ro jcur Ct..Jaf Nederlands Architectuur Forum voor de digitale

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ro jcur Ct..Jaf Nederlands Architectuur Forum voor de digitale"

Transcriptie

1 ro jcur Ct..Jaf Nederlands Architectuur Forum voor de digitale wereld

2 7 Capita selecta: bijdragen vanuit de architecten

3 De vier dimensies van architectuur 219 De 'soclal systems' -benadering van de organisatieruimte (alias 'informatieruimte') PaulJansen Samenvatting Deze bijdrage is een poging om in eendimensionale termen de ziel, ofwel de 'vierdimensionale essentie', van architectuur en de benadering die daarbij hoort te beschrijven. Wij hebben de term 'architectuur' te leen uit de stoffelijke wereld: voor toepassing van de essentie van architectuur in onze wereld van de 'menselijke doelbewuste inspanning' (organisaties, enterprises).ln de titel van dit boek, state-of-the-on architectuur 2072, lees ik ook de verwijzing naar kunst: de kunst (art) van architectuur. In de toekomst zal onze architectuur zich naar die kunst terug moeten ontwikkelen omdat architectuur daar, samen met wetenschap, wel degelijk voor staat. Zo opgevat is het met de state ofthe art van architectuur in onze wereld anno 2012 minder goed gesteld. Steeds vaker wordt de betekenis van architectuur te simpel aangepast aan specifieke toepassingen en/of aan een te beperkt begrip en focus. Onder de vlag 'architectuur' wordt dan meer in-gewikkeld en platgeslagen dan dat architectuur daadwerkelijk dienstbaar is aan de ont-wikkeling en dynamiek van mensen en van hun organisaties. Complete dimensies van architectuur dreigen daardoor verloren te gaan. En daarmee de échte waarde van architectuur voor onze wereld. (...)aangezien deze studie enorm is in omvang, verfraaid en verrijkt als het is met veel verschillende soorten van kennis, denk ik dat mensen niet het recht hebben zichzelf haastig architecten te noemen, zonder van jongs af aan de traptreden van deze studies te hebben bestegen en zo, gevoed door de kennis van vele kunsten en wetenschappen, de hoogten van de heilige grond van de architectuur bereikt hebben. - Vitruvius, De Architectura (15 v.chr.)

4 7 Capita selecta: bijdragen vanuit de architecten I 220 Sinds IBMin april içéa de term 'architectuur' voor de allereerste keer gebruikte in relatie tot de digitale wereld' is de reikwijdte van wat architectuur in de organisatieruimte zou kunnen en zou moeten omvatten in hoge mate verengd en versmald waardoor de term inmiddels bijna alle onderscheidende betekenis heeft verloren. Men zou kunnen zeggen dat de IeT-industrie met succes (het woord) architectuur heeft gekaapt voor haar eigen, beperkte gebruik. En dat terwijl er in onze complexe en steeds sneller veranderende wereld van modern menselijk ondernemen (enterprise) juist een toenemende behoefte is aan de brede, volledige benadering zoals die ooit werd gevangen in (de term) 'architectuur'. Met deze bijdrage poog ik de verloren essentie van wat van architectuur verwacht moet worden te heroveren in:relatie tot organisaties", of beter: in relatie tot alle georganiseerde menselijke inspanninqetv. Ik probeer door middel van het gebruik van eendimensionale termen een overzicht te geven dat zinspeelt op hoe 'vierdimensionaal' het moet zijn om oplossingen te bieden aan de werkelijke behoeften van georganiseerde bedrijven (enterprises) in onze tijd. Eerst echter een uitleg van hoe de veronderstelde deflatie in betekenis van architectuur is ontstaan. Daarvoor moet u begrijpen, en aanvaarden, dat elke kracht in gelijke mate een (potentiële) zwakheid is, en dat dit dan ook geldt voor IeT.De enorme waarde van IeT is het vermogen om allerlei 'ware' (zoals in hard- en software) te ontwikkelen die in samenhang in staat kan stellen gecompliceerde taken uit te voeren, maar toch fundamenteel zijn gebaseerd op strikt binaire componenten. Er is geen 'emergent factor' in IeT en dat maakt deel uit van de schoonheid ervan. Aan de basis van alle 'ware' staat het vaste feit dat iets ofwellof 0 is. IeT kan dan ook het best worden uitgevoerd door mensen bij wie de linkerhersenhelft dominant is en met een (aangeboren) bouwtechnisch paradigma: 'Het geheel is de som van alle onderdelen.' IeT is, zoals het ook zou moeten zijn, gerechtvaardigd blind voor al het andere. Maar zowel de doelstelling als een kenmerk van al het georganiseerde menselijk streven is altijd(!} meer dan de som van alle 'componenten', en om ICT-professionals te vragen dat als uitgangspunt te nemen is in werkelijkheid oneerlijk en onrechtvaardig. 'Een musicus moet muziek maken, een kunstenaar moet schilderen, een dichter moet schrijven wil hij uiteindelijk vrede hebben met zichzelf. Wat een mens kan zijn, moet hij zijn. Deze behoefte noemen we zelfrealisatie.' - Abraham Maslow Ook hebben klantorganisaties van de IeT-industrie hun eigen grote behoefte aan architectuur ondergebracht in vergelijkbare (bouw)technische disciplines en overgelaten aan mensen uit hun eigen geledingen, meestal dus techneuten. Het is dan logisch en voorspelbaar dat alle inspanningen beperkt (moeten) blijven tot een strikt bouwtechnische aanpak. Als gevolgyan deze eenvoudige logica kan de samenwerking tussen de interne 1 Het artikel 'The Architecture of the IBM Systern/jëo' door Amdahl, Blaauw en Brooks. Zie pdf. 2 'Organisatie' in de breedste betekenis, inclusief de totale context vaneen organisatorische eenheid (inclusief alle indirecte/directe stakeholders). 3 Ook wel aangeduid met het woord 'enterprise'.

5 7.3 De vier dimensies van architectuur technici en de externe IeT-leveranciers (1 + 1 = 2) per definitie nooit leiden tot complete oplossingen voor organisatorische complexiteit (1 + 1 = 3). En simpelweg een stempeltje 'architect' op het voorhoofd van zeer ervaren software-engineers en functioneel ontwerpers zetten verandert niets aan het feit dat men daarbij ten onrechte van professionele technici oplossingen verwacht voor de diepere behoeften van het menselijk streven 221 (gedichten, schilderijen,...). Voor ICT heeft men inderdaad IeT-professionals nodig. Voor architectuur heeft men architecten nodig. Dan zou de volgende vraag moeten zijn: welke onderscheidende eigenschappen heeft architectuur+ dan? Het antwoord op die vraag zal onvermijdelijk ook licht werpen op het paradigma en op de competenties van een (enterprise)architect. Om daar te komen begin ik met de volgende definitie van architectuur: De fundamentele organisatie van een sterk, bruikbaar en mooi'systeèm, beii~ha~m&i in haar onderdelen, hun relatie tot elkaar en tot de omgeving, en de '",~ haar ontwerp, ontwikkeling en duurzaam aanpassingsvermogen Ieideri'?" De ervaring leert dat vooral 'linkerbreinmensen, inclusief ICT-professionals, aanstoot nemen aan het gebruik van subjectieve woorden in deze definitie (bruikbaar, mooi) en vaak ook tegen de gebruikte 'relatieve' woorden (sterk, duurzaam). Dit is uiteraard geheel in lijn met het discours van dit artikel tot nu toe: men kan inderdaad nooit iets bouwen dat objectiej'mooi' of zelfs 'sterk' is, Deze woorden veronderstellen dat zowel relaties tussen subject en object als contextgedreven 'ernergent' factoren een intrinsiek onderdeel zijn van' architectuur'. En architectuur omvat inderdaad al deze relaties en factoren. ICT op zichzelf doet dat zeker niet, en terecht! En toch, tijdens de evolutie van ICT-waardecreatie vanaf de enkelvoudige automatisering, via meervoudig faciliteren, naar het hedendaagse 'enabling' van gecompliceerde organisaties, heeft het leiderschap van IeT-organisaties een kloof tussen de organisatie' als geheel' en het 'onderdeel' ICT laten ontstaan, en zoekt nu verwoed naar overbrugging daarvan. Maar de kloof is geen IeT-kloof! We zien initiatieven komen 'vanuit de wereld van de ICT'; het boek Enterprise Architecture as a Strategy is echt een goed voorbeeld van een dergelijke inspanning. Maar...ondanks alle goede bedoelingen, is ook dat boek vooral 4 Vitruvius (25 v. Chr.) beschrijft het als: 'A structure exhibiting the three qualities of firmitas, utilitas, and venustas', hetgeen betekent dat het sterk of duurzaam, nuttig en mooi moet zijn, Zie ook Jd en ninga rch itectu re.htm. 5 2oo3 Paul Jansen, gebaseerd op IEEE'47'. Zie

6 7 Capita selecta: bijdragen vanuit de architecten omarmd door mensen binnen diezelfde (ICT-)wereld.Dat is niet zo verrassend gegeven het feit dat dit initiatief is gebaseerd op de definitie van (enterprise)architectuur als 'het organiseren van logica voor uw IT-systemen en bedrijfsprocessen'. Zeker geen zaak voor de voltallige raad van bestuur. Dus: een zaak van de CTO.Ofwel: geef ICTde kans om het 222 architectuurgat te vullen en zij zullen overal ICTzien. Ondertussen groeit het besef van een sterke behoefte aan samenwerking tussen ICTen andere, verschillende beroepen van buiten de ICT,maar het lukt niet om dat voor elkaar te krijgen. Vooral niet omdat ICTnog niet klaar is om de fundamenteel andere paradigma's die binnen die andere disciplines gelden, te accepteren terwijl die andere disciplines weigeren overal alleen maar ICTte zien. Met deze bijdrage stel ik een antwoord voor op de architectuuruitdaging dat, in feite, zo oud is als architectuur zelf:'in termen van specialisatie zou men kunnen zeggen dat het kenmerk van de architect is dat hij gespecialiseerd is als generalist." Een generalist in IeT, social systems en orqanisatieruimie, en niet 'alleen maar' IeT.Een dergelijke architect is de simpele én volledige match met de algemene uitdaging die georganiseerde menselijke inspanning (letterlijk 'enterprise'), in al haar aspecten, legt op architectuur: terug naar de basis! 'De architect geeft vorm aan de informatieve ruimte. En ja: ICT-professionals zorgen voor objecten van structuur en functionaliteit die de digitale informatiestroom binden binnen die ruimte. En dan is er nog heel veel meer dat uiteindelijk tot de beste organisatie leidt.' - Paul Jansen Omwille van ieder, maar in het bijzonder de lezers die zijn gezegend met een overwegend logisch 'linkerbreinverstand; bied ik de decompositie die volgt aan als een overzicht van de componenten van 'menselijke doelbewuste inspanning' (organisaties, enterprises). Componenten die alle hun plek zullen vinden in architectuur. Houd echter in gedachten dat de som van deze componenten nog steeds minder is dan het geheel: 'De menselijke organisatie is altijd meer dan de som der delen.' Wat volgt is ook zeker geen uitgebreide uitwerking of zelfs 'how to' van de vierdimensionale aanpak, maar heeft tot doel enig licht te werpen op de eigenschappen van, en de benodigde competenties voor, architecten als...de architecten van organiseren. De eerste dimensie: structuur In de woorden van Vitruvius. de 'sterkte' en 'duurzaamheid'. Dit is waarlijk de J dimensie van ICT,en meer. Het omvat alles wat kan worden gebouwd of aange- ~ legd. Het maakt niet uit hoe ingenieus het kan zijn, het kan altijd worden teruggebracht tot de componenten en hun onderlinge relaties. Het is van toepassing op gebouwen, organisatorische diagrammen of een arrangement van onderdelen of elementen. En kan steeds worden herhaald, met precies hetzelfde resultaat. 6 Zie

7 7.3 De vier dimensies van architectuur De tweede dimensie: business Dit is wat Vitruvius 'nut' noemt. Het moet duidelijk zijn dat 'businessniet (alleen) ;. over geld gaat, maar dat het staat voor de doelstellingen van elke menselijke inspanning, en de (georganiseerde) manier waarop deze doelstellingen worden 223 bereikt. Een andere manier om naar business te kijken is: relevante, berekenbare (kern)processen. Het is minder solide en meer conceptueel dan de eerste dimensie, maar heeft precies dezelfde kenmerken: het arrangeren (organiseren) van onderdelen of elementen die leiden tot zekere, solide, voorspelbare en meetbare resultaten. Deze tweede dimensie wordt behandeld als een objectief gebied en is in dit opzicht een logische 'partner' van de eerste dimensie, en het synchroniseren van deze eerste twee dimensies wordt 'business alignment' genoemd. De meeste, zo niet alle, inspanningen van IeT om oplossingen te bieden voor de behoefte van de organisatie aan architectuur zijn toepassingen van een mix tussen de eerste en tweede dimensie. Van deze tweedimensionale oplossingen zijn 'business alignment' en de SOA-benadering het meest populair. Dit impliceert echter dat hierbij de resterende derde en vierde dimensie nog niet in (gelijke) mate zijn meege~~ nomen. Dit is zo waar als het logisch (woordspeling) is aa;pgezien de derde en vierde' dimensie typische rechterhersenhelftaspecten zijn. De derde dimensie: mensen Met deze dimensie doet subjectiviteit haar intrede in de architectuurbeschrijving. De eerste twee dimensies zijn in alle opzichten en intentie ondergeschikt aan deze derde (rechterhersenhelft)dimensie die Vitruvius 'schoonheid' noemt. En natuurlijk heeft elke collectieve menselijke inspanning (enterprise, organisatie) altijd de bedoeling om mensen te dienen: zij die eraan meedoen én zij die ervan profiteren (opdrachtgevers, klanten). Hier zijn de niet-afgeleide missie, visie en doelstellingen relevant, net als waarden en, ja, zelfs de dromen. Voorbij aan de eerste twee dimensies wordt hier het 'social system', dat een organisatie altijd is, aangepakt. Maar het is niet' de derde fase'! De derde dimensie is waar de energie en motivatie zich bevindt en dit heeft implicaties voor de organisatie als geheel, inclusief de elementen binnen de eerste en tweede dimensie. 'Alle organisaties zijn slechts conceptuele uitvoeringsvormen van een zeer ~w~,.>,~'-. eenvoudig idee: de idee van gemeenschap. Ze kunnen niet meer of minder ziijtldta;p1ig'1! ~ de som van de overtuigingen van tot hen aangetrokken mensen. Van hun kar~]~~e:r,mi:]n! uitspraken, handelingen en inspanningen,' - Dee Hoek, opric:hte~r"ri!~,ä.~1~.

8 7 Capita selecta: bijdragen vanuit de architecten De vierde dimensie: gedrag Zoals gezegd: een organisatie is altijd meer dan het resultaat van het enkel optellen van de delen (van de eerste drie dimensies). Dit wordt bedoeld met het pic- 224 togram, dat duidelijk 'ernergent' factoren laat zien, niet weergegeven in enig eerder pictogram en daarom, als zodanig, onvoorspelbaar. In het observeren van het gedrag van een organisatie zal men altijd onvoorspelbaar gedrag zien, waarvan sommig gedrag positief is en sommig gedrag negatief. Ze zijn zelden een 'logisch' (voorspelbaar) resultaat van de combinatie van elementen uit een bepaalde dimensie, maar emerqent gedrag uit de combinatie van, en de interactie tussen, de elementen in de/alle eerste drie dimensies. Dit is de werkelijk onderscheidende dimensie van (enterprise-/ organisatie)architectuur, omdat zowel het gedrag zelf als het vermogen om gewenst gedrag te verhogen en ongewenst gedrag te verlagen, de (enige) sleutelfactoren zijn bij het sturen in de richting van optimaal succes. Architectuur: een moedwillig leerproces! Als deze bijdrage slechts één ding voor u doet, hoop ik dat het de les is dat architectuur een doorlopend, bewust proces is. En de vierdimensionale benadering is de enige echt complete manier om 'het te doen'. Stolling (kenmerk van de hedendaagse beperkte benadering van architectuur) is van nature dodelijk. De natuurwetten gelden voor elke organisatie, eenvoudig door het feit dat alle organisaties in wezen altijd 'sociale systemen van natuurlijke wezens' zijn. En volgens de inzichten van Darwin zijn het niet de sterkste en niet de meest intelligente (logische) organismen/ organisaties die overleven, maar degene die zich het meest aan kunnen passen aan verandering. Dit geldt zowel voor mensen als voor elk ander 'wezen'. En aangezien intelligente aanpassing aan verandering (veelal kortweg 'verandering' genoemd) het enige blijvende kenmerk is van elk menselijk ondernemen (enterprise, organisatie) is architectuur in de kern een veranderingsaanpak. En daarmee is architectuur, zoals gevangen in de vierdimensionale benadering, een constant leerproces dat als zodanig ook nog eens zelf deel uitmaakt van haar onderwerp. Organisaties: complex social systems De bottom-line is dat architectuur over complexiteit gaat; organisaties zijn allemaal sociale interacties en vergen dus een 'complex system' -benadering. De vierdimensionale benadering is zowel holistisch als het dichtst bij deze aard van organisaties als een 'soort binnen sociale systemen'. Hier 'komt het allemaal samen' en inzichten vanuit verschillende, tot nu toe niet-gerelateerde, disciplines moeten toegevoegd worden en zullen meer inzicht geven, vanuit deze holistische benadering. De Wetten van de Vijfde Discipline? 7 Zie The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organization van Peter Senge (1990).

9 7.3 De vier dimensies van architectuur winnen in deze context den toegepast allerlei verschillende het omgaan enorm aan betekenis op architectuur. en waarde wanneer ze daadwerkelijk En zo is dat met veel andere wijsheden disciplines. Samen vormen wor- en inzichten, zij het arsenaal van de architect uit voor met 'de hele olifant': 225. De Wetten van de Vijfde Discipline 1. De problemen van vandaag komen van de oplossingen 2. Hoe harder-je duwt, hoe harder het systeem terug 3. Gedrag zal verslechterenvoordat 4. De gemakkelijke van gisteren. duwt, het verbetert. tjitweg leidt meestal terug naar binnen. 5. De remedie kan erger zijn dan de kwaal. 6. Sneller is langzamer. 7. Oàrzaak en gevolg zijn niet nauw verbonden 8. Kleine veranderingen de grootste in tijd en ruimte. kunnen grote resultaten hefboomwerking produceren... maar de gebieden met zijn vaak het minst voor de hand liggend. 9. Je ku nt je koek krijgen, en ook opeten... maa r n iet a lies i n één keer. 10. Eenjz'olifant in tweeën delen levert geen twee kleine olifanten 11. Er is geen blaam. op. 'Zes oude, wijze, blinde mannen uit een ver land in het Verre Oosten liepen door het landschap. Ze wandelden allerlei filosofische en praatten over onderwerpen, terwijl ze op zoek waren naar een olifant. Toen ze een olifant vonden, ging de eerste oude, blinde wijze naar het dier toe en raakte de flank van. het beest.hl] sprak:"de olifant is een muur, zo dik en stevig." De tweede blinde, wijze oude ging naar het dier en raakte de slagtanden Hij weersprak zijn metgezel:"deze olifant aan. is geen muur, het is een speer, zo scherp en glad." De derde wijze, oude blinde liep op de olifant toe en greep de slurf vast. Hij. schrok en zei.de olifant is noch muur noch speer. Het is een slang/toen de vierde uit het gezelschap van blinde, oude wijzen naar het grote, grijze beest liep en zijn armen om de enorme poten sloeg, sprak deze: "Een muur..., een speer..., een slang...jullie weten er niets van. Deze olifant is een boom." De vijfde wijze, blinde grijsaard ging naar het grote dier en raakte een van de oren aan. Hij sprak de woorden: "De olifant, ik weet het zeker, is niets van wat jullie dachten. Het is een waaier." De laatste oude, wijze, blinde man liep op het dier af en pakte de staart vast. Hij lachte en sprak:"wat voor ortzin vertellen jullie alle vijf. Er is geen twijfel. twisten De olifant om hun gelijk en kregen elkaar niet overtuigdzi] "deel gelijk, maar voor het geheel oordeelden is een touw." Ze bleven hadden allemaal voor een zij verkeerd. De moraal van het verhaal: mensen zijn geneigd alleen hun eigen gedachten voor waarheid aan te nemen, zelden kunnen zij het grotere geheel zien, dat vaak meer is dan de som der delen.' De architect ziet echter juist en altijddat grotere geheel.

10 7 Capita selecta: bijdragen vanuit de architecten 226 Over de auteur Paul lansen is architect organisatieontwikkeling. Vanuit de brede achtergrond van onder andere bedrijfskunde (MBA)en sociologie en gedragswetenschappen (PhD) alsmede de ervaring van een langdurige haat-liefdeverhouding met ICTis hij werkzaam op verschillende toepassingsterreinen, meestal meerdere tegelijk, waaronder business alignment, identity management en P&O-innovatie alsmede organisatie-, enterprise-, informatie- en businessarchitectuur. Vanuit de zorg dat de grenzen van gisteren niet het succes van morgen in de weg staan, ziet Paul de architect als de vakman die voortdurend coachend, trainend, managend en leidend bezig is met 'losmaken' en met (her)verbinden, met uitdagen en comfortabel worden, met paradoxen.

zomer Vakantie zomer

zomer Vakantie zomer NieuwsBrief nr.3, 2011 Naar Binnen Beste lezer, Het is weer tijd voor de zomer. In het midden van Nederland is afgelopen week de zomervakantie begonnen. De kinderen hebben zes weken geen school. Zes weken

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

Visie op duurzaam Veranderen

Visie op duurzaam Veranderen Visie op duurzaam Veranderen Ruysdael Ruysdael is een gerenommeerd bureau dat zich sinds haar oprichting in 1994 heeft gespecialiseerd in het managen van veranderingen. Onze dienstverlening kent talloze

Nadere informatie

PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN. José van Loo

PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN. José van Loo PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN José van Loo CNV Schoolleiders 6 november 2014 Onderzoek? Onderzoekende houding Onderzoeksmatig leiderschap Onderzoekende schoolcultuur Onderzoekende

Nadere informatie

Hoe omgaan met complexiteit?

Hoe omgaan met complexiteit? Hoe omgaan met complexiteit? Systeemdenken Peter BLOKLAND BYAZ bvba INHOUD Waarom praten we vandaag over systeemdenken? Wat is systeemdenken eigenlijk? Hoe doe je dat, systeemdenken? Wat bereik je met

Nadere informatie

1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9

1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9 Inhoud 1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9 2: Techniek 11 Introductie 12 Camera 12 Lenzen 13 Accessoires 27 Instellingen 38 RAW/JPEG 45 srgb/adobergb 45 Beeldschermkalibratie

Nadere informatie

SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider?

SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider? SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider? LEVENDAAL 11, 6715 KJ EDE - TELEFOON 06 21 24 22 55 leidjew@xs4all.nl - www.leidjewitte.nl SPIRITUALITEIT De aangeboren menselijke behoefte

Nadere informatie

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu LIFELONG INFORMATIE Wil je meer uit je werk- en privé-relaties halen? Wil je jezelf en anderen beter begrijpen en misverstanden voorkomen? Dan is het essentieel om je perspectief op de werkelijkheid te

Nadere informatie

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa Zeven hulpbronnen van vertrouwen Door: Carlos Estarippa Geïnspireerd door het boek van Bertie Hendriks Dagboek van de Ziel. De zeven levensfasen (Hendriks, 2013) wil ik in onderstaand artikel beschrijven

Nadere informatie

7 eigenschappen effectief leiderschap

7 eigenschappen effectief leiderschap 7 eigenschappen effectief leiderschap Onderwerpen Achtergrond Doel van de training 7 eigenschappen effectief leiderschap Kennis aanreiken eigenschap 1-7 Samenvatting Opdracht persoonlijk leiderschap Algemeen

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Motivatie: presteren? Of toch maar leren?

Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Arjan van Dam Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Een van de lastigste opgaven van managers is werken met medewerkers die niet gemotiveerd zijn. Op zoek naar de oorzaken van het gebrek aan motivatie,

Nadere informatie

Lemniscaat Kompas. 1 Vijf aspecten van communicatie geïntegreerd

Lemniscaat Kompas. 1 Vijf aspecten van communicatie geïntegreerd http://lemniscaatacademie.com francis@lemniscaatacademie.be Lemniscaat Kompas 1 Vijf aspecten van communicatie geïntegreerd RELATIE Verhouding INHOUD FOCUS Het thema waar het echt om gaat CONTEXT Cultuur

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

20 mei 2008. Management van IT 1. Management van IT. Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen

20 mei 2008. Management van IT 1. Management van IT. Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen Management van IT Han Verniers PrincipalConsultant Han.Verniers@Logica.com Logica 2008. All rights reserved Programma Management van IT Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen

Nadere informatie

Ontwikkelen van mensen en organisaties

Ontwikkelen van mensen en organisaties Ontwikkelen van mensen en organisaties Rijskadeveld 28 4231 DZ Meerkerk +31 183 35 35 20 +31 6 22 201 805 www.deldenadvies.nl mail@deldenadvies.nl Missie Van Delden Advies: Mensen en organisaties ondersteunen

Nadere informatie

Over mijn werk WAT IS SCHEPPINGSKRACHT?

Over mijn werk WAT IS SCHEPPINGSKRACHT? Over mijn werk WAT IS SCHEPPINGSKRACHT? Ben ik nu kunstenaar? Ik zou momenteel, ja, durven zeggen omdat ik op dit moment gebruik maak van mijn scheppend vermogen. Ik ben ervan overtuigd dat ieder van ons

Nadere informatie

Het Mens Effect. hetmenseffect.nl

Het Mens Effect. hetmenseffect.nl Het Mens Effect hetmenseffect.nl Uw organisatiedoelen & het effect van talent In deze dynamische tijd vormt de mens weer de kern van succesvolle organisaties. Welke uitdaging ook, ICT-systemen, processen

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

De Tao van verbindend leiderschap

De Tao van verbindend leiderschap De Tao van verbindend leiderschap 道 Paul Verveen Auteur: Paul Verveen op basis van de Tao Te Ching van Lao Tzu Coverontwerp: Paul Verveen ISBN: 9789463182911 1 e druk 2016 Inhoudsopgave:

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie havo I

Eindexamen Filosofie havo I Opgave 2 Denken en bewustzijn 8 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: een omschrijving van het begrip bewustzijn 2 argumentatie aan de hand van deze omschrijving of aan Genghis bewustzijn kan

Nadere informatie

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR BEVEILIGINGSARCHITECTUUR Risico s onder controle Versie 1.0 Door: drs. Ir. Maikel J. Mardjan MBM - Architect 2011 cc Organisatieontwerp.nl AGENDA Is een beveiligingsarchitectuur wel nodig? Oorzaken beveiligingsincidenten

Nadere informatie

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te

WIJ zijn hier gekomen niet alleen om jullie en alle anderen hier te SAMENVATTING VAN DE REDEVOERINGEN GEHOUDEN VOOR DE JEUGD IN SURINAME EN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Willemstad, 19 oktober 1955, Oranjestad, 22 oktober 1955. Paramaribo, 5 november t 955 WIJ zijn hier gekomen

Nadere informatie

Het waarom van ons aanbod

Het waarom van ons aanbod Pagina 1 van 5 - scroll Het waarom van ons aanbod Mensen laten zich leiden door ervaringen en de betekenis die zij daaraan hebben gegeven. Daarmee besturen zij zichzelf en daarmee geven zij iedere keer

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Autonoom als vak De zelf

Autonoom als vak De zelf Aangezien ik de indruk heb gekregen dat er een opkomst is van een nieuw vakgebied dat nog niet zodanig als vak bestempelt wordt, wil ik proberen dit vak te expliceren, om het vervolgens te kunnen betitelen

Nadere informatie

De oplossingsruimte dijt oneindig uit

De oplossingsruimte dijt oneindig uit Wat betekent Conceptueel Bouwen u? Een beter beheersbaar proces, meer zekerheid over het eindresultaat en veel minder rompslomp: dat is waar Conceptueel Bouwen staat. Het Netwerk Conceptueel Bouwen ondersteunt

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

De essentie van schoonheid voor Margareth Adama

De essentie van schoonheid voor Margareth Adama De essentie van schoonheid voor Margareth Adama Author : Paul De Blot Date : 30 augustus 2016 Een gesprek van de schilderes Margareth Adama met Paul de Blot SJ Margareth, ik werd geboeid door het interview

Nadere informatie

Verwachting, de vierde dimensie

Verwachting, de vierde dimensie Verwachting, de vierde dimensie Geschreven voor eenieder die wel wíl geloven maar niet kan Verwachting, de vierde dimensie Copyright 2017 Kees Berkhout Auteur: Kees Berkhout Druk: Pumbo.nl ISBN: 978-94-6345-155-0

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Wijsheid (343, 369,374, 395, 400, 446) 343. Het Licht in de mens

Wijsheid (343, 369,374, 395, 400, 446) 343. Het Licht in de mens Wijsheid (343, 369,374, 395, 400, 446) 343. Het Licht in de mens 16-02-2014 Het thema van vandaag is Wijsheid Hoe we wijs kunnen handelen heb ik verstopt in de volgende preek Elk mens heeft een Licht in

Nadere informatie

De essentie van het leven

De essentie van het leven De essentie van het leven Eerste druk, 2014 2014 Lucien M. Verkooijen Coverbeeld: schilderij Mystieke reis ei tempera op board door Lia Vonk Fotografie: Fred van Welie Correctors: Elly van de Vlugt, José

Nadere informatie

Deel 9/12. Leer je invloed effectief aanwenden om je doelen te bereiken

Deel 9/12. Leer je invloed effectief aanwenden om je doelen te bereiken Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Manager van nu... maar vooral van morgen

Manager van nu... maar vooral van morgen Manager van nu... maar vooral van morgen Leidinggeven met inhoud en in verbinding, met inspiratie, energie en plezier, en dat binnen je organisatie mogelijk maken Er kan zoveel meer Uitgaan van klanten,

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Zondag 24 november 2013 * 10e zondag van de herfst * preek Maleachi 3, 19-24 = 4, 1-6 / Lucas 21, 5-19 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, In de ideale wereld zou het mogelijk zijn, dat

Nadere informatie

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans Business Scenario Voorbeeld Archimate Risico Extensie versie 0.1 Bert Dingemans Administratieve pagina Wijzigingshistorie Versie Datum Auteur Reden wijziging Review historie Naam Afdeling Functie Datum

Nadere informatie

Is een die haar leden of medewerkers in staat stelt de dienstverlening aan te passen aan een voortdurend veranderende omgeving door scholing, ontwikkeling en initiatief te stimuleren STEP Is een die sneller

Nadere informatie

Lesbrief Middenbouw/bovenbouw 2012-2013 Kinderen en Poëzie Dichten door te filosoferen Fabien van Kempen

Lesbrief Middenbouw/bovenbouw 2012-2013 Kinderen en Poëzie Dichten door te filosoferen Fabien van Kempen Lesbrief Middenbouw/bovenbouw 2012-2013 Kinderen en Poëzie Dichten door te filosoferen Fabien van Kempen De eenzame boot vaart alleen over het water maakt bochten maar blijft doorvaren komt bij de kust

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Eigenschap 7 7 Houd de zaag scherp

Eigenschap 7 7 Houd de zaag scherp Eigenschap 7 Houd de zaag scherp 7 Houd de zaag scherp 5 Eerst begrijpen... dan begrepen worden Wederzijdse afhankelijkheid Overwinningen met de omgeving 4 Denk win-win Onafhankelijkheid 3 Belangrijke

Nadere informatie

Opmerkingen voor bestuurders en leidinggevenden 95 Vragen aan de auteur 99 Dankwoord 103 Over de auteur 107

Opmerkingen voor bestuurders en leidinggevenden 95 Vragen aan de auteur 99 Dankwoord 103 Over de auteur 107 Inhoud Voorwoord 7 Het Goede Boek 13 Max 19 Zeno 23 Waarom 27 Zelfs het onmogelijke 35 Omhoog 39 Reus 45 Eruit 49 Wie heeft mijn kaas gepikt? 53 Ik heb jouw kaas gepikt 59 Muren 65 De doolhof in de muis

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie

DE WETENSCHAP DER THEOSOFIE

DE WETENSCHAP DER THEOSOFIE ~~ ~ DE WETENSCHAP DER THEOSOFIE DOOR Dr. G. S. ARUNDALE * Uitgave van de Theosofische Vereniging. Nederlandse Afdeling Amsteldijk 76. Amsterdam Z DE WETENSCHAP DER THEOSOFIE In de Theosofische Vereniging

Nadere informatie

https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over

https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over Samenvatting 'Informatiemanagement en -beleid' zijn voorwaardelijk voor een gezonde en effectieve informatiehuishouding.

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Wat is bedrijfskunde?

Wat is bedrijfskunde? Wat is bedrijfskunde? Bedrijfskunde gaat over bedrijven. Het vakgebied houdt zich bezig met het vormgeven, organiseren en besturen van bedrijven. En daar komt heel wat bij kijken: verkoop, financiën, personeelszaken,

Nadere informatie

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics

Business. IT in charge. Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord. Analytics Business Analytics IT in charge Met resultaten CIO Survey en 9 CIO s aan het woord Informatie is van en voor mensen CIO speelt belangrijke rol in nieuw spanningsveld Door Guus Pijpers Een van de eerste

Nadere informatie

Goedlopende groep, weinig ordeverstoring en prettige relaties!

Goedlopende groep, weinig ordeverstoring en prettige relaties! 4 Wat werkt - Pedagogisch handelen & klassenmanagement Beknopte uitgave Goedlopende groep, weinig ordeverstoring en prettige relaties! Toepasbaar onderzoek Kan ik ervoor zorgen dat het gedrag van mijn

Nadere informatie

De beheerrisico s van architectuur

De beheerrisico s van architectuur De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich

Nadere informatie

Theorieën en hoofdfiguren uit de sociologie?

Theorieën en hoofdfiguren uit de sociologie? Theorieën en hoofdfiguren uit de sociologie? Deel 1 Theorie... Eenvoudig netwerk van met elkaar verbonden hypothesen (beweringen over waarschijnlijke relaties tussen twee of meer variabelen acties of kenmerken

Nadere informatie

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN WHITEPAPER HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN..HET EFFECT VAN VREEMDE OGEN.. Copyright 2014 OPDIC W www.implementatie-erp.nl E info@implementatie-erp.nl Hoe de kans op een succesvolle

Nadere informatie

Management. Analyse Sourcing Management

Management. Analyse Sourcing Management Management Analyse Sourcing Management Management Business Driven Management Informatie- en communicatietoepassingen zijn onmisbaar geworden in de dagelijkse praktijk van uw organisatie. Steeds meer

Nadere informatie

Bas Smeets page 1

Bas Smeets  page 1 Bas Smeets www.bsmeets.com page 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen idee wat hoe hun ideale

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDERSCHAP. Door Anna Brons, Eva Kerkhoffs en Susan Kouwenhoven

EFFECTIEF LEIDERSCHAP. Door Anna Brons, Eva Kerkhoffs en Susan Kouwenhoven EFFECTIEF LEIDERSCHAP Door Anna Brons, Eva Kerkhoffs en Susan Kouwenhoven Theorieën Combinatie van drie theorieën: Leiderschapsmodel Gung Ho Leiderschapsbox Context Situationeel Leiderschap komt uit jaren

Nadere informatie

verandering is de enige constante

verandering is de enige constante verandering is de enige constante Organisatiecynisme Een risico voor projecten en programma s? Harry Rorije 11 januari 2010 Inhoud Context promotie-onderzoek Wat is cynisme en organisatiecynisme? Scepsis

Nadere informatie

Van businessmodel naar procesmanagement

Van businessmodel naar procesmanagement Van businessmodel naar procesmanagement Leo Kerklaan, Associate Partner Passionned Nederland BV, directeur Franeker Management Academie. 20 november 2014 Burgers Zoo, Arnhem 1 Zien, denken doen Elke week

Nadere informatie

Kobe Vanroy Educatief medewerker bij Autisme Centraal. NVA Congres 2013

Kobe Vanroy Educatief medewerker bij Autisme Centraal. NVA Congres 2013 Kobe Vanroy Educatief medewerker bij Autisme Centraal NVA Congres 2013 Communicatieproblemen bij pesten Aandachtspunten en basisvoorwaarden Kobe Vanroy Autisme Centraal Gent psy cho fy si ca /psixof izika/

Nadere informatie

e-chrya visie door reflectie Workshop 25 mei 2014 De Wet van Een

e-chrya visie door reflectie Workshop 25 mei 2014 De Wet van Een visie door reflectie Workshop 25 mei 2014 De workshops van e-chrya zijn bedoeld om te verbreden, te ontwikkelen en te ontdekken. Als groep, als netwerk, komen we bij elkaar om elkaar te leren kennen en

Nadere informatie

Verkorte wetenschappelijke rondleiding

Verkorte wetenschappelijke rondleiding Verkorte wetenschappelijke rondleiding 1 " Laat mensen doen waar ze goed in zijn en stimuleer hen hierin zodanig dat ze dit weten te integreren in hun dagelijks leven." Wegwijzer voor Roy s Rose Compass.

Nadere informatie

Inhouden, benaderingen, didactische aanpak en doelstellingen

Inhouden, benaderingen, didactische aanpak en doelstellingen Duurzaam onderwijs aan de KU Leuven: Inhouden, benaderingen, didactische aanpak en doelstellingen 1. Inhouden Wat zijn mogelijke inhouden van duurzaam onderwijs? Aan de KU Leuven kiezen we ervoor om niet

Nadere informatie

Van Bethlehem tot Golgotha

Van Bethlehem tot Golgotha Van Bethlehem tot Golgotha Het Mysterie van Inwijding Esoterische Begrippen Elly Lichtenberg De Bijbel, een mystiek verhaal of..? Deel I De Bijbel: een mystiek verhaal of..? Is het evangelieverhaal juist?

Nadere informatie

Pinksteren 2015 -- oogst van de vruchten. Bij Exodus 20 : 1 20 - Handelingen 2 : 1-11

Pinksteren 2015 -- oogst van de vruchten. Bij Exodus 20 : 1 20 - Handelingen 2 : 1-11 Pinksteren 2015 -- oogst van de vruchten Bij Exodus 20 : 1 20 - Handelingen 2 : 1-11 Als wij Pinksteren vieren, dan vieren we toch ook dat de boodschap van Gods liefde wereldwijd rondgaat. Dat we in het

Nadere informatie

De evolutie-sprong van management naar leiderschap

De evolutie-sprong van management naar leiderschap De evolutie-sprong van management naar leiderschap What got you here, won't get you there - Marshall Goldsmith Als ervaren manager heb je het allemaal al eerder gehoord Als effectief manager gebruik je

Nadere informatie

Lumina Workshop LTI / LEAP januari Lumina Learning. All rights reserved.

Lumina Workshop LTI / LEAP januari Lumina Learning. All rights reserved. Lumina Workshop LTI / LEAP 2013 09 januari 2014 Speel het Lumina kaartspel Neem blind twee kaarten van elke kleurenstapel. Lees de uitspraak op de kaart. Herken je jezelf erin? Houd de kaart dan. Ruil

Nadere informatie

Architecten zijn dromers. Gert Florijn en Matthijs Maat

Architecten zijn dromers. Gert Florijn en Matthijs Maat Architecten zijn dromers Gert Florijn en Matthijs Maat Architecten zijn dromers Een realistische architectuur start bij wat er is: meer evolutie dan revolutie Gert Florijn en Matthijs Maat IT-architecten

Nadere informatie

nr / Troebel Water

nr / Troebel Water nr.11 2013/ Troebel Water Momenten over het politieke van participatie aan cultuur, jeugd en sport Participatie van kansengroepen stond nog nooit zo hoog op de agenda. Geloof jij nog in een meer politieke

Nadere informatie

Je kunt geen problemen oplossen met dezelfde manier van denken waarmee de problemen veroorzaakt zijn

Je kunt geen problemen oplossen met dezelfde manier van denken waarmee de problemen veroorzaakt zijn Veranderen is niet het verbeteren van het bestaande, maar het gezamenlijk creëren van iets nieuws Je kunt geen problemen oplossen met dezelfde manier van denken waarmee de problemen veroorzaakt zijn Sigma

Nadere informatie

Modern Besturen. In de Vereniging van de Toekomst. Huibert Brands Adviseur Organisatieontwikkeling NOC*NSF

Modern Besturen. In de Vereniging van de Toekomst. Huibert Brands Adviseur Organisatieontwikkeling NOC*NSF Modern Besturen In de Vereniging van de Toekomst Huibert Brands Adviseur Organisatieontwikkeling NOC*NSF Agenda 1. Waarheen Waarvoor 2. Sport in Transitie 3. Vereniging van de Toekomst 4. Modern Besturen

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

The role of interpersonal conflict between top and middle managers in top-down and bottom-up initiatives. Rein Denekamp

The role of interpersonal conflict between top and middle managers in top-down and bottom-up initiatives. Rein Denekamp Samenvatting Inleiding In de huidige dynamische en complexe omgeving waarin veel organisaties opereren, wordt corporate entrepreneurship vaak gezien als een noodzaak. Het goed doorgronden van het ondernemend

Nadere informatie

HR Performance Management

HR Performance Management HR Performance Management Door: Bernadette van de Laak Inleiding Bij Performance Management (PM) gaat het erom dat menselijk kapitaal binnen een organisatie dusdanig wordt georganiseerd, dat stijging van

Nadere informatie

COmmunity Arts Learning Lab (CALL) Informatiebrochure leergang

COmmunity Arts Learning Lab (CALL) Informatiebrochure leergang COmmunity Arts Learning Lab (CALL) Informatiebrochure leergang 2012-2013 1 Opleiding 2012-2013 Met de opleiding COmmunity Arts Learning Lab (CALL) leer je het terrein van de Community Arts te verdiepen

Nadere informatie

Onderzoek weinig interesse in lijsten met standaarden

Onderzoek weinig interesse in lijsten met standaarden Onderzoek weinig interesse in lijsten met standaarden 1 Inleiding Per maand wordt er minder dan één open standaard aangemeld bij het Forum Standaardisatie. Daarnaast hebben we veel moeite om mensen te

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Seize the cloud?! Seminar Aviodrome, Lelystad 23 maart 2011

Seize the cloud?! Seminar Aviodrome, Lelystad 23 maart 2011 Seize the cloud?! Seminar Aviodrome, Lelystad 23 maart 2011 Cloud computing Waar begin je aan? Piloot Martin van den Berg, Sogeti NL 3 Agenda 4 Kijkje achter de wolken Yes, het werken in de cloud heeft

Nadere informatie

EFFECTIEF MANAGEN HET BEGRIJPEN VAN DE ORGANISATIE MOVE HARDER, BETTER, FASTER, STRONGER 31 OKTOBER 2013 DR. WOUTER TEN HAVE

EFFECTIEF MANAGEN HET BEGRIJPEN VAN DE ORGANISATIE MOVE HARDER, BETTER, FASTER, STRONGER 31 OKTOBER 2013 DR. WOUTER TEN HAVE EFFECTIEF MANAGEN HET BEGRIJPEN VAN DE ORGANISATIE MOVE HARDER, BETTER, FASTER, STRONGER 31 OKTOBER 2013 DR. WOUTER TEN HAVE 30 oktober 2013 2 19 april 2013 3 Veranderen is noodzakelijk om te overleven

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk

De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk De machinemens in de medische geschiedenis en in de huidige medische praktijk Nel van den Haak Filosofisch Café Zwolle 19 januari 2015 Aandachtspunten: Wat zijn metaforen? De machinemens in de historische

Nadere informatie

De weg van meditatie naar integratie

De weg van meditatie naar integratie De weg van meditatie naar integratie Frans van Heel De weg van meditatie naar integratie Over de effectiviteit van meditatie en de integratie in het dagelijks leven De weg van meditatie naar integratie

Nadere informatie

Gastcollege BPM. 19 december 2011. Research Centre for Innova0ons in Health Care www.kenniscentrumivz.hu.nl

Gastcollege BPM. 19 december 2011. Research Centre for Innova0ons in Health Care www.kenniscentrumivz.hu.nl Gastcollege BPM 19 december 2011 Wiebe Wiersema Wiebe Wiersema, bijzonder lector Pragmatische bruggenbouwer 3,5 jaar lector 1 dag/week lector HU 1 dag/week lijnmanager Solution Architectuur Capgemini 3

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Ik ben een Man van de Cijfers

Ik ben een Man van de Cijfers De Reis van de Actuaris Ik ben een Man van de Cijfers Cijfers zijn belangrijk maar niet op de manier die jij wellicht verwacht. Is het mogelijk dat we te veel nadruk plaatsen op het belang van cijfers

Nadere informatie

WELKOM. Welkom. Missie

WELKOM. Welkom. Missie WELKOM Welkom Missie Het Vlaams centrum voor kwaliteitszorg heeft als doel het economisch weefsel in Vlaanderen te versterken door kaderleden te sensibiliseren en bekwamen in innovatieve managementconcepten

Nadere informatie

Vier stromingen rondom paradigma s

Vier stromingen rondom paradigma s Vier stromingen rondom paradigma s De verdieping van het thema paradigma wordt hier langs vier stromingen nader uitgewerkt: (1) NLP neuro-linguïstisch programmeren (2) RET rationele effectiviteitstraining

Nadere informatie

Arrangement 1 De Luisterthermometer

Arrangement 1 De Luisterthermometer Arrangement 1 De Luisterthermometer DEEL 1 De manager Naam: Organisatie: Datum: Luisterprincipe 1 Luisteren begint met luisteren naar jezelf 1.1 Inventariseren van stemmen Vertel eens van een situatie

Nadere informatie

Preek van 8 november 2015, 8 e van de herfst, gehouden in De Morgenster in Papendrecht door Piet van Die DE 99

Preek van 8 november 2015, 8 e van de herfst, gehouden in De Morgenster in Papendrecht door Piet van Die DE 99 Preek van 8 november 2015, 8 e van de herfst, gehouden in De Morgenster in Papendrecht door Piet van Die DE 99 Als iemand van u honderd schapen heeft waarvan er één verloren is geraakt, laat hij dan niet

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Intern MVO-management Verbetering van motivatie, performance en integriteit Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Regels, codes en integrale verantwoordelijkheid...4

Nadere informatie

KEN JE BIJBEL. Een introductie in bijbel lezen

KEN JE BIJBEL. Een introductie in bijbel lezen KEN JE BIJBEL Een introductie in bijbel lezen Lezen als Volgen Mat. 22:37-40 Één van de hoofddoelen van de Bijbel is om een liefdevolle relatie met God te onderhouden Gods woord staat centraal in het leven

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. MVO en reorganisatie. Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. MVO en reorganisatie. Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management MVO en reorganisatie Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie 1 Inhoudsopgave Mvo en reorganisatie Verantwoord en succesvol

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

Overzicht HvA > V1 > IA 2008 /2009

Overzicht HvA > V1 > IA 2008 /2009 HvA, Blok 2 / Informatie Architectuur Docent / Auke Touwslager 10 november 2008 Overzicht HvA > V1 > IA 2008/2009 Overzicht - Even voorstellen - Introductie vak - opdrachten & lesprogramma - Doel van het

Nadere informatie

Wat is de mens? - Context. De opkomst van de filosofische antropologie

Wat is de mens? - Context. De opkomst van de filosofische antropologie De menselijke natuur, week 9 De opkomst van de filosofische antropologie Overzicht van reeds behandelde mensbeelden en de mechanistische visie uit de late 19e eeuw Wat is de mens? - Context Plato / Descartes

Nadere informatie

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5 Van Oort & Ros Partners bij Ontwikkeling Adres: Kerkedijk 11, 1862 BD Bergen Website: www.vanoort-ros.nl E-mail: info@vanoort-ros.nl Telefoon: 072-5814749 Cultuurverandering Inhoudsopgave 1 Visie op cultuurverandering

Nadere informatie