I-mag. Briek. en de mechaniek INGENIEURSMAGAZINE MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "I-mag. Briek. en de mechaniek INGENIEURSMAGAZINE MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER"

Transcriptie

1 I-mag INGENIEURSMAGAZINE Janssen Pharmaceutica Karel Huysmans (Ex-Change) Briek en de mechaniek MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER Guy Aelterman (NVAO) adreswijzigingen: VIK, Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem jaargang 42 nummer 5 mei 2004 maandelijks tijdschrift, verschijnt niet in juli en augustus afgiftekantoor 3500 Hasselt 1- P2A8632

2

3 VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Ing. Leo Wezenbeek Vlieghavenlaan 4, 3140 Keerbergen HOOFDREDACTEUR Ing. Etienne Beernaerts EINDREDACTEUR Henk Van Nieuwenhove REDACTIERAAD Ing. E. Beernaerts - Ing. I. Born Ing. B. Demol - Ing. H. Derycke Karel De Wever - Ing. N. Lagast Ing. G. Roymans - Ing. L. Van Bouwel Ing. L. Wezenbeek - Karel De Wever REDACTIESECRETARIAAT Francine Demaret SECRETARIAAT VIK Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem Tel Fax URL: - Doorlopend open van 08u30 tot 17u00 U kan lid worden door betaling op rekening van de VIK te Wommelgem 50,00 voor technisch en industrieel ingenieurs, die meer dan drie jaar gediplomeerd zijn; voor geassocieerde leden 25,00 voor hen, die 3 jaar of minder dan drie jaar gediplomeerd zijn; voor een samenwonend lid (1 e lidmaatschap tegen 50,00) of voor gepensioneerden 12,50 voor studenten-industrieel ingenieur 65,00 voor leden woonachtig in het buitenland 500,00 voor bedrijven, scholen, instellingen, enz. met meer dan 250 werknemers 250,00 voor bedrijven, scholen, instellingen, enz. met minder dan 250 werknemers DRUKKERIJ & LAY-OUT Drukkerij SLEURS nv, Overpelt Tel Fax Lid van de Unie van de Uitgevers van de Periodieke Pers (U.U.P.P.) MAGAZINECONCEPT Avant la Lettre, Mechelen Tel COVERFOTO: Belga Voor de ondertekende artikels zijn alleen de auteurs aansprakelijk. VIK-Weddenenquête Hoeveel verdient een industrieel ingenieur? Een vraag waar we als beroepsvereniging vaak mee geconfronteerd worden. Een vraag ook waar we het antwoord willen op kennen om de belangen van de industrieel ingenieur zo goed mogelijk te behartigen. Daarom organiseert de VIK om de twee jaar een grootschalige VIK-Weddenenquête. Niet om te weten hoeveel u persoonlijk als industrieel ingenieur verdient. De privacy wordt in deze enquête volledig gerespecteerd. Wel om de tendensen van de markt te kennen en u te laten inschatten hoeveel u eigenlijk zou kunnen en mogen verdienen, gelet op uw kennis en ervaring. Wanneer pas afgestudeerde industrieel ingenieurs zich bij hun toekomstige werkgevers aanbieden, worden zij meestal geconfronteerd met de vraag: Hoeveel wil je verdienen? Studenten willen weten wat hun diploma kan opleveren wanneer ze hun intrede doen in de professionele wereld. Maar het zijn niet alleen de nieuwkomers die nieuwsgierig zijn naar een realistische loonsverwachting op de arbeidsmarkt. Werknemers die hun hele loopbaan bij dezelfde werkgever blijven, zijn nu eerder uitzondering dan regel. Wat vroeger vanzelfsprekend was, is dat vandaag steeds minder, gezien de huidige conjunctuur van overnames en verdere internationalisering. Voor vele industrieel ingenieurs is het dan ook van groot belang om de markt te kennen, de bedrijfscultuur van mogelijk toekomstige werkgevers te kunnen inschatten én te weten wat men financieel kan en mag verwachten. Waar de bezoldigingen in openbare diensten zoals onderwijs, ministeries, provincies, steden en gemeenten statutair vastgelegd zijn, is dat in de industrie en zeker bij de kleine en middelgrote ondernemingen niet het geval. Hier speelt de regel van vraag en aanbod. Bij de vroegere openbare bedrijven en parastatale instellingen maakt men bovendien een onderscheid tussen de statutair aangeworven werknemers en de groep van "niet-statutairen", waarbij het loon wordt vastgesteld op basis van onderhandeling. Door de analyse van het aangebrachte cijfermateriaal wil de VIK de verloning van de industrieel ingenieurs in alle sectoren in kaart brengen, maar ook de verschillen die optreden naargelang de plaats van tewerkstelling, het functieniveau, het verschil in bezoldiging tussen grote en kleine bedrijven. Het is dan ook met aandrang dat wij u verzoeken om even de tijd uit te trekken om het bijgevoegde enquêteformulier in te vullen en te versturen. In het belang van alle industrieel ingenieurs. Ing. Etienne BEERNAERTS Hoofdredacteur I-mag In dit nummer: E D I T O R I A A L Maandblad van de VIK, Vlaamse Ingenieurskamer Jaargang 42 Nummer 5 mei 2004 Broek Schotte 4 Fiets- en wandeldag 23 De VIKweddenenquête 8 NVAO: Guy Aelterman 32 Dr. Paul & Ing. Paul 16 6 Zes jaar na Sorbonne 36 Ex-Change Karel Huysmans 20 Sidmar & het convenant 42

4 INGENIEUR EN BEROEP Briek Albéric Schotte en zijn ingénieur mécanicien 4 I-mag - MEI 2004

5 en de mechaniek Kortrijk/Oostende. De onlangs overleden wielerlegende Briek Schotte zal ongetwijfeld in de herinnering blijven als een kampioen onder de kampioenen. Briek won in zijn loopbaan tientallen wedstrijden waaronder twee keer het wereldkampioenschap en twee keer de Ronde van Vlaanderen. Hij gold als het prototype van de zogeheten Flandriens, noeste werkers die vooral keihard konden fietsen. "Koersen? Da s zere rijd n" was een van zijn geweldige one-liners. Wat weinigen echter zullen weten, is dat Briek Schotte ook een rol gespeeld heeft in de pioniersjaren van de VIK. De samensteller van deze bijdrage, Ing. Noël Lagast, ontmoette Briek verscheidene keren in diens café in Kortrijk en op de zeedijk in Oostende. Aan de hand van zijn dagboeknotities, soms op bierviltjes neergepend, schreef onze collega zijn impressies neer. Over Briek en diens fascinatie voor de fiets als machine. Een merkwaardig brokje geschiedenis van de mechanica en ook van de VIK. In de jaren zestig was de toenmalige Vereniging van Vlaamse Technisch Ingenieurs (de VVTI waaruit de VIK is ontstaan) in volle uitbreiding. Overal in het Vlaamse land werden toen regionale afdelingen opgericht, zoals ook in het zuiden van West-Vlaanderen. Om over de oprichting van de afdeling een eerste verkennende gesprek te voeren, werd een ontmoeting belegd, waar anders dan in het café van Briek Schotte op de Grote Markt in Kortrijk. De oud wielerkampioen vertelde er honderduit over zijn loopbaan, maar liet zich ook ontvallen dat hij ooit voor technisch ingenieur mechanica had willen studeren. De omstandigheden beslisten er echter anders over. Zijn belangstelling voor de techniek had natuurlijk alles te maken met de fiets, inzonderheid met "het verbeteren van de koersfiets", waarmee hij zoals hij zei "veel gewrocht en veel gesukkeld had". Het beeld van de renner met de tube rond de borst en de nek, de man die op de fiets zoals hij zei zoveel "gewrocht en gesjoold " had, blijft in onze herinnering. Het verbeteren van de koersfiets Een collega uit Kortrijk had mij voor een eerste gedachtewisseling over de oprichting van een VVTI afdeling in het zuiden van de provincie, uitgenodigd in zijn stamcafé op de Grote Markt in Kortrijk. Aan de telefoon had hij het over het café van "Skotte". Ik meende te hebben verstaan dat het café werd uitgebaat door ingeweken Schotten Op die bewuste avond, op een vrijdag midden december 1969, trof ik er echter heel andere caféhouders aan, met name Briek Schotte en zijn vrouw Gilberte Lecoutere. Mevrouw Schotte was mij niet onbekend. Haar ouderlijk huis stond op een boogscheut van het mijne. Dit was meteen brandstof voor een warme babbel. Na een paar dorstlavende rondjes kwam Briek ons viertal vervoegen. Meteen ging de eigenlijke bedoeling van onze bijeenkomst de mist in. In zijn sappig Kortrijks dialect vertelde de oud wielerkampioen honderduit. We vernamen dat een vriend van hem ook technisch ingenieur was. Hij was afdelingshoofd bij een fietsconstructeur uit de streek. Na zijn dagtaak werkte hij in zijn eigen atelier, achteraan zijn woning, aan wat Briek noemde "het verbeteren van de koersfiets". De oud-renner, die ploegleider was van een rennersstal, was voor het aanwijzen van de technische verbeteringen en fietscorrecties zowat zijn mentor. Hij heette Robert. Zijn familienaam ben ik vergeten. Jammer genoeg heb ik die destijds niet genoteerd, of misschien toch, maar God weet waar. Twee handen op één buik Robert en Briek waren twee handen op één buik. Briek noemde hem nu eens "mijn vriend mécanicien", dan weer "mijn ingénieur technicien". In de omgangstaal van Briek waren bepaalde Franse woorden troef, vooral als ze iets te maken hadden met het fietsjargon. Het Kortrijkse Frans uit die tijd was niet aan Briek besteed. Enkele broodnoodzakelijke Franse zinnen had hij met behulp van een Assimil uit het hoofd geleerd. Dat had hij ook voor een paar andere vreemde talen gedaan. Briek gaf ons te kennen dat Robert in zijn vak "een krak van een vent was". In de loop van de jaren had hij in zijn atelier en op zijn werk bij de fietsconstructeur, heel wat aan de koersfiets gesleuteld. Aan het verbeteren van de vorm van de "guidon" (stuur), aan het ontwerpen van een nieuw "braquet" (versnellingsmechanisme), aan het verbeteren van de samenstelling van de "janten " (velgen) en het fietskader. De koersfiets van Briek woog om en bij de 25 kilogram. Het moet een hels karwei geweest zijn om dat vehikel over de bergen te duwen. De koersfiets woog nog steeds veel te veel, maar nog altijd veel minder dan de fiets waarmee Briek bergen en kasseien overwon. De fiets van Briek woog om en bij de 25 kilogram. In die tijd werden de wielen nog met vleugelmoeren vastgezet MEI I-mag 5

6 INGENIEUR EN BEROEP en de tuben met kleefband aan de velgen vastgekleefd. Het moet een hels karwei geweest zijn om dat vehikel over de bergen te duwen. De afdaling van de Tourmalet Briek haalde er wat vergeelde foto s bij. Foto s van koersfietsen waarmee hij destijds had gereden en die uitgerust waren met een "braquet" waarbij men bij elke "changement de vitesse" een valpartij riskeerde, gewoon omdat de ketting in de wielspaken kon terecht komen. In zijn tijd regende het band- en kaderbreuken, maar nu, dank zij de vooruitgang van de techniek en het vakmanschap van "zijn ingénieur technicien", behoorde dit allemaal tot het verleden. Robert verdiende ongetwijfeld de titel van " meester constructeur ontwerper". In het modern jargon van opleidingen zou men hem een industrieel ingenieur productontwerper noemen en had hij internationaal de titel van "Master of Science in de fietskunde" kunnen voeren. In die tijd werden de wielen nog met vleugelmoeren vastgezet en de tuben met kleefband aan de velgen vastgekleefd. De master boven alle masters had dan weer Briek Schotte kunnen zijn. Hij was immers Roberts leermeester. Volgens Briek werd men pas een meester in het vak na het doorlopen van een stage op het werkveld zelf. Briek was met deze visie zijn tijd ver vooruit. Meester Briek nam zijn gazel Robert dan ook geregeld mee naar de grote wielerwedstrijden. Voor het opsteken van koersfiets-ontwerp-ervaring was de Ronde van Frankrijk de leerschool bij uitstek. Briek Schotte legde het ons allemaal haarfijn uit, met een tekening op een bierviltje. Hij schetste hoe een koersfiets kon breken bij het nemen van een scherpe afdaling van de Tourmalet. Bij het ontwerpen van nieuwe modellen diende Robert rekening te houden met de vreemde krachten van een speldenbocht. Dat kon men niet in een school leren, maar alleen ervaren en bij elke rit optekenen, want computers bestonden toen nog niet. In de wagen die in het kielzog van de renners volgde, had Robert een klein bureau en een mini-tekentafel geïnstalleerd. Het rijdend fietslabo verzamelde de gegevens waarmee dan buiten het wielerseizoen in de fabriek en onder het waakzaam oog van sportdirecteur Briek aan het verbeteren van de koersfiets werd gewerkt. De concurrentie tussen Flandria en Superia Aan fietsconstructeurs heeft Vlaanderen nooit een tekort gehad. Het mekka van de grote constructeurs en ontwerpers was destijds in West-Vlaanderen gevestigd. De broers Aimé (de oudste) en Remi Claeys waren ooit zaakvoerder van een bloeiende fietsenfabriek in Zedelgem. Ze stelden een paar honderd technisch ingenieurs tewerk. Er werden niet alleen gewone fietsen en koersfietsen vervaardigd maar ook fietsen die uitgerust waren met een hulpmotor. Het was de periode van de bekende Solex en Mobylette. Ze verkochten als zoete broodjes. Het duurde helaas niet lang. Vlaanderen werd het fietsen zat. Meer en meer koos het volk voor de auto. De verkoop van de fiets onder de merknaam Flandria boerde zienderogen achteruit. Er ontstond ruzie onder de broers en hun zakelijke wegen scheidden. Remi kreeg de fietsafdeling, met behoud van het merklabel, en ook de fabriek waar bromfietsmotoren werden ontwikkeld en vervaardigd. Broer Aimé koos voor de bromfietsafdeling zij het dan onder het merknaam Superia. In plaats van de bromfietsmotoren bij zijn broer aan te kopen, bestelde hij ze bij de Duitse fabrikant Sachs. Als tegenzet liet Remi een gloednieuwe bromfietsproductielijn bouwen. Daarvoor werden opnieuw tientallen technisch ingenieurs aangeworven. De roep naar technisch ingenieurs mechanica Aan de afdelingen mechanica van de toenmalige scholen voor technisch ingenieurs werden alle hens aan dek geblazen. Er moesten meer technisch ingenieurs in de mechanica opgeleid worden. Remi was ook gretig met elke vorm van medewerking om deze opleiding te stimuleren en te activeren. Sponsoring van de opleiding door het leveren van bijkomen- 6 I-mag - MEI 2004

7 de laboratoriuminfrastructuur was toen een gewone zaak. De opleiding technisch ingenieur mechanica en niets dan deze opleiding werd het nieuwe adagio van de hogere technische opleiding. Waar hebben we dit vele jaren later nog eens gehoord, zij het dan voor een andere soort van opleiding die aangepast diende te worden aan de roep maar ook aan de tijdelijke nood van de industrie. De reclamejongens van Remi hadden er zelf een slogan bij bedacht: "Je bent maar dom als je nog niet rijdt met een brom". De concurrentie tussen de broers was bikkelhard, al bleven de bromfietsen van Flandria en Superia jarenlang als twee druppels water op elkaar lijken. De overloop van technisch ingenieurs van de ene fabriek naar de andere was navenant. Het loon dat de ene broer aan de technisch ingenieurs uitkeerde, verschilde vaak aanzienlijk van het loon dat de andere broer uitkeerde. De toenmalige VVTI hield er een bloeiende kring aan over die vooral gekruid werd door levendige debatten "over de wedde van de technisch ingenieur". Begin jaren zeventig produceerde Flandria jaarlijks fietsen en bromfietsen, maar stilaan kalfde de fietsproductie af. De twee wielerploegen Aimé richtte zijn eigen wielerploeg Flandria op. Remi deed enkele jaren later net hetzelfde, maar dan onder de naam Superia. Briek Schotte werd sportdirecteur van het Flandria-team. De Leeuw van Vlaanderen leidde de ploeg van het ene succes naar het andere. Rik Van Looy reed voor Flandria, maar schakelde later over naar Superia. Eddy Merckx koerste voor Superia en onze collega Robert werkte inmiddels verder met zijn ploeg van technisch ingenieurs aan het verbeteren van de koersfiets. De Flandria-ploeg bleek door een injectie van technische vooruitgang, technische kennis en wilskracht niet meer te stuiten. De neergang Begin jaren zeventig produceerde Flandria jaarlijks fietsen en bromfietsen, maar stilaan kalfde de fietsproductie af. In 1979 fabriceerde Flandria jaarlijks nog fietsen en amper bromfietsen. De negatieve economische conjunctuur en de aanhoudende familieruzies hadden de ondernemingen van Remi en Aimé genekt. Honderden werknemers stonden op straat, tientallen technisch ingenieurs dienden uit te kijken naar een andere werkgever. De grote roep naar technisch ingenieurs mechanica was voorbij. Later werd de opleiding in de meeste scholen afgebouwd en omgevormd tot de opleiding van industrieel ingenieur elektromechanica. Begin jaren tachtig kwamen Flandria en Superia in handen van het Zweeds bedrijf Stiga en werd de productie van de Flandria en Superia fiets stopgezet. Beukend tegen de wind Gedurende vele jaren stuurde ik Briek bij de jaarwende een nieuwjaarskaartje namens de VVTI. Hij beantwoordde die steevast, zij het soms weken later. Hij tekende telkens met "Brik" zonder "e". Buiten het drukke toeristische seizoen ontmoette ik hem vaak op de zeedijk in Oostende. Met de neus in de wind kon men hem van ver zien aankomen. Hij liep zoals hij reed, de rug voorovergebogen, beukend tegen de wind. Maar steeds had hij tijd voor een praatje. Briek was immers zeer aanspreekbaar, beleefd en altijd wel gezind. Met zijn vlijmscherp geheugen kon hij zich nog goed de bijeenkomst van weleer in zijn café herinneren. Zijn bewondering voor de techniek en de opleiding van ingenieurs is nooit weggeweest. Zijn vriend, technisch ingenieur Robert, was inmiddels overleden. Briek vertoefde vaak aan de zee. Niet ver van de plaats waar zijn vrouw Gilberte (zij was regentes) was opgegroeid, hadden ze een riant buitenverblijf, langs de Driftweg in Bredene. Gilberte Lecoutere is 9 maanden voor Briek gestorven. Briek Schotte (84) overleed op 4 april 2004 in een ziekenhuis in Kortrijk, op de dag dat zijn Ronde van Vlaanderen gereden werd. Hij sukkelde reeds geruime tijd met zijn gezondheid en had de laatste jaren enkele heelkundige bewerkingen ondergaan. Stalen Albéric Sportjournalisten hadden hem destijds als IJzeren Briek gedoopt, een cliché dat spoedig de hele sportwereld veroverde. Albéric, de voornaam waarmee ik hem steeds aansprak, tot zijn groot genoegen overigens, vond ijzer toch maar niets. "Wa zie je mè ne velo ut iezer, da roest en goat kapot", zei hij me eens, verwijzend naar het ijzeren hekwerk van de zeedijk in Oostende. Een stalen reling was volgens hem veel beter geweest, veel "kloeker". Aan zee vertoeven was volgens Briek "alleen maar een beetje komen uitwaaien en een beetje komen genieten van de klaps van de mensen", van het volk, het type van mensen waarmee hij in zijn geboorteplaats in Kanegem en later op de boerderij van zijn ouders in Desselgem was opgegroeid. Het beeld van "Stalen Albéric", de renner met de tube rond de borst en de nek, de man die op de fiets zoals hij zei zoveel "gewrocht en gesjoold " had, blijft in onze herinnering. We zullen hem niet meer op de zeedijk, vechtend tegen de wind, ontmoeten. Maar vechten tegen de onstuimige zeewind was volgens hem niets in vergelijking met de "force" die hij ooit als renner op de fiets had moeten opbrengen. Ing. Noël LAGAST MEI I-mag 7

8 INGENIEUR EN BEROEP Weddenenq Bij dit nummer van I-mag vindt u een formulier van onze Weddenenquête Wij vragen u allen met aandrang om mee te werken aan dit belangrijke initiatief van de Vlaamse Ingenieurskamer. Het vraagt niet veel van uw tijd en het is in uw eigen belang en in het belang van alle industrieel ingenieurs. Met uw medewerking kunnen we een bruikbaar instrument samenstellen voor werknemers en werkgevers. 1. De Tweejaarlijkse VIK-Weddenenquête De Vlaamse Ingenieurskamer heeft een zeer lange traditie in het organiseren van periodieke weddenenquêtes. De laatste tien jaren gebeurde dat zelfs om de twee jaar. De verwerking van de antwoorden geeft ons een bijzonder nuttige en vooral correcte basis om zowel onze leden als de werkgevers in te lichten over de actuele situatie van de verloning van industrieel ingenieurs in de privé-bedrijven. Tegenover andere beschikbare weddengrafieken hebben wij het voordeel dat onze informatie specifiek en ondubbelzinnig beperkt is tot industrieel ingenieurs en tot de niveaus waar de grote meerderheid van hen tewerkgesteld is. Ons belangrijkste doel is een instrument in handen te hebben waarmee we onze leden een antwoord kunnen geven op twee pertinente vragen: 1. mijn wedde is nu xxx, is dit normaal voor mijn situatie? 2. ik wil onderhandelen over een nieuwe situatie, welke wedde kan ik verwachten? Ook voor de werkgevers is onze informatie zeer welkom. Dank zij het eenvoudig concept van onze enquête krijgen wij een voldoende grote respons om betrouwbare gemiddelden te berekenen. Ondanks die eenvoud zijn we toch in staat om een redelijk grote diversificatie van specifieke data te verwerken. Ook tussen twee enquêtes in slagen we erin de trends bij te houden zodat wij altijd in staat blijven om over de actuele situatie te informeren. 2. Reële vergelijkbare Bruto Maandwedde Iedere werknemer heeft een contractueel overeengekomen bruto maandwedde. Deze basiswedde wordt normaliter jaarlijks aangepast volgens anciënniteit en prestaties. Met uitzondering van de handelsvertegenwoordiger zou die bruto wedde minimum 88% moeten uitmaken van de reële maandwedde. In veel gevallen wordt in de privé-bedrijven een deel van het loon toegekend onder vorm van extra loonelementen waaruit de werknemer soms zelf kan kiezen. Dit maakt het correct bepalen van een vergelijkbare maandwedde moeilijker. Niet alle voorgestelde loonelementen moeten aanzien worden als werkelijk deel van de maandwedde. Wij gaan ervan uit dat de reële bruto maandwedde bestaat uit: de overeengekomen bruto maandwedde van de betrokken maand het gemiddelde maandelijkse commissieloon van de laatste 6 maanden 80% van de werkelijke waarde van voordelen in natura met een maximum van 350 EUR. Dit zijn oa: privé gebruik van een firmawagen, gratis woning, e.d. 50% van maaltijdcheques of van een forfaitaire kostenvergoeding met een maximum van 125 EUR. vastliggende extra jaarvergoedingen buiten het wettelijke vakantiegeld en bovenop de dertiende maand die algemeen toegekend wordt Alle andere extra's (prestatiepremies, allerlei cheques, verzekeringen, extra pensioenen) hebben uiteraard een werkelijke waarde die men moet mee betrekken in een weddenevaluatie. Ze zijn echter te aanzien als sociale voordelen of als een onzeker inkomen dat niet vrij beschikbaar is in het gezinsbudget. 3. Evaluatie van de Wedde Om de eigen wedde te evalueren, moet men haar vergelijken met het gemiddelde van die van de collega's in een vergelijkbare situatie. Het spreekt vanzelf dat de wedde niet uitsluitend in functie staat van de leeftijd. Het is echter de enige bruikbare indicator om gemiddelden weer te geven en in de praktijk blijkt het ook een goede benadering voor een algemene evaluatie. 8 I-mag - MEI 2004

9 ête 2004 De gemiddelde wedden die in Vlaanderen aan industrieel ingenieurs in de privébedrijven worden betaald, zijn vooral afhankelijk van de anciënniteit en van het niveau van de uitgeoefende functie. Ook de grootte en de internationale impact van het bedrijf spelen een merkbare rol. In grote bedrijven heeft de aard van de functie weinig invloed en speelt alleen het niveau. De realiteit toont dat carrières van de meeste industrieel ingenieurs evolueren volgens drie onderscheiden functieniveaus. De inschatting van het eigen niveau is wel de moeilijkste stap in het evaluatieproces. In de meeste gevallen komt een beginnend ingenieur na het afstuderen terecht in een vooral technische, uitvoerende taak. Dit is een evaluatieperiode die volgens de prestaties tussen de zeven en de tien jaar kan duren. Twee derden van onze collega's komen na deze periode terecht in een functie waarbij zij meer en meer verantwoordelijkheid toebedeeld krijgen en waarbij het managementaspect belangrijker wordt dan het zuiver technische. De wedde evolueert met ongeveer dezelfde stijgingsgraad als in de beginjaren. Wij aanzien dit als de gemiddelde evolutie in de ingenieurscarrière. Zoals in alle beroepen zullen een aantal ingenieurs ook na de inloopperiode een eerder vlakke loopbaan doormaken. Zelfs na 10 jaren dienst blijven zij hoofdzakelijk uitvoerders in bijna zuiver technische functies. Anderzijds maakt een niet gering percentage van de industrieel ingenieurs een sprong naar nog hogere managementfuncties met grotere zelfstandigheid en verantwoordelijkheden. De 5% topwedden in dat niveau verwerken we niet mee omdat zij het gemiddelde vervormen. Hoe neem ik deel aan de VIK-WEDDENENQUÊTE 2004? 1. DOE IN ELK GEVAL MEE 2. Vul het formulier zo juist mogelijk in. Overdrijvingen storen! 3. Lees en volg de gegeven verduidelijkingen. 4. Zend het formulier terug binnen de maand na verschijnen. De laatste jaren zijn de regionale en de sectoriële verschillen veel minder significant dan vroeger. Variaties bestaan nog wel, maar zijn cijfermatig moeilijker in kaart te brengen. Toch blijven wij deze verschillen opvolgen. Voor het eerst maken we ook onderscheid tussen de wedden van vrouwen en mannen. We zijn dan ook benieuwd naar de verschillen die het onderscheid der geslachten geeft. Namens de VIK willen we u graag uitnodigen om deel te nemen aan de weddenenquête. We danken u hiervoor. Ing. Leo VAN BOUWEL Aandacht: Collega s tewerkgesteld in openbare diensten (Onderwijs, universiteiten, steden en gemeenten, openbare instellingen) en die bezoldigd worden volgens officiële barema s, hoeven niet deel te nemen aan deze enquête. De barema s die op hen van toepassing zijn, worden ter gelegenheid van deze enquête eveneens gepubliceerd. Collega s tewerkgesteld als niet-statutaire werknemers bij parastatalen en openbare instellingen verzoeken wij wel deel te nemen. UNIEKE & NIEUWE VOORDELEN ALLEEN voor VIK-LEDEN De Vlaamse Ingenieurskamer heeft voor haar leden bij een aantal uitgeverijen uitzonderlijke en zeer interessante kortingen kunnen verkrijgen op gespecialiseerde technische tijdschriften. U kunt tot 100 EURO besparen!! Dit wil zeggen méér dan uw persoonlijk lidgeld van maximum 50 EURO!! Voor gedetailleerde info zie de VIK-website op het voor de VIK- leden gereserveerde deel toegankelijk via login. Haast U: dit aanbod is slechts geldig van 15 mei tot 31 juni MEI I-mag 9

10 Vorming Een nieuwe visie op "leren leren" Van Master naar Fellow VIK en vorming zijn twee termen die bij elkaar passen als de honig bij de bij. De Vlaamse Ingenieurskamer heeft steeds een pioniersrol vervuld op het gebied van de permanente vorming. Sedert 1973 organiseert de VIK kennisoverdracht in de vorm van Masteropleidingen, korte en langlopende cursussen, en dit in alle disciplines van engineering en techniek. Jaarlijks schrijven meer dan 2000 cursisten zich in voor de vormingsprogramma s van de VIK. Geen beroep is zo flexibel en innovatief als dat van ingenieur. Daarom worden de opleidingsprogramma s ieder academiejaar bijgestuurd volgens de behoeften van de bewegende technologiemarkt. Ook nu weer wordt gesleuteld aan de programma s voor het academiejaar Belangrijke vernieuwing is de invoering van de Fellow die ten gevolge van de BaMa akkoorden geleidelijk aan de oudere benaming Master zal vervangen. De Vlaamse Ingenieurskamer heeft met een ambitieus opleidingsprogramma het spoor uitgezet tot een eind in de 21ste eeuw. Met het nieuwe en functionele vormingscentrum in Wommelgem, onder cursisten kortweg VIK-Huis genoemd, werd niet alleen geïnvesteerd in een fris gebouw, informatica, PC- en trainingslokalen allerhande, maar ook en vooral in mensen met een nieuwe visie op "leren leren". Docenten werden zorgvuldig gekozen uit de industrie, maar ook uit het professorencorps van universiteiten en hogescholen. Om het belang van vorming en permanente opleiding te onderstrepen, citeren we Lic. Leon Vliegen, Country HR-manager bij Borealis en verkozen tot HR-manager van het Jaar 2003: "Ik merk in de bedrijfswereld een positieve tendens, maar helaas zijn er nog veel bedrijven die het belang van opleiding onvoldoende inschatten. Investeren in opleiding rendeert nochtans op velerlei manieren: 1. omdat het de competentie van de werknemers verhoogt en bijgevolg de resultaten van het bedrijf zal verbeteren; 2. omdat het belonend werkt voor mensen. De meeste werknemers appreciëren ten zeerste dat een organisatie hen de mogelijkheden biedt om zich te ontwikkelen en verder te groeien. Vorming en opleiding zijn dus belangrijke elementen voor een bedrijf dat zich als aantrekkelijke werkgever wil profileren." Een stelling die volledig aansluit bij de filosofie van de Vlaamse Ingenieurskamer. Ter ondersteuning: in het jaar 2004 zal het vormingscentrum van de VIK de ste mandag realiseren. Welke cursist mogen we in de bloemen zetten? "Vorming en opleiding zijn belangrijke elementen voor een bedrijf dat zich als aantrekkelijke werkgever wilprofileren." Lic. Leon Vliegen HR-manager van het Jaar 2003 Fellow in Informatietechnologie Eén van de meest succesvolle opleidingsprogramma s is de Master in Informatietechnologie, die dit jaar voor de 12de keer zal worden georganiseerd in samenwerking met de Katholieke Hogeschool Kempen. In het academiejaar zal deze cursus lopen onder de naam Fellow in Informatietechnologie, een naamsverandering die geenszins een kwaliteitsverandering inhoudt, maar het logische gevolg is van het invoeren van de graad Master aan universiteiten en hogescholen. De titel Fellow werd overigens door de VIK gepatenteerd als Masterclass VIK Certified. De opleiding in informatietechnologie was van meet af aan een schot in de roos. En al is de informatietechnologie in al die jaren sterk geëvolueerd, het programma heeft gelijke tred gehouden en beantwoordt aan een reële behoefte in het bedrijfsleven. Elk bedrijf heeft mensen nodig met een brede kennis van informaticatechnologie op hoog niveau. De kwaliteit van de opleiding wordt nauwgezet bewaakt door de programmacommissie die de snelle evolutie op de voet volgt. Een trio van industrieel ingenieurs, Bruno Van de Velde, Peter Van Beek en Frank Hofman, weet er elk jaar opnieuw door hun inzet en bezieling een succes van te maken. Een belangrijke medespeler in dit opleidingsprogramma is de KH Kempen. Met meer dan studenten is KHK de grootste hogeschool in de associatie KU Leuven. De campus in Geel is het centrum van het hogeschool informatie netwerk. Het eigen netwerk (één gigabit interne snelheid) werd uitgerust met een glasvezelbackbone en met de allermodernste netwerkcomponenten. Tevens is het netwerk aangesloten op het nationale wetenschappelijke netwerk, Belnet. Deze infrastructuur en de competenties die daarbij horen, maken van de KHK een sterke partner in elke opleidingsbehoefte. Door de bundeling van hun comple- 10 I-mag - MEI 2004

11 Vorming mentaire knowhow hebben de Vlaamse Ingenieurskamer en de Katholieke Hogeschool Kempen een fel gewaardeerde inspanning geleverd om aan de noden van het bedrijfsleven tegemoet te komen. Het programma loopt over één jaar en start weer op 17 september In de cursussen komen ondermeer hardware platformen, operating systems, databases, software ontwikkeling, data-communicatie, netwerken, toepassingen en beheersaspecten aan bod. Deze Fellow richt zich enerzijds tot managers, projectmanagers en kaderleden die een globaal beeld van de beschikbare informatietechnologieën en systemen nastreven, en anderzijds tot ervaren informatici die vanuit hun specifieke vakkennis en ervaring tot een breder overzicht wensen te komen om hun activiteiten te kunnen verruimen of door te groeien naar een managementfunctie. De kandidaten-cursisten dienen een diploma te hebben van academisch niveau en/of dienen het bewijs voor te leggen van voldoende ervaring in het bedrijfsleven. "De scholingsgraad is één van de belangrijkste elementen bij het behalen van een hoge productiviteitsgraad." Mevr. Hilde Smets Kamer van Handel & Nijverheid Limburg In het jaar 2004 zal het VIK-vormingscentrum de ste mandag realiseren. Welke cursist mogen we in de bloemen zetten? Nog meer Fellows Er is nog meer nieuws van het VIK-Vorming front. Reeds meerdere jaren heeft de VIK cursussen over Productiviteitsverbeterende Technieken in haar aanbod. De cursussen handelden over Bedrijfskunde, Methodestudie, Procesanalyse, SMED, Continu Verbeteren, Kaizen van Dewing tot PDCA, Value Analysis, Product Engineering, Performance Measurement Deze cursussen zullen vanaf het najaar 2004 gebundeld worden tot een modulair samengesteld expert-programma Fellow in Industrial Engineering. Om het belang van deze opleiding te schetsen, citeren we mevr. Hilde Smets van de Kamer van Handel & Nijverheid Limburg: "De scholingsgraad is één van de belangrijkste elementen bij het behalen van een hoge productiviteitsgraad. Er zijn ons vele gevallen bekend van bedrijven die door het sleutelen aan werkmethodes en werkvloercommunicatie op een competitieve koers zijn gebleven." Meer nieuws in een volgende uitgave. Ing. Jan WINTEN DIENSTAANBIEDINGEN VOORTAAN OP Om onze service te verbeteren, verhuist de rubriek Ingenieurs bieden hun diensten aan naar de website Dit stelt ons in staat sneller op de bal te spelen en de rubriek dagelijks te actualiseren en te updaten. Stippen we ook aan dat tal van industrieel ingenieurs die van deze dienst gebruik hebben gemaakt, op deze manier een nieuwe job hebben gevonden. Bent u als industrieel ingenieur op zoek naar een nieuwe uitdaging? Bent u als bedrijf op zoek naar een geschikte kandidaat? Surf naar of bel naar de VIK: Wenst u als bedrijfslid uw vacature GRATIS te laten opnemen op de VIK-website? Surf dan naar nieuwe vacature en vul het formulier in. Uw vacature zal gedurende 1 maand op de website blijven staan. Voor meer informatie over andere mogelijkheden om te adverteren op contacteer de VIK op tel: MEI I-mag 11

12 Vorming Cursusoverzicht voorjaar 2004 vanaf mei 2004 TECHNOLOGIE Onderhoud Onderhoudskunde en management 5D*A Projectbeheer Projectplanning en management voor gevorderden 2D*A Bouwkunde Wetgeving van 25/01/2001 betreffende de mobiele bouwplaatsen 4A*A Bekistingen en zichtbeton 4A*A Bruggenbouw 4A*A Kaaimuren en aanlegsteigers 3A*A Energie - Koeltechnieken Koeltechniek 10A*G Klimatisatie van gebouwen 5D*G EMC/EMI 3V*A Mechanica Flensverbindingen 3V*A Voeding - Biotechnologie Basisbeginselen van de biotechnologie 3A*A HACCP 2N*A Technisch commercieel - Verkoop De winnende offerte 1D*A Consultative selling 3D*A SOCIALE EN PERSOONLIJKE VAARDIGHEDEN Leidinggeven De kunst om te "motiveren" en te "leiden" 3D*G Persoonlijke Effectiviteit Ontwikkelen van Emotionele Intelligentie en positieve stresshantering 4N*A Team Coachen van medewerkers 4A*A BEDRIJFSKUNDE Beheer van gebouwen Facility Management 6A*A Lage energiegebouwen 2N*A Kwaliteit 6 Sigma: gestructureerd en fundamenteel problemen aanpakken 4A*A = Nieuwe cursus XD* = Dag XN* = Namiddag XA* = Avond X = aantal sessies *A = Antwerpen *G = Gent *H = Hasselt Productie en Logistiek Voorraadbeheer ( Module MLM) 8A*A Milieu Opstart en onderhoud van een bedrijfsafvalstoffenpark 1A*A Lichte afwijkingen in data en uren zijn steeds mogelijk. Meer info op Contact: VIK-secretariaat, Noël Aelbrecht, tel , fax: , 12 I-mag - MEI 2004

13 Vorming AANVULLENDE VORMING MILIEUCOÖRDINATOR A & B De VIK en het De Nayer Instituut slaan de handen opnieuw in elkaar voor het programma "Aanvullende vorming Milieucoördinator - niveau A en B" op basis van de wettelijke bepalingen terzake. De cursus start op 17 september 2004 en loopt tot juni 2005 met een eindwerkverdediging begin september Diverse modules (milieuzorg, bodemsanering, lucht, water,...) worden opengesteld voor andere geïnteresseerden. Na het volgen van de volledige cursus en het slagen in examens en eindwerk verkrijgt men het certificaat niveau A of B. De cursus werd door de Vlaamse Milieuoverheid erkend onder nummer ERK/CUR/10-V. Na het volgen van een module verkrijgt men een attest in het kader van permanente vorming. Vraag een uitgebreide folder met alle praktische informatie bij: VIK, Ria Brughmans, tel of MEI I-mag 13

14 Vorming Symposium Asset management De link tussen maintenance en productie donderdag 27 mei 2004 Asset management helpt tot een snellere terugbetaling van de investeringen en een verlaging van de exploitatiekosten. De betrouwbaarheid van de installaties wordt bepaald door hun beschikbaarheid, de capaciteit en kwaliteit alsook de informatie via de instrumentatie. Uiteraard heeft alles zijn prijs en het is aan u om de juiste balans te vinden tussen beschikbaarheid en de nodige kosten om dit te realiseren. Bedrijven kijken niet alleen naar de onderhoudskosten. Zij moeten ook de totale kosten evalueren (cost of ownership). Onderhoud en productie zijn er slechts een onderdeeltje van. Hoe je dit kan benaderen of aanpakken lichten wij u tijdens dit symposium toe. DOELPUBLIEK Onderhoudsmanagers, productiemanagers, general managers, engineering. PROGRAMMA 08u30: Ontvangst, uitdelen documenten. 09u15: Inleiding door dagvoorzitter, Eddy Van Hees, Studiegroep Regeltechniek. 09u25: Diagnostics and asset management, Hans Beerling, Shell Global Solutions International. 10u10: Asset Management. Een "top down" benadering, Guido Verrept, ABB. 10u55: Koffiepauze. 11u20: Instrument Management Solutions (IMS) De juiste balans in onderhoud, Rinus van Kasteren, E&H. 12u05: Lunch. 13u30: "Asset Portal": een toegevoegde waarde voor productie en onderhoud, Willy Vinckx, Emerson. 14u20: Asset Management with Foundation Fieldbus technologie, George Mooney, Shell Global Solutions International. 15u10: Vraagstelling. 15u30: Einde symposium. Plaats: VIK-huis, Herentalsebaan 643, Wommelgem Datum: donderdag 27 mei 2004 Kostprijs: (excl. BTW): 240 EUR voor leden Bemas, VIK, NIRIA, vzw.bachelor.be; 270 EUR voor niet-leden; 90 EUR voor leraars/studenten leden Bemas, VIK, NIRIA, vzw.bachelor.be; 120 EUR voor leraars/studenten niet-lid. Info: een uitgebreide folder kan bekomen worden op het VIKsecretariaat: Ria Brughmans - tel OVERZICHT VIK-Masters vr Aanvullende vorming Milieucoördinator, 6de promotie Niveau A & B, Sint-Katelijne-Waver NIEUW vr Fellow in Informatietechnologie (Masterclass VIK Certified ), 12de promotie vr Master in Bouwmanagement, 11de promotie di Master in Productie-Automatisering, 7de promotie za Master in Communicatie & Security Technologie, 7de promotie vr Master in Integraal Onderhoudsmanagement, 7de promotie najaar 2004 Fellow in Technisch Commerciële Skills (Masterclass VIK Certified ) najaar 2004 Fellow in Industrial Engineering (Masterclass VIK Certified ) 14 I-mag - MEI 2004

15

16 INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ Dokter Paul Vosselaar. In de vroegere woning van wijlen dr. Paul Janssen is het Center for Molecular Design (CMD) van Janssen Pharmaceutica gevestigd. Dr. Ing. Paul Lewi is de mentor en vice-president van het Center dat in 1995 werd opgericht om onderzoek te doen naar geneesmiddelen tegen AIDS, griep, tuberculose en psychische stoornissen. Het bijzondere van dit onderzoekscentrum is "dat het geen labo stricto sensu, maar eerder een virtuele organisatie is, die uitsluitend gebruik maakt van elektronische machines en grijze hersencellen", aldus Paul Lewi. Het CMD was het troetelkind van dr. Paul Janssen. Iedere dag en dit tot de laatste dag van zijn leven kwam hij er een kijkje nemen om de vinger op de pols te leggen. "Is er iets nieuws vandaag?" Paul Lewi (42 jaar dienst bij Janssen Pharmaceutica!) getuigt over een uitzonderlijk man die een grote bijdrage heeft geleverd in de gezondheidszorg wereldwijd. DE GEEST VAN DE PIONIERS Van onze redacteur "Is er iets nieuws vandaag?" Er ging geen dag voorbij zonder dat dr. Paul Janssen zijn naaste medewerkers ondervroeg over de stand van zaken in het onderzoek. Het was geen retorische vraag. Er werd ook een antwoord verwacht. "Heb je iets nieuws gelezen, iets opgevangen, iets gevonden?" Dr. Paul, zoals hij in het bedrijf genoemd werd en nog steeds genoemd wordt, had zijn eigen managementstijl ontwikkeld die heel bijzonder was en het succes verklaart dat Janssen Pharmaceutica gekend heeft en kent. Iedere ochtend werd hij thuis door dr. Ing. Paul Lewi opgepikt en maakten ze samen een boswandeling: dokter Paul en ingenieur Paul. Tijdens die wandelingen werd er gepraat over het bedrijf, over het onderzoek, over informatica, over filosofie en maatschappij. > Is er iets nieuws vandaag? "O wee, degene die geen antwoord had op die vraag. Dat werd één keer getolereerd, misschien zelfs twee keer, maar geen drie keer. Je moest niet bij dr. Paul afkomen met het antwoord: "Neen, geen nieuws vandaag". Het ergste wat je kon overkomen, was dat je niets meer gevraagd werd. Dan wist je hoe laat het was. Het was zijn manier om zijn medewerkers scherp van geest te houden, uit te dagen om met eigen ideeën, projecten, plannen voor de dag te komen. Hij schonk heel veel vertrouwen aan zijn medewerkers, maar had ook een kritische benadering. Ieder idee werd kritisch getoetst, alle implicaties werden onderzocht, alle voor- en nadelen afgewogen." 1400 RESEARCHERS > Het Center for Molecular Design was het paradepaardje van dr. Paul. Inzake research is het CMD slechts het topje van een gigantische organisatie. "Zo kan je het wel stellen. In Beerse werken meer dan researchers, dat betekent één derde van het totaal aantal onderzoekers binnen het wereldconcern Johnson & Johnson. Janssen Pharma- 16 I-mag - MEI 2004

17 en ingenieur Paul ceutica is niet alleen de grootste farmaceutische poot van Johnson & Johnson maar heeft ook J & J groot gemaakt. Vorig jaar heeft Janssen Pharmaceutica 865 miljoen euro geïnvesteerd in research. "Het bedrag dat Janssen Pharmaceutica jaarlijks investeert in research is hoger dan het totale investeringsbudget van de Vlaamse Gemeenschap." - Ing Paul Lewi Dat is het grootste researchbedrag dat ooit in België door een bedrijf werd geïnvesteerd. Minister-president Bart Somers merkte tijdens een bezoek aan ons bedrijf op dat dit bedrag hoger is dan het totale investeringsbudget van de Vlaamse Gemeenschap. Deze 865 miljoen euro betekent één vierde van de totale researchinvestering in Vlaanderen. Bovendien wordt dit gerealiseerd zonder één euro overheidssteun. Dr. Paul is steeds van het principe geweest dat een bedrijf zelf in research moet investeren, zonder steun van buitenaf. Vijftig jaar geleden is hij begonnen met de inkomsten van royalty s te investeren in zijn bedrijf en dat gebeurt vandaag nog." > Janssen Pharmaceutica heeft ook heel wat verwezenlijkt op gebied van research. "En daar zijn we fier op. In 50 jaar werden 77 originele geneesmiddelen ontwikkeld, dit is een absoluut wereldrecord. Vijf van deze producten kwamen op de lijst van essentiële geneesmiddelen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Janssen Pharmaceutica heeft revolutionaire bijdragen geleverd inzake bestrijding van parasitaire ziekten, worm- en schimmelziekten, diarree, allergieën, pijn, schizofrenie, plant- en diergeneeskunde, materiaalbescherming en nog een hele lange lijst van ziekten. Het aantal mensen dat hun leven of hun levenskwaliteit te danken heeft aan de geneesmiddelen die hier ontwikkeld werden, is niet te schatten. Dat loopt in de honderden miljoenen." > Kwam dr. Paul niet in aanmerking voor een Nobelprijs? "Hij is vele jaren genomineerd geweest, maar heeft de prijs nooit behaald. Waarschijnlijk omdat hij geen aanmoedigingsprijs meer nodig had. Naar de geest heeft hij die prijs zeker verdiend. Vele Nobelprijswinnaars waren ook vriend aan huis bij dr. Paul. Met sommigen heeft hij zelfs schaak gespeeld. "Als mensen goed kunnen schaken, kunnen ze ook goed met wetenschappen om", zei hij altijd. Dr. Paul was zelf een uitstekend schaker. En al heeft hij geen Nobelprijs gewonnen, "Als mensen goed kunnen schaken, kunnen ze ook goed met wetenschappen om." - dr. Paul Janssen dan werd hij wel 22 maal gelauwerd als doctor honoris causa, in verschillende landen van Europa, maar ook in China, Zuid-Afrika, Canada en de Verenigde Staten. Het is uitzonderlijk dat een wetenschapper wereldwijd onderscheidingen ontvangt voor een brede waaier van wetenschappelijke disciplines. Hij ontving zijn eredoctoraten niet alleen in de geneeskunde, maar ook in de natuurwetenschappen, de diergeneeskunde, de wetenschappen in het algemeen, de farmacie en zelfs de filosofie. Op een unieke wijze verenigde hij de eigenschappen van de chemicus, de farmacoloog en de medicus in één persoon." DE EERSTE COMPUTER > Hoe bent u als industrieel ingenieur bij Janssen Pharmaceutica terecht gekomen? "Na mijn humaniorastudies in het Jezuïetencollege heb ik twee jaar in het Institut Gramme in Luik gestudeerd. Kernenergie leek me echter interessanter dan de zware siderurgie. De eerste tekenen van verval waren zichtbaar in de staalnijverheid. Later is het een industrieel kerkhof geworden. Zo ben ik overgestapt naar de School voor Kernenergie in Mol, waar ik afstudeerde als technisch ingenieur scheikunde. Ik wou vooral research doen en deed mijn stage in de farmafabriek van de vader van dr. Paul. Ik was nogal leergierig en ging vervolgens wiskunde studeren aan de KUL. Na mijn kandidaturen kwam dr. Paul naar me toe. "Waarom hou je toch niet op met studeren?", vroeg hij. "Kom toch bij ons werken, dat is veel interessanter." Zo ben ik in 1962 begonnen toen het researchcentrum van Janssen nog embryonaal was. Ik kreeg de opdracht om mathematische analyses van het hart- en bloedvatensysteem op te stellen." > Hoe bent u verder doorgegroeid in het bedrijf? "Wel, het is eerder toevallig gelopen. In 1966 kwam dr. Paul naar me toe met een voorstel. "Ik heb iets nieuw voor u", zei hij. Hij had een computer gekocht bij IBM, een mastodont van een bak. We hadden een astronoom in dienst die we programmeur noemden en het voltallige personeel mocht het nieuwe apparaat achter glas bekijken. Dr. Paul vroeg me of ik dat ding wilde bedienen om de fabricageprocessen te automatiseren. Het was een IBM 1800 process control computer, de enige op dat moment in Vlaanderen. Dr. Paul was gefascineerd door de computer die hij een elektronische gesprekspartner noemde. Hij zag de mogelijkheden van de computer om het werk van de laboranten MEI I-mag 17

18 INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ te vergemakkelijken door gegevens te capteren, statistieken te verwerken Voor hem was dit als een wetenschappelijk schaakspel." > Betekende de intrede van de computer een grote verandering binnen het bedrijf? "Jazeker. Rond die computer werd een heel team samengesteld van technisch ingenieurs die later stuk voor stuk doorgegroeid zijn naar de hoge managementfuncties. Het waren heroïsche pioniersjaren. Nachten dat wij hebben doorgewerkt om programma s te schrijven! Het was totaal vernieuwend en fascinerend. In die pioniersjaren bestond Janssen Pharmaceutica uit technisch (later industrieel) ingenieurs uit verschillende studierichtingen en één dokter, dr. Paul. Hij had een voorliefde voor technisch ingenieurs omdat die van alle markten thuis zijn. Ze hebben kennis opgedaan over scheikundige materie, computeraangelegenheden, biologie, zijn zowel theoretisch als praktisch geschoold, leergierig van nature en hebben een polyvalente vorming genoten, wat hen in staat stelt zich goed te ontplooien in een soepele omgeving. Zo ontstond in het bedrijf op een natuurlijke wijze een zeer horizontale structuur waarin vele talenten zich hebben weten te ontbolsteren." DOCTORAAT >Toch bent u uiteindelijk nog verder gaan studeren. "Wiskunde was mijn eerste liefde. Doctoreren was voor mij een mogelijkheid om het pionierswerk binnen het bedrijf tot een standaard in de wetenschap te verheffen. Dr. Paul heeft mijn doctoraat sterk aangemoedigd. Aan de faculteit Farmaceutische Wetenschappen van de VUB heb ik een doctoraal proefschrift afgelegd over de Toepassingen van wiskundige statistische methodes op biologische gegevens. Sinds enige tijd ben ik daar aangesteld als gastprofessor voor het vak Drug Design." > Van dat ogenblik af was er een tweede dr. Paul in het bedrijf. Ing. Paul en dr. Paul in het virtuele labo "In die pioniersjaren bestond Janssen Pharmaceutica uit industrieel - toen nog technisch - ingenieurs uit verschillende studierichtingen en één dokter, dr. Paul." "Neen (lacht). Niemand in het bedrijf wordt met zijn titel aangesproken, behalve dr. Paul. En steeds met de voornaam. Dr. Paul was in de eerste plaats geneesheer, en dat is belangrijk voor zijn visie op het bedrijf. Hij was heel mensgericht. Daarom richtte hij zich op het produceren van geneesmiddelen die nuttig zijn voor de geneeskunde en de mensheid en waarvoor hij met zijn medewerkers de competentie in huis had. Hij wou in de eerste plaats geneesmiddelen ontwikkelen die het verschil maken voor de patiënt, voor de arts, voor de wereldgezondheid. Denken we maar aan de ontwikkeling van de eerste synthetische middelen tegen diarree, van neuroleptica voor de behandeling van schizofrenie, van analgetica ter vervanging van chloroform bij zware operaties. Wist u dat in vroegere tijden 2 procent van de patiënten overleden door het gebruik van chloroform bij zware operaties?" VOORLOPER > Was dr. Paul een ziener? "Hij was een voorloper op vele terreinen. Niet alleen op vlak van research, waar we wereldniveau hebben gehaald. Ook zijn concept van organisatie was baanbrekend. Vertrouwen was voor hem de basis in zijn relatie met zijn medewerkers. "Dr. Paul wou in de eerste plaats geneesmiddelen ontwikkelen die het verschil maken voor de patiënt, voor de arts, voor de wereldgezondheid." Dat houdt ook in dat een breuk in het vertrouwen fataal was. Vele medewerkers hebben ongekende mogelijkheden gekregen om zich te ontwikkelen. Het bedrijf werd gestuwd door een groep technisch 18 I-mag - MEI 2004

19 DE GEEST VAN DE PIONIERS contractlabo s of universiteiten uit ons land, maar ook uit Nederland, Tsjechië, Polen, de Baltische staten, de V.S. en Rusland." en industrieel ingenieurs chemie, ook vrouwelijke, waarvan velen zich onder zijn leiding hebben ontwikkeld tot specialisten van wereldformaat. Hij is erin geslaagd een kruisbestuiving te doen ontstaan binnen zijn bedrijf tussen industrieel ingenieurs, bio-ingenieurs, farmacologen, informatici, dierenartsen. Wij hebben als eersten de computer in het onderzoek ingevoerd. Hij had vooral de feeling om aan te voelen wat belangrijk was en wat niet. Zo was het bedrijf één van de eersten om met China samen te werken, idem voor Japan. Hij had ook een feeling voor het herkennen van ondernemingsmogelijkheden." > Een middel vinden tegen AIDS was een grote droom van dr. Paul. Blijft dat de ambitie van het bedrijf? "Sedert de opkomst van AIDS hebben we inderdaad baanbrekend werk verricht op het vlak van AIDS-bestrijding. Het was de grote droom van dr. Paul. We hebben een nieuwe klasse van AIDS-producten ontwikkeld waarvan er drie in verschillende fazen van klinisch onderzoek zijn. Het blijft onze droom en uitdaging om binnen een aantal jaren geneesmiddelen te ontwikkelen voor de behandeling van AIDSpatiënten en voor de preventie van AIDS. Een AIDS-vaccin is echter de eerste tien jaar niet in zicht." > Een belangrijke verwezenlijking in het teken van het onderzoek, was de oprichting van het Center for Molecular Design. "In 1995 vroeg dr. Paul me om hem te helpen bij de oprichting van dit onderzoekscentrum in het huis waar hij 20 jaar met zijn familie gewoond heeft. Met een kleine ploeg van wetenschappers wordt hier gewerkt aan de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen in samenwerking met MENTOR > Het plotse overlijden van dr. Paul in november 2003 moet een grote schok geweest zijn. Hoe vangt het bedrijf de afwezigheid van haar mentor op? "Vanzelfsprekend was het een grote schok. Door het overlijden van dr. Paul verloor het bedrijf niet alleen haar mentor maar ook een groot mens. We hebben het gevoel dat het bedrijf verder functioneert alsof dr. Paul nog onder ons is. Hij heeft zo n sterke stempel gedrukt op deze organisatie en zo n sterke groep competente mensen samengebracht, dat alles verder loopt zoals tevoren. En als zich een probleem voordoet, maken we steeds de bedenking: hoe zou dr. Paul dit opgelost hebben?" Henk VAN NIEUWENHOVE MEI I-mag 19

20 INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ Karel Huysmans, voorzitter van uitzendplatform Ex-Change Adviseren betekent je eigen ABC tot op het bot uitbenen Wilrijk. Ex-Change is het ongebonden en overkoepelende uitzendplatform voor experts dat het lokaal ondernemerschap in derdewereldlanden wil aanmoedigen. Het platform zendt experts uit die hun kennis en ervaring belangeloos ten dienste stellen. Opgericht eind 2001, heeft Ex-Change inmiddels een 40-tal succesvolle missies achter de rug en er staan even veel projecten in de steigers. Aangezien van de experts kennis en expertise verwacht wordt op het vlak van techniek en management, is Ex-Change gesneden brood voor ingenieurs. Verscheidene industrieel ingenieurs hebben reeds een missie tot een goed einde gebracht in Afrika en Latijns-Amerika. Nieuwe kandidaten voor een origineel en waardevol avontuur kunnen zich aanmelden in Wilrijk, waar de hoofdzetel van Ex-Change gevestigd is. Initiatiefnemer en bezieler van dit uitzendplatform is Karel Huysmans, een merkwaardig man die de lijnen heeft uitgetekend in verschillende domeinen van de industrie, niet in het minst in de mediasector. Een portret. Koen Fasseur Van onze redacteur Als mediatopman heeft Karel Huysmans (59) kennis gemaakt met het Nederlandse uitzendplatform Programma Uitzending Managers (PUM). Omwille van zijn expertise en talenkennis werd hij uitgestuurd naar tal van landen Ethiopië, Zimbabwe, Benin, Togo, Roemenië om lokale projecten op de rails te zetten en te begeleiden. Karel Huysmans kreeg de smaak te pakken en werd steeds meer gesolliciteerd door de Nederlandse organisatie. Het feit dat PUM vaak een beroep doet op Vlaamse experts, vooral vanwege hun kennis van het Frans, deed de idee groeien om in Vlaanderen een gelijkaardige organisatie op touw te zetten. Met het dynamisme, hem kenmerkend, zette Karel Huysmans zijn schouders onder het initiatief, zocht de nodige sponsors en steun bij de overheid om een minimale structuur uit te bouwen. Vandaag beschikt Ex-Change over een databank van enkele honderden experts in alle vakgebieden en kan een 100-tal missies op jaarbasis tot stand brengen. Een opmerkelijk succes, dat in grote mate te danken is aan de gedrevenheid van voorzitter Karel Huysmans en zijn medewerkster Mieke Winne, die het hoofdkwartier bemant. Ex-Change wordt gesteund door Vlaams minister van Economie, Patricia Ceysens, en CDE (EU) voor zijn werkingsmiddelen. "En niet te vergeten: de inzet van de stichtende leden, VIK, Kauri, SCV, Incofin én de vele vrijwilligers die hun steentje bijdragen hier te lande", voegt Karel Huysmans eraan toe. > Ex-Change is op twee jaar tijd uitgegroeid tot een begrip. Hoe verklaart u dit merkwaardig succes? "Het bewijst dat ondernemers ook een hart hebben en bereid zijn zich daadwerkelijk in te zetten voor een project. Ons succes is ook te verklaren door de originele aanpak die op korte termijn tot zichtbare resultaten leidt. De projecten die worden ingediend worden eerst door de kam gehaald en geëvalueerd op hun haalbaarheid. We focussen op kleine bedrijven KMO s zeg maar die met een spe- 20 I-mag - MEI 2004

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak MEMORANDUM voor het beleid op politiek en academisch vlak Academiseren? Laat het ons dadelijk goed doen! VIK-memorandum voor het beleid op politiek en academisch vlak. - 2 - De graad en het diploma van

Nadere informatie

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen.

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen. VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

VIK partner in uw carrière. Engineering the future. Verdien ik wel genoeg?

VIK partner in uw carrière. Engineering the future. Verdien ik wel genoeg? VIK partner in uw carrière Engineering the future Verdien ik wel genoeg? Vlaamse ingenieurskamer VIK vzw Onze Missie: non profit service organisatie voor Ingenieurs en Bedrijven Onze Doelstellingen: Belangenbehartiging

Nadere informatie

Master in de ingenieurswetenschappen:

Master in de ingenieurswetenschappen: Master in de ingenieurswetenschappen: biomedische technologie Faculteit Ingenieurswetenschappen De voorbije eeuw is de geneeskunde enorm geëvolueerd. De sterke technologische vooruitgang heeft hierbij

Nadere informatie

Jongeren ten opzichte van hun eerste job 15-09-2008

Jongeren ten opzichte van hun eerste job 15-09-2008 Jongeren ten opzichte van hun eerste job Samenvatting 15-09-2008 van de resultaten a Market Probe division Doelstelling van het onderzoek 2 3 Kennis over de jongeren ten aanzien van het einde van hun studies

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

Fiche 3: tewerkstelling

Fiche 3: tewerkstelling ECONOMISCHE POSITIONERING VAN DE FARMACEUTISCHE INDUSTRIE Fiche 3: tewerkstelling In de sector werken meer dan 29.400 personen; het volume van de tewerkstelling stijgt met een constant ritme van 3,7 %,

Nadere informatie

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes:

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes: ZER Informatica Resultaten programma-evaluatie Programma-evaluatie 5 enquêtes: - Overgang secundair onderwijs universiteit - Studenten die niet aan examens deelnamen / met hun opleiding stopten - Evaluatie

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES

INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je alle informatie vinden die je nodig hebt. Wat moet je doen? 1. Lees de instructie op blad 2. 2.

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

Postgraduaat in het Informaticamanagement

Postgraduaat in het Informaticamanagement Bijblijven & mee evolueren door permanente vorming bij de Hogeschool-Universiteit Brussel Postgraduaat in het Informaticamanagement Academiejaar 2008-2009 Groepscentrum Permanente Vorming Waarom kiezen

Nadere informatie

Bios2 Thema in de kijker Personeel in de bibliotheek

Bios2 Thema in de kijker Personeel in de bibliotheek Bios2 Thema in de kijker Personeel in de bibliotheek Bios2 thema reeks Oktober 2014 Het agentschap Sociaal-Cultureel Werk voor Jeugd en Volwassenen verzamelt via de rapporteringstool Bios2 al geruime tijd

Nadere informatie

Tewerkstelling. pharma.be vzw asbl

Tewerkstelling. pharma.be vzw asbl Tewerkstelling In 2012e werkten in de sector meer dan 32.500 personen. Dat is 6,7 % van de totale tewerkstelling in de verwerkende industrie en 1,2 % van de totale tewerkstelling in de private sector.

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek ANTWERPEN t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Master in de journalistiek De master in de journalistiek vormt kritische journalisten die klaar zijn voor de arbeidsmarkt. De weloverwogen

Nadere informatie

POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS

POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS Innovate Create Design POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS Innovate, design & create Waarom kiezen voor dit postgraduaat? Je maakt op een unieke manier kennis met de industrie door middel

Nadere informatie

Curriculumhervorming (Master GO) Wat doet de apr. in de industrie? Contacten met de industrie versterken

Curriculumhervorming (Master GO) Wat doet de apr. in de industrie? Contacten met de industrie versterken Enquête Curriculumhervorming (Master GO) Wat doet de apr. in de industrie? Contacten met de industrie versterken Stage (Ind. Apr., Master GO) Projecten Farmaceutische Zorg Bedrijfsbezoeken Onderzoekswerk

Nadere informatie

Een beroepsgerichte opleiding, tijdens de werktijd, met behoud van loon,... Zeker iets voor jou!? verzorgende zorgkundige

Een beroepsgerichte opleiding, tijdens de werktijd, met behoud van loon,... Zeker iets voor jou!? verzorgende zorgkundige Een beroepsgerichte opleiding, tijdens de werktijd, met behoud van loon,... Zeker iets voor jou!? verzorgende zorgkundige Werk jij in een dienst thuiszorg van een gemeente of OMCW? Wil jij ook graag de

Nadere informatie

DE STRUCTUUR VAN HET HOGER ONDERWIJS

DE STRUCTUUR VAN HET HOGER ONDERWIJS Het hoger onderwijs in Vlaanderen kent twee soorten onderwijs: het hoger professioneel onderwijs en het academisch onderwijs. Je kan een opleiding volgen aan een hogeschool of aan een universiteit. Bron:

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Social profit is in volle groei. Welke uitdagingen brengt dit mee en hoe speelt u hierop in met uw personeelsbeleid?

Social profit is in volle groei. Welke uitdagingen brengt dit mee en hoe speelt u hierop in met uw personeelsbeleid? Social profit is in volle groei. Welke uitdagingen brengt dit mee en hoe speelt u hierop in met uw personeelsbeleid? Prof. Dr. Luc Dekeyser, Directeur Kenniscentrum SD Worx François Lombard, Consultant

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

het beroep van verpleegkundige krijgt meer dan

het beroep van verpleegkundige krijgt meer dan Misschien overweeg je verpleegkundige te worden. Omdat je dan écht met mensen bezig bent. Misschien vraag je je af, of het beroep van verpleegkundige echt aantrekkelijk is? Of het goed verdient? Of de

Nadere informatie

Mijn Startbaan Enquête 2009

Mijn Startbaan Enquête 2009 Mijn Startbaan Enquête 2009 Opzet van de enquête september 2009 promotie 2009 464 burgerlijk ir. s, 212 bio-ir. s 1510 industrieel ing. s 338 enquêtes werden teruggestuurd 335 enquêtes werden na kwaliteitscontrole

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

Een beroepsgerichte opleiding, tijdens de werktijd, met behoud van loon,... Zeker iets voor jou!? verzorgende

Een beroepsgerichte opleiding, tijdens de werktijd, met behoud van loon,... Zeker iets voor jou!? verzorgende Een beroepsgerichte opleiding, tijdens de werktijd, met behoud van loon,... Zeker iets voor jou!? verzorgende Werk jij in een dienst thuiszorg van een gemeente of OMCW? Wil jij ook graag de opleiding verzorgende

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Benchmark uw. productielogistiek. Productiebedrijven in Vlaanderen. met uitsterven bedreigd. springlevend

Benchmark uw. productielogistiek. Productiebedrijven in Vlaanderen. met uitsterven bedreigd. springlevend Iedere ochtend in Afrika ontwaakt een leeuw met de wetenschap dat hij sneller moet lopen dan de traagste gazelle Productiebedrijven in Vlaanderen met uitsterven bedreigd springlevend of? Benchmark uw productielogistiek

Nadere informatie

Resultaten van een bevraging bij de apothekers afgestudeerd aan de K.U.Leuven in de periode 1970 1999

Resultaten van een bevraging bij de apothekers afgestudeerd aan de K.U.Leuven in de periode 1970 1999 Resultaten van een bevraging bij de apothekers afgestudeerd aan de K.U.Leuven in de periode 1970 1999 In de periode december 1999 februari 2000 organiseerde de faculteit Farmaceutische Wetenschappen in

Nadere informatie

Interuniversitaire. Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde

Interuniversitaire. Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde Interuniversitaire Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde Inleiding De GSO-er (geneesheer-specialist in opleiding) in de Arbeidsgeneeskunde moet 2 jaar stage doen in een erkende stagedienst onder de begeleiding

Nadere informatie

ELEKTROMECHANICA HBO5. Situering HBO5. Situering HBO5. Dagopleiding HBO5 EM: Avondopleiding HBO5 EM: Nieuwe dagopleiding. Uniek in Vlaanderen

ELEKTROMECHANICA HBO5. Situering HBO5. Situering HBO5. Dagopleiding HBO5 EM: Avondopleiding HBO5 EM: Nieuwe dagopleiding. Uniek in Vlaanderen Nieuwe dagopleiding sinds 01 01 Uniek in Vlaanderen Thomas More Kempen, Geel EM HBO5 luc.moonen@hik.be 1 Dagopleiding ook ism VDAB (OKOT-trajecten) Campus Geel Meer info: luc.moonen@hik.be ELEKTROMECHANICA

Nadere informatie

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... STAP : WAT KAN IK? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Coach Profession Profile

Coach Profession Profile Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Coach Profession Profile AUTEUR PROF. DR. HELMUT DIGEL / PROF. DR. ANSGAR THIEL VERTALING PUT K. INSTITUUT Katholieke Universiteit

Nadere informatie

begeleider buitenschoolse kinderopvang begeleider kinderopvang Een beroepsgerichte opleiding, tijdens de werktijd, met behoud van loon,...

begeleider buitenschoolse kinderopvang begeleider kinderopvang Een beroepsgerichte opleiding, tijdens de werktijd, met behoud van loon,... Een beroepsgerichte opleiding, tijdens de werktijd, met behoud van loon,... Zeker iets voor jou!? begeleider buitenschoolse kinderopvang begeleider kinderopvang Werk jij in de kinderopvang? Wil jij ook

Nadere informatie

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming Postacademische opleiding Offshore windenergie 2015-2016 Permanente vorming Tegen 2020 wil België 13% van haar energie uit hernieuwbare energiebronnen halen. Windenergie speelt daarin een cruciale rol.

Nadere informatie

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming Postacademische opleiding Offshore windenergie 2015-2016 Permanente vorming Opleiding Deze opleiding biedt de mogelijkheid om je te verdiepen in de windenergie en kennis op te doen die specifiek is voor

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Gitaar. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs.

Proefhoofdstuk Gitaar. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs. Proefhoofdstuk Gitaar Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat 27, 3511 Brussel, Timmerhoutkaai 4, 1000 +32 3 292 33 30 Maak

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

INNOVEREND ONDERNEMEN

INNOVEREND ONDERNEMEN ACADEMISCH PROGRAMMA INTERUNIVERSITAIR POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS Innovate Create Design Geef de wereld van morgen mee vorm Het Postgraduaat Innoverend Ondernemen voor ingenieurs

Nadere informatie

Master in de seksuologie

Master in de seksuologie Master in de seksuologie Faculteit Geneeskunde Kiezen voor de opleiding seksuologie De seksuologie is een erg jonge wetenschap amper iets meer dan een eeuw oud, waarvan de ontwikkeling lang heeft geleden

Nadere informatie

2. Uit welke sectoren waren de werknemers afkomstig (procentueel) die opleidingscheques aanvroegen, respectievelijk in 2003, 2004, 2005, 2006?

2. Uit welke sectoren waren de werknemers afkomstig (procentueel) die opleidingscheques aanvroegen, respectievelijk in 2003, 2004, 2005, 2006? VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDER- WIJS EN VORMING Vraag nr. 95 van 7 februari 2007 van HILDE CREVITS

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be

many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be many lives blijf uw leven beleven ook tijdens uw pensioen pension plan www.axa.be Beleef verschillende levens in één leven Op een serene manier verschillende levens beleven in één leven vol ervaringen

Nadere informatie

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren BRUSSEL t Master in het tolken Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Is de jongere gestopt met studeren? Vul het formulier in a.u.b, onderteken het en stuur het dadelijk terug.

Is de jongere gestopt met studeren? Vul het formulier in a.u.b, onderteken het en stuur het dadelijk terug. Kinderbijslag na de leerplicht Studenten contact telefoon dossiernummer Als jongeren na de leerplicht studeren of een opleiding volgen, kan de kinderbijslag doorbetaald worden tot hun 25e. Om het recht

Nadere informatie

De Ingenieur. Passie voor techniek. Hét tweewekelijkse lijfblad van de Nederlandse ingenieurs. Oplage ruim 30.480 (HOI derde kwartaal 2008)

De Ingenieur. Passie voor techniek. Hét tweewekelijkse lijfblad van de Nederlandse ingenieurs. Oplage ruim 30.480 (HOI derde kwartaal 2008) De Ingenieur Passie voor techniek Hét tweewekelijkse lijfblad van de Nederlandse ingenieurs Oplage ruim 30.480 (HOI derde kwartaal 2008) 1x per jaar Werkgevers voor Ingenieurs, oplage 60.000 Onmisbaar

Nadere informatie

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Verder studer e n Zoek de zeven verschillen: bachelor en master Alles over bachelors en masters Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Beleidsdomein Onderwijs Vorming www.hogeronderwijsregister.be Awel,

Nadere informatie

Resultaten onderzoek Ingenieursbarometer 2014: Ingenieurs katalysator Belgische economie

Resultaten onderzoek Ingenieursbarometer 2014: Ingenieurs katalysator Belgische economie Resultaten onderzoek Ingenieursbarometer 2014: Ingenieurs katalysator Belgische economie Antwerpen, 18 maart 2014 - USG Engineering Professionals deed een grootschalig onderzoek bij meer dan 2.500 professionals,

Nadere informatie

Campus Dansaert Campus Jette 2011

Campus Dansaert Campus Jette 2011 Campus Dansaert Campus Jette 2011 Talenttraining www.erasmushogeschool.be partner in de Universitaire Associatie Brussel Talenttraining? Ben ik goed voorbereid op het hoger onderwijs? Wat boeit me? Waarin

Nadere informatie

Wat doen ingenieurs en wat verdienen ze ermee?

Wat doen ingenieurs en wat verdienen ze ermee? 8 Wat doen ingenieurs en wat verdienen ze ermee? 80 8 Wat doen ingenieurs en wat verdienen ze ermee? Arnaud Dupuy en Philip Marey Na hun afstuderen kunnen ingenieurs in verschillende soorten functies aan

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Spaans. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs.

Proefhoofdstuk Spaans. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs. Proefhoofdstuk Spaans www.centrumvoorafstandsonderwijs.be www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat

Nadere informatie

Talen en wetenschappen

Talen en wetenschappen Talen en Grieks- Industriële Latijn-moderne talen Latijn- Moderne talen-wiskunde Wetenschappen-wiskunde Techniek- Studieaanbod derde graad 1 Grieks Aardrijkskunde 1 2 Esthetica 1 0 Grieks 4 4 Biologie 2 1

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Spaans voor beginners. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be

Proefhoofdstuk Spaans voor beginners. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Proefhoofdstuk Spaans voor beginners www.centrumvoorafstandsonderwijs.be www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050

Nadere informatie

Het Huis der Talen. «Immersie onderwijs in de provincie Luik» Luik 10.06.2013. Agnes De Rivière

Het Huis der Talen. «Immersie onderwijs in de provincie Luik» Luik 10.06.2013. Agnes De Rivière Het Huis der Talen «Immersie onderwijs in de provincie Luik» Luik 10.06.2013 Agnes De Rivière Wie zijn wij? Opgericht in 2008 Platform Ondersteuning van de economische ontwikkeling in de regio. Promotie

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

STUDIEGIDS (v. 3.0) INLEIDING

STUDIEGIDS (v. 3.0) INLEIDING STUDIEGIDS (v. 3.0) DEZE STUDIEGIDS GEEFT EEN OVERZICHT VAN DE OPLEIDINGEN EN DE VOORWAARDEN. VANAF 2014 KUNNEN SOMMIGE COLLEGES VIA INTERNET GEVOLGD WORDEN. ANDERE COLLEGES VEREISEN DAT DE STUDENT DE

Nadere informatie

verzekering vrijwilligerswerk

verzekering vrijwilligerswerk verzekering vrijwilligerswerk Inleiding Vrijwilligerswerk is niet weg te denken uit onze samenleving. Het vult het werk van beroepskrachten perfect aan en het verhoogt de onderlinge solidariteit in de

Nadere informatie

Changes in employment in the pharmaceutical industry 31.745 30.729. 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011e

Changes in employment in the pharmaceutical industry 31.745 30.729. 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011e Tewerkstelling In 2011e werkten in de sector bijna 32.200 personen. Dat is 6,4 % van de totale tewerkstelling in de verwerkende industrie en 1,3 % van de totale tewerkstelling in de private sector. In

Nadere informatie

Lean Six Sigma Black Belt

Lean Six Sigma Black Belt POST- GRADUAAT Lean Six Sigma Black Belt Ben je geïnteresseerd in het verbeteren van bedrijfsprocessen? Wil je graag aan de slag met procesverbeteren binnen je bedrijf? Laat je onderdompelen in Lean Six

Nadere informatie

Buitengewone Algemene Vergadering BAPS vzw

Buitengewone Algemene Vergadering BAPS vzw Buitengewone Algemene Vergadering BAPS vzw 82 Verslag Algemene Vergadering BAPS vzw 83 Verslag Algemene Vergadering BAPS vzw 84 Winand Bijnens deelde mee dat er 3 soorten voorgestelde wijzigingen zijn:

Nadere informatie

O-.L-.Vrouw-Onbevlekt-Ontvangen Kontich-Kazerne

O-.L-.Vrouw-Onbevlekt-Ontvangen Kontich-Kazerne O-.L-.Vrouw-Onbevlekt-Ontvangen Kontich-Kazerne Mensen voor Mensen en Rouwzorg Mensen voor Mensen is een vrijwilligersorganisatie, werkzaam in de wijk Kontic-Kazerne (KOKA), die zich bekommert om de menselijke

Nadere informatie

Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen

Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen 7 Juli 2010 Stéphane THYS Coördinator Opzet van de presentatie Studenten in wetenschappelijke

Nadere informatie

Activiteitenverslag 2013

Activiteitenverslag 2013 Activiteitenverslag 213 Algemene Vergadering 6 juni 214 een initiatief van 1 Agenda Doelpubliek & bereik Activiteiten Coachen, Adviseren en Begeleiden Opleiding werknemers Zoekopdrachten Opleiding werkzoekenden

Nadere informatie

De Voorzitter Correspondent Onze referte Uw referte Datum sg@ibr-ire.be IVB/VY/sr 29 oktober 2014

De Voorzitter Correspondent Onze referte Uw referte Datum sg@ibr-ire.be IVB/VY/sr 29 oktober 2014 MEDEDELING (1) 2014/10 VAN HET INSTITUUT VAN DE BEDRIJFSREVISOREN De Voorzitter Correspondent Onze referte Uw referte Datum sg@ibr-ire.be IVB/VY/sr 29 oktober 2014 Geachte Confrater, Betreft: 1. Nazicht

Nadere informatie

Module 3. Hoe gebruik ik informatie op een correcte manier? www.thomasmore.be/bibliotheek

Module 3. Hoe gebruik ik informatie op een correcte manier? www.thomasmore.be/bibliotheek www.thomasmore.be/bibliotheek Module 3 Hoe gebruik ik informatie op een correcte manier? Gebaseerd op de tutorials informatievaardigheden van Bibliotheek Letteren - K.U.Leuven Hoe gebruik ik informatie

Nadere informatie

Selectiereglement: Afdelingshoofd ad interim bij het Agentschap voor Onderwijsdiensten (AGODI)

Selectiereglement: Afdelingshoofd ad interim bij het Agentschap voor Onderwijsdiensten (AGODI) Selectiereglement: Afdelingshoofd ad interim bij het Agentschap voor Onderwijsdiensten (AGODI) Afdeling Scholen Basisonderwijs, CLB en Deeltijds Kunstonderwijs Functiefamilie middenkader 1. Kandidatuurstelling

Nadere informatie

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS

Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Nieuwe resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje in ATLAS Op 4 juli 2012 presenteerde het ATLAS experiment een update van de actuele resultaten van de zoektocht naar het Higgs deeltje. Dat gebeurde

Nadere informatie

Hoe word je leraar aardrijkskunde, biologie, chemie, fysica, informatica of wiskunde?

Hoe word je leraar aardrijkskunde, biologie, chemie, fysica, informatica of wiskunde? Hoe word je leraar aardrijkskunde, biologie, chemie, fysica, informatica of wiskunde? FACULTEIT WETENSCHAPPEN SLO natuurwetenschappen, SLO wiskunde wet.kuleuven.be/studenten/slo Kies ik voor aardrijkskunde,

Nadere informatie

Bedrijfsjurist in Beweging

Bedrijfsjurist in Beweging Salary Survey editie 2014 Bedrijfsjurist in Beweging Profiel, lonen en trends 01 Executive summary Met 696 deelnemers is deze editie 2014 van de salary survey bij de bedrijfsjurist een succes. We noteerden

Nadere informatie

Niet familiale managers in het. familiebedrijf

Niet familiale managers in het. familiebedrijf Niet familiale was het bijzonder boeiend en actueel onderwerp van de 9de dag van het georganiseerd door IFB (Instituut voor het Familiebedrijf) en bezieler Prof. Jozef Lievens. Deze dag van het is dan

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

KVLV helpt vrouwen over de drempel naar beweging!

KVLV helpt vrouwen over de drempel naar beweging! 3 juni 2004 KVLV helpt vrouwen over de drempel naar beweging! IS ER POSITIEF NIEUWS? Recent interuniversitair onderzoek bij 12.000 Vlamingen tussen 10 en 75 jaar doet Minister Marino Keulen besluiten dat

Nadere informatie

Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je hierover alle informatie vinden die je nodig hebt.

Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je hierover alle informatie vinden die je nodig hebt. EEN OPLEIDING KIEZEN Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je hierover alle informatie vinden die je nodig hebt. Wat moet je doen? 1. Lees de instructie en de zoektips

Nadere informatie

BASISONDERWIJS Leerlingen. HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten. A Hoger beroepsonderwijs. B Hogescholen/universiteiten

BASISONDERWIJS Leerlingen. HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten. A Hoger beroepsonderwijs. B Hogescholen/universiteiten BASISONDERWIJS Leerlingen HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten A Hoger beroepsonderwijs 1 cursisten HBO5 verpleegkunde (1) 3 inschrijvingen in de specifieke lerarenopleiding van het volwassenenonderwijs

Nadere informatie

Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen

Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen Legal insight, inside Het Instituut voor bedrijfsjuristen De alma mater van de bedrijfsjuristen Het beroep van bedrijfsjurist is relatief jong. De wet die dit beroep erkende en het Instituut voor bedrijfsjuristen

Nadere informatie

ZA5447. Flash Eurobarometer 304 (Employers Perception of Graduate Employability) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish)

ZA5447. Flash Eurobarometer 304 (Employers Perception of Graduate Employability) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish) ZA5447 Flash Eurobarometer 304 (Employers Perception of Graduate Employability) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish) FLASH 304 EUROBAROMETER SURVEY "EMPLOYERS' PERCEPTION OF GRADUATE EMPLOYABILITY"

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs stuk ingediend op 1224 (2010-2011) Nr. 1 6 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van de heer Jean-Jacques De Gucht, de dames Ann Brusseel, Marleen Vanderpoorten en Elisabeth Meuleman, de heren Boudewijn

Nadere informatie

Mag het iets meer zijn?

Mag het iets meer zijn? Levenslang leren West-Vlaanderen Werkt 3, 2010 Mag het iets meer zijn? De opleidingsbehoeften in de West-Vlaamse bedrijven en organisaties Syntra West - Chris Cardinael Tanja Termote sociaaleconomisch

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Rookstopconsulent. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be

Proefhoofdstuk Rookstopconsulent. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Proefhoofdstuk Rookstopconsulent Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Elfjulistraat 39a, 9000 Hasselt, Simpernelstraat 27, 3511 Brussel, Timmerhoutkaai 4, 1000 +32 3 292 33 30

Nadere informatie

2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN

2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN Integrale versie 2. METHODOLOGISCHE AANPASSINGEN In vergelijking met de vorig jaar gepubliceerde reeksen 2 over de kapitaalgoederenvoorraad (KGV) en de afschrijvingen zijn er drie methodologische aanpassingen

Nadere informatie

Inspirerende cases. CASE 11 Voxtron bij Medisch Labo Medina

Inspirerende cases. CASE 11 Voxtron bij Medisch Labo Medina Inspirerende s CASE Voxtron bij Medisch Labo Medina Voxtron bij Medisch Labo Medina Medisch Labo Medina, opgericht in 1978, is een medisch diagnostisch laboratorium, actief in de eerstelijns gezondheidszorg.

Nadere informatie

Resultaten WO-monitor 2013

Resultaten WO-monitor 2013 Resultaten WO-monitor 2013 Samenvatting: De WO-Monitor is een vragenlijst die wordt afgenomen onder recent afgestudeerden (1-1,5 jaar na afstuderen) van de universiteiten in Nederland. De WO-monitor wordt

Nadere informatie

ad Matres Upgrade Functioneel Beheer Word in drie maanden functioneel beheerder Benut je werkervaring Leren in de praktijk Persoonlijke begeleiding

ad Matres Upgrade Functioneel Beheer Word in drie maanden functioneel beheerder Benut je werkervaring Leren in de praktijk Persoonlijke begeleiding Upgrade Functioneel Beheer Leren in de praktijk Benut je werkervaring Opleiding op maat Persoonlijke begeleiding Word in drie maanden functioneel beheerder Upgrade Functioneel Beheer Als je - optimaal

Nadere informatie

Departement gezondheidszorg - BANABA Zorgmanagement Geaccrediteerde opleiding door VHLORA* en NVAO*

Departement gezondheidszorg - BANABA Zorgmanagement Geaccrediteerde opleiding door VHLORA* en NVAO* Page1 Geachte mevrouw, heer Beste collega, Je bent werkzaam in de zorg als verpleegkundige, vroedvrouw, kinesist, ergotherapeut, diëtist, medisch secretaresse, laborant, maatschappelijk werker en je wilt

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.2 - November 2008-147- Vlaams Parlement Vragen en Antwoorden Nr.2 November 2008 47 VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTERPRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

ONDERWIJS & ONDERNEMEN

ONDERWIJS & ONDERNEMEN ONDERWIJS & ONDERNEMEN Zuurstof voor ons onderwijs Zuurstof voor onze toekomst DUAAL LEREN Beste collega-ondernemer, Goed gevormd talent is het basisingrediënt van economische groei en vooruitgang. Jongeren

Nadere informatie

Master in de meertalige communicatie

Master in de meertalige communicatie BRUSSEL t Master in de meertalige communicatie Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Hebben laaggeschoolden een hoger risico om in armoede te belanden? Ja. Laagopgeleiden hebben het vaak

Nadere informatie

Hypothecair krediet : het recordjaar 2010

Hypothecair krediet : het recordjaar 2010 Beroepsvereniging van het Krediet Persbericht Hypothecair krediet : het recordjaar 2010 Brussel, 9 februari 2011 - De Beroepsvereniging van het Krediet (BVK), lid van Febelfin, de Belgische federatie van

Nadere informatie

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen,

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen, Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter gelegenheid van de eerste deeltijdopleiding Middelbare Defensie Vorming te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank u wel kolonel Lambrichts,

Nadere informatie