen! Geweld tegen werknemers met een publieke taak. Een stappenplan voor aangiftebeleid. Helpt u uw werknemer bij deze beslissing?

Aangifte? Gewoon doen! Geweld tegen werknemers met een publieke taak. Een stappenplan voor aangiftebeleid. Helpt u uw werknemer bij deze beslissing? Aangifte? Gewoon doen! Geweld tegen werknemers met een publieke taak. Een stappenplan voor aangiftebeleid. Helpt u uw werknemer bij deze beslissing? Aangifte? Gewoon doen! We zijn het er allemaal over

Nadere informatie

Agressiebeleid van Patrimonium Barendrecht

Agressiebeleid van Patrimonium Barendrecht Agressiebeleid van Patrimonium Barendrecht Auteurs: Ahmed Khoulali en Jacqueline van der Glas Opdrachtgever: Marja van Leeuwen, directeur-bestuurder Datum: 28 april 2014 Versie: 1.0 INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave...

Nadere informatie

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG

CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG CONVENANT 'JOIN THE CLUB VEILIGE PUBLIEKE TAAK' TILBURG Gemeente Tilburg en werkgevers in de (semi)publieke sector 1 Inleiding Ambulancepersoneel, buschauffeurs, medewerkers van zorginstellingen, gemeentes,

Nadere informatie

Protocol agressie en geweld

Protocol agressie en geweld Protocol agressie en geweld Juni 2015 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Verantwoordelijkheden... 4 Definitie agressie en geweld... 5 Preventie... 6 Huisregels... 7 Handelingsprotocollen... 8 Protocol 1: Verbale

Nadere informatie

Workshop Up to date agressiebeleid

Workshop Up to date agressiebeleid 1 Workshop Up to date agressiebeleid Van beleid naar praktijk 27 mei 2015 William Bertrand w.bertrand@radarvertige.nl Programma Introductie Feiten en cijfers enquête Knelpunten uit de praktijk Kijk op

Nadere informatie

Protocol ongewenst gedrag Stichting Mensen Met Mogelijkheden.

Protocol ongewenst gedrag Stichting Mensen Met Mogelijkheden. Protocol ongewenst gedrag Stichting Mensen Met Mogelijkheden. 1. DOEL Deze procedure is bedoeld om zorgvuldig handelen te waarborgen bij constatering van ongewenst gedrag op de werkplek. 2. REIKWIJDTE

Nadere informatie

Zelfbewust, begripvol en met respect

Zelfbewust, begripvol en met respect Zelfbewust, begripvol en met respect Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld, codes en protocollen. 1 Inhoud Voorwoord... 3 Inleiding... 4 Gedragscode werknemers LOC@... 6 Protocol voor Agressie

Nadere informatie

HANDREIKING VEILIGHEIDSBELEID

HANDREIKING VEILIGHEIDSBELEID HANDREIKING VEILIGHEIDSBELEID www.omgaanmetagressie.nl Nijmegen Geachte heer, mevrouw, Naar aanleiding van uw aanvraag met betrekking tot de training Omgaan Met Spanning, Lastig en Agressief Gedrag ontvangt

Nadere informatie

Protocol Hulp aan leerling en personeel

Protocol Hulp aan leerling en personeel Protocol Hulp aan leerling en personeel IV PROTOCOL Agressie, geweld, seksuele intimidatie, discriminatie en pesten binnen de school (Dit protocol is gebaseerd op het beleidsplan in bijlage I) Hieronder

Nadere informatie

Zelfbewust, begripvol en met respect

Zelfbewust, begripvol en met respect Zelfbewust, begripvol en met respect Naar een effectieve aanpak van agressie en geweld, codes en protocollen. 1 Inhoud Voorwoord... 3 Inleiding... 4 Gedragscode werknemers OZHW... 6 Protocol voor Agressie

Nadere informatie

Vragenlijst. Thema 1: Beleid en organisatie

Vragenlijst. Thema 1: Beleid en organisatie Vragenlijst Thema 1: Beleid en organisatie 1) Het huidige anti-agressiebeleidsplan bestaat uit de onderstaande onderdelen: Algemene beleidsvisie op voorkomen/beheersen van agressie en geweld Definitie

Nadere informatie

4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU

4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU 4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinatoren agressie en geweld, management,

Nadere informatie

PROCEDURE M.B.T. HET HANDELEN TEGEN AGRESSIE EN GEWELD. 1. Inleiding Deze procedure is een onderdeel van het ARBO-beleid van het Esdal College.

PROCEDURE M.B.T. HET HANDELEN TEGEN AGRESSIE EN GEWELD. 1. Inleiding Deze procedure is een onderdeel van het ARBO-beleid van het Esdal College. PROCEDURE M.B.T. HET HANDELEN TEGEN AGRESSIE EN GEWELD 1. Inleiding Deze procedure is een onderdeel van het ARBO-beleid van het Esdal College. Het Esdal College is een veilige school. Dit betekent dat

Nadere informatie

Protocol Ongewenste Omgangsvormen. Van. De Banketgroep. en haar dochtervennootschappen

Protocol Ongewenste Omgangsvormen. Van. De Banketgroep. en haar dochtervennootschappen Protocol Ongewenste Omgangsvormen Van De Banketgroep en haar dochtervennootschappen van toepassing vanaf 1 december 2013 Inleiding De Banketgroep wil ongewenste omgangsvormen zoals seksuele intimidatie,

Nadere informatie

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties f Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Secretaris-directeur waterschap Provinciesecretaris Provinciegriffier WA" NO. İNGEK. ì 0 JAN 2013

Nadere informatie

Verbetercheck ongewenst gedrag VVT Workshop ongewenst gedrag

Verbetercheck ongewenst gedrag VVT Workshop ongewenst gedrag Verbetercheck ongewenst gedrag VVT Workshop ongewenst gedrag Vul deze verbetercheck in om zicht te krijgen op waar uw organisatie staat met de aanpak rond ongewenst gedrag. Aan de hand van de scores kunt

Nadere informatie

KLACHTENREGELING BERG EN BOSCHSCHOOL

KLACHTENREGELING BERG EN BOSCHSCHOOL KLACHTENREGELING BERG EN BOSCHSCHOOL Klachtenregeling Berg en Boschschool - april 2015 1 1 Inleiding In artikel 3 van de Arbowet is opgenomen dat het bevoegd gezag beleid betreffende preventie en bestrijding

Nadere informatie

Protocol Agressie 2015 Kindertuin Westzaan Zuideinde 22 1551 EJ Westzaan

Protocol Agressie 2015 Kindertuin Westzaan Zuideinde 22 1551 EJ Westzaan Protocol Agressie 2015 Kindertuin Westzaan Zuideinde 22 1551 EJ Westzaan 1 1. Inhoud Protocol agressie & geweld van de Kindertuin 1. Inhoud Protocol pagina 2 2. Inleiding en Aanleiding van dit protocol

Nadere informatie

Volleybalvereniging Woudenberg. Functie- en taakomschrijving vertrouwenspersoon. Beleid vertrouwenspersoon Volleybalvereniging Woudenberg

Volleybalvereniging Woudenberg. Functie- en taakomschrijving vertrouwenspersoon. Beleid vertrouwenspersoon Volleybalvereniging Woudenberg Volleybalvereniging Woudenberg Functie- en taakomschrijving vertrouwenspersoon 1 1 Inleiding Binnen de Volleybalvereniging Woudenberg vinden we dat we met respect met elkaar moeten omgaan. Stelregel is:

Nadere informatie

Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie

Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor melding (dreigen met) agressie en/of geweld (verbaal en fysiek) of seksuele intimidatie Sint Clemensschool School

Nadere informatie

Agressie, geweld en ongewenst gedrag

Agressie, geweld en ongewenst gedrag Agressie, geweld en ongewenst gedrag Inleiding Iedereen heeft belang bij een goede behandel- en leefsfeer. Voorwaarde voor een goede behandelsfeer is de bejegening. Revant heeft daarom een beleidsnotitie

Nadere informatie

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor opvang bij ernstige incidenten Sint Clemensschool School Sint Clemensschool Bevoegd gezag Stichting Catent Bestuursnummer

Nadere informatie

Melding incidenten op school protocol + formulier

Melding incidenten op school protocol + formulier Wettelijke basis: Artikel 3 Arbowet. Relatie met overige documenten: - Schoolregels; - Gedragregels; - Arbo-beleidsplan; - Pestprotocol; - Klachtenprocedure. Begripsomschrijving Volgens Van Dale is een

Nadere informatie

SCHOOLVEILIGHEIDSPLAN MONTESSORISCHOOL ELZENEIND

SCHOOLVEILIGHEIDSPLAN MONTESSORISCHOOL ELZENEIND SCHOOLVEILIGHEIDSPLAN MONTESSORISCHOOL ELZENEIND Inhoudsopgave Inleiding Onderzoek Visie schoolveiligheidsplan Montessorischool Elzeneind Doelstelling beleidsplan Preventief beleid Curatief beleid Registratie

Nadere informatie

Door het raadslid Beryl Dreijer van de fractie van Beryl Dreijer zijn de volgende vragen gesteld:

Door het raadslid Beryl Dreijer van de fractie van Beryl Dreijer zijn de volgende vragen gesteld: Vragen van de raad Datum 06-12-2011 Registratienummer Rs11.00657 Portefeuillehouder Franc M. Weerwind Onderwerp: Beantwoording vragen van de fractie Beryl Dreijer over maatregelen tegen agressie en/of

Nadere informatie

Functie en taakomschrijving vertrouwenspersoon

Functie en taakomschrijving vertrouwenspersoon Functie en taakomschrijving vertrouwenspersoon VEILIG SPORTKLIMAAT Budovereniging Asahi Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Doel van aanstelling van een vertrouwenscontactpersoon 2 3 Taken en bevoegdheden van

Nadere informatie

Projectplan Veilige Publieke Taak Twente

Projectplan Veilige Publieke Taak Twente Projectplan Veilige Publieke Taak Twente Februari 2014 Algemeen Drie op de vijf medewerkers met een publieke taak krijgen geregeld te maken met agressie en geweld tijdens de uitvoering van hun werkzaamheden.

Nadere informatie

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Programma Veilige Publieke Teak schedeldoekshaven 200 2511 EZ

Nadere informatie

1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen

1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen Beleid ongewenste omgangsvormen en de vertrouwenspersoon 1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen Helaas vinden er soms ongewenste situaties op of rondom het voetbalveld plaats die betiteld kunnen

Nadere informatie

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht?

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht? Inleiding: De school dient aandacht te schenken aan en beleid te ontwikkelen op het gebied van veiligheid tegen agressie en geweld op school. Dit moet resulteren in een plan welk bedoeld is om de veiligheid

Nadere informatie

Functie en taakomschrijving Vertrouwenspersoon

Functie en taakomschrijving Vertrouwenspersoon Functie en taakomschrijving Vertrouwenspersoon TV Beekhuizen Sabine Gobardhan 06-41 37 47 14 vertrouwenspersoon@tvbeekhuizen.nl Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Doel van aanstelling van een vertrouwenscontactpersoon

Nadere informatie

Protocol 2: het vermoeden van seksuele intimidatie tussen kinderen onderling in de schoolsituatie.

Protocol 2: het vermoeden van seksuele intimidatie tussen kinderen onderling in de schoolsituatie. Pagina 1 van 7 2.2.10. PROTOCOL PREVENTIE MACHTSMISBRUIK Bron:: JGZ protocol PMM - concept 4 GGD Hart voor Brabant Moet iedereen het weten? Draaiboek bij crisissituaties seksuele intimidatie in het primair

Nadere informatie

III. Route bij signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen kinderen onderling

III. Route bij signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen kinderen onderling III. Route bij signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen kinderen onderling Stap 1 In kaart brengen van signalen Stap 1: In kaart brengen van signalen De beroepskracht: observeert; raadpleegt

Nadere informatie

Regeling Vertrouwenspersonen. Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs

Regeling Vertrouwenspersonen. Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs Regeling Vertrouwenspersonen Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs Preambule Steeds meer scholen gaan over tot het inschakelen van één of meerdere vertrouwenspersonen. Op grond van Arbo-wet en de CAO

Nadere informatie

Dit document is als volgt opgebouwd: 1. Afbakening 2. Beleid 3. Preventie 4. Hantering 5. Melden 6. Werkwijze 7. Relatie met andere documenten

Dit document is als volgt opgebouwd: 1. Afbakening 2. Beleid 3. Preventie 4. Hantering 5. Melden 6. Werkwijze 7. Relatie met andere documenten Inleiding Binnen Heliomare kunnen cliënten en medewerkers worden geconfronteerd met agressie en ander ongewenst gedrag. Dit beleidsdocument beschrijft het beleid van Heliomare met betrekking tot het voorkomen

Nadere informatie

Algemene huisregels Rijnstate

Algemene huisregels Rijnstate Algemene huisregels Rijnstate Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Inleiding Wij vinden het belangrijk dat iedereen zich prettig voelt in ons ziekenhuis. Een prettige omgeving

Nadere informatie

Handboek Personeelsmanagement

Handboek Personeelsmanagement Handboek Personeelsmanagement Hoofdstuk 8 : ARBO Onderwerp : Melding (bijna) bedrijfsongevallen, agressie en geweld en (mogelijke) beroepsziekten. Datum : 1 augustus 2006 Versie : 1.0 Autorisatie : RvB,

Nadere informatie

Whitepaper Agressie en geweld: Hoe om te gaan met agressie en geweld binnen de organisatie? Voorwoord. Agressie en geweld: wat verstaan we eronder?

Whitepaper Agressie en geweld: Hoe om te gaan met agressie en geweld binnen de organisatie? Voorwoord. Agressie en geweld: wat verstaan we eronder? Voorwoord Agressie en geweld: wat verstaan we eronder? Wat schrijft de Arbowet voor? Wat schrijft het Burgerlijk Wetboek voor? Doel van tegengaan agressie Een beter imago door de aanpak van agressie Veel

Nadere informatie

Gedragsregels - voor patiënten en bezoekers

Gedragsregels - voor patiënten en bezoekers Gedragsregels - voor patiënten en bezoekers De Sint Maartenskliniek verwacht van u dat u zich gedraagt als gast en dat u respectvol en vriendelijk met elkaar omgaat. Behandel de ander zoals u zelf behandeld

Nadere informatie

Klachtenregeling Kelderwerk

Klachtenregeling Kelderwerk Klachtenregeling Kelderwerk (Seksuele) intimidatie, agressie, geweld, discriminatie en/of onbehoorlijk gedrag Advies Platformoverleg d.d. 6 februari 2008 Vastgesteld d.d. 28 februari 2008 Op grond van

Nadere informatie

HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten

HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten 1. Inhoud 2. Inleiding 1. Inhoud 2. Inleiding 3. Intentie van het beleid op het gebied van klachten 4. Uitvoering beleid 5. Implementatie 6. Bijlage 1 Gemeenschappelijke

Nadere informatie

6.13 Agressieprotocol Versiedatum Juli 2013 Vervaldatum/revisiedatum Juli 2014. Goedgekeurd Directeur/Adjunct-directeur

6.13 Agressieprotocol Versiedatum Juli 2013 Vervaldatum/revisiedatum Juli 2014. Goedgekeurd Directeur/Adjunct-directeur 6.13 Agressieprotocol Versiedatum Juli 2013 Vervaldatum/revisiedatum Juli 2014 Status MR Eigenaar Goedgekeurd Goedgekeurd Directeur/Adjunct-directeur 1 Inhoud Algemeen -context-... 3 1. Inleiding... 4

Nadere informatie

Ter Kennisneming - 214

Ter Kennisneming - 214 Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 1 van 19 Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 2 van 19 Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 3 van 19 i i Ter Kennisneming - 214 Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 4 van 19 R E G

Nadere informatie

Beleid ongewenste omgangsvormen VMCA (versie 16 december 2011 Sociaal Beleidsplan, hoofdstuk 14.14 t/m 14.17)

Beleid ongewenste omgangsvormen VMCA (versie 16 december 2011 Sociaal Beleidsplan, hoofdstuk 14.14 t/m 14.17) Beleid ongewenste omgangsvormen VMCA (versie 16 december 2011 Sociaal Beleidsplan, hoofdstuk 14.14 t/m 14.17) Bij de VMCA moet elke medewerker in een gezonde en veilige omgeving kunnen werken. De VMCA

Nadere informatie

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V.

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. 6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. Inleiding Wij willen graag dat de cliënten van THUIS met zorg Zaanstreek thuiszorg tevreden zijn over de zorg die aan hen wordt geboden. Ook vinden we het

Nadere informatie

Protocol Incidentenregistratie

Protocol Incidentenregistratie Protocol Incidentenregistratie Internetversie Vastgesteld 14 juni 2012 Inhoud 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 3 ACHTERGROND... 3 4 UITVOERING... 3 4.1 Doorgeven en melden incidenten decentraal...

Nadere informatie

Gedragscode Raad & Daad Den Haag

Gedragscode Raad & Daad Den Haag Gedragscode Raad & Daad Den Haag Inleiding Wij willen graag dat de cliënten aan wie Raad & Daad Den Haag thuiszorg verleent, daarover tevreden zijn. Ook vinden we het belangrijk dat onze medewerkers met

Nadere informatie

Regeling Vertrouwenspersonen Leerlingen

Regeling Vertrouwenspersonen Leerlingen Regeling Vertrouwenspersonen Leerlingen Preambule Op grond van Arbo-wet en de CAO Voortgezet Onderwijs heeft de werkgever de plicht om beleid te voeren dat is gericht tegen seksuele intimidatie, pesten,

Nadere informatie

Stroomschema: klachtenroutes bij Ongewenste Omgangsvormen

Stroomschema: klachtenroutes bij Ongewenste Omgangsvormen Stroomschema: klachtenroutes bij Ongewenste Omgangsvormen De Wet schrijft voor dat elke school een klachtenregeling heeft. Iedereen binnen de school (leerlingen, ouders, docenten, leidinggevenden, overige

Nadere informatie

Meldingsformulier agressie en geweld

Meldingsformulier agressie en geweld Meldingsformulier agressie en geweld Naam melder: G. Vogelaar, leerlingbegeleider Naam slachtoffer: Naam dader: Datum melding: 30 november 2010 School:Hanze College Klas: School:Hanze College Datum voorval:

Nadere informatie

http://apwfg16/dks/document/document_content.asp?secid=59f9d0ced8aa84b728...

http://apwfg16/dks/document/document_content.asp?secid=59f9d0ced8aa84b728... pagina 1 van 5 Titel Veilige Zorg: Het standpunt en de (preventieve) maatregelen van het Westfriesgasthuis inzake agressie en geweld tegen medewerkers. Publicatiedatum 16-08-2007 Doel Het voorkomen of

Nadere informatie

Algemene klachtenregeling Onderwijs

Algemene klachtenregeling Onderwijs Algemene klachtenregeling Onderwijs Juridisch kader De Wet op het primair onderwijs behandelt in artikel 14 de klachtenregeling. Ouders dan wel verzorgers, en personeelsleden kunnen bij de klachtencommissie,

Nadere informatie

Voorkomen en beperken van agressie en geweld. Essentiële onderdelen van uw plan van aanpak van agressie en geweld

Voorkomen en beperken van agressie en geweld. Essentiële onderdelen van uw plan van aanpak van agressie en geweld Voorkomen en beperken van agressie en geweld Essentiële onderdelen van uw plan van aanpak van agressie en geweld Voorkomen en beperken van agressie en geweld Essentiële onderdelen van uw plan van aanpak

Nadere informatie

SOVOR. Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

SOVOR. Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling SOVOR Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Maart 2014 1 Inleiding Het bevoegd gezag van de Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Roosendaal (SOVOR) overwegende dat a. SOVOR verantwoordelijk

Nadere informatie

Handreiking Voorkomen en beperken van agressie en geweld. Essentiële onderdelen van uw plan van aanpak van agressie en geweld

Handreiking Voorkomen en beperken van agressie en geweld. Essentiële onderdelen van uw plan van aanpak van agressie en geweld Handreiking Voorkomen en beperken van agressie en geweld Essentiële onderdelen van uw plan van aanpak van agressie en geweld Inhoud Navigatie Inhoud Printen Opslaan Volgende pagina Vorige pagina 1 Inleiding

Nadere informatie

Protocol veilig klimaat

Protocol veilig klimaat Protocol veilig klimaat Onze school wil een veilige school zijn voor iedereen. Kernwoorden hierbij zijn respect voor en acceptatie van elkaar. Een goede samenwerking tussen personeel, ouders/verzorgers

Nadere informatie

MELDCODE HUISELIJK GEWELD

MELDCODE HUISELIJK GEWELD MELDCODE HUISELIJK GEWELD status Definitief 11 februari 2014 pagina 1 van 7 Het bevoegd gezag van SPO de Liemers; overwegende dat SPO De Liemers verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening

Nadere informatie

HANDEN AF VAN ONZE HELMONDSE HELPERS!

HANDEN AF VAN ONZE HELMONDSE HELPERS! HANDEN AF VAN ONZE HELMONDSE HELPERS! Zo werkt dat niet. Inhoudsopgave blz. Voorwoord 2 Inleiding 3 1. Doelstelling 4 2. Aanpak 4 3. Projectinrichting en voorwaarden 5 4. Plannen 5 5. Samenwerking/evaluatie

Nadere informatie

Handboek Agressie- en geweldprotocol Gemeente Roermond

Handboek Agressie- en geweldprotocol Gemeente Roermond Handboek Agressie- en geweldprotocol Gemeente Roermond Uitgave mei 2011 Voorwoord Dit is een handzaam naslagwerk voor eenieder die te maken krijgt met of een rol vervult bij een agressie- of geweldincident.

Nadere informatie

TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE)

TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE) TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE) Inhoud Algemeen 2 Seksuele intimidatie 4 Agressie en

Nadere informatie

Inleiding. IKC De Regenboog Gedragsprotocol 1

Inleiding. IKC De Regenboog Gedragsprotocol 1 Inleiding Gedragsregels geven duidelijkheid aan alle betrokkenen, welk gedrag op school op prijs wordt gesteld en welke niet. De gedragsregels die we met elkaar hebben besproken over agressie en geweld,

Nadere informatie

PROTOCOL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG

PROTOCOL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG PROTOCOL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG Op de Lidwinaschool gelden algemene gedragsregels voor leerlingen, leerkrachten, ouders, schoolleiding en andere medewerkers. Die staan beschreven in een gedragscode.

Nadere informatie

Evaluatie aanpak agressie en geweld bij gemeenten

Evaluatie aanpak agressie en geweld bij gemeenten Evaluatie aanpak agressie en geweld bij gemeenten Rapport drs. P. Rosenboom drs. J.J.J. Donkers Zoetermeer, 15 februari 2010 In opdracht van A+O fonds Gemeenten. De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

De gedragscode voor patiënten/cliënten, bezoekers, klanten en derden

De gedragscode voor patiënten/cliënten, bezoekers, klanten en derden De gedragscode voor patiënten/cliënten, bezoekers, klanten en derden In het onderstaande kader staan de gedragsregels in het kort samengevat en omschreven. Op de volgende pagina s staan de regels een voor

Nadere informatie

Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo,

Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo, Het College van Bestuur van Hogeschool ipabo, Gelet op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling; Gelet op het bepaalde in art. 1.21 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk

Nadere informatie

Beleid ongewenst gedrag Atletiekvereniging Attila Tilburg

Beleid ongewenst gedrag Atletiekvereniging Attila Tilburg Beleid ongewenst gedrag Atletiekvereniging Attila Tilburg Waarom beleid ongewenst gedrag? Op de website van Attila staan de volgende regels: Attila wil een club zijn waar leden alle onderdelen van de atletiek

Nadere informatie

Gedragscode. Toepassing door:

Gedragscode. Toepassing door: Parochiebureau: Dorpsstraat 26 2712 AL Zoetermeer Telefoon: 079 316 30 Gedragscode Toepassing door: alle beroepskrachten, vrijwilligers en stagiaires die werkzaamheden en activiteiten verrichten binnen

Nadere informatie

Protocol Agressie, Geweld en Diefstal RK Bs De Duinsprong

Protocol Agressie, Geweld en Diefstal RK Bs De Duinsprong Protocol Agressie, Geweld en Diefstal RK Bs De Duinsprong Agressie En Geweld... 2 Richtlijn... 2 Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid... 3 Stappenplan bij agressief gedrag van:... 3 De medewerker...

Nadere informatie

RI&E agressie en geweld

RI&E agressie en geweld Bijlage H RI&E agressie en geweld De Arbeidsomstandighedenwet verplicht werkgevers tot het opstellen van een risico inventarisatie en evaluatie (RI&E). Onderdeel van deze RI&E zijn agressie en geweldsrisico

Nadere informatie

ALMEERSE SCHOLEN GROEP

ALMEERSE SCHOLEN GROEP ALMEERSE SCHOLEN GROEP KLACHTENREGELING Stichting ABVO Flevoland Stichting ASG Stichting Entrada Klachtenregeling Almeerse Scholen Groep : Stichting ABVO Flevoland, Stichting ASG en Stichting Entrada 1

Nadere informatie

Vragenlijst: Omgaan met agressie en geweld in het werk

Vragenlijst: Omgaan met agressie en geweld in het werk Vragenlijst: mgaan met agressie en geweld in het werk Als. willen wij graag meer inzicht krijgen in de mate waarin onze medewerkers met agressie en geweld in aanraking komen en de manier waarop hiermee

Nadere informatie

In dit overzicht vindt u voorbeelden van hoe u Veiligezorg kunt verankeren. Op centraal of decentraal niveau. Of op beide niveaus.

In dit overzicht vindt u voorbeelden van hoe u Veiligezorg kunt verankeren. Op centraal of decentraal niveau. Of op beide niveaus. Voorbeelden van verankering van Veiligezorg In dit overzicht vindt u voorbeelden van hoe u Veiligezorg kunt verankeren. Op centraal of decentraal niveau. Of op beide niveaus. Enquête over veiligheid en

Nadere informatie

1. Voorwoord... 2. 2. Wat verstaan we onder agressie?... 3. 3. Wie kunnen te maken krijgen met agressief gedrag?... 4

1. Voorwoord... 2. 2. Wat verstaan we onder agressie?... 3. 3. Wie kunnen te maken krijgen met agressief gedrag?... 4 Inhoudsopgave 1. Voorwoord... 2 2. Wat verstaan we onder agressie?... 3 3. Wie kunnen te maken krijgen met agressief gedrag?... 4 4. Rol van de verschillende partijen... 5 5. Hoe kan agressie worden voorkomen?...

Nadere informatie

Agressie en geweld buitendienstfuncties

Agressie en geweld buitendienstfuncties Agressie en geweld buitendienstfuncties 1. Inleiding In de nieuwe Arbowet (Arbowet 2007) wordt agressie en geweld geschaard onder het begrip psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Onder PSA wordt in de

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag. Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf. Woonzorg en dagbesteding

Grensoverschrijdend gedrag. Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf. Woonzorg en dagbesteding Grensoverschrijdend gedrag Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf Woonzorg en dagbesteding Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Wat is grensoverschrijdend gedrag? 4 2.1 Verschillende vormen 5 2.2 Verschillende

Nadere informatie

Agressie Protocol WonenBreburg, november 2013 1

Agressie Protocol WonenBreburg, november 2013 1 Agressie Protocol WonenBreburg, november 2013 1 Inhoud 1. Doel van dit protocol 2. Normen van WonenBreburg 2.1 Wat is agressie? 2.2 Normen van WonenBreburg 3. Emotioneel of agressief gedrag Gedragslijnen

Nadere informatie

Onderzoek door het Openbaar Ministerie Informatiefolder voor de medewerker

Onderzoek door het Openbaar Ministerie Informatiefolder voor de medewerker Informatie folder Onderzoek door het Openbaar Ministerie Informatiefolder voor de medewerker Pagina 2 van 16 Onderzoek door het Openbaar Ministerie Informatiefolder voor de medewerker Landelijke versie,

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE: 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5

INHOUDSOPGAVE: 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5 Agressieprotocol Omnia Wonen INHOUDSOPGAVE: Hfd.stuk Paginanr. 1. Voorwoord 2 3. Wat verstaan wij onder agressie 3 4. Agressiebeleid: 4 Bijlage I; Introductiebrief 5 2 1. VOORWOORD Van tijd tot tijd is

Nadere informatie

GEDRAGSCODE AGRESSIE EN ONVEILIGHEID

GEDRAGSCODE AGRESSIE EN ONVEILIGHEID GEDRAGSCODE AGRESSIE EN ONVEILIGHEID In deze gedragscode is vastgelegd wat de uitgangspunten zijn van Cavent op het gebied van bejegening en het omgaan met elkaar. Datum vaststelling : 1 juni 2005 Vastgesteld

Nadere informatie

Basisinspectiemodule Agressie & Geweld

Basisinspectiemodule Agressie & Geweld Basisinspectiemodule Agressie & Geweld Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand der wetenschap en professionele dienstverlening en is geschreven voor intern gebruik bij de

Nadere informatie

AGRESSIE PROTOCOL Gemeente Rijswijk

AGRESSIE PROTOCOL Gemeente Rijswijk AGRESSIE PROTOCOL Gemeente Rijswijk DEFINITIE Onder agressie en geweld worden voorvallen verstaan, waarbij een medewerker psychisch of fysiek wordt lastiggevallen, bedreigd of aangevallen onder omstandigheden

Nadere informatie

Registratie van geweld op het Atlas College

Registratie van geweld op het Atlas College Registratie van geweld op het Atlas College CSL/werkgroep Incidentenregistratie maart 2005 Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Waarom registratie van geweld?... 3 1.2 Om welke vormen van geweld gaat het?... 3

Nadere informatie