Omkoping bestraft? Internationale invloeden op de strafrechtelijke bestrijding van (buitenlandse) omkoping

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Omkoping bestraft? Internationale invloeden op de strafrechtelijke bestrijding van (buitenlandse) omkoping"

Transcriptie

1 Omkoping bestraft? Internationale invloeden op de strafrechtelijke bestrijding van (buitenlandse) omkoping a

2 Omkoping bestraft? Internationale invloeden op de strafrechtelijke bestrijding van (buitenlandse) omkoping G. Smid ISBN: Dit boek is een uitgave van: aolf Legal Publishers (WLP) Postbus CB Nijmegen Tel: Alle rechten voorbehouden. Behoudens de door de Auteurswet 1912 gestelde uitzonderingen, mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd (waaronder begrepen het opslaan in een geautomatiseerd gegevensbestand) of openbaar gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De bij toepassing van artikel 16B en 17 Auteurswet 1912 wettelijk verschuldigde vergoedingen wegens fotokopiëren, dienen te worden voldaan aan de Stichting Reprorecht. Voor het overnemen van een gedeelte van deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken op grond van artikel 16 Auteurswet 1912 dient men zich tevoren tot de uitgever te wenden. Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden de auteur(s), redacteur(en) en uitgever geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten of onvolkomenheden. G. Smid/WLP [2012]

3 Omkoping bestraft? Internationale invloeden op de strafrechtelijke bestrijding van (buitenlandse) omkoping Bribery penalized? International influences on combating (foreign) bribery by means of criminal law Proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op gezag van de rector magnificus Prof.dr. H.G. Schmidt en volgens besluit van het College voor Promoties. De openbare verdediging zal plaatsvinden op vrijdag 14 september 2012 om uur door Gerben Smid geboren te Vlaardingen

4 Promotiecommissie Promotor: Prof.mr. H. de Doelder Overige leden: Prof.mr. T. Blom Prof.mr. J.W. Fokkens Prof.mr. P.A.M. Mevis

5 Voorwoord Met het schrijven van dit voorwoord leg ik de laatste hand aan het boek dat jarenlang mijn leven heeft beheerst. Het was een mooie periode, waarvan ik het langste deel bij de sectie strafrecht van de rechtenfaculteit in Rotterdam heb doorgebracht. Het was een periode waarin ik niet slechts veel heb mogen leren over het onderwerp van mijn proefschrift, maar ook mijn kennis over het strafrecht in het algemeen heb mogen vergroten. Een niet onbelangrijk deel van het onderzoek heb ik echter verricht in Curaçao. Dat had overigens niets te maken met het onderwerp van dit proefschrift, hoewel mijn inzicht in het onderwerp door mijn nieuwe woonplaats wel degelijk is verrijkt. Het wonen op een tropisch eiland heeft het onderzoek niet bespoedigd, ik heb nieuwe waardering gevonden voor de bibliotheek van de Erasmus Universiteit en het gemak waarmee je in Nederland toegang hebt tot literatuurbronnen. Maar de zon maakte een hoop goed. In de eerste plaats gaat mijn dank uit naar mijn promotor, Hans de Doelder, die mij de kans gunde om dit onderzoek te doen. Hij bood mij veel vrijheid, maar spoorde mij ook aan om door te gaan. Zelfs op Curaçao was ik niet veilig voor hem. Ik dank de leden van de kleine commissie en in het bijzonder Prof. Fokkens, wiens uitgebreide commentaar zeer bruikbaar was. Bijzondere dank ben ik verschuldigd aan mijn oud-collega en vriend Bart Keupink. Als kamergenoot op de universiteit liet hij mij zien wat discipline is. Zijn enthousiasme was voor mij zeker een stimulans om door te gaan en dit boek af te maken. Mijn dank gaat ook uit naar mijn ouders en in het bijzonder naar mijn vader, wiens enthousiasme over mijn onderzoek misschien wel dat van mij oversteeg. Voorts wil ik danken de heren en dame van het ECPS, die het gebrek aan bronnen iets hebben weten te verzachten door steeds als ik het vroeg artikelen en boeken op te zoeken, te scannen en te en. Hun bezoekjes aan Curaçao waren overigens ook erg gezellig. Ook dank ik Dick Piar, die mij de tijd gunde wanneer ik die nodig had om een deadline te halen. Verder wil ik Stacy Riding bedanken, die mij op het laatst, toen de stress het hoogst was en de uitgever wachtte, enorm heeft geholpen. Zonder haar was het niet af geweest. Tot slot, Canan, mijn lieve vrouw, ik dank je voor je hulp, je vertrouwen, je aansporing en bovenal voor het mooiste dat je me kon geven. Ik hoop van harte dat jij nooit zult besluiten een proefschrift te schrijven. We hebben onze portie nu wel gehad. Kom Oskar, nu gaan we eindelijk naar het strand! v

6

7 Verkorte inhoudsopgave Voorwoord v Hoofdstuk 1 Inleiding en vraagstelling 1 Hoofdstuk 2 Geschiedenis van verdragen tegen buitenlandse omkoping 11 Hoofdstuk 3 Inhoud van verdragen tegen (buitenlandse) omkoping 65 Hoofdstuk 4 Monitoring en handhaving van verdragen tegen 149 (buitenlandse) omkoping Hoofdstuk 5 Strafbaarstelling van (buitenlandse) omkoping in de Nederlandse wetgeving 197 Hoofdstuk 6 Evaluatie van Nederland en hoe het beter kan 289 Hoofdstuk 7 Handhaving van de Nederlandse strafbaarstelling van (buitenlandse) omkoping 327 Samenvatting 389 Summary 395 Aangehaalde literatuur 401 Aangehaalde rapporten 407 Jurisprudentieregister 411 Lijst van veel gebruikte afkortingen 413 Strafbaarstelling van ambtelijke omkoping in het Wetboek van Strafrecht (wettekst) 415 vii

8

9 Voorwoord v Hoofdstuk 1 Inleiding en vraagstelling 1.1 Inleiding De term corruptie Containerbegrip Definitiekwestie Afbakening Probleemstelling 7 Hoofdstuk 2 Geschiedenis van verdragen tegen buitenlandse omkoping 2.1 Inleiding Het begin Watergate Een eerste strafbaarstelling van buitenlandse corruptie: the Foreign Corrupt Practices Act (1977) Internationale aandacht, de ontwikkeling Organization of American States OECD Corruptiebestrijding door de OECD vóór Guidelines for Multinational Enterprises Naar een grotere afdwingbaarheid Recommendation of the Council on Bribery in International Business Transactions Recommendation of the Council on the Tax Deductibility of Bribes to Foreign Public Officials Revised Recommendation of the Council on Combating Bribery in International Business Transactions Strafbaar stellen van buitenlandse omkoping niet langer vrijblijvend:convention on Combating Bribery of Foreign Public Officials in International Business Transactions Na het OECD-corruptieverdrag: van losse initiatieven naar een georganiseerd instrumentarium Europese Unie Overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen en de bijbehorende protocollen 31 ix

10 OMKOPING BESTRAFT? Overeenkomst ter bestrijding van corruptie waarbij ambtenaren van de Europese Gemeenschappen of van de Lidstaten van de Europese Unie betrokken zijn Voorstel voor een anticorruptierichtlijn De pijlerstructuur verlaten, gevolgen voor corruptiebestrijding Inbedding in het alomvattend anticorruptiebeleid van de Europese Unie Na de inwerkingtreding van de strafrechtelijke anticorruptie-instrumenten Raad van Europa Aandacht voor corruptiebestrijding Programme of Action against Corruption Twenty Guiding Principles Criminal Law Convention on Corruption De oprichting van de GRECO Andere instrumenten van de Raad van Europa Verenigde Naties Het begin Corruptiebestrijding als onderdeel van de code of conduct Geen code of conduct, geen corruptiebestrijding Nieuwe poging over een andere boeg Code of conduct for public officials Convention against transnational organized crime Convention against corruption Afsluiting 62 Hoofdstuk 3 Inhoud van verdragen tegen (buitenlandse) omkoping 3.1 Inleiding OECD Recommendations OECD Convention on Combating Bribery of Foreign Public Officials in International Business Transactions Inleiding Doel en inhoud van het verdrag: beperkt maar ruim Strafbaarstelling(en) Bestanddelen van de strafbare gedraging Strafbare deelnemingsvormen en poging (Overige) beperkingen van strafbaarheid Sancties 93 x

11 INHOUDSOPGAVE Rechtsmacht Monitoring Een vergelijking met de Foreign Corrupt Practices Act Hernieuwde aandacht voor corruptiebestrijding: de 2009-Recommendation Europese Unie Fraudeovereenkomst met protocollen en corruptieovereenkomst Strafbaarstellingen Bestanddelen van de strafbare gedraging Strafbare deelnemingsvormen en poging Aansprakelijkheid van rechtspersonen Sancties Rechtsmacht Raad van Europa Programme of Action against Corruption Criminal Law Convention Strafbaarstellingen De reguliere strafbaarstellingen Ongeoorloofde beïnvloeding Aansprakelijkheid van rechtspersonen Sancties Rechtsmacht Monitoring Verenigde Naties Inleiding Verklaring van de Verenigde Naties tegen corruptie en omkoping in internationale commerciële transacties Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad Verdrag van de Verenigde Naties tegen Corruptie Strafbaarstelling en rechtshandhaving Soft law bepalingen Vervolging, berechting en sancties Rechtsmacht Monitoring Afsluiting Internationale samenwerking en wederzijdse rechtshulp Witwasbestrijding ter bestrijding van corruptie 146 xi

12 OMKOPING BESTRAFT? Hoofdstuk 4 Monitoring en handhaving van verdragen tegen (buitenlandse) omkoping 4.1 Inleiding Toezicht op de naleving van verdragen van oudsher Vormen van internationaal toezicht Monitoring op andere gebieden De methode van peer review Het monitoren van anticorruptie-inspanningen Voorwaarden voor een goede monitoring Monitoring van het OECD-corruptieverdrag Monitoring door de OECD Monitoring van anticorruptie-inspanningen Working Group on Bribery in International Business Transactions Methode en procedure Phase Phase 1bis en 1ter Phase De tanden van de WGB: Phase 2bis Phase Bijeenkomsten WGB: Tour de table Rechtsvorming door de WGB Monitoring van corruptieregelgeving van de Raad van Europa De GRECO Doelstelling, taak en opzet van de GRECO Lidmaatschap GRECO Procedure van evaluaties Eerste ronde Tweede ronde Derde ronde Vierde ronde Monitoring van het VN-corruptieverdrag Handhaving van EU-regelgeving OLAF Hof van Justitie van de Europese Unie Wel monitoring van nieuwe lidstaten Toch monitoring van alle EU-landen Monitoring van corruptiebestrijding door civil society organisaties 193 xii

13 INHOUDSOPGAVE 4.10 Evaluatie en aanbevelingen 194 Hoofdstuk 5 Strafbaarstelling van (buitenlandse) omkoping in de Nederlandse wetgeving 5.1 Inleiding Geschiedenis van omkoping in het Wetboek van Strafrecht Inleiding en voorgeschiedenis Ambtelijke omkoping in het Wetboek van 1886 (tot 2001) Actieve omkoping van ambtenaren vanaf Passieve omkoping door ambtenaren vanaf Wijzigingen vóór Groeiende aandacht voor integriteit in Nederland Integriteitsbeleid overheid Goedkeuring corruptieverdragen en de Wet herziening corruptiewetgeving Goedkeuringswet Herziening corruptiewetgeving Inleiding Voorstel Van Oven en Van Heemst Regeringsvoorstel (herziening corruptie-wetgeving) Wijzigingen van de Nederlandse wet, toetsing aan internationale verplichtingen Bestanddelen van de omkopingsdelicten Strijd met de plicht Tijdstip van omkoping (vooraf en achteraf) Omkopingsmiddelen: gift, belofte en dienst Het vragen naar een voordeel Opzet en schuld Passieve omkoping Actieve omkoping Poging tot omkoping Uitzonderingen: facilitation payments? Rechtsmacht Het Nederlandse territoir Buiten Nederland: nationaliteits- en personaliteitsbeginsel Sancties Vrijheidsstraffen en geldboetes Bijkomende straffen 253 xiii

14 OMKOPING BESTRAFT? Ontzetting van het recht op het zijn van raadsman of gerechtelijk bewindvoerder, het bekleden van ambten of bepaalde ambten en het dienen bij de gewapende macht Ontzetting van het actieve en passieve kiesrecht Ontzetting van de uitoefening van een beroep Sancties voor rechtspersonen Ontwikkelingen na 1 februari Omkoping en uitlokking Het begrip ambtenaar Vanaf Uitbreiding van het begrip ambtenaar in de nieuwe omkopingsbepalingen Ex-ambtenaar en toekomstig ambtenaar Buitenlandse ambtenaren Afsluiting Omkoping van rechters Inleiding Verdragsverplichtingen met betrekking tot rechterlijke omkoping Omkoping van rechters sinds Buitenlandse rechters in het Nederlandse strafrecht Aanvullende opmerkingen over aspecten van de strafbaarstelling van de omkoping van rechters Invloed uitoefenen Veroordeling in een strafzaak Het vragen van een voordeel door een rechter Voorbereiding Afsluiting 288 Hoofdstuk 6 Evaluatie van Nederland en hoe het beter kan 6.1 Inleiding De monitoring van Nederland door de WGB Phase Phase Evaluaties van Nederland door de GRECO Round Round Round xiv

15 INHOUDSOPGAVE Evaluaties van de Caribische delen van het Koninkrijk Nog te maken verbeteringen naar aanleiding van verdragsverplichtingen Aanpassing van de bestaande omkopingsbepalingen Strijdigheid met de plicht Directe en indirecte omkoping Voordeel Nieuwe formulering van de huidige strafbaarstelling Nieuwe strafbaarstellingen Trading in influence/ongeoorloofde beïnvloeding Illicit enrichment/ongeoorloofde verrijking 321 Hoofdstuk 7 Handhaving van de Nederlandse strafbaarstelling van (buitenlandse) omkoping 7.1 Inleiding Detectie van omkoping Detectors Door de overheid gesteunde exportkredieten Officiële ontwikkelingshulp Ambassades Belastingdienst Witwasdetectie Accountants en auditors Afsluiting Stimuleren van het melden van detectie Aangifteplicht ambtenaren ex artikel 162 Sv Atradius DSB, de Minister van Financiën en de aangifteplicht van ambtenaren De Belastingdienst, de aangifteplicht en actieve omkoping Strafrechtelijke rechtshandhaving Verplichte waarborgen voor een eerlijke opsporing Opsporing van buitenlandse omkoping in Nederland: de Rijksrecherche Organisatie Rijksrecherche Taken Rijksrecherche Rijksrecherche en omkoping Aanwijzing opsporing en vervolging ambtelijke corruptie Oorsprong en totstandkoming Aanwijzing Kritiek van de OECD Working Group on Bribery 361 xv

16 OMKOPING BESTRAFT? Twee aanwijzingen Gemeenschappelijke inhoud Binnenlandaanwijzing Buitenlandaanwijzing Uitvoering van de Rijksrecherche van de corruptie-aanwijzingen Project Buitenlandse corruptie Praktijk na Obstakels bij en resultaten van de opsporing van buitenlandse omkoping De wil tot handhaving Mogelijke verbeteringen in samenwerking Financieel en fiscaal onderzoek: meer geïntegreerde aanpak door Rijksrecherche en FIOD-ECD Samenwerking met private sector Afsluitende opmerkingen 386 Samenvatting 389 Summary 395 Aangehaalde literatuur 401 Aangehaalde rapporten 407 Jurisprudentieregister 411 Lijst van veel gebruikte afkortingen 413 Strafbaarstelling van ambtelijke omkoping in het Wetboek van Strafrecht (wettekst) 415 xvi

17 Geen land kan zich geheel afsluiten van de invloed van corruptie die zich buiten zijn grenzen afspeelt en daarom moet elk land samenwerken met alle andere landen teneinde corruptie te bestrijden, waar dit zich ook in de wereld voordoet. Een goede samenwerking vereist tegelijkertijd dat alle betrokkenen uitgaan van de volgende kernwaarheid: geen enkel land heeft het monopolie van deugdzaamheid. Er is geen land dat gevrijwaard blijft van corruptie. En geen enkel land heeft het recht om een ander land de les te lezen. 1 Hoofdstuk 1: Inleiding en vraagstelling 1.1 Inleiding Op 1 september 2009, als een nieuwe lichting Chinese kinderen voor het eerst naar school gaat, vraagt een journalist een aantal kinderen wat zij later willen worden. Behalve de gebruikelijke beroepen die kinderen zoal ambiëren, antwoordt ook een kind: Ik wil ambtenaar worden. Op de vervolgvraag wát voor ambtenaar ze dan worden wil, zegt ze: Een corrupte ambtenaar, omdat corrupte ambtenaren veel spullen hebben. 2 Met deze uitspraak schijnt het meisje de harten van veel Chinezen te hebben gestolen. Kinderen zeggen natuurlijk de gekste dingen alleen al op basis van dat gegeven zijn hele tv-programma s gemaakt maar toch is het bijzonder dat een kind van zes jaar oud zelfs maar van het bestaan van corrupte ambtenaren gehoord heeft. Weinig Nederlanders zullen kunnen zeggen dat zij op hun zesde al wisten dat je door corruptie veel spullen kunt krijgen. Hoewel dit voorbeeld niet de suggestie moet wekken dat China corrupter is dan Nederland, zou wel voorzichtig geconcludeerd kunnen worden dat corruptie in verschillende maatschappijen een verschillende rol en betekenis heeft. 1 Al Gore, in zijn rede ter gelegenheid van de opening van het eerste Global Forum on Fighting Corruption and Safeguarding Integrity in Washington D.C. in Vertaling door Minister van Justitie Korthals, die de woorden herhaalde tijdens de opening van het tweede Global Forum in Den Haag in Het tv-fragment is op internet te vinden via <www.youtube.com/watch?v=bmzz414vod8q>. Het gaat om het meisje met twee staartjes en een bril. 1

18 OMKOPING BESTRAFT? Die verschillende maatschappijen zijn in de laatste decennia steeds meer met elkaar in contact gekomen. De internationale handel is in de twintigste eeuw enorm toegenomen, waardoor ook op economisch gebied landen elkaar steeds meer zijn gaan beïnvloeden. Op de wereldhandelsmarkt golden en gelden echter geen eenduidige regels. Ook de verdeling van macht en invloed is niet gelijkelijk over de spelers op die markt verdeeld. Dat is nu eenmaal onmogelijk. 1.2 De term corruptie Containerbegrip Dit proefschrift bespreekt (een deel van) het verschijnsel van corruptie. Wanneer een dergelijk onderzoek wordt aangekondigd, heeft iedereen daar meteen een voorstelling bij. De één denkt aan de grenscontroleambtenaar die mensen slechts doorlaat wanneer er enkele dollars in het paspoort zitten. De ander denkt aan de burgemeester die zijn positie zou hebben aangewend om te zorgen dat zijn Bulgaarse vakantiehuis toch gebouwd wordt. Weer een ander denkt aan een Afrikaans staatshoofd dat geld steelt van zijn bevolking en op een bank in Zwitserland stalt. Ook kan gedacht worden aan de grote geldbedragen die de Nederlandse bevolking bijeenbracht na rampen als de tsunami in Azië en de aardbeving in Haïti, maar die hun bestemming nooit geheel en soms geheel niet bereikten. Dan is er nog de prins die de regering van zijn land tracht over te halen om vliegtuigen van een bepaald merk te kopen, omdat de prins daar een extra zakcentje aan overhoudt. Ook de hoge ambtenaar die zijn autorisatie aanwendt om gegevens te raadplegen of opsporingshandelingen te (laten) verrichten voor privédoeleinden 3 maakt zich volgens velen schuldig aan corruptie. En de wethouder die een antikraakpand namens de gemeente laat opeisen onder het mom dat de gemeente het pand wil ontwikkelen waardoor de antikraakbewoners eruit moeten, maar die vervolgens zijn zoon erin laat wonen (want de gemeente blijkt nog lang niet iets met het pand te willen doen), zal in de volksmond eveneens corrupt worden genoemd. En al die mensen hebben gelijk met hun voorbeelden, alle genoemde gevallen kunnen worden bestempeld als corruptie. Tegelijkertijd lopen de gedragingen van de hier genoemde personen echter sterk uiteen. Corruptie is een containerbegrip, een ruim begrip waaronder een veelheid aan oninteger gedrag gebracht kan worden. Door de ruime betekenis ervan is het begrip niet goed bruikbaar in het strafrecht. Oninteger gedrag kan een strafbaar feit opleveren, maar in veel gevallen zal dit niet zo zijn. Voor het strafrecht zijn lang niet alle onintegere gedragingen relevant. Het zal dan ook niet verbazen dat de term corruptie in het Nederlandse Wetboek van Strafrecht niet voorkomt. 3 Hof s-hertogenbosch, 4 juni 2010, LJN BM

19 HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN VRAAGSTELLING Definitiekwestie Over de vraag wat onder corruptie moet worden begrepen, hebben velen zich reeds gebogen. Veelal meent men dat eerst vastgesteld dient te worden wat het probleem is alvorens kan worden overgegaan tot bestrijding ervan. Bij corruptie blijkt deze vaststelling uitermate lastig, zeker in internationale verhoudingen. Corrupt wordt vaak gezien als het tegenoverstelde van integer. De invulling van wat integer is en daarmee ook de betekenis van de term corruptie verschilt per cultuur. Wat in de ene cultuur als gebruikelijk cadeau wordt gezien aan het begin van zakelijke onderhandelingen, wordt in een andere cultuur als regelrechte omkoping bestempeld. Traditioneel bestaat er een verschil in opvatting over corruptie tussen noord en zuid, maar ook tussen west en oost. 4 Welvarende samenlevingen houden er veelal een andere opvatting op na dan armere culturen, al zijn ook tussen de welvarende landen onderling de meningen over wat integriteit inhoudt lange tijd verdeeld geweest en in zekere mate is dat nog steeds zo. Meetinstrumenten van bijvoorbeeld Transparency International laten ieder jaar opnieuw een uiteenlopende mate van integriteit zien in de verschillende rijke landen van de wereld. 5 De betekenissen en opvattingen van integriteit en corruptie waren van oudsher binnen elk afzonderlijk land op eigen wijze ingevuld en de plaatselijke gebruiken waren erop afgestemd. De sterk toenemende internationale handelscontacten voornamelijk sinds de Tweede Wereldoorlog hebben ertoe geleid dat de verschillende (nationale) opvattingen over integriteit en corruptie en de verschillende gradaties van rijkdom elkaar vaker tegenkwamen. Dit leidde tot een scheefgroei in met name de armere samenlevingen, waar een (klein) cadeautje aan een ambtenaar gebruikelijk was als je iets van hem gedaan wilde krijgen. Grote bedrijven uit rijke landen konden de lokale ambtenaren gemakkelijk verleiden met veel grotere geschenken en daarmee in feite de stabiliteit van het gehele overheidsapparaat van het betreffende land om zeep helpen. Als gevolg van het groeiend besef van de ontwrichtende werking van corruptie is in de afgelopen decennia de aandacht voor corruptiebestrijding op het internationale toneel aanzienlijk gegroeid. 6 Door verschillende internationale organisaties is de wereldwijde bestrijding van corruptie op de agenda gezet. Bij deze organisaties ontstond de behoefte een definitie van de term corruptie te formuleren. Enkele daarvan worden hier kort besproken. 4 Deze verschillen in opvatting hebben de vorming van een wereldwijd geldend verdrag van de Verenigde Naties tegen corruptie lange tijd tegengewerkt. Zie nader paragraaf Zelfs zonder deze meetinstrumenten zijn de verschillen waar te nemen. Geregeld verschijnen berichten in de media die het beeld bevestigen dat de opvattingen over corruptie en de invulling van integriteit in bijvoorbeeld Italië aanzienlijk afwijken van de Nederlandse opvatting hierover. 6 Zie nader hoofdstuk twee. 3

20 OMKOPING BESTRAFT? De Wereldbank, s werelds grootste ontwikkelingssamenwerkingsorganisatie, omschrijft corruptie als the abuse of public office for private gain. Duidelijk moge zijn dat dit meer omvat dan alleen omkoping. Anderzijds betreft dit niet alle abuse van public office. Het gaat slechts om het misbruik van een openbaar ambt ten behoeve van persoonlijke winst. De Wereldbank lijkt voornamelijk te doelen op het misbruik van publieke gelden voor privégewin. Degenen die daarvan schade lijden, zijn de overheden en dus de samenlevingen. Voor de Wereldbank, die geheel gefinancierd wordt met overheidsgelden, is het van het grootste belang dat die gelden niet verloren gaan aan wat voor vorm van corruptie dan ook. De bank is het eenvoudigweg verplicht aan de donorlanden om hun geld zorgvuldig te besteden. Transparency International, een internationale non-gouvernementele organisatie die is opgericht met het doel de wereldwijde strijd tegen corruptie te stimuleren, verstaat onder corruptie the abuse of entrusted power for private gain, 7 dus het misbruik van toevertrouwde macht ter wille van privévoordeel. Dit is een nog ruimere definitie dan de Wereldbank hanteert. Geen vereiste is dat overheidsmiddelen worden misbruikt. Het gaat om elke toevertrouwde macht die wordt misbruikt voor het eigenbelang van een individu. Dat misbruik kan net zo goed plaatsvinden in het bedrijfsleven waarbij geen enkele overheid betrokken is of schade lijdt. Toch kan de bevolking evengoed lijden door corruptie tussen bedrijven onderling. Men denke aan het bouwbedrijf dat inferieure materialen bij een ander bedrijf koopt, omdat dat laatste bedrijf aan de vertegenwoordiger van het bouwbedrijf heeft beloofd dat die bijvoorbeeld een mooi zeiljacht zal krijgen. Door het gebruik van het inferieure bouwmateriaal kan echter toch schade ontstaan voor de samenleving. Het met de slechte materialen gebouwde bouwwerk kan een gevaar voor de volksgezondheid opleveren, of zelfs een gevaar op instorting meebrengen. Zulke niet-ambtelijke, of private corruptie valt buiten de definitie van corruptie die de Wereldbank bezigt. De hiervoor genoemde definities voldoen uitstekend als beschrijving van het schadelijke fenomeen dat bovengenoemde organisaties beogen te bestrijden. Voor dit proefschrift dat handelt over de strafrechtelijke bestrijding van (het strafbare feit) corruptie, zijn de definities echter veel te ruim. Een strafrechtelijke definitie van corruptie blijkt lastig te formuleren. De ruime betekenis van het containerbegrip corruptie heeft veel internationale organisaties die zich op de strafrechtelijke bestrijding van corruptie hebben toegelegd, doen besluiten zich niet te branden aan het formuleren van een definitie. In plaats daarvan hebben zij slechts bepaalde, meer specifieke gedragingen benoemd die onder de noemer van corruptie vallen en 7 <http://transparency.org/news_room/faq/corruption_faq> (laatstelijk geraadpleegd 27 juni 2011). 4

21 HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN VRAAGSTELLING die in ieder geval bestreden dienen te worden. 8 De term corruptie wordt wèl gebruikt als men het meer in het algemeen heeft over het verderfelijke fenomeen dat bestreden dient te worden, maar wanneer concreet over de strafrechtelijke bestrijding ervan wordt gesproken, worden slechts bepaalde concrete corrupte gedragingen gedefinieerd. Dit heeft de eigenaardigheid tot gevolg dat verdragen zijn opgesteld waarin in de preambule de verderfelijkheid van corruptie en de noodzaak dit fenomeen grondig en wereldwijd te bestrijden worden benadrukt, maar waarin vervolgens nergens noch in het verdrag, noch in de toelichting daarbij een uitleg te vinden is van wat corruptie nou eigenlijk is. Zoals hierna nog duidelijk wordt, zijn de strafrechtelijke internationale verdragen die in dit onderzoek worden besproken, afkomstig van de OECD, de Raad van Europa, de Europese Unie en de Verenigde Naties. De anticorruptieverdragen die in het kader van deze organisaties tot stand zijn gekomen, bevatten zoals gezegd geen definitie van corruptie. Wel is buiten deze verdragen getracht een definitie te formuleren. Zo gaf de OECD in 2007 als definitie van actieve corruptie: active corruption or active bribery is defined as paying or promising to pay a bribe en van passieve corruptie: passive bribery is the offence committed by the official receiving the bribe. 9 In feite benoemde de OECD hier echter slechts een deel van corruptie, namelijk omkoping. Ook in het kader van de Europese Unie zijn pogingen gedaan. In 1996 omschreef het Europees Parlement corruptie als de handelwijze van personen met openbare of particuliere taken die hun plicht verzaken omdat hun in verband met het door hen verrichten of nalaten van institutionele handelingen een financieel of ander voordeel werd verschaft, dan wel direct of indirect werd aangeboden. 10 Uiteindelijk is door de EU nimmer een officiële, vastomlijnde definitie van de term corruptie aangenomen. Binnen de Verenigde Naties is eveneens getracht een definitie vast te stellen van corruptie. Het Global Programme against Corruption dat in 1999 werd gestart om de strijd tegen corruptie te bevorderen, omschreef corruptie als abuse of power for private gain. Maar in de strafbaarstellingen die de VN in zijn anticorruptieverdrag voorschrijft aan partijstaten, is deze definitie nergens terug te vinden. Daarin wordt slechts een aantal concrete gedragingen genoemd die als corruptie aan te merken zijn. 8 G. Aiolfi e.a., Corruption. A Glossary of international standards in criminal law, Parijs: OECD 2008, p Bribery in Public Procurement: Methods, Actors and Counter-Measures, Parijs, OECD 2007, p. 14, noot Resolutie over de bestrijding van corruptie in Europa, PbEG Nr. C 17 van 22 januari

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2000 616 Wet van 13 december 2000 tot herziening van een aantal strafbepalingen betreffende ambtsmisdrijven in het Wetboek van Strafrecht alsmede

Nadere informatie

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken

32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken 32635 Strategie van Nederlands buitenlandbeleid Nr. 5 Brief van de minister van Buitenlandse Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 april 2012 Mede namens de Staatssecretaris

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Overzicht van stemmingen in de Tweede Kamer

Overzicht van stemmingen in de Tweede Kamer Overzicht van stemmingen in de Tweede Kamer afdeling Inhoudelijke Ondersteuning aan De leden van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie datum 1 juli 2014 Betreffende wetsvoorstel: 33685 Wijziging

Nadere informatie

Nationaal... 13 Benelux... 89 Prüm... 115 Europese Unie... 133

Nationaal... 13 Benelux... 89 Prüm... 115 Europese Unie... 133 Inhoudstafel Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 15 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 16 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek

Nadere informatie

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom

Benelux... 121 Verdrag 27 juni 1962 aangaande de uitlevering en de rechtshulp in strafzaken tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom INHOUD Nationaal... 13 Artikelen 3-4 Strafwetboek (Wet 8 juni 1867)... 14 Wet 1 oktober 1833 op de uitleveringen... 15 Uitleveringswet 15 maart 1874... 17 Artikelen 6 14 Voorafgaande Titel Wetboek van

Nadere informatie

Deelneming aan een criminele organisatie

Deelneming aan een criminele organisatie Deelneming aan een criminele organisatie Participation in a criminal organization Een onderzoek naar de strafbaarstellingen in artikel 140 Sr A research into the offences in Article 140 Penal Code PROEFSCHRIFT

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

Datum 29 januari 2010 Onderwerp WODC-onderzoek 'Strafrechtelijke ontzetting uit beroep of ambt'

Datum 29 januari 2010 Onderwerp WODC-onderzoek 'Strafrechtelijke ontzetting uit beroep of ambt' > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.justitie.nl Onderwerp WODC-onderzoek

Nadere informatie

Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken

Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken Paul Ponsaers 1 1. De EU is niet enkel een economische, politieke en sociale gemeenschap, maar evenzeer een waardengemeenschap.

Nadere informatie

Corruptie studie in het hoger onderwijs

Corruptie studie in het hoger onderwijs Corruptie studie in het hoger onderwijs Dinsdag 6 november 2012 Hoger Onderwijs Groep Bouw en Ruimte Jaarlijkse docentendag bij: SAXION Deventer Centraal staat het delen van kennis en ervaringen tussen

Nadere informatie

Datum 28 februari 2013 Onderwerp Beantwoording kamervragen over vervolgingen en veroordelingen wegens majesteitsschennis

Datum 28 februari 2013 Onderwerp Beantwoording kamervragen over vervolgingen en veroordelingen wegens majesteitsschennis 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag DGOBR Directie Organisatie- en Personeelsbeleid Rijk www.facebook.com/minbzk www.twitter.com/minbzk

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 6 maart 2003 (OR. en) 6505/03 CRIMORG 11 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Initiatief van het Koninkrijk Denemarken met het oog op de aanneming van

Nadere informatie

Versie: 1.0 Datum: 1 oktober 2011. Integriteitscode ICT

Versie: 1.0 Datum: 1 oktober 2011. Integriteitscode ICT Versie: 1.0 Datum: 1 oktober 2011 Integriteitscode ICT Toelichting Voor u ligt de 'Integriteitscode ICT van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR). De integriteitscode bevat een overzicht van de huidige

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Ministerie van Justitie j1 Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Rechtshandhaving en Criminaliteitsbestrijding Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN

AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN AFKONDIGINGSBLAD VAN SINT MAARTEN Jaargang 2010 GT no. 17 Landsverordening Raad van Advies 1 Hoofdstuk 1. Inrichting en samenstelling Artikel 1 1. De Raad van Advies, verder te noemen de Raad, bestaat

Nadere informatie

ANTI-CORRUPTIERICHTLIJNEN VAN DANAHER CORPORATION

ANTI-CORRUPTIERICHTLIJNEN VAN DANAHER CORPORATION ANTI-CORRUPTIERICHTLIJNEN VAN DANAHER CORPORATION I. DOELSTELLING Corruptie is in vrijwel alle landen ter wereld verboden. Danaher Corporation ( Danaher ) heeft zich verplicht om de wetgeving in alle landen

Nadere informatie

(2002/C 42/07) Gelet op de Overeenkomst tot oprichting van een Europese Politiedienst ( 1 ), inzonderheid op artikel 43, lid 1,

(2002/C 42/07) Gelet op de Overeenkomst tot oprichting van een Europese Politiedienst ( 1 ), inzonderheid op artikel 43, lid 1, C 42/8 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen 15.2.2002 II (Voorbereidende besluiten krachtens titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie) Initiatief van het Koninkrijk Belgiº en het

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301

Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 > Retouradres Postbus 2030 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 47 25 DP Den Haag Postbus 2030 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ

Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ Grondwet van de Tweede Republiek der Nederlanden Neerlandiæ De Republiek der Nederlanden, verenigd in een micronatie sinds de uitroeping van de Unie van Utrecht 2007, beseffend dat een grondige hervorming

Nadere informatie

Onder de rechter. Proefschrift

Onder de rechter. Proefschrift Onder de rechter Proefschrift ter verkrijging van de graad vari doctor aan de Universiteit van Tilburg, op gezag van de rector magnifìcus, prof. dr. F.A. van der Duyn Schouten, in het openbaar te verdedigen

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

Nederlandse instrumenten van internationale rechtshulp in strafzaken

Nederlandse instrumenten van internationale rechtshulp in strafzaken Nederlandse instrumenten van internationale rechtshulp in strafzaken in verdragen, resoluties, aanbevelingen, wetten, richtlijnen en circulaires 2e bijgewerkte en herziene druk verzameld en ingeleid door

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 6.11.2007 SEC(2007) 1425 WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Begeleidend document bij het Voorstel voor een kaderbesluit van de Raad tot wijziging

Nadere informatie

ALGEMEEN ANTICORRUPTIEBELEID VAN PPG

ALGEMEEN ANTICORRUPTIEBELEID VAN PPG Als medewerker van PPG wordt van u verwacht dat u het Algemene anticorruptiebeleid van PPG leest en naleeft. Als u vragen of bedenkingen over het Beleid of uw nalevingsverplichtingen hebt, kunt u contact

Nadere informatie

MEMORIE VAN TOELICHTING. 1. Inleiding

MEMORIE VAN TOELICHTING. 1. Inleiding Implementatie van de richtlijn 2014/62/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende de strafrechtelijke bescherming van de euro en andere munten tegen valsemunterij en ter vervanging

Nadere informatie

Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s

Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s Rechtsvorm en gebruik van LLP s en LLC s Onderzoek door mr. J.M. Blanco Fernández en prof. mr. M. van Olffen (Van der Heijden Instituut, Radboud Universiteit Nijmegen) in opdracht van het Wetenschappelijk

Nadere informatie

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau enz. enz. enz.

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau enz. enz. enz. Wijziging van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, in verband met de omzetting van Richtlijn 2014/104/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 november

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Omkoping. Recente ontwikkelingen in NL en UK

Omkoping. Recente ontwikkelingen in NL en UK Omkoping Recente ontwikkelingen in NL en UK Sectie ondernemingsstrafrecht Marike Bakker: partner Léon de Jager: senior medewerker Charlotte Posthuma: Professional Support Lawyer Gespecialiseerd in economisch

Nadere informatie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie Vaak gestelde vragen over het Hof van Justitie van de Europese Unie WAAROM EEN HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE (HVJ-EU)? Om Europa op te bouwen hebben een aantal staten (thans 28) onderling verdragen

Nadere informatie

Gedragscode Medewerkers Eumedion

Gedragscode Medewerkers Eumedion Gedragscode Medewerkers Eumedion Herzien op 19 december 2011 1. Definities Artikel 1 In deze Gedragscode wordt verstaan onder: Medewerkers: alle medewerkers van Eumedion, onafhankelijk van de duur waarvoor

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 oktober 2000 (11.10) (OR. en) 12089/00 Interinstitutioneel dossier: 1999/0152 (COD) LIMITE

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 oktober 2000 (11.10) (OR. en) 12089/00 Interinstitutioneel dossier: 1999/0152 (COD) LIMITE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 6 oktober 2000 (11.10) (OR. en) 12089/00 Interinstitutioneel dossier: 1999/0152 (COD) LIMITE EF 76 ECOFIN 269 CRIMORG 137 CODEC 744 NOTA van: nr. Comv.: Betreft: het

Nadere informatie

OMKOPING IN DE SCHIJNWERPERS

OMKOPING IN DE SCHIJNWERPERS De strafrechtelijke bestrijding van corruptie krijgt steeds meer aandacht, internationaal en nationaal. Diverse landen, waaronder Nederland, hebben in de afgelopen jaren hun wetgeving aangepast om gevallen

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2002 Nr. 112. Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2002 Nr. 112. Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid 50 (1986) Nr. 2 1 ) TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2002 Nr. 112 A. TITEL Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van internationale niet-gouvernementele

Nadere informatie

Gedragscode bestuurlijke integriteit ambtenaren

Gedragscode bestuurlijke integriteit ambtenaren Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Besloten door Deze versie is geldig tot (als de vervaldatum is vastgesteld) Onderwerp gemeente

Nadere informatie

(COM(2001) 259 C5-0359/2001 2001/0114(CNS))

(COM(2001) 259 C5-0359/2001 2001/0114(CNS)) P5_TA(2002)0195 Illegale drugshandel * (procedure zonder debat) Voorstel voor een kaderbesluit van de Raad betreffende de vaststelling van minimumvoorschriften met betrekking tot de bestanddelen van strafbare

Nadere informatie

Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed

Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed Verdrag inzake de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed De Staten die dit Verdrag hebben ondertekend, Geleid door de wens de erkenning van echtscheidingen en scheidingen van tafel

Nadere informatie

PUBLIC. Brussel, 30 april 2002 (08.05) (OR. fr,en) RAAD VA DE EUROPESE U IE. 8434/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0114 (C S) LIMITE

PUBLIC. Brussel, 30 april 2002 (08.05) (OR. fr,en) RAAD VA DE EUROPESE U IE. 8434/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0114 (C S) LIMITE eil UE PUBLIC RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 30 april 2002 (08.05) (OR. fr,en) 8434/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0114 (C S) LIMITE DROIPE 28 CORDROGUE 38 RESULTAAT BESPREKI GE van: de Groep

Nadere informatie

Integriteitscode van de Koninklijke Nederlandse Biljart Bond

Integriteitscode van de Koninklijke Nederlandse Biljart Bond Daar waar in de integriteitscode gesproken wordt van hij en zijn kan ook zij en haar worden gelezen. Integriteitscode van de Koninklijke Nederlandse Biljart Bond De leden van het bestuur van de KNBB (hierna

Nadere informatie

De strafbeschikking. Ü) Kluwer a Wolters Kluwer business. M. Kessler B.F. Keulen. Deventer - 2008

De strafbeschikking. Ü) Kluwer a Wolters Kluwer business. M. Kessler B.F. Keulen. Deventer - 2008 38 De strafbeschikking M. Kessler B.F. Keulen Ü) Kluwer a Wolters Kluwer business Deventer - 2008 INHOUDSOPGAVE Woord vooraf Afkortingen Verkort aangehaalde literatuur V XII! XV HOOFDSTUK 1 Inleiding 1

Nadere informatie

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE Het Hof van Justitie van de Europese Unie is een van de zeven instellingen van de EU. Zij omvat drie rechtscolleges: het Hof van Justitie, het Gerecht en het Gerecht

Nadere informatie

Mr. R.H. de Haas-Engel HETINDONESISCH NATIONALITEITSRECHT

Mr. R.H. de Haas-Engel HETINDONESISCH NATIONALITEITSRECHT Mr. R.H. de Haas-Engel HETINDONESISCH NATIONALITEITSRECHT KLUWER - DEVENTER - 1993 INHOUD VOORWOORD INHOUD LIJST VAN AFKORTINGEN LUST VAN INDONESISCHE TERMEN VII IX XV XVII HOOFDSTUK 1 INLEIDING 1 1 Probleemstelling

Nadere informatie

Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken

Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken Het Belgisch una via-model in fiscale strafzaken Een vervolging en een beteugeling langs één weg? Ragheno Business Park, Motstraat 30, 2800 Mechelen tel. 0800 40 300 fax 0800 17 529 www.kluwer.be info@kluwer.be

Nadere informatie

Artikel 1. Artikel 2. Artikel 3. 1. Met de algemene zorg voor het statistiekwezen is belast het ABS.

Artikel 1. Artikel 2. Artikel 3. 1. Met de algemene zorg voor het statistiekwezen is belast het ABS. WET van 3 december 2002, houdende voorzieningen met betrekking tot het Statistiekwezen in Suriname (Statistiekwet 2002) (S.B. 2002 no. 97), zoals zij luidt na de daarin aangebrachte wijzigingen bij S.B.

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

==================================================================== Artikel 1

==================================================================== Artikel 1 Intitulé : Hinderverordening Citeertitel: Hinderverordening Vindplaats : AB 1988 no. GT 27 Wijzigingen: AB 1997 nos. 33, 34 Artikel 1 1. Het is verboden zonder vergunning van de minister van Justitie en

Nadere informatie

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje- Nassau, enz. enz. enz.

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje- Nassau, enz. enz. enz. Wijziging van het Burgerlijk Wetboek en de Faillissementswet in verband met het verbeteren van de kwaliteit van bestuur en toezicht bij verenigingen en stichtingen alsmede de uniformering van enkele bepalingen

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited

Indorama Ventures Public Company Limited Indorama Ventures Public Company Limited Gedragscode werknemers (goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Herziening 1 (goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Regeling tegemoetkoming rechtskundige hulp politie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Regeling tegemoetkoming rechtskundige hulp politie STAATSCOURANT Nr. Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 1324 236 44december 2008 Regeling tegemoetkoming rechtskundige hulp politie 14 november 2008 Nr. 2008-0000539734 De

Nadere informatie

Alternative Disposal of Criminal Cases by the Prosecutor: Comparing the Netherlands and South Africa A.M. Anderson

Alternative Disposal of Criminal Cases by the Prosecutor: Comparing the Netherlands and South Africa A.M. Anderson Alternative Disposal of Criminal Cases by the Prosecutor: Comparing the Netherlands and South Africa A.M. Anderson ALTERNATIVE DISPOSAL OF CRIMINAL CASES BY THE PROSECUTOR: COMPARING THE NETHERLANDS AND

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. ONTWERPVERSLAG - Klamt (PE 302.228) over het voorstel voor een kaderbesluit van de Raad inzake de bestrijding van mensenhandel

EUROPEES PARLEMENT. ONTWERPVERSLAG - Klamt (PE 302.228) over het voorstel voor een kaderbesluit van de Raad inzake de bestrijding van mensenhandel EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken 8 mei 2001 PE 302.228/14-21 AMENDEMENTEN 14-21 ONTWERPVERSLAG - Klamt (PE 302.228) over het voorstel

Nadere informatie

TOEZICHT OPSPORING. Jan Willem van Veenendaal MEC.

TOEZICHT OPSPORING. Jan Willem van Veenendaal MEC. TOEZICHT EN/OF OPSPORING Jan Willem van Veenendaal MEC. Rechtshandhavingsystemen Onderwerpen: Iets over Bestuursrechtelijke bevoegdheden De sfeerovergang Iets over Strafrechtelijke bevoegdheden Toezicht

Nadere informatie

IMPACT OP (AANPAK VAN) ORGANISATIES

IMPACT OP (AANPAK VAN) ORGANISATIES Governance, risk en compliance Internationale anticorruptiewetgeving IMPACT OP (AANPAK VAN) ORGANISATIES Het World Economic Forum schat de financiële schade door fraude en corruptie wereldwijd op 2600

Nadere informatie

Artikel 1 1. Artikel 2

Artikel 1 1. Artikel 2 WET van 6 april 1956 strekkende tot vaststelling van bouwvoorschriften (G.B. 1956 no. 30), gelijk zij luidt na de daarin aangebrachte wijzigingen bij G.B. 1957 no. 67, G.B. 1972 no. 96, S.B. 1980 no. 116,

Nadere informatie

Boek I, titel 2 van het Wetboek van economisch recht Hoofdstuk 5. Definities eigen aan boek XIV:

Boek I, titel 2 van het Wetboek van economisch recht Hoofdstuk 5. Definities eigen aan boek XIV: Vrij beroep 1/ België Wet van 15 mei 2014 houdende invoeging van Boek XIV "Marktpraktijken en consumentenbescherming betreffende de beoefenaars van een vrij beroep" in het Wetboek van economisch recht

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2003 199 Wet van 8 mei 2003 tot aanpassing van Boek 3 en Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek, de Telecommunicatiewet en de Wet op de economische delicten

Nadere informatie

Het door Regal toegekende leveranciersnummer (indien van toepassing):

Het door Regal toegekende leveranciersnummer (indien van toepassing): Aanwijzingen: DEZE DUE DILIGENCE-VRAGENLIJST MET VERKLARING DIENT TE WORDEN INGEVULD EN ONDERTEKEND DOOR EEN GEVOLMACHTIGD VERTEGENWOORDIGER VAN DE EXTERNE PARTIJ. ALLE GEVRAAGDE INFORMATIE MOET WORDEN

Nadere informatie

Toespraak minister Hirsch Ballin bij oprichting Platform Internetveiligheid op 8 december 2009. Dames en heren,

Toespraak minister Hirsch Ballin bij oprichting Platform Internetveiligheid op 8 december 2009. Dames en heren, Toespraak minister Hirsch Ballin bij oprichting Platform Internetveiligheid op 8 december 2009 Dames en heren, Goed dat we hier bijeen zijn om het Platform Internetveiligheid op te richten. Ik ben blij

Nadere informatie

Samenwerkingsprotocol

Samenwerkingsprotocol Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit Stichting Reclame Code 1 Samenwerkingsprotocol tussen de Consumentenautoriteit en de Stichting Reclame Code Partijen: 1. De Staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

Wij Willem Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Willem Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Wijziging van de Wet toezicht accountantsorganisaties, het Burgerlijk Wetboek en enige andere wetten op het terrein van accountantsorganisaties en het accountantsberoep (Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties)

Nadere informatie

Jachtseizoen op zwartspaarders geopend

Jachtseizoen op zwartspaarders geopend Jachtseizoen op zwartspaarders geopend Het jachtseizoen op zwartspaarders is vol geopend. Inmiddels is gebleken dat het ministerie van Financiën geen enkel middel schuwt. Nu is zelfs bekend gemaakt dat

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 februari 2002 (18.02) (OR. fr) 6249/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0114 (CNS) LIMITE

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 februari 2002 (18.02) (OR. fr) 6249/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0114 (CNS) LIMITE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 februari 2002 (18.02) (OR. fr) 6249/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0114 (CNS) LIMITE DROIPEN 9 CORDROGUE 19 NOTA van: het voorzitterschap aan: het Comité van

Nadere informatie

Titel II. Straffen. 1. Algemeen. Artikel 1:11

Titel II. Straffen. 1. Algemeen. Artikel 1:11 Titel II Straffen 1. Algemeen Artikel 1:11 1. De straffen zijn: a. de hoofdstraffen: 1. gevangenisstraf; 2. hechtenis; 3. taakstraf; 4. geldboete. b. de bijkomende straffen: 1. ontzetting van bepaalde

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2001 Nr. 134

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2001 Nr. 134 23 (2001) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2001 Nr. 134 A. TITEL Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten van Amerika inzake de geldendmaking

Nadere informatie

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Een rechtsvergelijking tussen Nederland, Noorwegen en Zweden Child maintenance: a shared responsibility A legal comparison between the Netherlands,

Nadere informatie

Gedragscode ICT-functionarissen Universiteit Twente

Gedragscode ICT-functionarissen Universiteit Twente Universitair Informatiemanagement Kenmerk: SB/UIM/12/1107/khv Datum: 13 december 2012 Gedragscode ICT-functionarissen Universiteit Twente Vanuit hun functie hebben ICT-functionarissen vaak verregaande

Nadere informatie

Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen

Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen Richtlijn betreffende bescherming rechten op aanvullend pensioen Richtlijn 98/49/EG van de Raad van 29 juni 1998 betreffende de bescherming van de rechten op aanvullend pensioen van werknemers en zelfstandigen

Nadere informatie

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012

No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 ... No.W03.12.0197/II 's-gravenhage, 16 juli 2012 Bij Kabinetsmissive van 18 juni 2012, no.12.001344, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Veiligheid en Justitie, bij de Afdeling advisering

Nadere informatie

HOOFDSTUK I ALGEMENE BEPALINGEN. Artikel 1

HOOFDSTUK I ALGEMENE BEPALINGEN. Artikel 1 DECREET van 15 september 1981, houdende vaststelling van regelen inzake het verlenen van vergunningen voor het uitoefenen van enig bedrijf of beroep (Decreet Vergunningen Bedrijven en Beroepen) (S.B. 1981

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Rechtshandhaving en Criminaliteitsbestrijding Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord bij de eerste editie... v. Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht... 1

INHOUD. Voorwoord bij de eerste editie... v. Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht... 1 INHOUD Voorwoord bij de eerste editie............................................ v Hoofdstuk 1. Inleiding tot het internationaal en Europees strafrecht................... 1 1. Begripsomschrijving................................................

Nadere informatie

Het Verdrag van Amsterdam in werking. Prof. mr. R. Barents

Het Verdrag van Amsterdam in werking. Prof. mr. R. Barents Het Verdrag van Amsterdam in werking Prof. mr. R. Barents Kluwer - Deventer - 1999 DEEL1. HET VERDRAG VAN AMSTERDAM Hoofdstuk 1. Van Maastricht naar Amsterdam 3 1. Inleiding 3 2. De Europese verdragen

Nadere informatie

1.4 Waar in deze gedragscode staat geschreven hij of zijn moet tevens worden gelezen zij of haar.

1.4 Waar in deze gedragscode staat geschreven hij of zijn moet tevens worden gelezen zij of haar. Gedragscode Artikel 1. Definities 1.1 Verbonden personen zijn: a. leden van de raad van toezicht, leden van het bestuur, leden van het verantwoordingsorgaan; b. alle medewerkers van het pensioenfonds,

Nadere informatie

Zaak C-524/04. Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation tegen Commissioners of Inland Revenue

Zaak C-524/04. Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation tegen Commissioners of Inland Revenue Zaak C-524/04 Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation tegen Commissioners of Inland Revenue [verzoek van de High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division, om een prejudiciële beslissing]

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 september 2006 (OR. en) 12758/06 Interinstitutioneel dossier: 2005/0204 (CNS) ASIM 63 OC 655

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 september 2006 (OR. en) 12758/06 Interinstitutioneel dossier: 2005/0204 (CNS) ASIM 63 OC 655 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 26 september 2006 (OR. en) 12758/06 Interinstitutioneel dossier: 2005/0204 (CNS) ASIM 63 OC 655 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: BESCHIKKING VAN DE

Nadere informatie

1. Afbakening van en aanvulling op GRECO rapport

1. Afbakening van en aanvulling op GRECO rapport Minister van Justitie D.t.v. Mw. Mr. E.E. Weeda Postbus 20301 2500 EH Den Haag datum 2 februari 2004 contactpersoon R.C. Hartendorp doorkiesnummer 070-361 9788 e-mail R.Hartendorp@rvdr.drp.minjus.nl ons

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 10909 22 juni 2011 Regeling van de Minister van Veiligheid en Justitie van 15 juni 2011, nr. 5700090/11, houdende wijziging

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. (Tekst geldend op: 08-06-2005) Wet van 6 maart 2003, houdende bepalingen met betrekking tot het toezicht op collectieve beheersorganisaties voor auteurs- en naburige rechten (Wet toezicht collectieve beheersorganisaties

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 33 662 Wijziging van de Wet bescherming persoonsgegevens en enige andere wetten in verband met de invoering van een meldplicht bij de doorbreking

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Reglement bescherming persoonsgegevens Kansspelautoriteit

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Reglement bescherming persoonsgegevens Kansspelautoriteit STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 21460 29 juli 2014 Reglement bescherming persoonsgegevens Kansspelautoriteit De raad van bestuur van de Kansspelautoriteit,

Nadere informatie

TVM gedragscode integriteit

TVM gedragscode integriteit TVM gedragscode integriteit versie 3.6 maart 2013 LST I. Definities 1.1 TVM: de Coöperatie TVM U.A. en alle rechtspersonen met wie TVM een groep vormt zoals bedoeld in artikel 2:24b BW 1.2 Raad van bestuur:

Nadere informatie

Bestuursverklaring ten behoeve van de inkoop Wijkverpleging 2015

Bestuursverklaring ten behoeve van de inkoop Wijkverpleging 2015 Bestuursverklaring ten behoeve van de inkoop Wijkverpleging 2015 Disclaimer Lid 1 De Friesland Zorgverzekeraar behoudt zich het recht voor om de overeenkomst 2015 te wijzigen op basis van gewijzigde en

Nadere informatie

VOORBEELD OPTIEOVEREENKOMST Blok 6 Zeeburgereiland voor bouwgroep

VOORBEELD OPTIEOVEREENKOMST Blok 6 Zeeburgereiland voor bouwgroep (geel gemarkeerd in te vullen voor ondertekening als de Bouwgroep bekend is) VOORBEELD OPTIEOVEREENKOMST Blok 6 Zeeburgereiland voor bouwgroep A. de gemeente Amsterdam, te dezen vertegenwoordigd door naam

Nadere informatie

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid

In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid In Nederland veroordeeld, in eigen land de straf of maatregel ondergaan Informatie voor buitenlandse gedetineerden in Nederland over de mogelijkheid om de in Nederland opgelegde sanctie (verder) in eigen

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 1996 1997 Nr. 352 24 139 Regels met betrekking tot naar buitenlands recht opgerichte, rechtspersoonlijkheid bezittende kapitaalvennootschappen die hun werkzaamheid

Nadere informatie

wet aangenomen, maar ratificatie nog niet bekendgemaakt

wet aangenomen, maar ratificatie nog niet bekendgemaakt Brussel, 23 Mei 2001 Bijna zes jaar nadat de overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (de BFB-overeenkomst) werd opgesteld, werkt het ontbreken van

Nadere informatie

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen

Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk. Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Burgerlijk Wetboek boek 7 titel 12. Aanneming van werk Afdeling 1. Aanneming van werk in het algemeen Artikel 750 1. Aanneming van werk is de overeenkomst waarbij de ene partij, de aannemer, zich jegens

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 32 415 (R1915) Bepalingen omtrent de verlening van visa voor de toegang tot de landen van het Koninkrijk (Rijksvisumwet) Nr. 2 VOORSTEL VAN RIJKSWET

Nadere informatie

(voor de wetgevende macht) en om corruptiezaken voor de rechter te brengen (voor de wethandhavingsorganen).

(voor de wetgevende macht) en om corruptiezaken voor de rechter te brengen (voor de wethandhavingsorganen). POLICY PAPER #1 STANDPUNT VAN DE KANDIDATEN VOOR DE GEMEENTERAADS - VERKIEZINGEN VAN 2012 OVER DE NIS -AANBEVELINGEN INZAKE DE HERINVOERING VAN EEN ADMINISTRATIEVE ONDERZOEKS - DIENST EN DE WETGEVING OVER

Nadere informatie

TWEEDE PROTOCOL TOT WIJZIGING VAN DE OVEREENKOMST TUSSEN DE REGERING VAN BELGIE DE REGERING VAN NIEUW-ZEELAND TOT HET VERMIJDEN VAN DUBBELE BELASTING

TWEEDE PROTOCOL TOT WIJZIGING VAN DE OVEREENKOMST TUSSEN DE REGERING VAN BELGIE DE REGERING VAN NIEUW-ZEELAND TOT HET VERMIJDEN VAN DUBBELE BELASTING TWEEDE PROTOCOL TOT WIJZIGING VAN DE OVEREENKOMST TUSSEN DE REGERING VAN BELGIE EN DE REGERING VAN NIEUW-ZEELAND TOT HET VERMIJDEN VAN DUBBELE BELASTING EN TOT HET VOORKOMEN VAN HET ONTGAAN VAN BELASTING

Nadere informatie

Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders

Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders DE BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID De persoon die schade aan iemand anders veroorzaakt, is verplicht die te herstellen. Hierbij wordt een onderscheid

Nadere informatie

Datum 25 maart 2013 Onderwerp Beantwoording Kamervragen over drugssmokkel via de Antwerpse Haven

Datum 25 maart 2013 Onderwerp Beantwoording Kamervragen over drugssmokkel via de Antwerpse Haven 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie